Materiał do egzaminu z przedmiotu Ekonomia rozwoju 1. Definiowanie rozwoju w ujęciu ekonomicznym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Materiał do egzaminu z przedmiotu Ekonomia rozwoju 1. Definiowanie rozwoju w ujęciu ekonomicznym"

Transkrypt

1 1. Definiowanie rozwoju w ujęciu ekonomicznym Rozwój to proces przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych 1. O rozwoju mówi się wiec wtedy, kiedy następuje zmiana jakościowa, przejście od istniejącej sytuacji do lepszej, doskonalszej, bardziej pożądanej. Oceny sytuacji dokonuje się pod wpływem przyjętych aksjomatów czy systemu wartości. można się zgodzić ze stwierdzeniem, że dziecko, które sprawniej czyta, lepiej dodaje rozwija się, ale czy dziecko, które coraz sprawniej okrada przechodniów i szkoli się w sztuce doliniarstwa, rozwija się? Z ogólnospołecznego punktu widzenia raczej nie, natomiast jeśli dorasta w środowisku przestępczym, to z punktu widzenia jego otoczenia, jest to swoisty rozwój. Podobnie dla jednych wzrost liczby osadzonych w więzieniach oraz wzrost liczby samych więzień, będzie świadczył o rozwoju systemu penitencjarnego, podczas gdy dla innych będzie raczej dowodem na porażkę tego systemu. Watro więc podkreślić, że nie ma jasnej definicji tego czym rozwój jest a czym nie jest. Sprawę komplikuje fakt, że same systemy wartości według których określa się co jest rozwojem mogą ewoluować, zmieniać się w czasie, rozwijać i przekształcać. Kategoria rozwoju jest bardzo szeroka. Mówi się o rozwoju osobistym, duchowym, na przykład może rozwijać się kultura, szkolnictwo. Również ekonomiści coraz częściej posługują się kategorią rozwoju. W dyskursie ekonomicznym pojawiają się często takie zwroty jak rozwój gospodarczy, rozwój społeczno gospodarczy, rozwój trwały i zrównoważony, rozwój dualny, rozwój autonomiczny. Rozwój może tu być rozumiany bardzo wąsko, jako mechaniscystycznie pojmowany proces wzrostu gospodarczego lub bardzo szeroko jako poprawa jakości życia czy dobrostanu człowieka. Rozwój rozpatruje się również w różnej skali w ujęciu mikroekonomicznym (rozwój przedsiębiorstwa), mezoekonomicznym, (rozwój regionalny) oraz makroekonomiczny (rozwój kraju, rozwój grupy państw, np. Unii Europejskiej). Kategoria rozwoju w ekonomii jest wiec koncepcją niezwykle pojemną. Heintz W. Arndt we wstępie do klasycznej dziś książki Economic development. The history of an idea pisze: ( ) dalszy rozwój krajów rozwijających jest pożądany przez ludzi w nich mieszkających. Jeśli jednak zapyta się elokwentnych obywateli tych krajów, co rozumieją pod pojęciem rozwoju, otrzyma się wiele zróżnicowanych odpowiedzi. Wyższy standard życia. Wzrost dochodów per capita. Wzrost zdolności produkcyjnych. Panowanie nad środowiskiem. Wolność dzięki kontrolowaniu środowiska. Wzrost gospodarczy. Nie tylko sam wzrost, ale wzrost sprawiedliwy. Wyeliminowanie ubóstwa. Zapewnienie podstawowych potrzeb. Dogonienie krajów rozwiniętych w zakresie technologii, bogactwa, władzy statusu. Niezależność gospodarcza, samospełnienie. Możliwość samospełnienia dla wszystkich. Wyzwolenie, ( ) 2 1 Słownik języka polskiego, tryb wejścia, [data wejścia: ] 2 H. W. Arndt, Economic development. The history of an idea, Wyd. The University of Chicago Press, Chicago 1987, s. 1

2 Kathleen Staudt 3 doszukała się około 700 różnych definicji rozwoju, które wskazują na różnorodność owej kategorii. Ich analiza pozwala na zidentyfikowanie dwóch głównych wizji rozwoju jako procesu i rozwoju jako celu. W pierwszym znaczeniu, jest to cecha immanentna każdego systemu, w drugim intencjonalne działanie nastawione na osiągnięcie założonego efektu. Straud stoi na stanowisku, że rozwój jest rezultatem podejmowanych decyzji i dokonywania wyborów, czyli celem możliwym do zrealizowania, przy optymalnym wykorzystaniu dostępnych zasobów materialnych i niematerialnych. 4 Innym problemem ze zdefiniowaniem rozwoju jest to, że do oceny sytuacji we wszystkich krajach świata badacze najczęściej przyjmują europocentryczny czy też szerzej westrnistyczny punkt widzenia. Europejski lub zachodni sposób oceny rozwoju traktuje się więc jako uniwersalny. Od niedawna takie podejście jest coraz silniej krytykowane, nie tylko przez społeczeństwa zachodnie, ale również przez badaczy z biednego połudia 5. Postępująca islamizacja na bliskim wschodzie czy polityka społeczno-gospodarcza Chin dowodzą, że kraje południa odrzucają zachodni styl życia i sposób myślenia. W kontekście przedstawionych dylematów jeszcze trudniej jest definiować rozwój jako kategorię ekonomiczną. Oprócz fundamentalnego pytania - czym właściwie jest rozwój z ekonomicznego punktu widzenia, pojawiają się inne, nie mniej ważne dylematy. Rozwój dla kogo? Czyim kosztem? Jaki jest cel rozwoju i dokąd prowadzi? Jaka jest właściwa ścieżka rozwoju? Takie i wiele innych pytań pojawia się coraz częściej, nie tylko w pracach naukowych lecz również w polityce i życiu publicznym 6. Rozwój na dobre zagościł w dyskursie publicznym stając się słowem-kluczem. Pojawia się coraz więcej organizacji międzynarodowych, które w swej nazwie posiadają rzecznik rozwój - Programu Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju (UNDP), Konferencji Narodów Zjednoczonych do Spraw Handlu i Rozwoju (UNCTAD), Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD) Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Nie ma chyba kraju w którym nie znalazłaby się agenda rządowa zajmująca się rozwojem: częścią struktury rządowej Stanów Zjednoczonych jest organ zwany Agencją Rozwoju Międzynarodowego (USAID), w Wielkiej Brytanii działa ministerstwo zwane Departamentem Rozwoju Międzynarodowego (DFiD), w Polsce w ramach Ministerstwa Gospodarki funkcjonuje Departament Rozwoju Gospodarki, a w Komisji Europejskiej Dyrektoriat Generalny do Spraw Rozwoju. Jednym z ważniejszych deklaracji międzynarodowych ostatnich lat stały się Milenijne Cele Rozwoju. W Unii Europejskiej, nie powstają już chyba 3 K. Staudt., Managing Development: State, Society and International Contexts, Wyd. Newbury Park, California K. Czaplicka, R. Łuczak, Granice w myśleniu o rozwoju, GDRG Working Papers, Nr 1/2010, s. 2 5 zob. S.P. Huntington, Zderzenie cywilizacji, Wyd. Muza, M. Czerny, Globalizacja a rozwój, Wyd. PWN, Warszawa 2005, s. 32

3 dokumenty, w których nie znalazłoby się odniesienie do koncepcji zrównoważonego rozwoju (sustainable development). 2. Ewolucja pojęcia rozwój w ekonomii Warto bliżej przyjrzeć się, co kryje się pod pojęciem rozwoju w ekonomii i jak na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat ewoluowała ta kategoria (rysunek 1). Jako bazę wyjścia, za najwęższe rozumienie rozwoju przyjęto wzrost gospodarczy. Ewolucję kończy zdobywająca dziś popularność kategoria zrównoważonego rozwoju. Warto jednak zaznaczyć, że w klasyfikacji tej nie ujęto wszystkich sposobów rozumienia rozwoju, a skupiono się jedynie na najważniejszych. Pominięto rozumienie rozwoju w głęboko heterodoksyjnych koncepcjach ekonomicznych takich jak nurty feministyczny i genderowy, nurt neo-marksistowski, postdewelopmentalizm, krytyczny modernizm 7 czy ekonomia post-autystyczna 8. Rysunek 1. Zakres pojęcia rozwój w ekonomii rozwój gospodarczy rozwój społecznogospodarczy rozwój zrównoważony wzrozt gospodarczy Źródło: opracowanie własne Rozwój jako wzrost gospodarczy W historycznie najstarszym i jednocześnie w najwęższym ujęciu, rozwój utożsamiany jest z reprodukcję w sferze rzeczowej czyli odtworzeniem lub powiększeniem dóbr i usług. Rozwój jest więc w tym sensie utożsamiany wprost ze wzrostem gospodarczym, a konkretniej ze stopą wzrostu czyli stosunkiem przyrostu produktu społecznego per capita (najczęściej produktu krajowego brutto per 7 więcej informacji na temat nurtów heterodoksyjnych w ekonomii rozwoju znaleźć można w opracowaniu: R. Peet, E. Hartwick, Theories of Develoment. Contentions, arguments, alternatives, Wyd. Guilford, London głównym periodykiem skupiającym ekonomistów post-autystycznych jest Real-world economics review

4 capita) w danym okresie do poziomu tego produktu w poprzednim okresie wyrażony w procentach. Do czynników wzrostu gospodarczego zalicza się kapitał, zasoby i walory środowiska naturalnego (ziemi), pracę oraz postęp techniczny. Wyrazem takiego podejścia jest definicja rozwoju zaproponowana przez Leszka Balcerowicza: Rozwój gospodarczy wiążemy zwykle z systematyczną, długofalową i masową poprawą materialnych warunków życia ludzi, tzn. warunków w sferze wyżywienia, ubrania, mieszkania, wyposażenia mieszkań, środków transportu i łączności, dostępności do rozmaitych usług itp., czyli w sumie konsumpcji. Takie potoczne ujęcie wydaje się właściwe, wyraża ono to, czego ludzie oczekują - jako konsumenci od gospodarki 9 W tym podejściu można mówić o rozwoju nawet jeśli efekty wzrostu gospodarczego przejmowane są w większości przez bogatych, np. przez duże korporacje. Takie podejście do rozwoju legitymizowane jest poprzez teorię skapywania bogactwa (trickle-down effect) zakładającą, że polityka wprowadzania udogodnień finansowych dla biznesu i osób zamożnych w ogólnym rozrachunku jest korzystna dla całego społeczeństwa, nie tylko dla warstw najbogatszych. Pozostawienie bogatym ludziom większej ilości pieniędzy przyczynia się do pośredniej poprawy powszechnego dobrobytu, gdyż dobrobyt najbogatszych w sposób niewidoczny skapuje na resztę społeczeństwa. Dzieje się tak głównie przez wzrost inwestycji i zwiększanie zatrudnienia, przyczynia się do poprawy dobrobytu ogółu społeczeństwa. Rozwój gospodarczy Nieco szerzej zdefiniowany jest rozwój gospodarczy. Według Katarzyny Czaplickiej, aby zaistniał rozwój gospodarczy, konieczna jest nie tylko zmiana ilościowa (wzrost gospodarczy), ale również przekształcenia jakościowe gospodarki. Rozwój gospodarczy określa więc całościowe zmiany zachodzące w gospodarce w długim okresie czasu. 10 Według Mieczysława Nasiłowskiego, rozwój gospodarczy oprócz podstawowych składników wpływających na wzrost gospodarczy, obejmuje zmiany w trzech obszarach: 11 w strukturze rzeczowej rosnący udział sektora usług i branż przemysłu opartych na wysokich technologiach i wykorzystującego kapitał wiedzy w strukturze produktu społecznego, a malejący - gałęzi schyłkowych, w szczególności przemysłu ciężkiego czy wydobywczego, 9 L. Balcerowicz, Wolność i rozwój. Ekonomia wolnego rynku, Wyd Znak, Kraków A. Bąkiewicz, K. Czaplicka, Wzrost i rozwój gospodarczy w krajach rozwijających się, [w:] R. Piasecki (red.) Ekonomia rozwoju, Wyd. PWE, Warszawa 2011, s M. Nasiłowski, System rynkowy. Podstawy mikro i makroekonomi, Wyd. Key Tekst, Warszawa 2004, s. 349

5 w strukturze własnościowej zwiększenie znaczenia sektora publicznego i komunalnego oraz wzrastająca rola korporacji międzynarodowych, które umożliwiają większy udział kraju w gospodarce światowej poddanej procesom globalizacyjnym, w strukturze instytucjonalnej rozwój systemu bankowego, rynku finansowego oraz realizacja polityki gospodarczej i społecznej w taki sposób, by stymulować wzrost zatrudnienia i ograniczanie nierówności społecznych. Należy jednak podkreślić, że proces rozwoju gospodarczego w centralnym miejscu, jako główny cel umieszcza wzrost gospodarczy. Wszelkie zmiany w strukturze instytucjonalnej, a w szczególności w instytucjach społecznych są pożądane o tyle, o ile przyczyniają się do poprawy kondycji gospodarki. Z tej perspektywy zmiany, które potencjalnie mogą być korzystne w z ogólnospołecznego punktu widzenia, ale antywzrostowe (np. zwiększenie poszanowania dla czasu wolnego, powstrzymywanie się od nadmiernej konsumpcji) są oceniane jako szkodliwe dla procesu rozwoju. Rozwój społeczno-gospodarczy Jako jeden z pierwszych poza obszar rozwoju pojmowanego jako wzrost gospodarczy wyszedł Gunnar Myrdal, który w 1970 roku zwrócił uwagę na konieczność eliminowania skrajnego ubóstwa i nierówności dochodowych oraz zaspokajanie podstawowych potrzeb ludności. Według Francois Perroux, rozwój społeczny występuje wówczas, gdy korzyści wzrostu gospodarczego pokrywają tzw. koszty człowieka, czyli nakłady wpływające na wydłużenie średniej długości życia (wyżywienie, ochrona zdrowia, edukacja, mieszkania). Związane z tym potrzeby społeczne przekładają się na preferencje kolektywne, które powinny być narzucone rynkowi przez państwo, traktujące je priorytetowo. 12 Ciekawy pogląd na rozwój społeczno-gospodarczy reprezentował noblista, Amartya Sen. Jego badania wywarły ogromny wpływ na refleksję teoretyczną nad problemem rozwój międzynarodowego, przyczyniając się do zmiany paradygmatu dotyczącego rozumienia rozwoju zmiany oznaczającej odejście od fetyszyzacji wzrostu gospodarczego na rzecz skupienia się na rozwoju jako możliwości wyboru i szansy na godne życie. 13 Sen cofa się o krok zadaje fundamentalne pytanie, dlaczego wzrost gospodarczy jest w ogóle ważny. Według niego nie jest on ważny sam w sobie. Stanowi jedynie istotny (być może najistotniejszy) czynnik wpływający na rzecz bardziej fundamentalną rodzaj życia, jakie człowiek jest w stanie prowadzić, oraz wybory i możliwości dostępne dla niego w trakcie tego życia. Sen stosuje dwa kluczowe terminy do wyrażenia tej 12 B. Fiedor, K. Kociszewski, Ekonomia rozwoju, Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław R. Lister, Bieda, Wyd. Sic! s.c., Warszawa 2009, s.29

6 koncepcji: funkcjonowanie (functionings) oraz możliwości (capabilities). Funkcjonowanie odnosi się do tego, co konkretny człowiek, umiejscowiony w danej rzeczywistości jest w stanie robić lub kim jest w stanie być. Obejmuje ono zarówno kwestie elementarne, takie jak pożywienie, jak i te bardziej wyrafinowane, takie jak uczestnictwo w życiu wspólnotowym oraz osiągnięcie szacunku dla samego siebie. Możliwości oznaczają z kolei, co dana osoba może robić, lub to, kim może być, to znaczy zakres wyborów, które są jej dostępne. Decydującym czynnikiem jest tu wolność prowadzenia życia, które ludzie zasadnie cenią. 14 Wzrost gospodarczy jest wiec środkiem służącym określonym celom, a jego efekty (dobra i usługi) konkretnym sposobem osiągania wybranego rodzaju życia. Rozwój zrównoważony Zrównoważony rozwój obecnie dotyczy w równym stopniu problemów gospodarczych, ekologicznych jak i ekonomicznych, jednak genezę tej koncepcji łączyć należy przede wszystkim ze wzrostem zainteresowania problemami ochrony środowiska, a wcześniej problemami ochrony przyrody. Nie da się również wskazać określonego autora lub konkretnego momentu pojawienia się koncepcji zrównoważonego rozwoju. Był to raczej stopniowy proces nawarstwiania się zmian w świadomości społecznej, dorobku nauki, rozwoju instytucji. Zwraca się często uwagę na takie istotne wydarzenia jak np. opublikowanie w 1950 r. pracy Karla W. Kappa The Socjal Cost of Private Enterprise 15, Rachel Carson Silent Spring z 1962 roku 16, Paula R. Ehrlicha The Population Bomb w 1968 roku 17, powstanie w tym samym roku Klubu Rzymskiego, czy międzynarodowa konferencja UNESCO w sprawie racjonalnego użytkowania i ochrony biosfery (1968). Do upublicznienia dyskusji nad nowym paradygmatem rozwoju przyczyniło się opublikowanie raportu specjalnej Komisji Narodów Zjednoczonych opracowanego w 1987 roku pod kierunkiem Gro Harlem Brundtland Nasza Wspólna Przyszłość 18. W raporcie wskazano nową optykę sprzężenia światowej gospodarki i środowiska zmieniając ją z dotychczasowego ujęcia - wpływu wzrostu gospodarczego na środowisko - na oddziaływanie zagrożenia środowiska na perspektywy gospodarcze, wskazując na coraz większe uzależnienia środowiska i ekonomii w skali lokalnej, regionalnej a nawet globalnej. W roku 1992 miało miejsce najważniejsze dla popularyzacji idei zrównoważonego rozwoju wydarzenie. Była nim Konferencja Narodów Zjednoczonych na temat Środowisko i Rozwój (UNCED United Nations 14 A. Sen, Wolność i rozwój, Wyd. Zysk i Spółka, Poznań 2002, s K. W. Kapp, The Socjal Cost of Private Enterprise, Wyd. Harward University, Cambridge R. Carson, Silent Spring, Penguin, P. Erlich, The Populatin Bomb, A Sierra Club - Ballantine Book, NY Our Common Future, World Commission On Environment and Development, Oxford University Press, Oxford 1987

7 Conference on Environment and Development) nazwana później Szczytem Ziemi, która odbyła się w Rio de Janeiro. Najogólniej stwierdzić można, iż jest to koncepcją holistycznego ujęcia problemów wzrostu i rozwoju gospodarki światowej, który może być określany jako zrównoważony, jeśli zaspokaja obecne potrzeby bez uszczuplania możliwości ich zaspakajania przez przyszłe pokolenia 19, wyznaczając taki kierunek eksploatacji surowców, rodzaj inwestycji, stosowane technologie i rozwiązania instytucjonalne, które nie naruszają potencjalnego, przyszłego rozwoju i służą ludzkim potrzebom i aspiracjom 20. Tak więc wzrostowi rozumianemu tradycyjnie, jako powiększanie wielkości gospodarczych takich jak: moce wytwórcze, produkt krajowy brutto, konsumpcja społeczeństwa, nadaje się nowe jakościowe ujęcie, dzięki uwzględnieniu aspektów przede wszystkim środowiskowych, ale także społecznych. W debacie na temat rozwoju prowadzonej przez ekonomistów już od połowy ubiegłego stulecia przeplatają się w zasadzie dwa nurty: rozwój gospodarczy oraz rozwój społecznogospodarczy. Skupianie się na rozwoju gospodarczym było charakterystyczne dla dyskusji prowadzonej od lat sześćdziesiątych do późnych lat dziewięćdziesiątych oraz sporu między ekonomią podażową i popytową. Warto podkreślić, że nadal takie rozumienie rozwoju jest dominujące w teoriach głównego nutu. Wraz z wprowadzeniem do debaty nad rozwojem takich pojęć jako instytucjonalne otoczenie gospodarki oraz kapitał społeczny, większą uwagę zwrócono na wpływ sfery społecznej na procesy rozwoju gospodarki. W związku z tym nastąpiło poszerzenie zakresu pojęcia rozwój. Dzięki temu pojęcie rozwój społeczno-gospodarczy zdecydowanie zyskuje w ostatnich latach na znaczeniu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju zyskała na popularności głównie wśród europejskich badaczy i polityków. Koncepcja zrównoważonego i trwałego rozwoju jest obecnie uważana za priorytetowy kierunek rozwoju społeczeństw Unii Europejskiej. Natomiast w międzynarodowej debacie na temat rozwoju nie zyskała dużego znaczenia i traktowana jest jako koncepcja głęboko heterodoksyjna. Zrównoważony rozwój krytykowany jest przede wszystkim za zbytnią fetyszyzację roli środowiska przyrodniczego oraz za zbyt normatywny charakter. Niewykluczone jednak, że centrum debaty nad rozwojem przesunie się w kierunku zrównoważonego rozwoju. Obecnie organizacje będące swoistymi animatorami tej debaty, takie jak Organizacja Narodów Zjednoczonych czy Bank Światowy coraz częściej obok problemów społecznych wymieniają również problemy związane z degradacją zasobów i walorów środowiska. 19 Our Common Future, World Commission on Environment and Developement, Oxford University Press, Oxford 1987, s. 8; 20 D.E. James, P. Nijkamp, J.B. Opschoor, Ecological Sustainability and Economic Development [w:] F. Archibugi, P. Nijkamp (red.), Economy and Ecology: Towards Sustainable Development, Wyd. Kluwer Academic, London 1990, s. 28;

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski 1 SZCZYT ZIEMI - Rio+20 20 22. czerwca 2012 Około 50,000 osób z polityki, organizacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem gospodarczym. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Powiązanie rozwoju gospodarczego i zmian w poziomie ludności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Prof. UEK dr hab. Edward Molendowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO 1. Koncepcja zrównoważonego i trwałego rozwoju społeczno-gospodarczego

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Recenzja: prof. dr hab. Janina Godłów-Legiędź Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: Fotolia anyaberkut Redaktor prowadzący: Łukasz Żebrowski Redakcja i korekta: Claudia Snochowska-Gonzalez

Bardziej szczegółowo

Cele edukacyjne przedmiotu: Co oznacza wprowadzenie perspektywy płci do ekonomii zarówno z punkty widzenia teorii jak też praktyki gospodarczej

Cele edukacyjne przedmiotu: Co oznacza wprowadzenie perspektywy płci do ekonomii zarówno z punkty widzenia teorii jak też praktyki gospodarczej Nazwa przedmiotu: Prowadząca: Opis: Ekonomia i płeć Dr. Ewa Rumińska- Zimny Celem zajęć jest krytyczna analiza głównego nurtu ekonomii z perspektywy płci i przedstawienie założeń Ekonomii Równości (ER).

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju 23-24 maja 2013 r., Wrocław Wydział Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego, ul. Uniwersytecka 7-9 (budynek D ) Dyrektywa OOŚ wyzwania i perspektywy w świetle dotychczasowych doświadczeń oraz opublikowanej ostatnio

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ochroną środowiska

Zarządzanie ochroną środowiska Zarządzanie ochroną Tomasz Poskrobko Zakres wykładów Teoretyczne aspekty nauki o zarządzaniu środowiskiem. Organy i urzędy oraz środki środowiskiem. Polityka ekologiczna. Programowanie i planowanie ochrony.

Bardziej szczegółowo

Wzrost i rozwój gospodarczy. Edyta Ropuszyńska-Surma

Wzrost i rozwój gospodarczy. Edyta Ropuszyńska-Surma Wzrost i rozwój gospodarczy Edyta Ropuszyńska-Surma Zagadnienia Wzrost gospodarczy i stopa wzrostu gospodarczego. Teorie wzrostu gospodarczego. Granice wzrostu. Modele wzrostu. Wzrost gospodarczy i polityka

Bardziej szczegółowo

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne (

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne ( Rozwój lokalny, a Program LEADER Krzysztof Kwatera LM Consulting Krzysztof Kwatera Trener FAOW Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Dr Anna Jastrzębiec -Witowska 16. 04. 2014 Civic agriculture a rolnictwo obywatelskie Termin civic agriculture czyli rolnictwo obywatelskie pojawił się

Bardziej szczegółowo

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Krajowe Konsultacje Slide 1 Cele ogólne i działania Konsultacje wodne, będące częścią tematycznych konsultacji, mających na celu osiągniecie Celów Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu Pojęcie agrobiznesu Inne określenia agrobiznesu... 17

Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu Pojęcie agrobiznesu Inne określenia agrobiznesu... 17 Spis treści Wstęp... 11 Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu 13 1.1. Pojęcie agrobiznesu... 13 1.2. Inne określenia agrobiznesu... 17 Rozdział 2. Pierwszy agregat agrobiznesu zaopatrzenie 20 2.1.

Bardziej szczegółowo

Współczesne problemy rozwojowe Kenii

Współczesne problemy rozwojowe Kenii Warszawa, listopad 2006 Natalia Ćwik Współczesne problemy rozwojowe Kenii Scenariusz zajęć z edukacji globalnej dla szkół ponadgimnazjalnych Informacje o scenariuszu: Pojęcie rozwoju gospodarczego i związane

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone planowanie gospodarka, bezpieczeństwo, środowisko

Zrównoważone planowanie gospodarka, bezpieczeństwo, środowisko Zrównoważone planowanie gospodarka, bezpieczeństwo, środowisko Jadwiga Ronikier - kierownik projektu SOOŚ PZRP FORUM WODNE Warszawa, 9-10 czerwca 2015 r. Zrównoważony rozwój, czyli (?) Pojęcie zdefiniowane

Bardziej szczegółowo

UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR

UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR Judyta Matuszek 1. Sposoby pojmowania ubóstwa 2. Kryteria pomiaru ubóstwa 3. Absolutna granica ubóstwa 4. Wybrane wskaźniki pomiaru ubóstwa 5. Cele zrównoważonego rozwoju

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław FIEDOR Prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego Tytuł: Konkurencyjność przedsiębiorstw podsektora usług biznesowych w Polsce. Perspektywa mikro-, mezo- i makroekonomiczna Autorzy: Magdalena Majchrzak Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2012 Opis: Praca

Bardziej szczegółowo

Wzrost gospodarczy definicje

Wzrost gospodarczy definicje Wzrost gospodarczy Wzrost gospodarczy definicje Przez wzrost gospodarczy rozumiemy proces powiększania podstawowych wielkości makroekonomicznych w gospodarce, a w szczególności proces powiększania produkcji

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Polityki horyzontalne Program Operacyjny

Polityki horyzontalne Program Operacyjny Konferencja Regionalna Polityki horyzontalne Program Operacyjny Kapitał Ludzki Ogólne kryteria horyzontalne Kryteria horyzontalne dotyczą:: zgodności wniosku z właściwymi politykami i zasadami wspólnotowymi

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska. Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych

Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska. Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Makroekonomia. Podstawowe zagadnienia makroekonomiczne Makroekonomia bada sposób działania

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Spis treści: 1. Pojęcie rozwoju gospodarczego i struktury gospodarki...2 2. Podział gospodarki na trzy sektory...2 3. Tendencje zmian trójsektorowej

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański Szymon Szewrański Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU 1968 Raporty Klubu Rzymskiego 1969 Człowiek i jego środowisko raport U Thanta brak relacji technika a ochrona środowiska wyniszczenie

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Arkadiusz Michał Kowalski 4. OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFONAWTDAWN^ WARSZAWA 2013 SPIS TREŚCI wstęp : 9 1. Przedmiot,

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BGE-3-605-s Punkty ECTS: 6 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Geologia Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014

Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-ZIPN1-015 Nazwa modułu Makroekonomia Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Dr Beata Banachowicz Katedra Zarządzania Miastem i Regionem Wydział Zarządzania Uniwersytet Łódzki 27 października 2015 r. Plan wykładu Co to

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS EKONOMIA TOM 1 WYD.2 Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS Przedmowa CZĘŚĆ I. PODSTAWOWE POJĘCIA Rozdział 1. Podstawy ekonomii 1.1. Wprowadzenie Niedobór i efektywność: bliźniacze tematy ekonomii

Bardziej szczegółowo

Instytucje gospodarki rynkowej

Instytucje gospodarki rynkowej Instytucje gospodarki rynkowej Teoria ewolucji techno-fizjologicznej i koncepcja kapitału fizjologicznego Roberta Fogla (Tabele i wykresy: J. Godłów-Legiędź, 2010) Blok 13 Bezustanny pesymizm, pomimo niekwestionowanych

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w koncepcji rozwoju regionalnego. prof. WSB, dr hab. Krzysztof Safin

Jakość życia w koncepcji rozwoju regionalnego. prof. WSB, dr hab. Krzysztof Safin Jakość życia w koncepcji rozwoju regionalnego prof. WSB, dr hab. Krzysztof Safin Jakość życia w koncepcji rozwoju Wytyczne polityki gospodarczej wymagają definiowania jej głównych celów (i środków realizacji).

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik

GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik DZIAŁ KLASYFIKACJA PAŃSTW ŚWIATA PROCESY DEMOGRAFICZNE TEMAT 1. Ekonomiczne i społeczne

Bardziej szczegółowo

OBLICZA POLITYKI SPOŁECZNEJ

OBLICZA POLITYKI SPOŁECZNEJ Krzysztof Piątek OBLICZA POLITYKI SPOŁECZNEJ W kierunku autonomizacji polityki socjalnej Toruń 2012 Spis treści Wstęp... 13 Część I Polityka socjalna jako prymarny wymiar polityki społecznej Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

światowej na podstawie mapy podaje cechy podziału wyjaśnia wpływ ustroju politycznego na rozwój administracyjnego Polski

światowej na podstawie mapy podaje cechy podziału wyjaśnia wpływ ustroju politycznego na rozwój administracyjnego Polski Temat (rozumiany jako lekcja w podręczniku) 1. System władzy i podział administracyjny kraju 2. Zmiany liczby ludności Polski 3. Rozmieszczenie ludności Dział: ZAGADNIENIA LUDNOŚCIOWE Wymagania edukacyjne

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Dr hab. Karol KOCISZEWSKI, prof. UE Promotorzy prac dyplomowych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ Pod redakcją naukową prof. dr. hab. Stanisława Zięby prof. dr. hab. Eugeniusza Mazurkiewicza ALMAMER WYŻSZA SZKOŁA EKONOMICZNA Warszawa 2007

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO EKONOMII. Jerzy Wilkin. Wydział Nauk Ekonomicznych UW. Wykład 1. J.Wilkin - EKONOMIA

WSTĘP DO EKONOMII. Jerzy Wilkin. Wydział Nauk Ekonomicznych UW. Wykład 1. J.Wilkin - EKONOMIA WSTĘP DO EKONOMII Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych UW Wykład 1 Podstawowe informacje o wykładzie Zajęcia odbywają się tylko w formie wykładu; ważne jest nabywanie umiejętności słuchania, rozumienia

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Metody obliczania produktu krajowego brutto (PKB)

Metody obliczania produktu krajowego brutto (PKB) Dochód narodowy Spis treści: 1. Sposoby liczenia produktu krajowego brutto... 2 2. Produkt krajowy brutto a dochód narodowy... 3 3. Co naprawdę wyraża dochód narodowy? Dochód narodowy jako wskaźnik dynamiki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. Ekonomia R.B5

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. Ekonomia R.B5 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Finanse przedsiêbiorstw Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka

Finanse przedsiêbiorstw Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka KARTA MODU U / KARTA PRZEDMIOTU Kod moduùu Nazwa moduùu MAKROEKONOMIA Nazwa moduùu w jêzyku angielskim Macroeconomics Obowi¹zuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODU U W SYSTEMIE STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 26 października 2010 r. Przedmiot ekonomii: badanie w jaki sposób społeczeństwo gospodarujące dokonuje wyborów dotyczących

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

K A R T A P R Z E D M I O T U

K A R T A P R Z E D M I O T U Uczelnia Wydział Kierunek studiów Poziom kształcenia Profil kształcenia Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydział Prawa i Administracji Kierunek prawno-biznesowy Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne metody zarządzania państwem na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne metody zarządzania państwem na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne metody zarządzania państwem na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Współczesne metody zarządzania państwem 2. Kod modułu

Bardziej szczegółowo

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU Kliknij, wg. Karla aby Polanyi edytować styl wzorca podtytułu Karl Polanyi Urodził się 25 października 1886,a zmarł 23 kwietnia 1964 - intelektualista węgierski. Znany głównie

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2016 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ŚWIATOWA. Wykład wstępny

GOSPODARKA ŚWIATOWA. Wykład wstępny GOSPODARKA ŚWIATOWA Wykład wstępny Kontakt Jacek KOCHANOWICZ http://coin.wne.uw.edu.pl/kochanowicz/ (i tam strona zajęd) lub: www.wne.uw->pracownicy->jacek Kochanowicz->strona własna kochanowicz@wne.uw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Zajęcia wprowadzające 04.10.2016 Plan Organizacja zajęć Warunki zaliczenia Co to jest historia ekonomii i po co nam ona? Organizacja zajęć robertmrozecon.wordpress.com

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA ZAGADNIENIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI NA KIERUNKU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA 1. Specjalizacja międzynarodowa pojęcie, determinanty, typy 2. Bilans płatniczy

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S )

K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) Kod Nazwa Przedmiot humanistyczny I Podstawy wiedzy o gospodarce dla inżynierów Humanistic subject I The basis knowledge about the economy Wersja Wydział

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Geografia Bliżej geografii Część 3 Przedmiotowy system oceniania. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca

Geografia Bliżej geografii Część 3 Przedmiotowy system oceniania. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu ognia Islandia podstawowe jednostki Europy; wymienić podstawowe

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie systemów komputerowych w gospodarce zrównoważonej - opis przedmiotu

Zastosowanie systemów komputerowych w gospodarce zrównoważonej - opis przedmiotu Zastosowanie systemów komputerowych w gospodarce zrównoważonej - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Zastosowanie systemów komputerowych w gospodarce zrównoważonej Kod przedmiotu 04.9-WZ-ZarzP-ZSKGZ-S16

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia:

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: Symbol Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: WIEDZA S1_W01 Posiada podstawową wiedzę dotyczącą elementarnych pojęć socjologicznych, budowy

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Terminy konsultacji: E-mail: magdalena.knapinska@ue.poznan.pl Inne przedmioty: Makroekonomia (wykłady i

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Ś W I A TEORIA I PRAKTYKA Z PERSPEKTYW RACJONALNYCH WYBORÓW EKONOMICZNYCH. Eugeniusz M. Pluciński

Ś W I A TEORIA I PRAKTYKA Z PERSPEKTYW RACJONALNYCH WYBORÓW EKONOMICZNYCH. Eugeniusz M. Pluciński Ś W I A E U R O P A P O L S K A TEORIA I PRAKTYKA Z PERSPEKTYW RACJONALNYCH WYBORÓW EKONOMICZNYCH Eugeniusz M. Pluciński BYDGOSZCZ - KRAKÓW 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚCI WPROWADZENIE DO EKONOMII GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Dlaczego wzrost gospodarczy? Model wzrostu Harroda-Domara.

Plan wykładu. Dlaczego wzrost gospodarczy? Model wzrostu Harroda-Domara. Plan wykładu Dlaczego wzrost gospodarczy? Model wzrostu Harroda-Domara. Model wzrostu Solowa. Krytyka podejścia klasycznego wstęp do endogenicznych podstaw wzrostu gospodarczego. Potrzeba analizy wzrostu

Bardziej szczegółowo

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII Przedmowa XIII Część 1 TEORIE POLITYCZNE 1. Co to jest polityka? Definiowanie polityki 4 Polityka jako sztuka rządzenia 6 Polityka jako sprawy publiczne 10 Polityka jako kompromis i konsensus 11 Polityka

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania

Przedmiotowy system oceniania 1 Przedmiotowy system oceniania 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu ognia Islandia wskazać na mapie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski

Spis treści. Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski Spis treści Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE DO EKONOMII Rozdział 1. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii S. Krajewski, R. Milewski 1.1. Czym się zajmuje

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa.

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa. KAPITAŁ W PRZEDSIĘBIORSTWIE I JEGO STRUKTURA Autor: Jacek Grzywacz, Wstęp W opracowaniu przedstawiono kluczowe zagadnienia dotyczące możliwości pozyskiwania przez przedsiębiorstwo kapitału oraz zasad kształtowania

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA

Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Pomiar dobrobytu gospodarczego

Pomiar dobrobytu gospodarczego Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Pomiar dobrobytu gospodarczego Uniwersytet w Białymstoku 07 listopada 2013 r. dr Anna Gardocka-Jałowiec EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Podstawy ekonomii Kierunek: Inżynieria Środowiska Rodzaj przedmiotu: treści ogólnych, moduł Rodzaj zajęć: wykład Profil kształcenia: ogólnoakademicki Poziom kształcenia: I stopnia Liczba

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami

Spis treści. Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami Spis treści Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony i gospodarowania jego zasobami Rozdział 1. Problemy ekologiczne w teorii ekonomii ujęcie retrospektywne 1.1. Wstęp 1.2. Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Promotorzy

Bardziej szczegółowo

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej.

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej. Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Podstawy wiedzy o gospodarce dla inżynierów. The basis knowledge about the economy

Podstawy wiedzy o gospodarce dla inżynierów. The basis knowledge about the economy K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) Kod UTH/HES/NST/I Nazwa Podstawy wiedzy o gospodarce dla inżynierów The basis knowledge about the economy Wersja Wydział Rok akadem icki 2014/2015 Wydział

Bardziej szczegółowo