AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION 157 th Annual Meeting 1-6 Maja 2004

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION 157 th Annual Meeting 1-6 Maja 2004"

Transkrypt

1 nr 05/2004 AMERICAN PSYCHIATRIC ASSOCIATION 157 th Annual Meeting 1-6 Maja 2004 Psychoterapia i psychofarmakologia: usuwaj¹c granicê pomiêdzy mózgiem i umys³em

2

3 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? dr hab. n. med. Bartosz oza Ka dy zjazd musi mieæ swoj¹ dy urn¹ ideê, a przynajmniej dobrze brzmi¹cy tytu³. 157-my, doroczny zjazd APA (American Psychiatric Association) odbywa³ siê Nowym Jorku pod has³em Psychoterapia i psychofarmakologia: usuwaj¹c granicê pomiêdzy mózgiem i umys³em. I trzeba od razu powiedzieæ, e nikt tej granicy nie usun¹³, a nawet trudno by³oby zauwa yæ szczególnie nasilone próby w tym kierunku. Kolejny, wiêc raz skoñczy³o siê na strachach, e nowa psychiatria zajmie siê obs³ug¹ fenotypów. W kuluarach bardziej trendy by³o zachwycaæ siê przedstawieniami na Broadway'u ni asocjacjami COMT-u, ale to zapewne kiedyœ mo e siê zmieniæ.

4 2 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? dr hab. n. med. Bartosz oza Organizacyjnie by³y to w³aœciwie dwa zjazdy : szkoleniowy dla cz³onków APA i szkoleniowo-naukowy otwarty dla wszystkich, w tym i dla goœci zagranicznych. Podstawowa ró nica pomiêdzy zjazdem APA i zjazdami europejskimi (np. takim, jak ECNP jesieni¹ 2003 w Pradze) jest taka, e zjazdy APA spe³niaj¹ przede wszystkim funkcjê objazdowej szko³y dla amerykañskich psychiatrów. Dla utrzymania licencji psychiatry niezbêdne jest tam zgromadzenie 150 godzin szkoleñ w okresie 3 lat (i podobno jest to skrupulatnie przestrzegane). Szkolenia te, eby jeszcze bardziej zaciemniæ sytuacjê, klasyfikuje siê do pierwszej lub drugiej kategorii; np. ceni¹c wy ej wyk³ady, sympozja i warsztaty od debat, dyskusji i konsultacji. A eby regulacje te by³y wykonywalne, APA musi oferowaæ ogromn¹ liczbê szkoleñ. Na ofertê tê sk³ada³o siê w czasie tegorocznego zjazdu ponad 500 ofert : 146 warsztatów, 100 kursów, 25 indywidualnych wyk³adów, 51 sympozjów firm farmaceutycznych (w wielu przypadkach rozci¹gniêtych na kilka dni), 106 sesji doniesieñ badawczych, 116 podstawowych sympozjów, które z regu³y dzieli³y siê na jeszcze bardziej uszczegó- ³owione sesje (2x-5x), kilka konferencji klinicznych przypadków. Ponadto odbywa³y siê takie, czasem nieco oryginalnie i jak siê okazywa³o myl¹co brzmi¹ce przedsiêwziêcia, jak tematyczne forum, kliniczne uaktualnienie, przegl¹d zagadnienia, okr¹g³y stó³, czy sympozjum prezydenckie. Szereg z tych form by³o nowinkami zjazdowymi, np. zaoferowano uczestnikom spotkania z ekspertami, gdzie owi eksperci byli oddawani na wy³¹cznoœæ uczestników. W ten sposób unikano zhierarchizowanych pytañ i odpowiedzi, gdzie dyskutanci za³atwiaj¹ czêsto swoje interesiki (potwierdzaj¹ pozycjê, schlebiaj¹, cedz¹ z³oœliwoœci o konkurencji). Najwa niejszymi w edukacyjnej ofercie, jak twierdzili w osobistych rozmowach Amerykanie - by³y kursy. Bie ¹cy zjazd APA zaoferowa³ 100 kursów do wyboru. S¹ one p³atne i kosztuj¹ przeciêtnie sto-dwieœcie dolarów za jednorazowe uczestnictwo. W przedostatnim dniu zjazdu APA mia³o w nim uczestniczyæ ju prawie osób, czyli tyle samo co w 2003 roku. Zjazd jednak nie przyt³acza³, gdy uczestnicy szybko rozpierzchali siê po Manhattanie i pojawiali w wiêkszej liczbie tylko na niektórych wydarzeniach. Nale a³y do nich sesje firm farmaceutycznych, odbywaj¹ce siê bez wyj¹tku w obiadowej konwencji (obfite, wielodaniowe posi³ki serwowane równoczeœnie z prezentacjami). Uczestnicy przychodzili na nie masowo, czêsto toczyli boje o miejsce przy stole i nierzadko wychodzili zaraz po konsumpcji. APA to zjazd g³ównie psychiatrów-praktyków. Amerykañscy psychiatrzy zajmuj¹ siê tym, co nurtuje wszystkich - jak widaæ z próbki prasy nowojorskiej. Pobojowisko po degustacji w trakcie sesji naukowej pewnej firmy farmaceutycznej.

5 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? 3 dr hab. n. med. Bartosz oza Zajêcia trwa³y od godziny do 22.00, równolegle w dziesi¹tkach pomieszczeñ centrum kongresowego zlokalizowanego nad rzek¹ Hudson i w licznych hotelach Nowego Jorku. Sympozja firm farmaceutycznych odbywa³y siê do i po (nigdy w œrodku dnia i nigdy w kolizji z nie-komercyjnymi zajêciami). Organizatorzy nie oferowali adnego programu towarzyskiego, kulinarnego czy rozrywkowego. Powitanie mia³o tylko oficjalny, skromny charakter. Uczestnicy konsumowali oficjaln¹ wodê kongresu - Poland spring, która królowa³a nie tylko na zjeÿdzie, ale i w ca³ym Nowym Jorku. Tym samym Polish sausages przy Central Parku nie s¹ ju takie samotne. TEMATY WYST PIEÑ Najwiêkszy kongres psychiatryczny œwiata oferuje tematycznie wszystko. Nie znaczy to zupe³nie, e kongresy typu CINP, ECNP czy AEP s¹ gorsze, poniewa poprzez swoj¹ przemyœlan¹, bardziej zwart¹ ofertê tematyczn¹, dostarczaj¹ uczestnikom ³atwiejsz¹ do przyswojenia porcjê informacji. Szczegó³owy program zjazdu APA dostêpny jest na stronie: Tematy zjazdu mo na podzieliæ na amerykañskie i ogólnopsychiatryczne. Te pierwsze zdominowa³y obrady. Nasz radiowóz. Tysi¹ce psychiatrów pod opiek¹ dobrotliwych s³u b. Organizatorzy i wielu uczestników odnosi³o siê wielokrotnie do sprawy 11 wrzeœnia i wojen w Afganistanie i Iraku. Amerykanie ju nazywaj¹ czas obecny, jako powojenny. W tej sytuacji pojawia³y siê liczne raporty, wyniki, analizy, itp., pisane z pozycji psychiatrii spo³ecznej lub klinicznej, a tu rzecz jasna - odnosz¹ce siê zw³aszcza do PTSD. Nie przegapiono okazji by zbadaæ skutki 11 wrzeœnia. Powsta³y a cztery równoleg³e i nieco konkuruj¹ce we wnioskach opracowania. Jednym z najwa niejszych ustaleñ pozostaje potwierdzenie szkodliwej roli telewizji. Medium to ma³o interesowa³o siê waszyngtoñskim samolotem, który spada³ bez obecnoœci kamer, wiêc nie dosz³o do zainicjowania odpowiednich procesów patogenetycznych wœród mieszkañców stolicy USA. Natomiast nowojorczycy zostali naznaczeni transmisjami TV. Dziœ kontynuowane s¹ tam ró ne programy diagnostyczno-terapeutyczne maj¹ce du e znaczenie dla redefiniowania PTSD w przysz³oœci. Instytucjonalne podmioty z USA przygotowa³y liczne szkolenia nt. uzale nieñ. By³a to znakomicie przygotowana, skoordynowana i jedna z wiod¹cych akcji tematycznych zjazdu. ¹czy³a siê z problemami psychiatrii s¹dowej. Podawano dane, i tylko oko³o 1/4 osób uczestnicz¹cych w postêpowaniach karnych mia³o prawid³owo postawion¹ diagnozê w toku tych postêpowañ (tu wystêpowa³y zw³aszcza problemy z diagnostyk¹ zaburzeñ dwubiegunowych). Ciekawe by³y propozycje profilaktyki zachowañ agresywnych w m³odocianych grupach ryzyka, np. profilaktyczne u ycia dramaterapii (trochê tak, jakby Porgy and Bess wg Gershwina mieliby odegraæ swoje losy profilaktycznie - odpowiednio wczeœniej). W USA, a ju na pewno w Nowym Jorku, musia³o dojœæ do wyst¹pieñ na tematy

6 4 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? dr hab. n. med. Bartosz oza etniczne, transkulturowe, ycia mniejszoœci, ycia obok siebie spo³ecznoœci ró ni¹cych siê (czy nawet nierozumiej¹cych) jêzykowo. Obrady te podda³y siê jednak w du ym stopniu naciskowi bie ¹cych wydarzeñ, po spaleniu w USA kobiety-muzu³manki przez jej w³asn¹ rodzinê (w celu oczyszczenia z winy moralnej). Wzrasta rola etnopsychofarmakologii, z próbami nowego klasyfikowania efektywnoœci poszczególnych grup leków na podstawie danych genetycznych. Kulinaria cd.: Wy ywienie na APA-ie by³o tañsze ni w trakcie zjazdu PTP w Warszawie. Na zdjêciu junk food dla trzech uczestników za 10$. Tematyka 25 indywidualnych wyk³adów (na zaproszenie APA) by³a skrajnie zró - nicowana: od pierwszego na temat dzieciobójstwa, do ostatniego na temat terapeutycznego wykorzystania technik wirtualnej rzeczywistoœci. Najwiêcej wyk³adów dotyczy³o: organizacji psychiatrii (5x), problematyki uzale nieñ (5x) oraz filozofii i religii (5x). Warto podsumowaæ aktywnoœæ firm farmaceutycznych. Sympozja przez nie organizowane s¹ jak d³ugoterminowa prognoza pogody: wskazuj¹, w jakim kierunku bêdzie rozwija³a siê psychofarmakologia i rynek leków oraz jakie obszary badañ bêd¹ stymulowane grantami naukowymi. Zorganizowano 14 sesji poœwiêconych terapii zaburzeñ dwubiegunowych i ich spektrum, w tym 12 sesji poœwiêconych wykorzystaniu tu neuroleptyków atypowych, 4 sesje dotycz¹ce leczenia neuroleptykami atypowymi osobowoœci pogranicznej, 2 sesje poœwiêcone z³o onym terapiom, 12 sesji poœwiêconych zaburzeniom depresyjnym i ich leczeniu, 8 sesji poœwiêconych zaburzeniom psychotycznym (schizofrenii) i ich leczeniu, 6 sesji poœwiêconych zaburzeniom lêkowym i ich leczeniu, w tym 1 sesja poœwiêcona w ca³oœci lêkowi uogólnionemu (GAD), 1 sesja poœwiêcona w ca³oœci lêkowi napadowemu (panice), 5 sesji poœwiêconych terapii zaburzeñ otêpiennych, 3 sesje poœwiêcone problemom plastycznoœci mózgu i funkcjom poznawczym, 3 sesje poœwiêcone terapii ADHD u doros³ych (wy³¹cznie u doros³ych), 2 sesje poœwiêcone terapii bezsennoœci, po 1 sesji poœwiêcono: zaburzeniom ycia p³ciowego, zaburzeniom reprodukcji, zaburzeniom jedzenia i uzale nieniom. Najwiêcej wiêc sympozjów firm farmaceutycznych dotyczy³o wykorzystania neuroleptyków atypowych, tu zaœ historycznie najwa niejszy trend to przesuniêcie ich do terapii zaburzeñ dwubiegunowych oraz spektrum tych zaburzeñ (np. osobowoœci pogranicznej). Szeroko omawiane by³y zagadnienia z³o onej farmakoterapii. Istnieje coraz wiêksza grupa badañ odnosz¹cych siê do zastosowañ neuroleptyków atypowych w po³¹czeniu ze œrodkami normotymicznymi i przeciwdepresyjnymi. Hot topic s¹ wyniki ³¹czenia olanzapiny z fluoksetyn¹. Ta kombinacja posiada ju rejestracjê w depresjach dwubiegunowych, a równoczeœnie zmierza do rejestracji w depresjach leko-

7 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? 5 dr hab. n. med. Bartosz oza opornych. S¹ to w obu przypadkach pierwsze tego typu rejestracje w ogóle. Niewiele natomiast nowego zaprezentowano nt. terapii jednobiegunowych zaburzeñ depresyjnych i lêkowych. O blokerach substancji P, czy o wprowadzeniu trzeciego z rzêdu SNRI ju s³yszeliœmy i znamy potencjaln¹ efektywnoœæ tych œrodków. Producenci zajmuj¹ siê g³ównie ucieczk¹ przed koñcz¹cymi siê patentami w postacie o przed³u onym dzia³aniu lub ekstrakcj¹ farmakologicznie czynnych izomerów. Podobnie tautologicznie brzmia³y sesje nt. terapii zaburzeñ otêpiennych. Z innych wydarzeñ - trwa rozpychanie rynku ADHD, gdzie konkuruj¹ dobrze znane amfetaminopodobne i nieamfetaminopodobne œrodki. Czeka nas te kilka coraz bardziej przyjaznych œrodków nasennych. zobaczenie przez studentów efektów ca³ego cyklu leczenia chorych: od rozpoznania do remisji. Dodajmy, e ich studenci maj¹ dwatrzy razy wiêcej zajêæ ni to ma miejsce obecnie w Polsce. Trzecim zadaniem bêdzie nacisk na rozwój medycyny psychosomatycznej: programowy, naukowy, organizacyjny, itp. Patriotycznie usposobieni uczestnicy zjazdu z Polski eksponuj¹ butelki wody mineralnej Polish Spring w muzeum Guggenheima. CO UZNAWANO ZA NAJWA NIEJSZE W DO- TYCHCZASOWYCH W PROGRAMACH APA I CO APA ZAMIERZA W PRZYSZ OŒCI? Trzy prezydenckie sympozja, wyra aj¹ce aktualny stan amerykañskiej psychiatrii, by³y poœwiêcone: (1) ciêciom bud etowym w obszarze psychiatrii, (2) poszukiwaniom modelu biopsychospo- ³ecznego, 3) psychiatrii wojennej. Z kolei dwa z trzech najwa niejszych celów na przysz³oœæ - wed³ug nowej prezydent-elekt APA maj¹ charakter edukacyjny. Jest to poprawa jakoœci kszta³cenia studentów i rezydentów oraz takie kszta³cenie ustawiczne specjalistów by sta³o siê ono rzeczywiœcie zorientowane na pacjenta. Oznacza to m.in. lobbing na rzecz wyd³u enia szkolenia studentów. Jaki okres edukacji by³by adekwatny? Taki, który pozwoli³by na APA A FIRMY FARMACEUTYCZNE Uczestnicy sesji doœwiadczali niezwyk³ych wyznañ spikerów, których APA zobowi¹za³a do ujawnienia powi¹zañ z przemys³em farmaceutycznym. Ka de przemówienie zaczyna³o siê od stwierdzenia, od których korporacji spiker przyjmowa³ wynagrodzenie w kwocie co najmniej 5000$ w ci¹gu ostatnich 24 miesiêcy (za cokolwiek, ³¹cznie z grantami naukowymi). Mówcy wykazywali siê ró nymi przystosowawczymi zachowaniami, np. artowali, albo odwrotnie doœwiadczaliœmy jarmarku pró noœci wymieniano tyle powi¹zañ z firmami ile siê zmieœci na slajdzie (presti rós³ wraz ze

8 6 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? dr hab. n. med. Bartosz oza Dialektyka historii. polski psychiatra wyleguj¹cy siê na p³atkach magnolii w Central Parku. Miejsce uœwiêcone odpoczynkiem pokoleñ rodaków zrywaj¹cych azbest. wzrostem liczby). Niektórzy kompromitowali ca³¹ idee mówi¹c, e slajd ma byæ eksponowany przez sekund i zapadali na ten czas w letarg. Spowiadanie siê mówców nie robi³o na nikim wra enia. W istocie poznawcza wartoœæ tych zabiegów wydawa³a siê adna - nikt raczej nie przypuszcza³, e znakomici mówcy-naukowcy wykonuj¹ swoj¹ pracê za darmo. Odtworzenie tego zwyczaju w Polsce wzbudziæ mo e wiêksze zainteresowanie, bowiem czasem lubimy nie lubiæ bliÿnich. Dobrze charakteryzuj¹ce atmosferê podejrzliwoœci, z której wywodz¹ siê te spektakle, by³y dwa (jedyne dwa w ogóle) pytania formularza ewaluacyjnego. Proszono o ocenê jakoœci prezentacji, a nastêpnie, w jakim stopniu mówca jest tendencyjny. ZJAZDOWY JARMARK Zjazd APA dostarcza uczestnikowi spoza USA niejednokrotnie osobliwych doœwiadczeñ. Istnieje swoisty jarmark wyst¹pieñ towarzysz¹cych w³aœciwej imprezie, czasem w obrêbie, a czasem poza oficjalnym harmonogramem zjazdu. Iloœæ stoisk z oferentami ró nych us³ug dla psychiatrii by³a ogromna, w szczególnoœci - wiêksza ni stoisk firm farmaceutycznych. Mo na na przyk³ad by³o zarekrutowaæ siê do armii amerykañskiej, a w szczególnoœci do marines (czêœæ polskich uczestników prowadzi³a na tym stoisku trudne do pods³uchania rozmowy). Szpitale amerykañskie prowadzi³y rekrutacjê pracowników ogó³em a 25 du ych instytucji, tak e uniwersyteckich, zabiega³o o zwi¹zanie dalszej kariery z nimi. W trakcie zjazdu APA odby³a siê du a wystawa prac plastycznych cz³onków stowarzyszenia. Rekrutowano do stowarzyszenia psychiatrów o orientacji homo- i biseksualnej (skupiaj¹cego oko³o 600 cz³onków na oko³o psychiatrów w USA). Przedstawiciele tajemniczo zapewniali, e bêd¹ d¹ yæ do zmiany 90-procetowej przewagi gejów nad lesbijkami w obrêbie stowarzyszenia. Odmawia siê im afiliacji przy APA, chocia toleruje wyst¹pienia takie, jak stoisko zjazdowe. Cz³onkowie stowarzyszenia zorganizowali kilkadziesi¹t wyst¹pieñ naukowych w trakcie trwania bie ¹cego zjazdu APA. Lêkiem do czego zmierzamy napawa³o wyraÿnie oblegane stoisko oferuj¹ce pomoc prawn¹ dla pozwanych w ró nych sprawach amerykañskich psychiatrów. APA pomaga solidarnie swoim cz³onkom i wypracowuje strukturalne metody ich obrony. Polscy uczestnicy wypatrzyli i pozazdroœcili kompleksowych systemów prowadzenia dokumentacji medycznej bezpoœrednio g³osem. Ogó³em prezentowa³o siê 20 firm software'owych oferuj¹cych wszystko dla psychiatrii. Wydaje siê, e by³o mniej demonstrantów ni podczas poprzednich kongresów APA. Protestowali nowojorscy antypsychiatrzy oraz przeciwnicy systemu psychiatrycznego w Chinach. W obu przypadkach by³y to grupy kilkunastoosobowe

9 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? 7 dr hab. n. med. Bartosz oza i towarzyszy³y im znaczne si³y policyjne. Protesty by³y ciche i krótkotrwa³e. Antypsychiatrzy, wœród których byli zarówno profesjonaliœci, jak i pacjenci, protestowali zw³aszcza przeciwko polityce w³adz miasta, które choæ bardzo bogate, pozostawia wielu spoœród chorych na ulicy, zas³aniaj¹c siê pseudo-liberaln¹ polityk¹. Protestanci nie byli wiêc pogrobowcami Lainga, lecz obna ali i nam dobrze znane k³amstewka polityków. Pozosta³e zarzuty dotyczy³y nadu yæ w leczeniu pacjentów bez zgody (tu wymieniano konkretne sprawy s¹dowe) oraz g³oszono typowe dla antyglobalistów zarzuty o dorabianiu siê niedobrych kapitalistów (firm farmaceutycznych) za pomoc¹ powolnych im psychiatrów na nieszczêœciu ludzkim. Kieruj¹ca akcj¹ protestacyjn¹ przeciwko zjazdowi APA w Nowym Jorku. Ta aktywistka a na co dzieñ szefowa oœrodka rehabilitacji pacjentów - przekazuje swoje esencjonalne przes³anie polskim czytelnikom. Chiñscy demonstranci byli mniej rozmowni. Protestowali przeciwko systemowi organizacji psychiatrii w Chinach w ogóle, a zw³aszcza wykorzystaniu psychiatrii w Chinach przeciwko cz³onkom zdelegalizowanej sekty Falun Gong. WYDARZENIA, INDYWIDUALNOŒCI I MISCEL- LANEA Zjazd przebiega³ z dostojn¹ nud¹ i tylko znakomity badacz pamiêci - David Nutt (z Bristolu) wstrz¹sn¹³ pó³-tysi¹cem uczestników sesji krzycz¹c do nich znienacka z mównicy, by zademonstrowaæ, jak jony chlorkowe wdzieraj¹ siê do komórek OUN s³uchaczy poprzez receptory GABA. W trakcie APA 2004 odby³o siê jedynie kilka wyst¹pieñ indywidualnych, a w tej roli pojawi³o siê zaledwie dwóch Europejczyków. Oprócz J.Mendlewicza, zaszczytu dost¹pi³ Timothy Crow, co tylko potwierdza jak trafne by³o zaproszenie tego naukowca na warszawski zjazd PTP. J.Mendlewicz mówi³ o postêpach genetyki w zaburzeniach dwubiegunowych, natomiast T.Crow psychiatra, psycholingwista, genetyk, ewolucjonista, antropolog, a przede wszystkim wizjoner, zaprezentowa³ swoj¹ ewolucyjn¹ koncepcjê schizofrenii, sprzê on¹ z powstaniem gatunku ludzkiego. Czasem organizatorzy nowojorskiego zjazdu proponowali uczestnikom atmosferê zbli on¹ do hipisowskiego musicalu Hair (którego akcja dzieje siê w³aœnie na Manhattanie w okresie wojny wietnamskiej) organizuj¹c wyst¹pienia typu holistycznej perspektywy, integracji w ramach biopsychospo³ecznego modelu, czy wedyjskie poszukiwania duchowoœci (podstawowy wyk³ad zjazdu Sri Sri Ravi Shankara). Mo na te by³o pos³uchaæ o mi³oœci w wierszach poetów chiñskich (i nie chodzi³o na pewno o mi³oœæ do ojczyzny). Poniewa USA prowadz¹ od 3 lat wojny, paralele do lat 60 by³y uzasadnione i mno ono je czêsto. CZEGO NIE BY O? Wielkimi nieobecnymi by³y: lit i zabiegi elektryczne (ECT). Przy czym nie

10 8 CZY WARTO USUWAÆ GRANICÊ ISTNIEJ C POMIÊDZY MÓZGIEM I NASZYM UMYS EM? dr hab. n. med. Bartosz oza chodzi o jakieœ nielubienie litu i ECT przez psychiatrów amerykañskich, lecz przeciwnie o sytuacjê, w której w trakcie zjazdu wielokrotnie wypowiadano pozytywne g³osy o obu tych formach leczenia, zw³aszcza o ich wysokiej efektywnoœci, a równoczeœnie nie zorganizowano odpowiednich do ich rangi, wy³¹cznie im poœwiêconych sesji. To zapewne skutek z³ego kapitalizmu, bo nie mo na by³o te zauwa yæ ekspozycji adnego producenta litu, a spoœród dostawców urz¹dzeñ do ECT przyjecha³ jeden (i dla porównania równoczeœnie trzech lamp do fototerapii). APA podejmuje obecnie prawne dzia³ania dla zmiany przepisów o stosowaniu ECT tak, aby nielegalnym sta³o siê niestosowanie ECT we wskazaniach, w których ratuje ono ycie. eby zobaczyæ krajobrazy Manhattanu trzeba by³o od a³owaæ 50 centów D¹ y siê do takiego przeformu³owania formularzy zgody pacjentów na zabiegi ECT, by zachêca³y swoj¹ treœci¹, a nie odstrasza³y skomplikowaniem i relatywizmem. Nastêpny (2005) zjazd APA odbêdzie siê w Atlancie - czyli mieœcie romantycznego przemijania z wiatrem, ale pod niezbyt romantycznym tytu³em: Medycyna psychosomatyczna: integracja psychiatrii i medycyny somatycznej. Obszarami szczególnego zainteresowania ma byæ styk psychiatrii (a zw³aszcza depresji) z chorobami uk³adu kr¹ enia i onkologi¹. Ciekaw¹ koncepcj¹ jest zorganizowanie w Atlancie prekonferencji jeszcze w paÿdzierniku 2004 roku, na której wypracowana zostanie baza dla w³aœciwego kongresu. zachowaæ wstrzemiêÿliwoœæ w wychylaniu siê i wreszcie:

11 9 BADANIA FARMAKOGENETYCZNE W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH Prof. dr hab med. Joanna Hauser Pracownia Genetyki Psychiatrycznej, Katedra Psychiatrii W AM w Poznaniu ramach programu naukowego 157 konferencji Amerykañskiego Towarzystwa Psychiatrycznego odby³o siê kilka sesji na temat badañ genetycznych w psychiatrii. W niniejszym opracowaniu przedstawione bêd¹ prace dotycz¹ce badañ genetycznych w zaburzeniach afektywnych. Wyk³ady wyg³osili bardzo znani naukowcy ze Stanów Zjednoczonych, Kanady, a tak e z Europy : Anil Malhotra z Nowego Yorku, Julian Mendlewicz z Brukselii, Martin Alada z Uniwersytetu w Halifax, Joseph Goldberg z Nowego Yorku, Maria Oquendo z Nowego Yorku, Raymond De Paulo z Baltimore.

12 10 BADANIA FARMAKOGENETYCZNE W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH Prof. dr hab med. Joanna Hauser Mimo mo liwoœci stosowania ró - nych leków przeciwdepresyjnych u oko³o 30-40% pacjentów pierwszy przypisany lek nie jest w pe³ni skuteczny, w czasie terapii wystêpuj¹ te objawy niepo ¹dane, co czêsto wi¹ e siê z odstawieniem leku przez pacjenta. Dotychczas nie s¹ znane kliniczne czynniki prognostyczne, wskazuj¹ce, który lek bêdzie dzia³aæ skutecznie u okreœlonego pacjenta. Istnieje wiele dowodów potwierdzaj¹cych rolê czynników genetycznych w farmakoterapii zaburzeñ afektywnych. W badaniach farmakogenetycznych analizowany jest zwi¹zek pomiêdzy czynnikami genetycznymi, a wynikiem leczenia okreœlonym lekiem. Najczêœciej stosowan¹ metod¹ badañ farmakogenetycznych jest analiza asocjacji tzw. genów kandyduj¹cych, których wybór nawi¹zuje do farmakologicznego mechanizmu dzia³ania leku. Przy zastosowaniu metod biologii molekularnej okreœlane s¹ polimorficzne formy wybranego genu kandyduj¹cego. Kolejnym etapem badañ, jest analiza asocjacyjna, tj. porównanie czêstoœci wystêpowania okreœlonych form polimorficznych genu (allelu/genotypu) w dwóch grupach pacjentów : 1. w grupie chorych u których stosowanie leku wi¹za³o siê z popraw¹ stanu psychicznego 2. w grupie chorych u których stosowanie leku nie wi¹za³o siê z popraw¹ stanu psychicznego. Jeœli okreœlona polimorficzna forma genu (allel/genotyp) wystêpuje czêœciej w grupie chorych u których stosowanie leku wi¹za³o siê z popraw¹ stanu psychicznego, to mo na wskazaæ, e efekt terapii jest zwi¹zany z polimorficznymi wariantami tego genu. Genetycznie uwarunkowane ró nice dotycz¹ce skutecznoœci terapii pacjentów leczonych z rozpoznaniem zespo³u depresyjnego zwi¹zane s¹ z farmakokinetycznym i farmakodynamicznym mechanizmem dzia³ania leków przeciwdepresyjnych. W ramach programu naukowego 157 konferencji Amerykañskiego Towarzystwa Psychiatrycznego odby³o siê kilka sesji na temat badañ genetycznych w psychiatrii. W badaniach farmakogenetycznych analizowane s¹ geny koduj¹ce te bia³ka, które maj¹ znaczenie w farmakologicznym mechanizmie dzia³ania leków przeciwdepresyjnych. Mechanizm dzia³ania selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny jest zwi¹zany z transporterem serotoniny (SERT), który odpowiada za wychwyt zwrotny serotoniny z przestrzeni synaptycznej, st¹d gen koduj¹cy SERT jest analizowany w badaniach farmakogenetycznych. Najczêœciej badanym polimorfizmem tego genu jest polimorfizm w promotorze genu, opisany jako 5-HTTLPR. Polimorfizm ten jest zwi¹zany ze zró nicowan¹ aktywnoœci¹ transkrypcyjn¹ genu. Badania ekspresji SERT w p³ytkach krwi wykaza³y trzykrotnie ni sz¹ aktywnoœc transkrypcyjn¹ allelu s ( short ) ni allelu l (long). G³ówne miejsce obrad zjazdu APA: Javits Convention Center na Manhattanie W 1998 roku Smeraldi i wsp. jako pierwsi opisali korelacjê polimorfizmu 5-HTLLPR z wynikami leczenia fluwoksamin¹. Pozytywny efekt leczenia mia³ zwi¹zek

13 BADANIA FARMAKOGENETYCZNE W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH 11 Prof. dr hab med. Joanna Hauser z uk³adem homozygotycznym l/l lub heterozygotycznym l/s tego polimorfizmu genu SERT. W kilkunastu badaniach potwierdzono korelacjê pomiêdzy genotypem s/s a brakiem skutecznoœci terapeutycznej leków przeciwdepresyjnych, w szczególnoœci selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. W badaniach grupy mediolañskiej wykazano te zwi¹zek allelu l z popraw¹ stanu psychicznego chorych na depresjê po deprywacji snu. W badaniach asocjacyjnych 5HTTLPR stwierdzono, e ryzyko wyst¹pienia zespo³u maniakalnego w czasie stosowania leków przeciwdepresyjnych jest wiêksze u osób z genotypem s/s ni z genotypem l/l. Wyniki przedstawionych badañ wskazuj¹ zatem na znaczenie polimorfizmu 5-HTTLPR w farmakoterapii lekami przeciwdepresyjnymi. W kilku badaniach asocjacyjnych potwierdzono zale noœæ pomiêdzy polimorfizmem genów koduj¹cych : receptor 5HT2A, hydroksylazê tryptofanu, monoaminooksydazê A, receptory dopaminergiczne (DRD2, DRD3), transporter noradrenaliny, BDNF (brain-derived neurotrophic factor), a skutecznoœci¹ leków przeciwdepresyjnych. Doniesienia te nie by³y jednak potwierdzone w kolejnych badaniach, st¹d nale y oceniaæ je bardzo ostro nie. Mechanizm dzia³ania leków przeciwdepresyjnych jest z³o ony. Dotychczas jednak, w niewielu pracach uwzglêdniono interakcjê miêdzy kilkoma genami, a efektem leczenia. Podobnie w pojedynczych badaniach analizowano interakcjê czynników œrodowiskowych i genetycznych w odniesieniu do farmakoterapii depresji. W okresie ostatnich kilku lat obserwuje siê znaczny postêp technologiczny w dziedzinie genetyki molekularnej. Prowadzone s¹ te wielooœrodkowe badania kliniczne, które obejmuj¹ bardzo liczne grupy pacjentów. Pojawiaj¹ siê zatem nowe perspektywy badañ farmakogenetycznych. Przewiduje siê nawet, e w przysz³oœci wynik badania genetycznego bêdzie czynnikiem prognostycznym dotycz¹cym efektu leczenia i ryzyka wyst¹pienia objawów niepo ¹danych w terapii zaburzeñ afektywnych. Piœmiennictwo : 1. Serretti A., Lilli R., Smeraldi E.: Pharmacogenetics of affective disorders. Eur J Pharmacol, 2002:438: Smeraldi E., Zanardi R., Benedetti F., Dibella D., Perez J., Catalano M.: Polymorphism within the promoter of serotonin transporter gene and antidepressant efficacy of fluvoxamine. Mol Psychiatry, 1998:3: Johnson J.: Pharmacogenetics: potential for individualized drug therapy. Trends in Genetics, 2003:19: Malhotra A.K.: From pharmacogenomics of psychotropics drug response. Pharmacogenetics of psychotropics drugs. Lerer, Cambridge Univ Press, 2002, Duffy A., Alda M., Kutcher S., Cavazzoni P., Robertson C., Grof E., Grof P.: A prospective study of the offspring of bipolar parents responsive and nonresponsive to lithium treatment. J Clin Psychiatry, 2002,63: Badania rodzin, bliÿni¹t i adopcyjne dostarczaj¹ dowodów na istotn¹ rolê czynników genetycznych w etiologii zaburzeñ afektywnych. Ocenia siê, e udzia³ czynników genetycznych w patogenezie choroby afektywnej dwubiegunowej (CHAD) wynosi 50-65%, natomiast w chorobie afektywnej jednobiegunowej 30-40%. Ogólnie przyjêty jest pogl¹d, e w przypadku zaburzeñ afektywnych dziedziczona jest Zjazd APA by³ jedn¹ z wielu imprez odbywaj¹cych siê jednoczeœnie w ogromnym Centrum Kongresowym

14 12 BADANIA FARMAKOGENETYCZNE W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH Prof. dr hab med. Joanna Hauser genetyczna predyspozycja do choroby, która ujawnia siê dopiero w po³¹czeniu ze œrodowiskowymi czynnikami ryzyka. Dok³adny model dziedziczenia pozostaje nieznany. Sugerowany jest udzia³ wielu genów, o relatywnie niewielkim wp³ywie, których efekt kumuluje siê, co odpowiada³oby modelowi oligogenowemu lub poligenowemu. Pojedynczy gen ma zatem niewielki wp³yw na ryzyko wyst¹pienia choroby. U poszczególnych osób ró ne geny zwi¹zane s¹ z predyspozycj¹ do choroby, nie ma zatem jednego, okreœlonego uk³adu genów choroby afektywnej dwubiegunowej. W tak z³o onej chorobie jak zaburzenia afektywne dwubiegunowe mamy do czynienia grup¹ pacjentów niejednorodn¹ pod wzglêdem etiologii, co utrudnia badanie pod³o a genetycznego. W takiej sytuacji niezmiernie wa ne jest w³aœciwe zdefiniowanie fenotypu do badañ genetycznych. Wskazane jest przestrzeganie rygorystycznych kryteriów metodologicznych, wykorzystuje siê w tym celu ustrukturalizowane wywiady np. SCID, SCAN, wskazane jest te niezale ne potwierdzenie diagnozy przez dwóch psychiatrów. W zwi¹zku z postulowan¹ heterogennoœci¹ fenotypu i genotypu w CHAD w badaniach genetycznych istotne jest wyodrêbnienie jednorodnych grup pacjentów. Pierwsz¹ metod¹ zawê ania fenotypu jest uwzglêdnienie podgrup chorych na podstawie szeregu czynników klinicznych takich jak np. wiek zachorowania, obci¹ enie rodzinne, dominuj¹ce objawy. Drugim modelem badañ jest analiza tzw. endofenotypów tj. markerów biologicznych, które wspó³dziedzicz¹ siê z chorob¹. W poszukiwaniu genów zwi¹zanych z etiologi¹ choroby stosuje siê dwie strategie badawcze : analizê sprzê eñ oraz analizê asocjacji. 1/ Analiza sprzê eñ: dziêki badaniom sprzê eñ poznajemy region chromosomu, w którym po³o ony mo e byæ gen zwi¹zany z podatnoœci¹ na zachorowanie. W badaniach tych wykorzystuje siê mapy genetyczne oparte o polimorficzne markery molekularne. Metoda sprzê eñ jest bardzo pomocna w przypadku chorób uwarunkowanych jednogenowo. Natomiast jest mniej przydatna w badaniach chorób determinowanych wielogenowo. W przypadku chorób o z³o- onej etiologii wskazuje siê bowiem, e nale a³oby w³¹czyæ do badañ sprzê eñ co najmniej rodzin (w których choroba wystêpuje rodzinnie). W tym przypadku mo liwe by³oby potwierdzenie sprzê enia okreœlonego loci na chromosomie z chorob¹. Aby sprostaæ takim zadaniom konieczna jest wspó³praca wielu oœrodków w Europie, obecnie takie projekty s¹ realizowane. Przeprowadzone dotychczas badania sprzê eñ w CHAD wskazuj¹ na wiele rejonów chromosomów, gdzie prawdopodobnie znajduj¹ siê geny zwi¹zane z ryzykiem choroby. Najbardziej obiecuj¹ce s¹ te loci, które by³y opisane przez kilka niezale nych grup badaczy. Obecnie najwiêcej danych potwierdza sprzê enie CHAD z nastêpuj¹cymi miejscami na chromosomach : 18p11, 18q22, 4p16, 12q23-q24, 16p13, 21q22, Xq24-q26. Wyniki badañ analizy sprzê eñ (wskazanie rejonu na chromosomie gdzie znajduj¹ siê geny zwi¹zane z ryzykiem zachorowania na CHAD) bêd¹ wykorzystane w dalszych badaniach asocjacyjnych. 2/ Analiza asocjacji: w badaniach asocjacyjnych porównuje siê czêstoœæ wystêpowania okreœlonych alleli lub genotypów danego genu w grupie osób chorych i zdrowych. To, czy dany allel jest zwi¹zany z chorob¹ stwierdza siê poprzez wykazanie, e wystêpuje czêœciej u osób chorych. Analiza asocjacji jest przydatna w badaniach genów o ma³ym wp³ywie na

15 BADANIA FARMAKOGENETYCZNE W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH 13 Prof. dr hab med. Joanna Hauser badany fenotyp, st¹d czêsto stosowana jest w przypadku chorób uwarunkowanych wielogenowo (np.chad). W analizach asocjacyjnych genów o niewielkim wp³ywie na fenotyp zasadniczy problem metodologiczny wi¹ e siê z koniecznoœci¹ badania bardzo licznych grup chorych (zalecane jest badanie obejmuj¹ce co najmniej 500 chorych i 500 osób zdrowych). Tylko w tym przypadku analizy statystyczne pozwalaj¹ na stwierdzenie asocjacji danego allelu z zwiêkszonym ryzykiem zachorowania. W dotychczasowych opublikowanych pracach populacja chorych obejmuje, co najwy ej osób. Istotnym problemem w badaniach asocjacyjnych jest tak e tzw. stratyfikacja populacji. Jest to zjawisko bêd¹ce rezultatem obecnoœci w badanej populacji podgrup, które ró ni¹ siê istotnie czêstoœci¹ alleli. Mo e to doprowadziæ do stwierdzenia fa³szywie pozytywnego lub fa³szywie negatywnego zwi¹zku allelu z chorob¹. Stratyfikacja populacji jest zwi¹zana z niejednorodnoœci¹ etniczn¹ badanej populacji, czêstoœci wariantów ró nych genów w odrêbnych populacjach wykazuj¹ du e wahania. W badaniach asocjacyjnych najczêœciej stosowana jest metoda, tzw. genów kandyduj¹cych, które teoretycznie mog³yby mieæ zwi¹zek z chorob¹. Dotychczas jednak etiologia zaburzeñ afektywnych nie jest jednak znana, co ogranicza wybór genów do badañ genetycznych. Analizowane s¹ geny, które maj¹ zwi¹zek z koncepcjami patogenetycznymi choroby. Najczêœciej analiza asocjacji dotyczy genów zwi¹zanych z biochemicznymi koncepcjami zaburzeñ afektywnych. W przypadku CHAD s¹ to np. geny koduj¹ce receptory neuroprzekaÿników, enzymy uczestnicz¹ce w ich syntezie, geny zwi¹zane z rozwojem oœrodkowego uk³adu nerwowego. W licznych badaniach genów kandyduj¹cych CHAD analizowano asocjacjê polimorfizmów wielu genów zwi¹zanych z neuroprzekaÿnictwem serotoninergicznym, dopaminergicznym: polimorfizm genów receptora 5HT2A, transportera serotoniny, receptora DRD2, hydroksylazy tyrozynu, katecholo-0-metyltransferazy, monoaminooksydazy, BDNF. Wyniki badañ s¹ sprzeczne, prób¹ wyjaœnienia, czy rzeczywiœcie wystêpuje Od 11 wrzeœnia Empire State Building jest znów najwy szym bydynkiem Manhattanu...

16 14 BADANIA FARMAKOGENETYCZNE W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH Prof. dr hab med. Joanna Hauser asocjacja okreœlonego allelu z CHAD jest badanie podsumowuj¹ce publikacje, tj. metoda meta-analizy. W oparciu o wyniki badañ meta-analizy mo na przypuszczaæ, e niektóre warianty genów kandyduj¹cych wi¹ ¹ siê z ryzykiem zachorowania na CHAD. Badania asocjacyjne wskazuj¹ na udzia³ genu koduj¹cego COMT i MAOA w predyspozycji do zaburzeñ afektywnych dwubiegunowych. Nale y jednak zauwa yæ, e badania typu meta-analizy mog¹ byæ zwi¹zane z ryzykiem b³êdu, w szczególnoœci wskazuje siê, e czêsto negatywne wyniki badañ asocjacyjnych nie s¹ publikowane poniewa nie s¹ przyjmowane do druku. Piœmiennictwo : 1. Craddock N., Dave S., Greening J.: Association studies of bipolar disorders. Bipolar Disord 2001,3, Lewis C., Douglas F., Levinson F. i wsp.: Genome scan meta-analysis of schizophrenia and bipolar disorder. Am J Hum Genet, 2003,73,34-48.

17

18

19 W nastêpnym wydaniu:...w opinii jego uczestników.

20 PORÓWNANIE SKUTECZNOŒCI ORAZ TOLERANCJI OLANZAPINY I PERAZYNY W AKTYWNEJ FAZIE LECZENIA PACJENTÓW ZE SCHIZOFRENI W grupie leczonej Zolafrenem*: Poprawy w zakresie objawów negatywnych mierzonych skal¹ PANSS Zaprzestania terapii z powodu objawów ubocznych Poprawy w zakresie nasilenia zaburzeñ mierzonego skal¹ CGI Istotne statystycznie zmiany parametrów laboratoryjnych Poprawy w zakresie objawów depresyjnych mierzonych skal¹ CALGARY Poprawa w zakresie objawów pozapiramidowych mierzonych skal¹ Simpson-Angus POTWIERDZONE BADANIEM KLINICZNYM * ADAMED, Data on file 2004.

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta 1 Dostarczone przez Janssen Healthcare Innovation (Szczegóły na tylnej stronie okładki). Str 01 Czym zajmuje się program Care4Today? Program Care4Today został stworzony

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich 1. W oparciu o inicjatywę Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP) oraz zadania statutowe Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) i działającego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku w sprawie przyjęcia programu współpracy miasta stołecznego Warszawy w roku 2004 z organizacjami pozarządowymi oraz

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Załącznik nr 3 do Zarządzenia Rektora PUM.. z dnia.2012 r. S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO

PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO PRZY SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM PN. CENTRUM AUTYZMU I CAŁOŚCIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa. 1.1 Anatomia układu nerwowego i. 1.14 Somatyczny układ nerwowy 3 1.1.5 Tkanka nerwowa 3

Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa. 1.1 Anatomia układu nerwowego i. 1.14 Somatyczny układ nerwowy 3 1.1.5 Tkanka nerwowa 3 Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa V VI 1 Anatomia i fizjologia 1.1 Anatomia układu nerwowego i 1.1.1 Ośrodkowy układ nerwowy i 1.1.2 Obwodowy układ nerwowy i 1.1.3 Autonomiczny (wegetatywny) układ

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie kompetencji nauczycieli i uczniów z zakresu stosowania TIK. Wykorzystanie e-podręczników i e-zasobów w nauczaniu i w uczeniu się

Rozwijanie kompetencji nauczycieli i uczniów z zakresu stosowania TIK. Wykorzystanie e-podręczników i e-zasobów w nauczaniu i w uczeniu się E-podręczniki do kształcenia ogólnego Rozwijanie kompetencji nauczycieli i uczniów z zakresu stosowania TIK. Wykorzystanie e-podręczników i e-zasobów w nauczaniu i w uczeniu się Warszawa 2016 Strona 2

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie do projektu. Warszawa Lokalnie

Zaproszenie do projektu. Warszawa Lokalnie Zaproszenie do projektu Warszawa Lokalnie CO WYDARZY SI W SZKOŁACH? 2 Lekcje wychowawcze Na temat możliwo ci, jakie stoją przed mieszańcami a dotyczą podejmowania oddolnych, lokalnych, sąsiedzkich działań.

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Wnioskodawcy. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r.

Wnioskodawcy. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r. My, niŝej podpisani radni składamy na ręce Przewodniczącego Rady Dzielnicy Białołęka wniosek o zwołanie nadzwyczajnej sesji Rady dzielnicy Białołęka. Jednocześnie wnioskujemy

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry (Plany lekcyjne) AUTORZY FINANSOWANIE: Plan lekcyjny dla modułu 3 Rak skóry bez tajemnic I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

finansowej przez biegłych rewidentów oraz działalności podmiotów uprawnionych.

finansowej przez biegłych rewidentów oraz działalności podmiotów uprawnionych. PROGRAM NAUCZANIA Kurs Kontrola przestrzegania przepisów i procedur związanych z wykonywaniem czynności rewizji finansowej przez biegłych rewidentów oraz działalności podmiotów uprawnionych. Kurs Kontrola

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie

Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie Nysa 2012 I. Projekt w prawie oświatowym - postanowienia ogólne Projekt edukacyjny jest zespołowym, planowym działaniem uczniów, mającym

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. EKSPERT Maciej Mrozek. dot.: realizacji zadań (zajęcia/materiały/badania) w ramach kursów PRAWO JAZDY KAT: B oraz SAFE&ECO-DRIVING

ZAPYTANIE OFERTOWE. EKSPERT Maciej Mrozek. dot.: realizacji zadań (zajęcia/materiały/badania) w ramach kursów PRAWO JAZDY KAT: B oraz SAFE&ECO-DRIVING ZAPYTANIE OFERTOWE EKSPERT Maciej Mrozek dot.: realizacji zadań (zajęcia/materiały/badania) w ramach kursów PRAWO JAZDY KAT: B oraz SAFE&ECO-DRIVING zapytanie dotyczy organizacji zajęć w ramach projektu:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ZAMAWIAJĄCY: ZAPYTANIE OFERTOWE

ZAMAWIAJĄCY: ZAPYTANIE OFERTOWE Opinogóra Górna, dn. 10.03.2014r. GOPS.2311.4.2014 ZAMAWIAJĄCY: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Opinogórze Górnej ul. Krasińskiego 4, 06-406 Opinogóra Górna ZAPYTANIE OFERTOWE dla przedmiotu zamówienia

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji...

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... 21 Prokreacja, zdrowie reprodukcyjne, zdrowie prokreacyjne...

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE

Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE PODSTAWY PRAWNE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH Szkołę w działaniach dotyczących edukacji

Bardziej szczegółowo

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Zarządy spółek ATM Grupa S.A., z siedzibą w Bielanach Wrocławskich oraz ATM Investment Spółka z o.o., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w kontekście realiów kierowania i umieszczania nieletnich

Bardziej szczegółowo

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ...

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ... ... (pieczęć wnioskodawcy) Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Gryficach W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03.

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03. Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej mgr Marzena Kruk Katedra Polityki Społecznej i Etyki Politycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis zamówienia

Szczegółowy opis zamówienia ZFE-II.042.2. 24.2015 Szczegółowy opis zamówienia I. Zasady przeprowadzenia procedury zamówienia 1. Zamówienie realizowane jest na podstawie art.70 1 i 70 3 70 5 Kodeksu Cywilnego ( Dz. U. z 2014 r. poz.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Regulamin świadczenia usług prawnych drogą elektroniczną przez Kancelarię Doradcy Prawnego Monika Sobczyk - Moćkowska. 1

Regulamin świadczenia usług prawnych drogą elektroniczną przez Kancelarię Doradcy Prawnego Monika Sobczyk - Moćkowska. 1 Regulamin Regulamin świadczenia usług prawnych drogą elektroniczną przez Kancelarię Doradcy Prawnego Monika Sobczyk - Moćkowska. 1 Podstawę prawną regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną przez

Bardziej szczegółowo

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE POSZUKIWANIA NOWYCH LEKÓW I METOD TERAPII W PSYCHIATRII 27-28.05.2011 Hotel Amber Baltic ul. Promenada Gwiazd 1 72-500 Międzyzdroje POLSKIE TOWARZYSTWO PSYCHIATRYCZNE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałaniu Narkomanii na lata 2015-2018 Na podstawie art. 10 ust 2 i 3 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie Załącznik Nr 11 do Uchwały Nr XX/136/2012 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 25 września 2012 r. STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie ROZDZIAŁ I NAZWA I OBSZAR SOŁECTWA 1. Samorząd

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 16 stycznia 2013 r. Poz. 366 UCHWAŁA NR XXVIII/289/2012 RADY MIEJSKIEJ W ŻUKOWIE. z dnia 21 grudnia 2012 r.

Gdańsk, dnia 16 stycznia 2013 r. Poz. 366 UCHWAŁA NR XXVIII/289/2012 RADY MIEJSKIEJ W ŻUKOWIE. z dnia 21 grudnia 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 16 stycznia 2013 r. Poz. 366 UCHWAŁA NR XXVIII/289/2012 RADY MIEJSKIEJ W ŻUKOWIE z dnia 21 grudnia 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl 1 z 6 2015-06-09 10:55 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl Szczecin: Usługa szkolenia specjalistycznego pn. Obsługa trudnego

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE Program aktywizacji społeczno zawodowej osób bezrobotnych w gminie Naruszewo

ZAPYTANIE OFERTOWE Program aktywizacji społeczno zawodowej osób bezrobotnych w gminie Naruszewo ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z przystąpieniem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Naruszewie do realizacji projektu systemowego Program aktywizacji społeczno zawodowej osób bezrobotnych w gminie Naruszewo

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 4/2012 z dnia 18.09.2012r.

Zapytanie ofertowe nr 4/2012 z dnia 18.09.2012r. Zapytanie ofertowe nr 4/2012 z dnia 18.09.2012r. Szkoła Podstawowa nr 26 im. Stanisława Staszica w Białymstoku składa zapytanie ofertowe na wykonanie usługi: Pełnienie funkcji asystenta finasowo-rozliczeniowego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM Załącznik nr 1 do Uchwały Prezydium Polskiej Izby Turystyki nr 3/2015/P/E Regulamin powoływania i pracy Egzaminatorów biorących udział w certyfikacji kandydatów na pilotów wycieczek I. Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 19 kwietnia 2005 r. Arbitrzy: Ewa Hanna Wiktorowska. Protokolant Rafał Oksiński

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 19 kwietnia 2005 r. Arbitrzy: Ewa Hanna Wiktorowska. Protokolant Rafał Oksiński Sygn. akt UZP/ZO/0-717/05 WYROK Zespołu Arbitrów z dnia 19 kwietnia 2005 r. Zespół Arbitrów w składzie: Przewodniczący Zespołu Arbitrów Zbigniew Malesza Arbitrzy: Ewa Hanna Wiktorowska Rafał Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Opole, dnia 9 grudnia 2015 r. Poz. 2916 UCHWAŁA NR XII/99/2015 RADY MIEJSKIEJ W PRÓSZKOWIE. z dnia 26 listopada 2015 r.

Opole, dnia 9 grudnia 2015 r. Poz. 2916 UCHWAŁA NR XII/99/2015 RADY MIEJSKIEJ W PRÓSZKOWIE. z dnia 26 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO Opole, dnia 9 grudnia 2015 r. Poz. 2916 UCHWAŁA NR XII/99/2015 RADY MIEJSKIEJ W PRÓSZKOWIE z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania

Bardziej szczegółowo

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Przekaż swoją opinię Unii Europejskiej! Projekt dofinansowany w ramach programu Europa dla Obywateli Unii Europejskiej POWITANIE Dlaczego dobrze, że tu jestem?

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 24 kwietnia 2007 r.

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 24 kwietnia 2007 r. Sygn. akt UZP/ZO/0-452/07 WYROK Zespołu Arbitrów z dnia 24 kwietnia 2007 r. Zespół Arbitrów w składzie: Przewodniczący Zespołu Arbitrów Wojciech Balcerzak arbitrzy: Artur Maruszczak Zbigniew Marcin Nycz

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy na szkolenie PODATEK VAT 2016 - NAJNOWSZE REGULACJE

Zapraszamy na szkolenie PODATEK VAT 2016 - NAJNOWSZE REGULACJE Zapraszamy na szkolenie PODATEK VAT 2016 - NAJNOWSZE REGULACJE SZKOLENIE JEDNODNIOWE - 6 GODZIN WYKŁADOWYCH Analiza wybranych zmian w przepisach ustawy o VAT wprowadzonych w 2015 r. oraz tych, które weszły

Bardziej szczegółowo

Zapisy na kursy B i C

Zapisy na kursy B i C Instytut Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego Zapisy na kursy B i C rok akademicki 2016 / 2017 procedura i terminarz Gdańsk, 2016 Tok studiów w Instytucie Psychologii UG Poziomy nauczania i ścieżki specjalizacyjne

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym.

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiotowe zasady oceniania zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiot: biologia Nauczyciel przedmiotu: Anna Jasztal, Anna Woch 1. Formy sprawdzania

Bardziej szczegółowo

1. Koło Naukowe Metod Ilościowych,zwane dalej KNMI, jest Uczelnianą Organizacją Studencką Uniwersytetu Szczecińskiego.

1. Koło Naukowe Metod Ilościowych,zwane dalej KNMI, jest Uczelnianą Organizacją Studencką Uniwersytetu Szczecińskiego. STATUT KOŁA NAUKOWEGO METOD ILOŚCIOWYCH działającego przy Katedrze Statystyki i Ekonometrii Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego I. Postanowienia ogólne. 1. Koło Naukowe

Bardziej szczegółowo

Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy

Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i metod aktywizujących (45 min) Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy CC BY-NC-ND Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VIII/43/2015 r. RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 26 marca 2015 r.

UCHWAŁA NR VIII/43/2015 r. RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 26 marca 2015 r. UCHWAŁA NR VIII/43/2015 r. RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie określenia regulaminu otwartego konkursu ofert na realizację zadania publicznego z zakresu wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

terapeutycznych w ramach projektu systemowego Szansa na rozwój realizowanego przez Miejski Ośrodek

terapeutycznych w ramach projektu systemowego Szansa na rozwój realizowanego przez Miejski Ośrodek 1 z 5 2012-08-01 14:24 Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 163056-2010 z dnia 2010-06-10 r. Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia - Darłowo Zadanie I- terapia społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych z

Bardziej szczegółowo

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok 1. KONTAKT DO AUTORA/AUTORÓW PROPOZYCJI ZADANIA (OBOWIĄZKOWE) UWAGA: W PRZYPADKU NIEWYRAŻENIA ZGODY PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832

Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832 Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832 OBWIESZCZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO z dnia 2 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW. z dnia 20 listopada 2015 r.

Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW. z dnia 20 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW z dnia 20 listopada 2015 r. w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

(KOD CPV: 80511000-9 - Usługi szkolenia personelu)

(KOD CPV: 80511000-9 - Usługi szkolenia personelu) Visimind Ltd Sp. z o.o. ul. Jarocka 34 10-699 Olsztyn e- mail: anna@eufunds.pl Tel.: 502207430 Olsztyn,25.02.2013 Zapytanie ofertowe Nr sprawy: G-A II.042-4b/2013 W związku z realizacją przez: Visimind

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW Załącznik Nr 1 do uchwały Nr III/4/2007 Rady Miejskiej w Wyszkowie z dnia 4 stycznia 2007r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW I. WSTĘP Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie sposobu przeprowadzania badań na obecność alkoholu, środków odurzających lub

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo