Materiał do egzaminu z przedmiotu Ekonomia rozwoju 1. Definiowanie rozwoju w ujęciu ekonomicznym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Materiał do egzaminu z przedmiotu Ekonomia rozwoju 1. Definiowanie rozwoju w ujęciu ekonomicznym"

Transkrypt

1 1. Definiowanie rozwoju w ujęciu ekonomicznym Rozwój to proces przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych 1. O rozwoju mówi się wiec wtedy, kiedy następuje zmiana jakościowa, przejście od istniejącej sytuacji do lepszej, doskonalszej, bardziej pożądanej. Oceny sytuacji dokonuje się pod wpływem przyjętych aksjomatów czy systemu wartości. można się zgodzić ze stwierdzeniem, że dziecko, które sprawniej czyta, lepiej dodaje rozwija się, ale czy dziecko, które coraz sprawniej okrada przechodniów i szkoli się w sztuce doliniarstwa, rozwija się? Z ogólnospołecznego punktu widzenia raczej nie, natomiast jeśli dorasta w środowisku przestępczym, to z punktu widzenia jego otoczenia, jest to swoisty rozwój. Podobnie dla jednych wzrost liczby osadzonych w więzieniach oraz wzrost liczby samych więzień, będzie świadczył o rozwoju systemu penitencjarnego, podczas gdy dla innych będzie raczej dowodem na porażkę tego systemu. Watro więc podkreślić, że nie ma jasnej definicji tego czym rozwój jest a czym nie jest. Sprawę komplikuje fakt, że same systemy wartości według których określa się co jest rozwojem mogą ewoluować, zmieniać się w czasie, rozwijać i przekształcać. Kategoria rozwoju jest bardzo szeroka. Mówi się o rozwoju osobistym, duchowym, na przykład może rozwijać się kultura, szkolnictwo. Również ekonomiści coraz częściej posługują się kategorią rozwoju. W dyskursie ekonomicznym pojawiają się często takie zwroty jak rozwój gospodarczy, rozwój społeczno gospodarczy, rozwój trwały i zrównoważony, rozwój dualny, rozwój autonomiczny. Rozwój może tu być rozumiany bardzo wąsko, jako mechaniscystycznie pojmowany proces wzrostu gospodarczego lub bardzo szeroko jako poprawa jakości życia czy dobrostanu człowieka. Rozwój rozpatruje się również w różnej skali w ujęciu mikroekonomicznym (rozwój przedsiębiorstwa), mezoekonomicznym, (rozwój regionalny) oraz makroekonomiczny (rozwój kraju, rozwój grupy państw, np. Unii Europejskiej). Kategoria rozwoju w ekonomii jest wiec koncepcją niezwykle pojemną. Heintz W. Arndt we wstępie do klasycznej dziś książki Economic development. The history of an idea pisze: ( ) dalszy rozwój krajów rozwijających jest pożądany przez ludzi w nich mieszkających. Jeśli jednak zapyta się elokwentnych obywateli tych krajów, co rozumieją pod pojęciem rozwoju, otrzyma się wiele zróżnicowanych odpowiedzi. Wyższy standard życia. Wzrost dochodów per capita. Wzrost zdolności produkcyjnych. Panowanie nad środowiskiem. Wolność dzięki kontrolowaniu środowiska. Wzrost gospodarczy. Nie tylko sam wzrost, ale wzrost sprawiedliwy. Wyeliminowanie ubóstwa. Zapewnienie podstawowych potrzeb. Dogonienie krajów rozwiniętych w zakresie technologii, bogactwa, władzy statusu. Niezależność gospodarcza, samospełnienie. Możliwość samospełnienia dla wszystkich. Wyzwolenie, ( ) 2 1 Słownik języka polskiego, tryb wejścia, [data wejścia: ] 2 H. W. Arndt, Economic development. The history of an idea, Wyd. The University of Chicago Press, Chicago 1987, s. 1

2 Kathleen Staudt 3 doszukała się około 700 różnych definicji rozwoju, które wskazują na różnorodność owej kategorii. Ich analiza pozwala na zidentyfikowanie dwóch głównych wizji rozwoju jako procesu i rozwoju jako celu. W pierwszym znaczeniu, jest to cecha immanentna każdego systemu, w drugim intencjonalne działanie nastawione na osiągnięcie założonego efektu. Straud stoi na stanowisku, że rozwój jest rezultatem podejmowanych decyzji i dokonywania wyborów, czyli celem możliwym do zrealizowania, przy optymalnym wykorzystaniu dostępnych zasobów materialnych i niematerialnych. 4 Innym problemem ze zdefiniowaniem rozwoju jest to, że do oceny sytuacji we wszystkich krajach świata badacze najczęściej przyjmują europocentryczny czy też szerzej westrnistyczny punkt widzenia. Europejski lub zachodni sposób oceny rozwoju traktuje się więc jako uniwersalny. Od niedawna takie podejście jest coraz silniej krytykowane, nie tylko przez społeczeństwa zachodnie, ale również przez badaczy z biednego połudia 5. Postępująca islamizacja na bliskim wschodzie czy polityka społeczno-gospodarcza Chin dowodzą, że kraje południa odrzucają zachodni styl życia i sposób myślenia. W kontekście przedstawionych dylematów jeszcze trudniej jest definiować rozwój jako kategorię ekonomiczną. Oprócz fundamentalnego pytania - czym właściwie jest rozwój z ekonomicznego punktu widzenia, pojawiają się inne, nie mniej ważne dylematy. Rozwój dla kogo? Czyim kosztem? Jaki jest cel rozwoju i dokąd prowadzi? Jaka jest właściwa ścieżka rozwoju? Takie i wiele innych pytań pojawia się coraz częściej, nie tylko w pracach naukowych lecz również w polityce i życiu publicznym 6. Rozwój na dobre zagościł w dyskursie publicznym stając się słowem-kluczem. Pojawia się coraz więcej organizacji międzynarodowych, które w swej nazwie posiadają rzecznik rozwój - Programu Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju (UNDP), Konferencji Narodów Zjednoczonych do Spraw Handlu i Rozwoju (UNCTAD), Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD) Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Nie ma chyba kraju w którym nie znalazłaby się agenda rządowa zajmująca się rozwojem: częścią struktury rządowej Stanów Zjednoczonych jest organ zwany Agencją Rozwoju Międzynarodowego (USAID), w Wielkiej Brytanii działa ministerstwo zwane Departamentem Rozwoju Międzynarodowego (DFiD), w Polsce w ramach Ministerstwa Gospodarki funkcjonuje Departament Rozwoju Gospodarki, a w Komisji Europejskiej Dyrektoriat Generalny do Spraw Rozwoju. Jednym z ważniejszych deklaracji międzynarodowych ostatnich lat stały się Milenijne Cele Rozwoju. W Unii Europejskiej, nie powstają już chyba 3 K. Staudt., Managing Development: State, Society and International Contexts, Wyd. Newbury Park, California K. Czaplicka, R. Łuczak, Granice w myśleniu o rozwoju, GDRG Working Papers, Nr 1/2010, s. 2 5 zob. S.P. Huntington, Zderzenie cywilizacji, Wyd. Muza, M. Czerny, Globalizacja a rozwój, Wyd. PWN, Warszawa 2005, s. 32

3 dokumenty, w których nie znalazłoby się odniesienie do koncepcji zrównoważonego rozwoju (sustainable development). 2. Ewolucja pojęcia rozwój w ekonomii Warto bliżej przyjrzeć się, co kryje się pod pojęciem rozwoju w ekonomii i jak na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat ewoluowała ta kategoria (rysunek 1). Jako bazę wyjścia, za najwęższe rozumienie rozwoju przyjęto wzrost gospodarczy. Ewolucję kończy zdobywająca dziś popularność kategoria zrównoważonego rozwoju. Warto jednak zaznaczyć, że w klasyfikacji tej nie ujęto wszystkich sposobów rozumienia rozwoju, a skupiono się jedynie na najważniejszych. Pominięto rozumienie rozwoju w głęboko heterodoksyjnych koncepcjach ekonomicznych takich jak nurty feministyczny i genderowy, nurt neo-marksistowski, postdewelopmentalizm, krytyczny modernizm 7 czy ekonomia post-autystyczna 8. Rysunek 1. Zakres pojęcia rozwój w ekonomii rozwój gospodarczy rozwój społecznogospodarczy rozwój zrównoważony wzrozt gospodarczy Źródło: opracowanie własne Rozwój jako wzrost gospodarczy W historycznie najstarszym i jednocześnie w najwęższym ujęciu, rozwój utożsamiany jest z reprodukcję w sferze rzeczowej czyli odtworzeniem lub powiększeniem dóbr i usług. Rozwój jest więc w tym sensie utożsamiany wprost ze wzrostem gospodarczym, a konkretniej ze stopą wzrostu czyli stosunkiem przyrostu produktu społecznego per capita (najczęściej produktu krajowego brutto per 7 więcej informacji na temat nurtów heterodoksyjnych w ekonomii rozwoju znaleźć można w opracowaniu: R. Peet, E. Hartwick, Theories of Develoment. Contentions, arguments, alternatives, Wyd. Guilford, London głównym periodykiem skupiającym ekonomistów post-autystycznych jest Real-world economics review

4 capita) w danym okresie do poziomu tego produktu w poprzednim okresie wyrażony w procentach. Do czynników wzrostu gospodarczego zalicza się kapitał, zasoby i walory środowiska naturalnego (ziemi), pracę oraz postęp techniczny. Wyrazem takiego podejścia jest definicja rozwoju zaproponowana przez Leszka Balcerowicza: Rozwój gospodarczy wiążemy zwykle z systematyczną, długofalową i masową poprawą materialnych warunków życia ludzi, tzn. warunków w sferze wyżywienia, ubrania, mieszkania, wyposażenia mieszkań, środków transportu i łączności, dostępności do rozmaitych usług itp., czyli w sumie konsumpcji. Takie potoczne ujęcie wydaje się właściwe, wyraża ono to, czego ludzie oczekują - jako konsumenci od gospodarki 9 W tym podejściu można mówić o rozwoju nawet jeśli efekty wzrostu gospodarczego przejmowane są w większości przez bogatych, np. przez duże korporacje. Takie podejście do rozwoju legitymizowane jest poprzez teorię skapywania bogactwa (trickle-down effect) zakładającą, że polityka wprowadzania udogodnień finansowych dla biznesu i osób zamożnych w ogólnym rozrachunku jest korzystna dla całego społeczeństwa, nie tylko dla warstw najbogatszych. Pozostawienie bogatym ludziom większej ilości pieniędzy przyczynia się do pośredniej poprawy powszechnego dobrobytu, gdyż dobrobyt najbogatszych w sposób niewidoczny skapuje na resztę społeczeństwa. Dzieje się tak głównie przez wzrost inwestycji i zwiększanie zatrudnienia, przyczynia się do poprawy dobrobytu ogółu społeczeństwa. Rozwój gospodarczy Nieco szerzej zdefiniowany jest rozwój gospodarczy. Według Katarzyny Czaplickiej, aby zaistniał rozwój gospodarczy, konieczna jest nie tylko zmiana ilościowa (wzrost gospodarczy), ale również przekształcenia jakościowe gospodarki. Rozwój gospodarczy określa więc całościowe zmiany zachodzące w gospodarce w długim okresie czasu. 10 Według Mieczysława Nasiłowskiego, rozwój gospodarczy oprócz podstawowych składników wpływających na wzrost gospodarczy, obejmuje zmiany w trzech obszarach: 11 w strukturze rzeczowej rosnący udział sektora usług i branż przemysłu opartych na wysokich technologiach i wykorzystującego kapitał wiedzy w strukturze produktu społecznego, a malejący - gałęzi schyłkowych, w szczególności przemysłu ciężkiego czy wydobywczego, 9 L. Balcerowicz, Wolność i rozwój. Ekonomia wolnego rynku, Wyd Znak, Kraków A. Bąkiewicz, K. Czaplicka, Wzrost i rozwój gospodarczy w krajach rozwijających się, [w:] R. Piasecki (red.) Ekonomia rozwoju, Wyd. PWE, Warszawa 2011, s M. Nasiłowski, System rynkowy. Podstawy mikro i makroekonomi, Wyd. Key Tekst, Warszawa 2004, s. 349

5 w strukturze własnościowej zwiększenie znaczenia sektora publicznego i komunalnego oraz wzrastająca rola korporacji międzynarodowych, które umożliwiają większy udział kraju w gospodarce światowej poddanej procesom globalizacyjnym, w strukturze instytucjonalnej rozwój systemu bankowego, rynku finansowego oraz realizacja polityki gospodarczej i społecznej w taki sposób, by stymulować wzrost zatrudnienia i ograniczanie nierówności społecznych. Należy jednak podkreślić, że proces rozwoju gospodarczego w centralnym miejscu, jako główny cel umieszcza wzrost gospodarczy. Wszelkie zmiany w strukturze instytucjonalnej, a w szczególności w instytucjach społecznych są pożądane o tyle, o ile przyczyniają się do poprawy kondycji gospodarki. Z tej perspektywy zmiany, które potencjalnie mogą być korzystne w z ogólnospołecznego punktu widzenia, ale antywzrostowe (np. zwiększenie poszanowania dla czasu wolnego, powstrzymywanie się od nadmiernej konsumpcji) są oceniane jako szkodliwe dla procesu rozwoju. Rozwój społeczno-gospodarczy Jako jeden z pierwszych poza obszar rozwoju pojmowanego jako wzrost gospodarczy wyszedł Gunnar Myrdal, który w 1970 roku zwrócił uwagę na konieczność eliminowania skrajnego ubóstwa i nierówności dochodowych oraz zaspokajanie podstawowych potrzeb ludności. Według Francois Perroux, rozwój społeczny występuje wówczas, gdy korzyści wzrostu gospodarczego pokrywają tzw. koszty człowieka, czyli nakłady wpływające na wydłużenie średniej długości życia (wyżywienie, ochrona zdrowia, edukacja, mieszkania). Związane z tym potrzeby społeczne przekładają się na preferencje kolektywne, które powinny być narzucone rynkowi przez państwo, traktujące je priorytetowo. 12 Ciekawy pogląd na rozwój społeczno-gospodarczy reprezentował noblista, Amartya Sen. Jego badania wywarły ogromny wpływ na refleksję teoretyczną nad problemem rozwój międzynarodowego, przyczyniając się do zmiany paradygmatu dotyczącego rozumienia rozwoju zmiany oznaczającej odejście od fetyszyzacji wzrostu gospodarczego na rzecz skupienia się na rozwoju jako możliwości wyboru i szansy na godne życie. 13 Sen cofa się o krok zadaje fundamentalne pytanie, dlaczego wzrost gospodarczy jest w ogóle ważny. Według niego nie jest on ważny sam w sobie. Stanowi jedynie istotny (być może najistotniejszy) czynnik wpływający na rzecz bardziej fundamentalną rodzaj życia, jakie człowiek jest w stanie prowadzić, oraz wybory i możliwości dostępne dla niego w trakcie tego życia. Sen stosuje dwa kluczowe terminy do wyrażenia tej 12 B. Fiedor, K. Kociszewski, Ekonomia rozwoju, Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław R. Lister, Bieda, Wyd. Sic! s.c., Warszawa 2009, s.29

6 koncepcji: funkcjonowanie (functionings) oraz możliwości (capabilities). Funkcjonowanie odnosi się do tego, co konkretny człowiek, umiejscowiony w danej rzeczywistości jest w stanie robić lub kim jest w stanie być. Obejmuje ono zarówno kwestie elementarne, takie jak pożywienie, jak i te bardziej wyrafinowane, takie jak uczestnictwo w życiu wspólnotowym oraz osiągnięcie szacunku dla samego siebie. Możliwości oznaczają z kolei, co dana osoba może robić, lub to, kim może być, to znaczy zakres wyborów, które są jej dostępne. Decydującym czynnikiem jest tu wolność prowadzenia życia, które ludzie zasadnie cenią. 14 Wzrost gospodarczy jest wiec środkiem służącym określonym celom, a jego efekty (dobra i usługi) konkretnym sposobem osiągania wybranego rodzaju życia. Rozwój zrównoważony Zrównoważony rozwój obecnie dotyczy w równym stopniu problemów gospodarczych, ekologicznych jak i ekonomicznych, jednak genezę tej koncepcji łączyć należy przede wszystkim ze wzrostem zainteresowania problemami ochrony środowiska, a wcześniej problemami ochrony przyrody. Nie da się również wskazać określonego autora lub konkretnego momentu pojawienia się koncepcji zrównoważonego rozwoju. Był to raczej stopniowy proces nawarstwiania się zmian w świadomości społecznej, dorobku nauki, rozwoju instytucji. Zwraca się często uwagę na takie istotne wydarzenia jak np. opublikowanie w 1950 r. pracy Karla W. Kappa The Socjal Cost of Private Enterprise 15, Rachel Carson Silent Spring z 1962 roku 16, Paula R. Ehrlicha The Population Bomb w 1968 roku 17, powstanie w tym samym roku Klubu Rzymskiego, czy międzynarodowa konferencja UNESCO w sprawie racjonalnego użytkowania i ochrony biosfery (1968). Do upublicznienia dyskusji nad nowym paradygmatem rozwoju przyczyniło się opublikowanie raportu specjalnej Komisji Narodów Zjednoczonych opracowanego w 1987 roku pod kierunkiem Gro Harlem Brundtland Nasza Wspólna Przyszłość 18. W raporcie wskazano nową optykę sprzężenia światowej gospodarki i środowiska zmieniając ją z dotychczasowego ujęcia - wpływu wzrostu gospodarczego na środowisko - na oddziaływanie zagrożenia środowiska na perspektywy gospodarcze, wskazując na coraz większe uzależnienia środowiska i ekonomii w skali lokalnej, regionalnej a nawet globalnej. W roku 1992 miało miejsce najważniejsze dla popularyzacji idei zrównoważonego rozwoju wydarzenie. Była nim Konferencja Narodów Zjednoczonych na temat Środowisko i Rozwój (UNCED United Nations 14 A. Sen, Wolność i rozwój, Wyd. Zysk i Spółka, Poznań 2002, s K. W. Kapp, The Socjal Cost of Private Enterprise, Wyd. Harward University, Cambridge R. Carson, Silent Spring, Penguin, P. Erlich, The Populatin Bomb, A Sierra Club - Ballantine Book, NY Our Common Future, World Commission On Environment and Development, Oxford University Press, Oxford 1987

7 Conference on Environment and Development) nazwana później Szczytem Ziemi, która odbyła się w Rio de Janeiro. Najogólniej stwierdzić można, iż jest to koncepcją holistycznego ujęcia problemów wzrostu i rozwoju gospodarki światowej, który może być określany jako zrównoważony, jeśli zaspokaja obecne potrzeby bez uszczuplania możliwości ich zaspakajania przez przyszłe pokolenia 19, wyznaczając taki kierunek eksploatacji surowców, rodzaj inwestycji, stosowane technologie i rozwiązania instytucjonalne, które nie naruszają potencjalnego, przyszłego rozwoju i służą ludzkim potrzebom i aspiracjom 20. Tak więc wzrostowi rozumianemu tradycyjnie, jako powiększanie wielkości gospodarczych takich jak: moce wytwórcze, produkt krajowy brutto, konsumpcja społeczeństwa, nadaje się nowe jakościowe ujęcie, dzięki uwzględnieniu aspektów przede wszystkim środowiskowych, ale także społecznych. W debacie na temat rozwoju prowadzonej przez ekonomistów już od połowy ubiegłego stulecia przeplatają się w zasadzie dwa nurty: rozwój gospodarczy oraz rozwój społecznogospodarczy. Skupianie się na rozwoju gospodarczym było charakterystyczne dla dyskusji prowadzonej od lat sześćdziesiątych do późnych lat dziewięćdziesiątych oraz sporu między ekonomią podażową i popytową. Warto podkreślić, że nadal takie rozumienie rozwoju jest dominujące w teoriach głównego nutu. Wraz z wprowadzeniem do debaty nad rozwojem takich pojęć jako instytucjonalne otoczenie gospodarki oraz kapitał społeczny, większą uwagę zwrócono na wpływ sfery społecznej na procesy rozwoju gospodarki. W związku z tym nastąpiło poszerzenie zakresu pojęcia rozwój. Dzięki temu pojęcie rozwój społeczno-gospodarczy zdecydowanie zyskuje w ostatnich latach na znaczeniu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju zyskała na popularności głównie wśród europejskich badaczy i polityków. Koncepcja zrównoważonego i trwałego rozwoju jest obecnie uważana za priorytetowy kierunek rozwoju społeczeństw Unii Europejskiej. Natomiast w międzynarodowej debacie na temat rozwoju nie zyskała dużego znaczenia i traktowana jest jako koncepcja głęboko heterodoksyjna. Zrównoważony rozwój krytykowany jest przede wszystkim za zbytnią fetyszyzację roli środowiska przyrodniczego oraz za zbyt normatywny charakter. Niewykluczone jednak, że centrum debaty nad rozwojem przesunie się w kierunku zrównoważonego rozwoju. Obecnie organizacje będące swoistymi animatorami tej debaty, takie jak Organizacja Narodów Zjednoczonych czy Bank Światowy coraz częściej obok problemów społecznych wymieniają również problemy związane z degradacją zasobów i walorów środowiska. 19 Our Common Future, World Commission on Environment and Developement, Oxford University Press, Oxford 1987, s. 8; 20 D.E. James, P. Nijkamp, J.B. Opschoor, Ecological Sustainability and Economic Development [w:] F. Archibugi, P. Nijkamp (red.), Economy and Ecology: Towards Sustainable Development, Wyd. Kluwer Academic, London 1990, s. 28;

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Cele edukacyjne przedmiotu: Co oznacza wprowadzenie perspektywy płci do ekonomii zarówno z punkty widzenia teorii jak też praktyki gospodarczej

Cele edukacyjne przedmiotu: Co oznacza wprowadzenie perspektywy płci do ekonomii zarówno z punkty widzenia teorii jak też praktyki gospodarczej Nazwa przedmiotu: Prowadząca: Opis: Ekonomia i płeć Dr. Ewa Rumińska- Zimny Celem zajęć jest krytyczna analiza głównego nurtu ekonomii z perspektywy płci i przedstawienie założeń Ekonomii Równości (ER).

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju 23-24 maja 2013 r., Wrocław Wydział Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego, ul. Uniwersytecka 7-9 (budynek D ) Dyrektywa OOŚ wyzwania i perspektywy w świetle dotychczasowych doświadczeń oraz opublikowanej ostatnio

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

Współczesne problemy rozwojowe Kenii

Współczesne problemy rozwojowe Kenii Warszawa, listopad 2006 Natalia Ćwik Współczesne problemy rozwojowe Kenii Scenariusz zajęć z edukacji globalnej dla szkół ponadgimnazjalnych Informacje o scenariuszu: Pojęcie rozwoju gospodarczego i związane

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie

Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Alternatywa amerykańska - rolnictwo obywatelskie Dr Anna Jastrzębiec -Witowska 16. 04. 2014 Civic agriculture a rolnictwo obywatelskie Termin civic agriculture czyli rolnictwo obywatelskie pojawił się

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Krajowe Konsultacje Slide 1 Cele ogólne i działania Konsultacje wodne, będące częścią tematycznych konsultacji, mających na celu osiągniecie Celów Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego Tytuł: Konkurencyjność przedsiębiorstw podsektora usług biznesowych w Polsce. Perspektywa mikro-, mezo- i makroekonomiczna Autorzy: Magdalena Majchrzak Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2012 Opis: Praca

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański Szymon Szewrański Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU 1968 Raporty Klubu Rzymskiego 1969 Człowiek i jego środowisko raport U Thanta brak relacji technika a ochrona środowiska wyniszczenie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Finanse przedsiêbiorstw Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka

Finanse przedsiêbiorstw Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka KARTA MODU U / KARTA PRZEDMIOTU Kod moduùu Nazwa moduùu MAKROEKONOMIA Nazwa moduùu w jêzyku angielskim Macroeconomics Obowi¹zuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODU U W SYSTEMIE STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH dr Katarzyna Metelska-Szaniawska Wydział Nauk Ekonomicznych UW Seminarium PSEAP 25/10/2007 PLAN WYSTĄPIENIA I II III IV Ekonomia konstytucyjna jako program badawczy

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Podstawy ekonomii Kierunek: Inżynieria Środowiska Rodzaj przedmiotu: treści ogólnych, moduł Rodzaj zajęć: wykład Profil kształcenia: ogólnoakademicki Poziom kształcenia: I stopnia Liczba

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 26 października 2010 r. Przedmiot ekonomii: badanie w jaki sposób społeczeństwo gospodarujące dokonuje wyborów dotyczących

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność organizacji

Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność biznesu rys historyczny Biblijne korzenie koncepcji społecznej odpowiedzialności A.Carnegie (magnat przem. stalowego) Ewangelia bogactwa

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH. Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH. Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO Michał Gorzelak Oficer Łącznikowy Sektora Prywatnego dla Grupy Banku Światowego Warszawa, 8

Bardziej szczegółowo

OBOWIĄZKI FISKALNE PRZEDSIĘBIORCÓW WZGLĘDEM ŚRODOWISKA I ICH WPŁYW NA STRATEGIĘ FINANSOWĄ PRZEDSIĘBIORSTWA WYBRANE PROBLEMY

OBOWIĄZKI FISKALNE PRZEDSIĘBIORCÓW WZGLĘDEM ŚRODOWISKA I ICH WPŁYW NA STRATEGIĘ FINANSOWĄ PRZEDSIĘBIORSTWA WYBRANE PROBLEMY OBOWIĄZKI FISKALNE PRZEDSIĘBIORCÓW WZGLĘDEM ŚRODOWISKA I ICH WPŁYW NA STRATEGIĘ FINANSOWĄ PRZEDSIĘBIORSTWA WYBRANE PROBLEMY DR BOŻENA CIUPEK BIAŁOWIEŻA, 4-6.12.2013 R. Otoczenie determinantą podejmowanych

Bardziej szczegółowo

Zmiany paradygmatów rozwoju jako uwarunkowania regionalnych i lokalnych polityk innowacji w Polsce Krzysztof Szołek

Zmiany paradygmatów rozwoju jako uwarunkowania regionalnych i lokalnych polityk innowacji w Polsce Krzysztof Szołek Zmiany paradygmatów rozwoju jako uwarunkowania regionalnych i lokalnych polityk innowacji w Polsce Katedra Gospodarki Przestrzennej i Administracji Samorządowej Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu Podstawy ekonomii Nazwa modułu w języku angielskim Fundamentals of Economics Kod modułu Kody nie zostały jeszcze przypisane Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 25 marca 2014 r. Plan spotkania 1. Czym jest globalizacja?

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: ZIP-3-803-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Inżynieria Produkcji Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma i tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Społeczna odpowiedzialność biznesu. Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne. Przedsiębiorstwo

Akademia Młodego Ekonomisty. Społeczna odpowiedzialność biznesu. Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne. Przedsiębiorstwo Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne Edyta Polkowska Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. Przedsiębiorstwo Podmiot gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i organizacja

Ekonomika i organizacja Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Ekonomika i organizacja produkcji Ekonomika i organizacja produkcji Wymiar godzinowy: 30 h wykładów Wykłady zakończone

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

finansjalizacji gospodarki

finansjalizacji gospodarki Finansjalizacja gospodarstw domowych jako zewnętrzny efekt finansjalizacji gospodarki Artur Borcuch Instytut Zarządzania, Wydział Zarządzania i Administracji, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS. A. Informacje ogólne Opis

Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS. A. Informacje ogólne Opis Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Rodzaj

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Problem ubóstwa a środowisko aspekt instytucjonalny

Problem ubóstwa a środowisko aspekt instytucjonalny Dr Małgorzata Lechwar Katedra Teorii Ekonomii Uniwersytetu Rzeszowskiego Problem ubóstwa a środowisko aspekt instytucjonalny Wstęp Ubóstwo jest problemem wielowymiarowym, z którym wiąże się ograniczenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ

Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ Warszawa, marzec 2014 NR 31/2014 POLACY O GOSPODARCE WOLNORYNKOWEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU Spis treści WSTĘP... 9 Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU... 13 1. Wyzwania stojące przed

Bardziej szczegółowo

WYKAZ SKRÓTÓW 13 WSTĘP 17 ROZDZIAŁ I ISTOTA GLOBALNEGO ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM ŻYWNOŚCIOWYM 31

WYKAZ SKRÓTÓW 13 WSTĘP 17 ROZDZIAŁ I ISTOTA GLOBALNEGO ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM ŻYWNOŚCIOWYM 31 spis treści 5 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 13 WSTĘP 17 ROZDZIAŁ I ISTOTA GLOBALNEGO ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM ŻYWNOŚCIOWYM 31 I.1. ISTOTA GLOBALNEGO ZARZĄDZANIA 32 I.1.1. Pojęcie globalnego zarządzania

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne i ekologiczne aspekty segregacji i recyklingu

Ekonomiczne i ekologiczne aspekty segregacji i recyklingu Ekonomiczne i ekologiczne aspekty segregacji i recyklingu Dr Wojciech Piontek X SPOTKANIE FORUM: Dobre praktyki w gospodarce odpadami WARSZAWA - 26 KWIETNIA 2012 Czemu służy polityka środowiskowa (klimatyczna,

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Czynniki kształtujące wynik finansowy

Czynniki kształtujące wynik finansowy Izabela Krzysiak Zarządzanie semestr III WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie Czynniki kształtujące wynik finansowy Czynniki kształtujące wynik finansowy Podejmując próbę

Bardziej szczegółowo

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH i mim III i u III mii mu mu mu mu im im A/521476 Jacek Czaputowicz TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Krytyka i systematyzacja WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2008 lis treści irowadzenie 11 Teoretyczne

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia czynniki wytwórcze, rozumie

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii wykład I-II Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii -teoria EKONOMIA nazwą ta posługiwał się Arystoteles (gr. oikos 'dom',

Bardziej szczegółowo

Rola usług publicznych i ekosystemowych w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju

Rola usług publicznych i ekosystemowych w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju Rola usług publicznych i ekosystemowych w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju Katowice, 23.11.2012 r. dr Leszek Trząski mgr Małgorzata Kantor Główny Instytut Górnictwa Sfinansowano ze środków Narodowego

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne dr Piotr Wachowiak Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 5 listopada 2013 r. Społeczna odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania Nazwa przedmiotu: Ekonomia Ekonomy Kierunek: Rodzaj przedmiotu: obieralny Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia Matematyka Poziom kwalifikacji: I stopnia Liczba

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Mierniki dobrobytu gospodarczego

Mierniki dobrobytu gospodarczego Mierniki dobrobytu gospodarczego ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 listopad 2010 r. Przedmiot ekonomii: badanie w jaki sposób społeczeństwo gospodarujące dokonuje wyborów dotyczących

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój przedsiębiorstw

Zrównoważony rozwój przedsiębiorstw Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Zrównoważony rozwój przedsiębiorstw Dr Halina Zboroń Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 27 października 2011 r. Zrównoważony rozwój przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Wybrane modele handlu międzynarodowego

Wybrane modele handlu międzynarodowego Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Matematyki i Informatyki Lidia Wasielewska nr albumu: 244871 Praca licencjacka na kierunku matematyka Wybrane modele handlu międzynarodowego Opiekun pracy dyplomowej

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Edukacja ekologiczna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-111-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Bogusława Niewęgłowska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 24 października 2011 r. Odpowiedzialność to: zajmowanie się osobą lub rzeczą,

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI

MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI DEPARTAMENT SPRAW SPOŁECZNYCH I OŚWIATY ROLNICZEJ 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30, tel.: 623-15-75, fax.: 623-16-27 SSO zsa-mt-212-15/14 Warszawa, 8 października 2014

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo