AUTOR: KRZYSZTOF B. MATUSIAK. Moduł: Etapy tworzenia przedsiębiorstwa MATERIAŁY POWSTAŁY W RAMACH PROJEKTU EFS E-EKONOMIA STUDIA BEZ BARIER,

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AUTOR: KRZYSZTOF B. MATUSIAK. Moduł: Etapy tworzenia przedsiębiorstwa MATERIAŁY POWSTAŁY W RAMACH PROJEKTU EFS E-EKONOMIA STUDIA BEZ BARIER,"

Transkrypt

1 MATERIAŁY POWSTAŁY W RAMACH PROJEKTU EFS E-EKONOMIA STUDIA BEZ BARIER, ZREALIZOWANEGO W 2006 R. NA UNIWERSYTECIE ŁÓDZKIM AUTOR: KRZYSZTOF B. MATUSIAK Moduł: Etapy tworzenia przedsiębiorstwa 1. Drogi do własnego przedsiębiorstwa 2. Etapy tworzenia przedsiębiorstwa 3. Potrzeby początkującego przedsiębiorcy 4. Biznesplan 5. Cykl życia przedsiębiorstwa Słowa kluczowe: tworzenie firmy, biznesplan, cykl życia przedsiębiorstwa. Wstęp W tym module przedstawione zostaną zagadnienia związane z tworzeniem przedsiębiorstwa. Większość ludzi w różnych fazach swojego życia myśli o tym by stać się własnym pracodawcą. To marzenie spełnia się tylko w przypadku 5-20% dorosłych członków poszczególnych społeczeństw. Własna firma staje się współcześnie coraz atrakcyjniejszą formą realizacji kariery zawodowej i życiowej. w kategoriach indywidualnych daje szansę samodzielności działania oraz samorealizacji planów i marzeń jednostki. Z perspektywy społecznej jest drogą do nowych produktów i usług, tworzenia nowych miejsc pracy oraz podnoszenia ogólnego dobrobytu. Utworzenie przedsiębiorstwa, dla młodych osób o przedsiębiorczych predyspozycjach, jest szansą uniknięcia frustracji poszukiwania pracy najemnej oraz próbą podjęcia życiowej przygody. Rozpoczęcie działalności gospodarczej pociąga za sobą ryzyko określonych zobowiązań i konsekwencji finansowych. Nie może być zatem działaniem nieprzemyślanym, bez przygotowania merytorycznego i wiedzy na temat funkcjonowania rynku. Decyzja o założeniu firmy jest uzależniona od indywidualnych pragnień osiągnięcia sukcesu. Przyszły sukces wymaga bowiem wiedzy dotyczącej przedmiotu oferty rynkowej (biznesowe know-how), pasji działania oraz umiejętności zarządzania biznesem i wiedzy ekonomiczno-prawnej. Jednocześnie minimalizacja ryzyka założycielskiego jest tak w interesie jednostki, jak i całego społeczeństwa. Więcej nowych firm, to miejsca pracy, bardziej konkurencyjny rynek, większe dochody podatkowe sektora publicznego oraz bogatsza oferta produktów i usług, dzięki którym wszystkim żyje się dostatniej. Jednocześnie nawet największe obecnie korporacje międzynarodowe przedsiębiorstwo miały kiedyś swojego Johna, Henrego, Johana czy Wacka, który szukał swojej szansy życiowej, miał pomysł i postanowił zmierzyć się z rynkiem. 1

2 1. Drogi do własnego przedsiębiorstwa Większość ludzi w różnych fazach swojego życia myśli o tym by stać się własnym pracodawcą. To marzenie spełnia się tylko w przypadku 5-20% dorosłych członków poszczególnych społeczeństw. W praktyce identyfikujemy trzy omówione w pracy formy spełnienia przedsiębiorczych aspiracji: samozatrudnienie, stworzenie samodzielnego stanowiska pracy, bez wielkich nakładów, zatrudnienia siły roboczej, ale i bez perspektyw rozwoju, np. sklep, zakład usługowy, wolny zawód; własna firma (samemu lub w zespole) charakteryzująca się wyodrębnieniem prawnym, organizacyjnym i finansowym; intraprzedsiębiorczośd podejmowanie działao przedsiębiorczych w istniejących strukturach organizacyjnych (w dużych przedsiębiorstwach lub administracji), ma na celu przełamanie skostnienia organizacyjnego oraz wyzwolenie ducha zmian i transformacji. W każdej gospodarce, co roku powstają setki tysięcy nowych firm, spośród których nieliczne rozwiną się do dużych i znaczący podmiotów gospodarczych w skali międzynarodowej, a około połowy nie przeżyje 3 lat. Potencjał przedsiębiorczości społeczeństwa z jednej strony i cały szereg czynników w otoczeniu działalności gospodarczej decydują o dynamice procesów założycielskich oraz skali sukcesów rynkowych poszczególnych przedsiębiorców. Własny, a przede wszystkim skuteczny biznes, jest niezmiernie atrakcyjną szansą i pokusą życiową dla milionów ludzi na całym świecie. Działać na swoim i być sobie szefem silnie motywuje do założenia przedsiębiorstwa. Główną drogą realizacji przedsiębiorczego potencjału jednostek jest założenie własnego przedsięwzięcia. Decyzja o podjęciu samodzielnej działalności gospodarczej wynika z indywidualnego wyboru jednostki. Jednocześnie proces tworzenia nowego przedsiębiorstwa jest wypadkową cech psychologicznych przedsiębiorcy (osobowość, wykształcenie, kreatywność i in.) oraz charakterystyk ekonomiczno-społecznych otoczenia (np.: tradycje gospodarcze w regionie, dostępność zasobów, otwartość społeczeństwa na nowe inicjatywy biznesowe, polityka gospodarcza i lokalny klimat biznesu). W praktyce można wskazać na wiele dróg, którymi przedsiębiorca dąży do własnej firmy, np. (Matusiak, Mażewska, 2005): nowa firma powstaje na podstawie doświadczeń i kontaktów przedsiębiorcy z poprzedniego miejsca pracy wykorzystywane za zgodą lub niewiedzą byłego pracodawcy (spin-off i spin-out); wejście na rynek z całkowicie nowym lub udoskonalonym produktem/usługą, budowa firmy przy wykorzystaniu wiedzy i umiejętności (przedsiębiorczość innowacyjna); identyfikacja luki rynkowej i wykorzystanie szansy (przedsiębiorczość arbitrażowa) przez uważną obserwację otoczenia; zakup istniejącej firmy lub przejęcie biznesu rodzinnego. Powyższe przykłady pokazują duże zróżnicowane sytuacji, w których jednostka staje się przedsiębiorcą. Jednocześnie weryfikację rynkową wytrzymuje tylko część nowouruchomionych biznesów. Jednocześnie, kto raz spróbował na swoim, często później ma trudności w odnalezieniu się w innej roli na rynku pracy. Z działalnością gospodarczą nierozłącznie jest związane ryzyko niepowodzenia i utraty własnych środków zaangażowanych w przedsięwzięcie. Od lat 70. XX w. prowadzone są systematyczne badania procesu 2

3 tworzenia nowych firm. Wiodące pytania, na które przedstawiciele różnych dziedzin nauki starają się odpowiedzieć dotyczą najczęściej zagadnień: Czy każdy może byd przedsiębiorcą? Czy przedsiębiorczośd jednostki jest cechą genetyczną (wrodzoną) czy wynikiem wychowania? Od lat, mimo postępu badań, ciągle trwają spory dotyczące źródeł przedsiębiorczych kompetencji u jednostek. Tradycyjnie do lat siedemdziesiątych dominował pogląd, że jest to cecha wrodzona, dziedziczny talent drzemiący w danej rodzinie. W literaturze eksponuje się przede wszystkim cztery niewyuczalne umiejętności: podejmowania decyzji; kierowania ludźmi; wyboru właściwego momentu; doboru właściwych ludzi (Bloom, Calon, de Woot, 1995). Z upływem czasu znaczenie zyskuje pogląd o edukacyjno-środowiskowym pochodzeniu zdolności biznesowych. Przedsiębiorczość można wykształcić w człowieku w wyniku odpowiedniego treningu i nauki. Literatura zawiera wiele opisów przypadków, testów i ankiet mających ułatwić ocenę przedsiębiorczych predyspozycji (Koryński, Ashmore, Kramer, 1991). Jednakże nie udało się dotąd ściśle wyodrębnić i skwantyfikować cech decydujących o sukcesie w biznesie. Żaden ze sprawdzianów nie może stać się bezkrytycznie przyjmowanym werdyktem torującym drogę do rynkowego sukcesu. Należy wątpić, czy kiedykolwiek uda się określić profil typowego przedsiębiorcy stanowiącego wzorzec gwarantujący powodzenie. Różnorodność potrzeb i oczekiwań, na które stara się odpowiedzieć przedsiębiorca, pociąga za sobą zróżnicowanie cech i predyspozycji. Ocena dodatkowo się komplikuje, kiedy pod uwagę weźmiemy intraprzedsiebiorczość czy przedsiębiorczość społeczną lub administracyjną. W tych warunkach większą role zaczynamy przykładać do motywacji, determinacji i umiejętności trzeźwej oceny sytuacji. W jakim zakresie działania przedsiębiorcy mają charakter racjonalny i metodologiczny, a w jakim intuicyjny? Większość autorów zajmujących się modelowaniem procesu tworzenia firmy wskazuje, że ma on swoją wewnętrzną logikę i opiera się na sformalizowanej sekwencji działań. Punktem wyjścia powinno być poznanie samego siebie (atutów i słabości) w dalszej kolejności poznanie rynku i dziedziny działalności oraz przyswojenie sobie ekonomiczno-prawnych zasad prowadzenia biznesu. (Domański, 1992). W rozwiniętym modelu podkreśla się pięć kluczowych elementów niezbędnych dla powodzenia procesu założycielskiego (Vesper, 1980): specjalistyczna wiedza i doświadczenie; pomysł na produkt i usługę oraz kreatywność w jego dostosowaniu do potrzeb rynku; przychylne otoczenie i sieć kontaktów; dostęp do niezbędnych zasobów (kapitał, wykwalifikowana siła robocza); zagwarantowane zamówienia od pierwszych klientów. 3

4 Punktem wyjścia jest specjalistyczna wiedza, która w połączeniu z doświadczeniem życiowym i zawodowym umożliwia wypracowanie koncepcji nowego produktu lub usługi z szansami na rynkowe powodzenie. Kolejny krok obejmuje rozwój efektywnej sieci kontaktów z otoczeniem umożliwiającej między innymi pozyskanie niezbędnych do rozpoczęcia działalności gospodarczej zasobów. Tradycyjnie podkreśla się kluczową rolę ograniczenia w dostępie do kapitału ze względu na brak wiarygodności założyciela firmy, jako skutecznego przedsiębiorcy. Pierwszą rynkową weryfikacją przedsięwzięcia jest pozyskanie zamówień na oferowany produkt lub usługę. Inne podejście sugeruje początkującemu przedsiębiorcy ustawiczne stawianie i poszukiwanie odpowiedzi na szereg pytań umożliwiających z jednej strony samoocenę, a z drugiej ocenę planowanej koncepcji firmy. Pogłębiona analiza przedsięwzięcia powinna mieć jednocześnie charakter egzogeniczny (informacja o potencjalnym rynku i konkurencji) oraz endogeniczny dotyczący różnych aspektów funkcjonowania firmy: planu działania, lokalizacji, źródeł zasilania kapitałowego, zarządzania finansami itp. Obydwie metody wymagają od przedsiębiorcy samokontroli i ciągłej analizy przebiegu realizacji przedsięwzięcia na każdym jego etapie. Nie wyeliminuje to wszakże ryzyka niepowodzenia, ale umożliwia funkcjonowanie specyficznego systemu wczesnego ostrzegania pozwalającego na identyfikację przełomowych momentów procesu założycielskiego. Ważnym elementem tego podejścia jest biznesplan, umożliwiający szybka identyfikację wszelkich odchyleń od zakładanego planu działania. Wymaga to jednak analitycznego myślenia, czego przedsiębiorcy chcą najczęściej uniknąć. Metodą na wymuszenie z biznesplanu aktywnego instrumentu bieżącej oceny biznesu w fazie założycielskiej są usługi wsparcia. Oferowane doradztwo czy pożyczki dają szansę na monitoring poczynań przedsiębiorcy i reagowanie na zagrożenia. W ostatnich latach znaczenie zyskuje trzecia koncepcja programowania procesów założycielskich, którą można określić jako metodę samoedukacji biznesu. Zakłada ona, że procesu tworzenia nowego podmiotu gospodarującego nie da się wcześniej dokładnie określić przez żadne schematy. Błędy towarzyszą każdemu działaniu w warunkach niepewności. Niepowodzenie jest w tych warunkach ważnym elementem procesu uczenia się. Osoby zakładające firmę po raz kolejny mają znacznie większe szanse powodzenia. Trzeba tym samym 2-3 razy zbankrutować, aby nauczyć się przedsiębiorczości. Prezentowane podejście przełamało u wielu przedsiębiorców psychologiczną obawę przez niepowodzeniem. W tych warunkach wsparcie przedsiębiorczości powinno być zorientowane na ograniczanie kosztów procesu założycielskiego i minimalizację indywidualnego ryzyka. Każdy proces założycielski jest niepowtarzalną kombinacją trzech komplementarnych kompetencji (zasobów): Indywidualnych, osobowościowych predyspozycji do bycia przedsiębiorcą. Pomysłu i dużej wiedzy dotyczącej przedmiotu działalności, tzw. biznesowe know-how. Wiedzy ekonomiczno-prawnej obejmującej znajomość reguł prowadzenia biznesu jak oraz rynku i mechanizmów nim rządzących. Decyzja jednostki o założeniu firmy powinna być poprzedzona oceną silnych i słabych stron pod kątem umiejętności podołania wymogom rynku oraz specyficznej logiki działalności gospodarczej. Przyszły sukces w dużym zakresie zależy od predyspozycji psychofizycznych, jak również od poziomu motywacji 4

5 do samodzielnego prowadzenia firmy. Osobom otwartym, kreatywnym i elastycznym dużo łatwiej jest zostać przedsiębiorcą, niż ludziom wstydliwym, mającym problemy z komunikacją z innymi. Ale nawet ci drudzy mają szansę stać się przedsiębiorcami i zrealizować marzenia o posiadaniu i prowadzeniu własnej firmy. Muszą jednak wiedzieć, że odniesienie przez nich sukcesu będzie trudniejsze. Bowiem oprócz trudności zewnętrznych, z którymi borykają się wszyscy początkujący przedsiębiorcy, będą musieli podjąć dodatkowy wysiłek polegający na pracy nad samym sobą. Schemat 1. Główne zasoby i strumienie zasilające proces założycielski Klimat biznesu Wiedza i zasoby technologiczne Predyspozycje osobowościowe przedsiębiorczość Pomysł i wiedza dotycząca przedmiotu działania Usługi wsparcia Wiedza prawna ekonomiczna i organizacyjna Finansowanie Źródło: Opracowanie własne. Podstawowe cechy osób przedsiębiorczych, które mają wpływ na sukces w biznesie to: zdecydowanie, konsekwencja, elastyczność, komunikatywność, umiejętność współdziałania, pomysłowość, inicjatywa, spostrzegawczość, zdolność przewidywania rozwoju sytuacji, umiarkowana zdolność do podejmowania ryzyka, umiejętność ciężkiej pracy. Cechy te pozwalają realizować dowolne przedsięwzięcie. Oprócz predyspozycji ważna jest także wiara w to, że można odnieść sukces i konsekwentne dążenie do celu. Im silniejsze są motywacje, tym łatwiej jest wykształcić u potencjalnego przedsiębiorcy brakujące umiejętności do efektywnego zarządzania własną firmą. Bywa tak, że osoby o stosunkowo niewielkim zacięciu biznesowym w określonej sytuacji życiowej (np. posiadając na utrzymaniu innych członków rodziny), potrafią zmobilizować cały swój potencjał dla stworzenia miejsca pracy dla siebie i innych. Nie należy, więc z góry przekreślać szans na efektywne prowadzenie działalności gospodarczej, a raczej starać się wybrać taki jej rodzaj, aby maksymalnie wykorzystać indywidualne mocne strony i jednocześnie zminimalizować wpływ słabych stron osobowości na prowadzenie firmy. 5

6 Tabela 1. Zestawienie cech sprzyjających i utrudniających działania przedsiębiorcze UTRUDNIAJĄCE Kategorie ogólne UŁATWIAJĄCE uległośd i poniżanie się liczenie głównie na opiekę i oparcie u innych osób odrzucenie i izolacja usprawiedliwianie siebie za brak sukcesów lęki niechęd, bojaźo zamiast samodzielnośd chęd utrzymania tego, co się posiada, a nie jego pomnażania trudnośd w podejmowaniu decyzji chwiejnośd wyuczona bezradnośd unikanie sytuacji i decyzji obciążonych ryzykiem brak odporności psychicznej niski próg stresu i frustracji postawa zachowawcza konformizm algorytmiczny styl działania brak zdolności twórczych introwersja trudności w kontaktach i współpracy brak zdolności przywódczych lęki i obawy lenistwo pesymizm i In. POTRZEBY PSYCHICZNE MOTYWACJA DECYZJE RYZYKO SUKCES i NIEPOWODZENIE INNOWACYJNOŚD I TWÓRCZOŚD WSPÓŁPRACA BARIERY tendencje do dominowania skłonnośd do wyczynu i posiadania dążenie do własności i autonomii orientacja na osiągnięcie sukcesu i władzy umiejętnośd przezwyciężania lęków i depresji oraz różnych zagrożeo tendencje do powiększania stanu posiadania orientacja na osiągnięcia i sukces motywy bycia przedsiębiorczym zdecydowanie i konsekwencja decyzje adekwatne do sytuacji traktowanie sytuacji ryzykownych jako szans na sukces podejmowanie decyzji obciążonych ryzykiem odpornośd psychiczna wysoki próg stresu i frustracji umiejętnośd działania w sytuacjach trudnych postawa pionierska pomysłowośd i zdolności twórcze wyobraźnia i myślenie dywergencyjne intuicja ekstrawersja zdolności przywódcze zaufanie u innych umiejętności negocjacji i mobilizowania innych znajomośd potrzeb ludzi optymizm i aktywnośd znajomośd siebie postawa abarietyczna melancholik TEMPERAMENT sangwinik duża energia i zrównoważenie Źródło: Dobrołowicz,

7 Dla każdego podejmującego działalność gospodarczą najważniejszym, a zarazem najtrudniejszym jest sam pomysł na produkt lub usługę, ocena jego rynkowej realności oraz dotarcie do klientów. Proces inkubacji pomysłu bazuje na dwóch różnych w swojej naturze źródłach: Pierwsze z nich to źródła innowacyjne, wyrastające z oceny własnych zasobów i możliwości, które obejmują głównie zasoby niematerialne (wiedza, kwalifikacje, umiejętności, talenty, hobby, kontakty) i materialne (obiekty, urządzenia, wyposażenie, oszczędności). Można również uwzględnić zasoby jakie mają inni ludzie lub firmy, które można wykorzystać przy realizacji nowego biznesu. Kluczem do sukcesu w gospodarce postindustrialnej jest umiejętność przekształcania wiedzy w nowe produkty i usługi. Wyzwaniem staje się elastyczne pogłębianie wiedzy i umiejętności kanałami formalnymi (szkoła, studia, praca zawodowa, wolontariat, bazy danych, Internet) oraz nieformalnymi (kontakty i znajomości, pełnione role, środowiska klubowe, wyjazdy). Analiza umiejętności, talentów i preferencji może być początkiem do rozważań dotyczących podjęcia działalności gospodarczej, a wybór odzwierciedlający wiedzę, zainteresowania i osobiste cele zwiększa szanse sukcesu. Komercyjne przeniesienie nowej wiedzy na rynek może owocować: wymyśleniem i zaprojektowaniem nowego produktu lub usługi, wykreowaniem popytu na nowy produkt/usługę, wykorzystaniem gwałtownego rozwoju niektórych branż, znalezienia ludzi o niewykorzystanych talentach i umiejętnościach. Drugie to arbitrażowe diagnoza potrzeb istniejących na rynku i analiza możliwości ich zaspokojenia. Taka analiza jest próbą odpowiedzi na szereg pytań: Jakie są potrzeby poszczególnych grup, np. inżynierowie, nauczyciele, lekarze, młode matki, właściciele sklepów, sympatycy futbolu, ludzie z dziećmi, inwalidzi, otyli, rowerzyści i in.? Czy w okolicy znajdują się jakieś szczególne zasoby (np. atrakcyjne turystycznie miejsca, ludzie o szczególnych umiejętnościach i in.)? Jakie są główne kierunki rozwoju lokalnego, regionalnego lub krajowego? Uzyskane odpowiedzi mogą być źródłem inspiracji dla nowego biznesu w zakresie: wykorzystania okazji rynkowej (np. nowe preferencje konsumentów), zaspokojenia potrzeb specyficznych segmentów rynku, wykorzystania siły sieci franchisingowej, przeniesienie produktu cieszącego się popularnością do innego segmentu rynku. Im dokładniejsza i wnikliwsza będzie analiza przeprowadzona przed uruchomieniem działalności, tym większe są szanse na powodzenie przedsięwzięcia. Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez początkujących przedsiębiorców jest opieranie swojej działalności na własnych, niezaspokojonych potrzebach. Tylko w przypadku, kiedy na rynku jest dostatecznie duża liczba potencjalnych klientów o niezaspokojonych potrzebach, warto zastanowić się nad uruchomieniem działalności w danym zakresie. Po przeanalizowaniu dostępnych zasobów, należy znaleźć odpowiedź na pytanie: gdzie i w jaki sposób można znaleźć klientów na dany towar lub usługę, które w oparciu o dany potencjał będzie oferowany na rynku. Wybierając rodzaj działalności, w oparciu o posiadane wykształcenie i doświadczenie, już na początku przedsiębiorca wie więcej na temat samego produktu czy usługi, a także dysponuje wiedzą potrzebną do właściwego rozpoznania rynku. Jednocześnie do rozpoczęcia działalności gospodarczej niezbędna jest wiedzą dotycząca szeregu kwestii formalno-prawnych: formy organizacyjno-prawnej i procedury rejestracyjne; wymogi formalne dla danego typu działalności (zezwolenia, koncesji, certyfikaty itp.); sprawozdawczość, księgowość czy obowiązujące podatki. 7

8 Przedsiębiorczość stanowi siłę sprawczą kształtującą i łącząca wszystkie wymienione elementy przyszłego biznesu: osobowość założyciela, pomysł, technologię, wiedzę ekonomiczno-prawną itp. Przedsiębiorca natomiast jest przede wszystkim twórca koncepcji firmy, a dalszej kolejności dopiero: właścicielem, dostarczycielem kapitału czy zarządzającym menedżerem. Organizacja systemu wsparcia przedsiębiorczości obejmuje efektywne zasilanie procesu założycielskiego w: wiedzę i zasoby technologiczne, elastyczne formy finansowania; usługi wsparcia oraz budowę właściwego klimatu biznesu w otoczeniu przedsiębiorcy. W racjonalnym myśleniu o biznesie przeszkadzają potocznie funkcjonujące mity i stereotypy. Na uwagę zasługuje siedem najczęściej spotykanych uogólnień wymagających komentarza (Matusiak, Mażewska, 2005): Mit 1. Przedsiębiorcą nie można zostać trzeba się nim urodzić Niezaprzeczalnie istnieje pewien zestaw wrodzonych cech sprzyjających samodzielności gospodarczej, które jednostka posiada lub nie. Jednak samo posiadanie tych cech nie jest jedynym i wystarczającym warunkiem, aby stać się przedsiębiorcą. Dla ostatecznego powodzenia jednostka musi, bowiem posiadać szereg umiejętności, które może nabyć przez naukę, ciężką pracę i cierpliwość. Nie trzeba być geniuszem, aby odnieść sukces na rynku, natomiast kluczową rolę odgrywa rozsądek oraz umiejętność określenia i akceptacji własnych ograniczeń. Ci, którzy odnieśli sukces z reguły szukają porad u innych osób i wykorzystują doświadczenie przez nich zdobyte. Czerpanie z doświadczeń innych osób nie jest oznaką słabości charakteru, czy braku wiedzy, ale podejściem pozwalającym na uniknięcie niepowodzeń, których inni doświadczyli wcześniej. Mit 2. Firma od początku zapewni utrzymanie Uruchamianiu działalności gospodarczej pociąga za sobą więcej wydatków, niż dochodów. W praktyce pierwsze dochody pojawiają się najwcześniej po 6 miesiącach działalności. Do tego momentu przedsiębiorca musi założyć życie z oszczędności lub innych dochodów (pół etatu, stypendium i in.) oraz dążyć do ograniczenia kosztów, na przykład poprzez ulokowanie firmy w domu lub w inkubatorze przedsiębiorczości. Do tego trzeba przygotować najbliższych, a sytuacji komplikuje się w momencie, kiedy przedsiębiorca ma na utrzymaniu rodzinę, powodując rozgoryczenie, opór najbliższych, niespełnione nadzieje natychmiastowej poprawy warunków życia. Mit 3. Firma zapewni pełną kontrolę nad własnym życiem i działaniem Przedsiębiorcy są dalecy od niezależności i posiadają wielu szefów. Należy do nich zaliczyć: klientów, dostawców i kooperantów, kredytodawców, pracowników, inwestorów i in. Z kolei wypełnienie wszystkich obowiązków oraz zobowiązań jest bardzo czasochłonne i angażuje w różnego rodzaju działania ponad 60 godzin tygodniowo. Mit 4. Zawsze da się związać koniec z końcem Zbyt mała kwota zainwestowanych pieniędzy (niedokapitalizowanie) jest jedną z najpowszechniejszych przyczyn porażek. Jedynie właściwa kalkulacja i przewidywanie przepływów finansowych pozwoli zminimalizować ryzyko. Posiadanie rezerw gotówki pozwala uniknąć decyzji nieprzemyślanych i daje luksus spokojnego prowadzenia biznesu. 8

9 Mit 5. Aby zarobić pieniądze potrzeba pieniędzy Dobre pomysły zawsze przyciągają pieniądze. Niektóre formy działalności gospodarczej wymagają dużych nakładów kapitałowych już na wstępie (np.: działalność produkcyjna). W innych wymagane nakłady finansowe są znacznie mniejsze (usługi, handel detaliczny). Początkujący przedsiębiorca musi mierzyć siły na zamiary, gdyż środki jakimi dysponuje są ograniczone. Jednocześnie przedsiębiorcy osiągają fortuny w różnych obszarach działalności; zarówno tych, w których na początku zainwestowano duże fundusze, jak i w tych, gdzie początkowe inwestycje były bardzo skromne. Mit 6. Biznes to hazard Częstym podejściem do rozpoczętej działalności, jest przekonanie, że trzeba zaciągać pożyczki i obracać pieniędzmi innych. Początkujący przedsiębiorcy starają się wykorzystać wszelkie możliwości pożyczek i kredytów zaczynając od rodziny czy znajomych, a na bankach kończąc, zapominając o tym, że wszystkie zaciągnięte zobowiązania należy regulować. a ich nadmiar może stać się przyczyną nie tylko bankructwa, ale także utraty wiarygodności, przyjaciół i znajomych. Mit 7. Natychmiast się wzbogacę Własny biznes to długofalowa strategia życiowa. Istotna poprawa stanu posiadania i standardu życia, przychodzi często dopiero po kilkunastu latach ciężkiej pracy. Przedsiębiorcy nastawieni na szybki zysk i gratyfikacje w formie wysokiej pensji, osiągają z reguły gorsze wyniki od osób nastawionych na rozwój biznesu i realizację własnych wizji i marzeń. Prezentowane, często powtarzane stereotypy robią wiele złego w zakresie zrozumienia istoty przedsiębiorczości oraz w kształtowaniu właściwego klimatu dla jej aktywizacji. Wywołują awanturnicze nastawienie, umacniając niechętny przez wieki obraz przedsiębiorczości, a odsuwają na drugi plan kwestie racjonalności postępowania i kalkulacji ryzyka. Utrwalany jest również negatywny etyczny obraz startu w biznes (na uwagę zasługuje często cytowane powiedzenie, przypisywane J. D. Rockefellerowi; o pierwszy milion mnie nie pytajcie, o następnych opowiem bardzo chętnie ). Wymienione stereotypy były bliższe rzeczywistości, z którą stykał się początkujący przedsiębiorca ery przemysłowej, kiedy główną barierą był dostęp do kapitału. Współczesny biznes eksponujący kwestie pomysłu i wiedzy może się z nich wyzwolić, budując podstawy przedsiębiorczego społeczeństwa. 2. Etapy tworzenia przedsiębiorstwa W literaturze ekonomicznej odnajdujemy wiele teorii próbujących wyjaśnić prawdopodobieństwo powstania oraz przetrwania i rozwoju firmy na rynku. Na uwagę zasługują trzy podejścia wywodzące się z (Poznańska, 2000): Ekonomiki przemysłu, przyjmujące rynek za jedyne miejsce weryfikujące zdolność firmy do generowania zysku, a jej rozwój w największym zakresie wynika z cech strukturalnych przemysłu, np.: barier wejścia i wyjścia, intensywność zmian technologicznym itp. Teorii organizacji przedsiębiorstwa, gdzie przyjmuje się przede wszystkim cechy strukturalne organizacji (np. wiek, wielkość) oraz zgodność celów firmy z istotnymi warunkami zewnętrznymi w których działa. 9

10 Badań nad rynkiem pracy, gdzie wiodącą role przypisuje się osobie przedsiębiorcy i jego cechom osobowościowym, wykształceniu itp. Utworzenie przedsiębiorstwa nie jest potocznie odbieranym jednostkowym aktem działania, ale złożonym procesem, w ramach którego wyodrębnia się dwa komplementarne aspekty (Kraśnicka, 2002): podmiotowy (lub decyzyjny), ujmujący czynniki psychologiczne i osobowościowe przedsiębiorcy oraz mechanizmy podejmowania decyzji w warunkach niepewności; organizacyjny, dotyczący budowy struktury firmy i podejmowania działao według obowiązujących reguł prawnych i fiskalnych. Utworzenie przedsiębiorstwa tworzy określone środowisko organizacyjne dla działao przedsiębiorcy. Wpływ czynników organizacyjnych jest zróżnicowany w zależności od formy organizacyjno-prawnej, misji i strategii działania, skali i strukturalizacji przedsięwzięcia, typu przywództwa, kultury organizacyjnej, systemu komunikacji itp. Należy podkreślić, że rola czynników organizacyjnych rośnie wraz z rozwojem biznesu. Powstaje struktura organizacyjna obejmująca hierarchię władzy, podział pracy, ujednolicone standardy zachowań (procedury oraz zakresy obowiązków i odpowiedzialności) itp., w konsekwencji wyznaczająca zakres swobody i autonomii pracowników i właścicieli firmy. Zmienia się rola i miejsce przedsiębiorcy w firmie, który z reguły jest stopniowo zastępowany przez menadżera zgodnie ze słowami P. Druckera (2002) pionierzy muszą odejść. Na poziomie małej firmy całość zadań i odpowiedzialności spoczywa na osobie (lub grupie osób) pełniącej funkcje przedsiębiorcy. Skoncentrowany na identyfikacji okazji przedsiębiorczy zmysł, kierujący poczynaniami przedsiębiorcy okazuje się niewystarczający do zarządzania rozrastająca się struktura przedsiębiorstwa tworząc tzw. lukę zarządzania. Pojawiają się nowe zadania, kontakty i procedury którym przedsiębiorca sam nie może podołać i powołuje zespół menadżerski przekazując część kompetencji związanych z bezpośrednim kierowaniem biznesem. Brak nowego zdefiniowania miejsca i roli przedsiębiorcy-założyciela okazuje się częstym zagrożeniem dla rozwoju wielu biznesów. Utworzenie własnego przedsiębiorstwa nie jest jednorazowym aktem potocznie kojarzonym z momentem rejestracji firmy, lecz rozłożonym w czasie procesem, na który składa się cały szereg różnorodnych decyzji i działań natury technologicznej, ekonomicznej, społecznej, psychologicznej, prawnej i administracyjnej. Przyjmuje się, że tworzenie nowej firmy trwa przeciętnie około trzech lat. Okres ten może w indywidualnych przypadkach być skrócony lub wydłużony w zależności od: indywidualnych zdolności biznesowych i organizacyjnych przedsiębiorcy; rodzaju podejmowanej działalności, (np. przygotowanie i rozwinięcie działalności handlowej trwa z reguły znacznie krócej w porównaniu z opartą na nowych technologiach działalnością produkcyjną); ogólnej sytuacji gospodarczej i klimatu przedsiębiorczości w regionie. Proces założycielski kończy się osiągnięciem zdolności nowego bytu gospodarczego do generowania trwałych zysków. Do tego momentu mamy do czynienia z ciągłym angażowaniem środków finansowych w rozwijane przedsięwzięcie, a okresowe nadwyżki finansowe są w całości reinwestowane w firmę. 10

11 Tworzenie nowej firmy możemy podzielid na trzy fazy: zalążkową (seedstage), w trakcie której dojrzewa idea biznesu, następuje ukształtowanie przyszłego przedsiębiorcy, inkubacja pomysłu i wstępna ocena możliwości realizacji przedsięwzięcia; rozruchu (start-up-stage), gdzie idea przechodzi w etap realizacji, następuje wypracowanie podstaw organizacyjnych, technologicznych i prawnych biznesu; urynkowienia lub pierwszą fazą rozwoju (first stage), stanowiąca próbę weryfikacji rynkowej, na ile oferta proponowana przez firmę odpowiada zapotrzebowaniu konsumentów. Następuje wzrost lub upadek firmy. Każdy z etapów różni się od pozostałych odmiennymi działaniami, oczekiwaniami oraz sposobem myślenia o biznesie. Początkowo dominują aspekty decyzyjne przechodzące w coraz większym zakresie w działania organizacyjne. Tabela 2. Charakterystyka etapów procesu założycielskiego Faza Zalążkowa Rozruchu urynkowienia (seedstage) (start-up-stage) (first stage) Rodzaj aktywności narodziny i rozwój koncepcji firmy przygotowanie prototypu produktu/usługi pozyskiwanie czynników wytwórczych doskonalenie prototypu produktu/usługi wejście na rynek powtarzalnośd produktu/usługi budowa wiarygodności firmy wybór technologii Organizacja przedsiębiorca nieformalne powiązania i kontakty rejestracja firmy budowa struktury organizacyjnej wybór lokalizacji formalizacja sieci kontaktów zatrudnienie pracowników budowa kanałów dystrybucji formalizacja zarządzania środki własne środki własne środki własne Finansowanie granty pożyczki parabankowe i pomoc publiczna kredyt bankowy fundusze ryzyka Główne problemy ocena możliwości urynkowienia koncepcji koncepcja marketingowa pozyskiwanie zewnętrznych środków finansowych pozyskiwanie pracowników sprzedaż rozliczenia finansowe i podatkowe znalezienie pierwszego klienta Źródło: Opracowanie własne 11

12 Tworzenie firmy jest skomplikowanym, wielowątkowym procesem z szeregiem mielizn i zagrożeń czyhających na przedsiębiorcę. W fazie zalążkowej ma miejsce aktywizacja samego przedsiębiorcy (samoocena: czy podołam ) oraz inkubacja pomysłu, obejmująca przygotowanie i przetestowanie prototypu produktu czy usługi. Każdy startujący przedsiębiorca musi wewnętrznie dojrzeć, z jednej strony że da radę, a z drugiej, że to co proponuje odpowiada potrzebom. Powinien być w pełni przekonany, że doniesie sukces. Główny nacisk jest położony na zagadnienia produktu/usługi od strony technicznej ( jak to będę robił ), przy sondażowej ocenie czy coś takiego jest na rynku, jak się sprzedaje itp. Powołanie bytu organizacyjnego-prawnego, to kolejny etap, kiedy pomysł na biznes przeradza się w konkretne działania organizacyjne związane z uruchomieniem firmy. Przedsiębiorca spotyka się z jakościowo nowymi pytaniami: jaką przyjąć formę organizacyjno-prawną (działalność indywidualna, spółka)? gdzie uruchomić działalność? jak pozyskać niezbędne zasoby (kapitał, pracownicy)? Pojawiają się nowe działania dotyczące procedury rejestracyjnej, zezwoleń, uzgodnień, pozyskiwania zasobów itp. Wybory nie mogą być przypadkowe, konsekwencje bardzo silnie będą oddziaływać na dalsze funkcjonowanie biznesu. Błędy na tym etapie mogą dużo kosztować czasu i środków. To główny kompleks zadań, jakich przedsiębiorca najczęściej wcześniej nie realizował, a często nie był świadom, co go czeka. Musi jednocześnie oderwać się od swojego pomysłu i zająć się sprawami organizacyjnymi i proceduralnymi. Szczególnie osoby o wykształceniu technicznym czy ścisłym (praktycznie wszyscy poza kierunkami społecznymi) napotykają na wewnętrzną barierę w zetknięcie z tymi zagadnieniami. Początkujący przedsiębiorcy najczęściej świetnie czują się w kwestiach dotyczących przedmiotu przyszłej działalności i rozwiązywaniu problemów konstrukcyjnych, a bledną w zetknięciu z formularzami, oświadczeniami itp., traktując zresztą te wymogi jako stratę czasu. Dochodzą do tego zagadnienia organizacyjne (struktura, formalizacja kontaktów zewnętrznych), marketingowe (znalezienie nabywców, promocja) oraz ograniczenia finansowe (żaden bank nie traktuje poważnie nowoutworzonej firmy). To zetknięcie jest źródłem wielu stresów, powoduje silne osłabienie siły przeżycia biznesu i rozpoczyna ostatnią już fazę procesu założycielskiego. Następuje zetknięcie z rynkiem i podjęcie zobowiązań finansowych, gdzie improwizacja poprzednich faz musi być wzmocniona umiejętnościami menadżerskimi. Całość działania można uchwycić w przepływach finansowych, klienci swoimi portfelami decydują o atrakcyjności nowej oferty rynkowej. Pojawia się punkt krytyczny przetrwania (survival breakeven point) po jego przejściu możemy mówić o zakończeniu procesu założycielskiego. Tzw. doliny śmierci nie udaje się pokonać statystycznie co drugiemu nemu biznesowi. Przyczyn tego zjawiska jest bardzo wiele i z reguły nie jednego zasadniczego powodu niepowodzenia. Poczynając od niedoskonałości przedsiębiorcy (brak wytrwałości, odporności na stres itp.), przez niedociągnięcia konstrukcyjne, rynkową niedojrzałość pomysłu (brak zainteresowania klientów, zły marketing itp.), a na brakach w umiejętnościach menadżerskich kończąc. Przezwyciężenie barier i wzrost przedsiębiorstwa jest miarą sukcesu przedsiębiorcy. 12

13 Schemat 2. Przetrwania nowej firmy Źródło: Opracowanie własne. 3. Potrzeby początkującego przedsiębiorcy Podstawowe zasoby procesu założycielskiego wymagają ciągłego zasilania w nową wiedzę, usługi wsparcia, elastyczne formy finansowania. Za element zasilający należy uznać dbałość o lokalny klimat przedsiębiorczości, korzystne warunki rozpoczynania i prowadzenia biznesu mogą istotnie redukować koszty i ryzyko niepowodzenia. Na poszczególnych etapach procesu założycielskiego identyfikujemy różne potrzeby wsparcia oraz możliwości minimalizacji ryzyka niepowodzenia inkubowanego biznesu: 1) w fazie zalążkowej: 2) w fazie rozruchu: pomoc w zakresie budowy prototypu, minimalizacja procedur i kosztów eksperymentów i prób technicznych; założycielskich; ochrona patentowa, uzyskanie certyfikatów pozyskanie zasobów kapitałowych dopuszczających do rynku; i ludzkich; ocena rynku i potencjału komercyjnego pomysłu; wiedza dotycząca wymogów formalnych rejestracji i prowadzenia firmy; finansowanie zalążkowe (seed capital) w formie grantów i pożyczek; 3) w fazie urynkowienia: wejście na rynek, kontakty z klientami; promocja i marketing; budowa sieci kontaktów i uwiarygodnienie firmy; pozyskanie kapitału na rozwój. 13

14 W odniesieniu do konkretnych przedsięwzięć wiązka potrzeb będzie inna. System wsparcia musi elastycznie rozwijać formy pomocy adekwatne do indywidualnych sytuacji oraz preferowanych kierunków rozwoju gospodarki regionu i kraju. 4. Biznesplan Pojęcie biznesplan pochodzi z języka angielskiego (business plan) i ogólnie oznacza plan, projekt interesu, przedsięwzięcia. Biznesplan możemy rozumieć też jako plan działania przedsiębiorstwa. Może on również być długoterminowym planem inwestycyjnym lub planem rozwoju firmy. Istota biznesplanu sprowadza się do wiedzy i sztuki robienia dobrych interesów oraz przekonania innych o swoich możliwościach. Biznesplan sporządzają zarówno firmy, które rozpoczynają działalność, jak i już istniejące, które planują nowe przedsięwzięcia. W obu przypadkach chodzi o to, by z jednej strony lepiej przygotować się do dalszej działalności, z drugiej zaś uzyskać pieniądze potrzebne na inwestycje. Inwestorzy bowiem, zanim zdecydują się powierzyć komuś swoje pieniądze, muszą być przekonani o zyskowności przedsięwzięcia chcą być pewni, że ich nie stracą. Biznesplan to zarys zamierzeo, czyli plan na bliższą i dalszą przyszłośd firmy, z ustaleniem środków i sposobów działania dla osiągnięcia założonych celów. Jednak jeszcze przed jego opracowaniem trzeba dokładnie przeanalizować te elementy, które będą decydować o możliwości jego zrealizowania. Biznesplan jest, więc również wstępną weryfikacją pomysłu. Biznesplan jest konieczny, gdy firma stara się o kredyt lub dotację. Pomaga, bowiem przekonać instytucję finansującą o realności i dochodowości planowanego przedsięwzięcia. Jednak samo opracowanie biznesplanu nie gwarantuje sukcesu. Jeśli okaże się, że nie uzyska on ostatecznej akceptacji banku, to zawsze należy zapytać o powody takiej decyzji. Może się bowiem okazać, że nie udzielając firmie kredytu na dane przedsięwzięcia, bank uchronił ją przed stratą, a niewykluczone, że również przed bankructwem. Małe firmy w większości przypadków opracowują biznesplan tylko wtedy, gdy zmusza je do tego procedura bankowa związana z przyznaniem kredytu. Okazuje się jednak, że biznesplan jest bardzo pomocny przy kontrolowaniu i sterowaniu rozwojem firmy. Przygotowanie i sporządzanie biznesplanu może dać obiektywną informację na temat rzeczywistej pozycji firmy na rynku. Zdarza się, że dopiero po jego sporządzeniu, zarządzający uważniej przyglądają się klientom, gromadząc różne dane na ich temat. To samo dotyczy konkurentów. Czasami okazuje się, że niektóre pomysły i założenia, na których firma buduje przyszłość, nie były prawidłowe. Albo odwrotnie odkrywają się niedostrzegane wcześniej, potencjalne obszary działalności. 14

15 Biznesplan traktowany jest jako podstawowe narzędzie pozyskiwania środków na finansowanie przedsięwzięć. Musi być więc napisany tak, aby potencjalni inwestorzy byli pewni, że autorzy dokładnie przemyśleli przedstawiony plan działań i dysponują odpowiednimi obliczeniami oraz analizami potwierdzającymi powodzenie projektu. Biznesplan powinien zaprezentować przyszłym inwestorom ocenę szans i zagrożeń oraz ryzyko związane z udostępnieniem kapitału, przy czym ocena ta powinna być w pełni realistyczna. Dobrze przygotowany biznesplan to połowa sukcesu przedsiębiorcy rozpoczynającego działalność lub planującego uruchomienie nowego przedsięwzięcia. Rozpoczynając działalność, należy wyposażyć firmę we wszystko, co jest niezbędne do jej prowadzenia. Nie należy w tym względzie kierować się tylko swoim majątkiem biznesplan nie służy do jego inwentaryzacji, ale do określenia rzeczywistych potrzeb biznesu. Dobry biznesplan powinien byd: obiektywny ocena przedstawionych założeo należy do adresatów biznesplanu; celowy wszystko musi mied swój cel; konkretny założenia i cele powinny byd konkretne, a tam gdzie jest to możliwe wyrażone w liczbach; elastyczny powinien byd skonstruowany tak, aby istniała możliwośd wprowadzenia zmian w przypadku pojawienia się nowych danych; użyteczny musi byd przydatny również do zarządzania firmą; zwięzły i przejrzysty powinien byd precyzyjnie sformułowany; kompleksowy poszczególne elementy muszą zawierad wszystkie informacje niezbędne dla oceny planowanego przedsięwzięcia. Zasiadając do pisania biznesplanu należy odpowiedzieć na pytanie, dla kogo jest przygotowywany; dzięki czemu wiadomo, na które rozdziały należy zwrócić szczególną uwagę. Opracowując założenia biznesplanu należy pamiętać o tym, żeby zakładane cele były realne. Treść projektu nie powinna zawierać sprzeczności, a założenia powinny być ze sobą logicznie powiązane i wzajemnie się uzupełniać. Ważna jest również estetyka; zasadne jest umieszczanie danych w tabelach lub przedstawianie ich w formie wykresów. Na strukturę standardowego biznesplanu składają się następujące elementy: 1) opis przedsięwzięcia, 2) dane o firmie, 3) analiza SWOT, 4) plan techniczno-organizacyjny, 5) plan marketingowy, 6) plan finansowy, 7) analiza wskaźnikowa, 8) podsumowanie, 9) załączniki. 15

16 (1) Opis przedsięwzięcia powinien być krótki (nie więcej niż dwie strony) i ma stanowić swego rodzaju wprowadzenie do biznesplanu (pisze się go zwykle na końcu). W tym miejscu należy wyjaśnić, dlaczego zdecydowano się na podjęcie tej, a nie innej działalności. Należy zaprezentować swoją misję i cele działalności. Cele formułuje się zwykle w postaci liczb, np. jako określony poziom sprzedaży czy udział w rynku. Mając sprecyzowane cele, można dalej ustanawiać zadania dla ich realizacji. Należy wspomnieć o korzyściach, których się spodziewamy w wyniku realizacji przedsięwzięcia, a także napisać krótko o nakładach, które muszą być poniesione dla zrealizowania założonych celów. Należy także krótko scharakteryzować produkt (lub usługę), który zamierzamy sprzedawać oraz rynek, na którym firma będzie działać. Ważne są również informacje dotyczące finansów planowana sprzedaż i przewidywane zyski. (2) W punkcie dane o firmie zamieszcza się podstawowe informacje dotyczące: formy prawnej działalność indywidualna, spółka cywilna, spółka prawa handlowego itp.; rodzaju działalności; historii firmy kiedy powstała, przez kogo została założona, jak się rozwijała (warto podać zmiany wielkości sprzedaży w ciągu tego okresu, największe osiągnięcia firmy), można także opisać genezę pomysłu na taką właśnie działalność gospodarczą; oferowanych produktów lub usług co i gdzie firma wytwarza, do kogo skierowana jest oferta; atutów firmy kontaktów handlowych, doświadczenia w branży itp. W tej części biznesplanu należy zamieścić charakterystykę branży, w jakiej działa firma oraz informacje dotyczące głównych konkurentów działających na tym rynku. Takie informacje pozwalają ocenić poziom wiedzy rozpoczynającego działalność na temat branży, w której planuje działać. (3) Analiza SWOT jest jedną z podstawowych analiz dotyczących firmy i stanowi nieodłączny element biznesplanu, dotyczący obecnej i przyszłej sytuacji firmy. Zwrot SWOT pochodzi z języka angielskiego od pierwszych liter wyrazów: Strenght (silne strony), Weeakness (słabe strony), Opportunities (szanse, okazje) i Treats (zagrożenia). Analiza SWOT jest metodą identyfikacji słabych i silnych stron firmy oraz badania szans i zagrożeń, jakie przed nią stoją. Analizę tę można zastosować do każdego przedsięwzięcia. Analiza SWOT opiera się na podziale wszystkich czynników mających wpływ na bieżącą i przyszłą pozycję firmy, na czynniki zewnętrzne i wewnętrzne w stosunku do firmy. Zarówno jedne, jak i drugie mogą oddziaływad pozytywnie, jak i negatywnie. S to silne strony firmy, w pozytywny sposób wyróżniające ją wśród konkurencji. Mocną stroną może być na przykład wielkość firmy czy niskie koszty jednostkowe, jakość produkcji itd. W to słabe strony działania firmy mogą dotyczyć całej firmy, jak i jej części. Samo dostrzeganie słabych i mocnych stron firmy to jeszcze nie wszystko. Potrzebny jest jeszcze plan ich wykorzystania w przypadku silnych stron, albo neutralizowania w przypadku słabych stron. Dzięki analizie wnętrza firmy powinno się dokonać oceny zasobów firmy. Po ustaleniu mocnych i słabych stron firmy wiadomo, w czym ma ona przewagę konkurencyjną, a w czym jest od konkurencji gorsza. 16

17 O to szanse (możliwości) rozwoju dla firmy tkwiące w jej otoczeniu. Są to zjawiska i tendencje, które odpowiednio wykorzystane, staną się nie tylko impulsem rozwoju, ale i sposobem na osłabienie zagrożenia. T" to trudności i bariery (zagrożenia) dla działania i rozwoju firmy. Zagrożeniem jest to wszystko, co postrzegane jest jako bariera dla rozwoju firmy, utrudnienie, dodatkowe koszty działania. Nie wszystkie szanse bierze się pod uwagę. Ze wszystkich wyszczególnionych szans wybiera się jedynie te, które firma zamierza wykorzystać. Idealną sytuacją jest występowanie dużej ilości szans na rynku przy małej ilości zagrożeń. Natomiast najtrudniej jest, kiedy szans jest niewiele, a liczba zagrożeń ze strony otoczenia jest duża. Analizy SWOT nie należy sporządzać zbyt szczegółowo. Mniej ważne jest wyodrębnienie i opisanie wszystkich czynników, natomiast ważniejsze jest zidentyfikowanie czynników kluczowych, które mają decydujący wpływ na rozwój firmy, albo na powodzenie inwestycji. Uwieńczeniem analizy jest konfrontacja najistotniejszych sił i słabości firmy z największymi szansami i zagrożeniami w otoczeniu. Analiza SWOT pozwala na identyfikację głównych problemów strategicznych, które powinny wyznaczać kierunek dalszego działania firmy. (4) Plan techniczno-organizacyjny dotyczy sposobu zorganizowania przedsięwzięcia. W tej części należy wykazać zdolność firmy do wyprodukowania danego wyrobu lub świadczenia usług na odpowiednim poziomie. Plan ten powinien zawierać: opis technologii produkcji lub procesu świadczenia usług; wyszczególnienie majątku niezbędnego do produkcji tego wyrobu; plan produkcji/świadczenia usług; koszty produkcji/świadczenia usług. W planie produkcji można przyjąć wariant ostrożnościowy i nie zmieniać na przykład wielkości produkcji z roku na rok; chociaż w praktyce wielkość ta powinna się zwiększać. Podstawą sukcesu każdego przedsięwzięcia są ludzie. Dlatego pokazanie sposobu gromadzenia i wykorzystania zasobów ludzkich jest jednym z ważniejszych elementów biznesplanu. Przygotowując plan techniczno-organizacyjny, dla uzyskania większej przejrzystości informacji, można zaprezentować zatrudnienie (także jego zmianę w ciągu analizowanego okresu) w formie tabeli. Jeśli projekt jest większym lub specyficznym przedsięwzięciem, można dodatkowo pokazać strukturę zatrudnienia według wieku, stażu pracy, płci i zawodu. W tej części należy też przedstawić strukturę organizacyjną firmy. W przypadku małych firm można opisać funkcje oraz stosunki podległości i nadzoru w miejscu pracy wszystkich pracowników. w przypadku większych firm, zazwyczaj wymienia się najważniejszych członków zespołu zarządzającego, opisuje ich przygotowanie zawodowe i wykształcenie oraz funkcje, jakie pełnią w firmie. Kolejną częścią planu jest przedstawienie harmonogramu realizacji poszczególnych etapów przedsięwzięcia, wraz z uwzględnieniem planowanych dat rozpoczęcia i zakończenia tych czynności. Szczegółowość harmonogramu zależy od rodzaju i zakresu planowanego przedsięwzięcia. (5) Plan marketingowy. Konstrukcja planu marketingowego zależy od rodzaju przedsięwzięcia. Najpierw należy dokonać analizy rynku, która powinna obejmować: jego wielkość (również w wymiarze terytorialnym) 17

18 i specyfikę, docelowe segmenty odbiorców, proponowane ceny. Można także przedstawić obraz danej gałęzi i ocenić możliwości jej rozwoju w przyszłości. Warto podkreślić zalety dotyczące ceny, jakości, unikalności technologicznej, serwisu i dystrybucji towaru lub usługi oraz jego przewagę nad innymi dostępnymi na rynku. Korzystnie jest wykazać, że popyt na dany produkt, w odniesieniu do planowanej sprzedaży, jest wystarczający. Plan marketingowy powinien zawierad: Ocenę zagrożenia konkurencją Ceny oferowanych produktów lub usług Opis działao związanych z promocją i reklamą Charakterystykę wybranych przez firmę kanałów dystrybucji Ma byd to ocena już istniejąca i ocena zagrożenia wynikającą z pojawienia się nowych konkurentów. Na to powinny byd szczególnie uczulone firmy małe i rozpoczynające działalnośd. Należy uzasadnid, dlaczego ludzie będą nabywad produkt tej firmy, a nie innych firm. Konkurentów należy dobrze poznad i nigdy nie należy ich lekceważyd. Śledzenie prasy specjalistycznej jest doskonałym źródłem wiedzy o rynku, na którym działa, bądź zamierza działad dana firma konkurencyjna. Ceny te muszą byd wsparte koncepcją polityki cenowej firmy, polegającą między innymi na manipulowaniu ceną w zależności od sytuacji rynkowej i postawionych celów. w biznesplanie powinien się znaleźd opis: metod kształtowania ceny, planowanych zmian cen w ciągu analizowanego okresu, wpływu zmian cen na udział firmy w rynku oraz oceny planowanego poziomu cen w kontekście konkurencyjności. Informacje, które powinny znaleźd się przy prezentowaniu tych działao dotyczą: form promocji jakie firma zamierza wykorzystad; sposobów prowadzenia kampanii reklamowej; rodzaju mediów, w których firma będzie reklamowała swoje produkty lub usługi; rodzaju materiałów promocyjnych, jakie firma chce wykorzystad; kosztów reklamy i promocji. Plan marketingowy powinien składad się z konkretnych przedsięwzięd, doprecyzowanych co do: celu, zakresu i czasu ich realizacji, np. dotarcie z nowym produktem do konsumentów poprzez: promocję nowych produktów na pokazach, wystawach; kampanię reklamową w dobranej dla danego segmentu rynku stacji radiowej; wydanie ulotek informacyjnych. Uwaga: O kosztach związanych z działaniami marketingowymi warto pamiętad przygotowując założenia do analizy finansowej. Charakterystyka ta powinna uwzględniad koszty i korzyści wynikające z tego wyboru detaliści, hurtownicy, dystrybutorzy, przedstawiciele producentów. 18

19 (6) Plan finansowy. Obejmuje on przede wszystkim informacje dotyczące: wielkości przychodów ze sprzedaży, kosztów, płynności finansowej i zapotrzebowania na gotówkę. Należy podać także całkowity koszt realizacji przedsięwzięcia i źródła jego finansowania. Plan finansowy powinien zawierać: założenia (dane wejściowe), które muszą znaleźć się we wstępie do planu finansowego, rachunek wyników, bilans, przepływy środków pieniężnych. Analizę finansową projektu sporządzamy na cały okres jego realizacji. Jeżeli na przykład biznesplan obejmuje trzy lata, to prognozy finansowe sporządzamy na każdy rok, a w razie potrzeby, na każdy kwartał. Elementy planu finansowego Sporządzane do każdej pozycji przychodów i kosztów powinny uwzględniad zmiany Założenia finansowe wynikające z sezonowości, jak również założenia z planu techniczno-organizacyjnego i marketingowego, w całym analizowanym okresie. Jest wykorzystywany do obliczania dochodu netto albo straty w danym roku. Prognozy muszą byd sporządzane dla całego okresu planowanego przedsięwzięcia. Rachunek wyników pokazuje koszty i przychody w danym okresie, zgodnie z koncepcją ich powstawania nakazującą zestawianie przychodów z działalności z kosztami, które musiały byd poniesione, aby uzyskad przychód w danym okresie. Dla uproszczenia obliczeo, często Rachunek wyników przyjmuje się w biznesplanach, że zapasy surowców i materiałów, produkcji w toku i wyrobów gotowych są takie same na początku i koocu każdego okresu księgowego (zazwyczaj roku kalendarzowego). Rachunek wyników jest powiązany z bilansem przedsiębiorstwa, gdyż roczny zysk (albo strata) wykazany w rachunku wyników, zwiększa (albo zmniejsza) środki własne przedsiębiorstwa wykazywane w bilansie. Roczne zyski, jeśli nie zostaną rozdzielone, zwiększają rezerwy kapitałowe. Bilans należy sporządzad na wszystkie kolejno planowane lata, a nawet z podziałem na miesiące lub kwartały w zależności od potrzeby. Trudno jest o uniwersalną receptę dotyczącą wielkości kapitału własnego i obcego. Struktura pasywów zależy nie tyle od Bilans charakteru samej działalności, ile od polityki finansowej firmy. Niestety, korzystanie z kapitałów obcych kosztuje. Dlatego też duży udział kredytów i pożyczek oraz źle obliczona planowana zdolnośd do spłacania tych długów, może stad się powodem trudności płatniczych i doprowadzid nawet do niewypłacalności przedsiębiorstwa. Służy do planowania środków finansowych w firmie. Pomaga w odpowiednim czasie dostrzec ewentualne problemy z przepływem tych środków w odpowiednim czasie, czyli zanim faktycznie wystąpią. To z kolei, stwarza szansę na uniknięcie kłopotów poprzez zgromadzenie potrzebnego kapitału lub zaciągnięcie kredytów. Firma może przez krótki Zestawienie przepływów czas działad z ujemnym wynikiem finansowym, ale bez gotówki nawet jeśli osiąga zyski pieniężnych nie będzie w stanie prowadzid interesów. Dlatego dużą wagę należy przywiązywad do rachunku przepływów pieniężnych, szczególnie w przypadku projektowania nowych przedsięwzięd. Śledząc poziom gotówki, która pozostaje na koniec miesiąca przy założonych niezbędnych wydatkach, możemy wcześniej zaplanowad pozyskanie kapitału obcego na konkretny okres. 19

20 (7) Analiza wskaźnikowa umożliwia szybką identyfikację niekorzystnych tendencji występujących w firmie. Ma jednak i tę wadę, że czasami trudno określić, czy poziom danego wskaźnika jest prawidłowy, czy nie. Dlatego najlepiej jest analizować ich zmiany w czasie i porównywać ze zmianami zachodzącymi w branży. Dla potrzeb biznesplanu analizę wskaźnikową przeprowadza się dla całego prognozowanego okresu, wybierając te wskaźniki, które są najistotniejsze z punktu widzenia planowanej działalności. W poniżej zamieszczonym zestawieniu zaprezentowano podstawowe wskaźniki analityczne wyboru właściwych wskaźników dokonują autorzy biznesplanu, adekwatnie do rodzaju planowanego przedsięwzięcia. Zestawienie 1. Podstawowe wskaźniki do analizy przedsięwzięcia WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ Majątek obrotowy Wskaźnik płynności bieżącej Zobowiązania krótkoterminowe Majątek obrotowy powinien z nadwyżką pokrywad zobowiązania krótkoterminowe. Zaleca się, aby wartośd tego wskaźnika oscylowała wokół wartości 2,0. Prawidłowy poziom wskaźnika jest ściśle związany z branżą, w jakiej działa firma, np. w branży detalicznej typowe są bardzo niskie wartości tego wskaźnika, nawet poniżej 1,0. Majątek obrotowy zapasy Wskaźnik płynności szybkiej Zobowiązania krótkoterminowe Zdolnośd do szybkiego uregulowania zobowiązao najbardziej płynnymi aktywami, powinna byd większa od 1. WSKAŹNIKI ZADŁUŻENIA Zobowiązania ogółem x 100% Wskaźnik zadłużenia aktywów Aktywa Wskaźnik określa, jaka częśd całego majątku firmy finansowana jest kapitałem obcym ( nie pożycza się tym, u których ponad połowa posiadanych aktywów jest finansowana kapitałem obcym). Wskaźnik zadłużenia długoterminowego (wskaźnik Zobowiązania długoterminowe x 100% struktury kapitału) Kapitały własne Zysk brutto + odsetki Wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem Odsetki Wskaźnik ten obrazuje, do jakiego poziomu mogą obniżyd się zyski przedsiębiorstwa, aby nadal było w stanie spłacad odsetki od swoich zobowiązao. WSKAŹNIKI RENTOWNOŚCI (ZYSKOWNOŚCI) Zysk brutto x 100% Wskaźnik rentowności (sprzedaży) brutto Przychody ze sprzedaży netto Wskaźnik rentowności informuje ile złotówek zysku wypracowuje jedna złotówka sprzedaży. Zysk netto x 100% Wskaźnik rentowności netto Przychody ze sprzedaży netto 20

21 Wskaźniki np. z dwóch lat będą porównywalne, o ile obowiązywała ta sama stawka podatkowa. Wskaźnik rentowności informuje ile złotówek zysku wypracowuje jedna złotówka sprzedaży. Im wyższy jest ten wskaźnik, tym lepiej. Tendencja rosnąca oznacza wzrost efektywności sprzedaży i przyrost zysku na jedną złotówkę sprzedaży. Tendencja malejąca to spadek efektywności sprzedaży, a więc i spadek zysku w przeliczeniu na jedną złotówkę sprzedaży. Zysk netto x 100% Wskaźnik rentowności majątku (aktywów) Aktywa Wskaźnik wskazuje, jaka jest zdolnośd firmy do generowania zysku z posiadanego majątku. Niski poziom wskaźnika może świadczyd o słabym zarządzaniu przez firmę swoim majątkiem. Rosnący wskaźnik rentowności majątku może wskazywad rozważenie ewentualnego dalszego powiększania majątku. Jeśli jednak w ślad za powiększeniem majątku nie będzie szedł wzrost zysku co najmniej proporcjonalny, to wskaźnik zyskowności obniży się. Zysk netto x 100% Wskaźnik rentowności kapitału własnego Kapitał własny Wskaźnik informuje, ile złotówek zysku daje jedna złotówka kapitału własnego. Innymi słowy, jaki procentowo jest zarobek właścicieli z wyłożonego kapitału. Im wyższy jest poziom wskaźnika, tym większe są możliwości rozwojowe firmy. w długim okresie stopa zwrotu z kapitału własnego powinna byd wyższa od inflacji. WSKAŹNIKI SPRAWNOŚCI DZIAŁANIA Przychody ze sprzedaży netto Wskaźnik rotacji należności Przeciętny stan należności Wskaźnik określa efektywnośd wykorzystania należności poprzez określenie liczby cykli obrotowych. Im jest wyższy, tym lepiej. Jego wzrost należy odczytad jako większą liczbę obrotów w ciągu danego okresu. Z kolei jego spadek może niekorzystnie wpłynąd na płynnośd finansową firmy, czyli na możliwośd terminowego regulowania zobowiązao. Przeciętny stan należności x liczba dni Przychody ze sprzedaży netto Wskaźnik cyklu należności (uwaga! jeśli badanym okresem jest miesiąc, to liczba dni = 30, jeśli rok = 365) Wskaźnik określa, ile razy w ciągu roku firma potrafi odtwarzad stan swoich należności. Wzorcowo przyjmuje się, że wskaźnik powinien oscylowad w przedziale od 7 do 10. Jeśli jest zbyt wysoki, oznacza to, że przedsiębiorstwo zbyt krótko kredytuje swoich odbiorców, co może doprowadzid nawet do utraty części klientów. Zbyt niski wskaźnik sygnalizuje z kolei za długie kredytowanie odbiorców przez przedsiębiorstwo. Ta sytuacja może prowadzid do nadmiernego zamrażania środków. Przeciętne zobowiązania x 360 dni Okres płacenia zobowiązao w dniach Przychody ze sprzedaży netto Przychody ze sprzedaży Wskaźnik szybkości obrotu zobowiązao Zobowiązania krótkoterminowe Wskaźnik informuje o tym, jak często w ciągu roku następuje odnowienie zobowiązao krótkoterminowych. Za pomocą wskaźnika bada się w firmach stopieo sfinansowania wzrostu sprzedaży przy wykorzystaniu długu 21

22 krótkoterminowego. Przychody ze sprzedaży Wskaźnik rotacji zapasów Zapas przeciętny Wskazuje ile razy w badanym okresie sprzedano zapas przeciętny. Zapas przeciętny ½ Z1+Z2+Z3+Z4+½ Zk n-1, gdzie: n liczba stanów w liczniku, z zapasy z poszczególnych okresów. Źródło: Opracowanie własne. (8) Podsumowanie jest ostatnim, ale bardzo istotnym elementem biznesplanu. Nie powinno być zbyt obszerne, powinno natomiast zawierać syntetyczną informację na temat atrakcyjności i realności planowanego przedsięwzięcia. Podsumowanie jest tym elementem biznesplanu, w którym potencjalnego, wahającego się inwestora, można ostatecznie przekonać do proponowanego przedsięwzięcia. (9) Załączniki. Każdy biznesplan uzupełniony jest szeregiem załączników dokumentujących lub uzupełniających informacje w nim zawarte. Osoby rozpoczynające działalność gospodarczą niejednokrotnie o nich zapominają lub niedoceniają ich roli. Skompletowanie załączników do biznesplanu pełni również funkcję informacyjną, gdyż potencjalnym instytucjom finansującym, prezentuje poziom przygotowania przedsiębiorcy do podjęcia działalności gospodarczej i jego predyspozycje do samodzielnego zarządzania firmą. Samemu przedsiębiorcy zgromadzenie załączników pomaga w ustaleniu ewentualnych braków biznesplanu lub zdiagnozowaniu aspektów pominiętych przy jego opracowywaniu. W pewnym sensie spis załączników można potraktować jako listę kontrolną przy sporządzaniu biznesplanu. Dla każdego przedsięwzięcia taka lista będzie inna, ale niewątpliwie powinny się na niej znaleźć następujące dokumenty: 1) Wpis do ewidencji działalności gospodarczej wydany przez właściwy organ administracji osoby fizyczne i spółki cywilne. 2) Akt notarialny umowy spółki z o.o., statut spółki akcyjnej, umowa spółki cywilnej itp. 3) Aktualny wypis z KRS spółki osobowe i kapitałowe. 4) Zezwolenie, koncesja w przypadku działalności wymagającej zezwolenia. 5) Regon, NIP. 6) Dokumenty określające prawa do lokalu (nieruchomości), w którym prowadzona jest (będzie) działalność gospodarcza. 7) Zezwolenia i uzgodnienia związane z planowaną adaptacją lub modernizacją siedziby firmy. 8) Przydział mocy. 9) Dokumentacja techniczna, technologiczna produktu/usługi. 10) Opis procedur świadczenia usług. 11) Posiadane patenty, znaki firmowe. 12) Dokumentacja techniczna dotycząca maszyn i urządzeń. 13) Plan sytuacyjny (mapka). 14) Opracowania i analizy marketingowe. 15) Potwierdzenie kwalifikacji właścicieli, pracowników. 16) Posiadane certyfikaty jakości. 17) Umowy z dostawcami, odbiorcami. 18) Umowy kredytowe, dotacyjne. 19) Zaświadczenie o niezaleganiu z daninami budżetowymi (ZUS, US). 22

23 20) Sprawozdania finansowe za ostatnie dwa lata działalności oraz sprawozdania F-01 i F-02 za ostatni rok. 21) Opinie banków prowadzących rachunki firmy zawierające informacje o: a) aktualnych zadłużeniach kredytowych lub z tytułu poręczenia oraz zastosowane zabezpieczenia; b) terminowości spłaty dotychczas udzielonych kredytów; c) obciążeniach rachunków tytułami egzekucyjnymi. 22) Inne, adekwatne do specyfiki przedsięwzięcia. 5. Cykl życia przedsiębiorstwa Firmy nie żyją wiecznie, przechodząc przez kilka odmiennych w swojej naturze etapów rozwoju (Bławat, 2004): Schemat 3. Etapy rozwoju firm Inkubacja Wzrost Dojrzałość Schyłek (narodziny) (mądrość) (wiek średni) (śmierć) Źródło: Opracowanie własne. Narodziny obejmują trwającym około 3-3,5 roku okres założycielski, zwany również fazą przedsiębiorczości. Głównym wyzwaniem jest przetrwanie, którego nie osiąga co drugie podejmowane przedsięwzięcie gospodarcze. Przeżycie tego etapu zależy od umiejętności i talentów organizacyjnych przedsiębiorcy oraz atrakcyjności rynkowej zbudowanej oferty. Firmę cechują między innymi proste, niesformalizowane struktury, wytwarzanie jednego lub najwyżej kilku produktów, spersonifikowane zarządzanie. Powodzenie w pierwszym etapie przedsięwzięcia otwiera fazę mniej lub bardziej dynamicznego rozwoju obejmującego mobilizację zasobów i wzrost rozmiarów oraz dążenie do osiągnięcia dobrej pozycji rynkowej i stabilizacji organizacyjnej. Wraz z rozwojem wielkości firmy z reguły obserwujemy głębokie zmiany organizacyjne, obejmujące między innymi zmianę stylu przywództwa oraz przechodzenie ze struktur przedsiębiorczych w korporacyjne. Przedsiębiorca nie jest w stanie sam ogarnąć firmy, posiłkuje się kadrą menedżerską, następuje oddzielenie własności od zarządzania, a rozwój zaczyna rządzić się nowymi prawami. Następuje rozbudowa i formalizacja wewnętrznego systemu zarządzania, specjalizacja funkcji i procedur. Wzrost nie trwa w nieskończoność, w pewnym momencie następuje nasycenie rynku prowadzące do dywersyfikacji produktowej, technologicznej i rynkowej. Nacisk na optymalizację operacyjnej efektywności (wskaźniki ekonomiczno-finansowe) i wyczerpywanie potencjału wzrostu świadczy o dojrzałości biznesu. W bieżącym zarządzaniu najczęściej nie ma już przedsiębiorcy założyciela, a główna koncentracja dotyczy marki i udziału w rynku. Firmy zaczynają w szczególny sposób dbać o swój wizerunek, a w walce konkurencyjnej dominują instrumenty niecenowe. 23

24 Dążenie do stabilności w relacjach wewnętrznych i zewnętrznych prowadzi do stagnacji, rozpoczynającej okres schyłkowy. Głównym problemem staje się koordynacja działalności w ciągle zmieniających się warunkach rynkowych i związane z nią menadżerskie niedogodności skali. Szansą może być nowy potencjał przedsiębiorczości wewnętrznej umożliwiający odnowę technologiczną lub produktową oraz restrukturyzację organizacyjną poprzez podział, przejęcia i fuzje. Unikanie działań, będące wynikiem braku przedsiębiorczego potencjału prowadzi do wegetacji, której zakończeniem jest likwidacja, bankructwo czy przejęcie przez inny podmiot. Schemat 4. Cykl życia firmy Faza założycielska Inkubacje pomysłu i koncepcji firmy Narodziny i wyjście na rynek Wzrost Upadek (co drugie przedsięwzięcie) Faza rozwoju Dojrzałość i stabilizacja Stagnacja Odnowa technologiczna lub produktu Faza schyłkowa Zmiana formuły organizacyjno-prawnej (fuzja, przejęcie) Wegetacja Likwidacja Bankructwo Źródło: Opracowanie własne. 24

25 Charakterystyczna dla różnych faz cyklu życia firmy jest zmiana funkcji i wymaganych kompetencji przedsiębiorcy. Cechy, które w jednych etapach są podstawą sukcesu, w innych mogą okazać się zabójcze dla przedsiębiorstwa. Możliwości przystosowania się przedsiębiorcy-założyciela do wyzwań rozwijającego się biznesu zależą od jego typu zachowań biznesowych. Szczególnie przedsiębiorcy innowacyjni, kreujący nową jakość biznesu, nie radzą sobie w późniejszych fazach rozwoju przedsiębiorstwa. Ten aspekt związku roli i miejsca przedsiębiorcy w rozrastającym się biznesie ujmuje model Goerke wyróżniający cztery fazy: założenia firmy, różnicowania, napięcia, integracji. Cztery fazy modelu Goerke: Założenie firmy (przedsiębiorczości), gdzie przedsiębiorca pionier jest centralną figurą przedsięwzięcia. Kompetencje menedżerskie odgrywają niewielkie znaczenie ze względu na proste struktury organizacyjne i dominację kontaktów nieformalnych. Przedsiębiorca sam najczęściej intuicyjnie podejmuje decyzje, najczęściej bez planów i analiz rynkowych. Sygnałem przechodzenia do kolejnej fazy jest natłok bieżących zadao przekraczający możliwości prawidłowego reagowania. Dalsza kontynuacja dotychczasowej filozofii biznesu zagraża firmie. Różnicowanie (kolektywności) przedsiębiorca wchodzi w nową rolę właściciela zarządzającego (entrepreneurial manager, owner-manager), który działania intuicyjne zastępuje profesjonalizmem i pragmatyzmem. Następuje formalizacja komunikacji zewnętrznej oraz koncentracja na tworzeniu struktur organizacyjnych i delegacji uprawnieo zarządczych. Stopniowo gaśnie autorytet i siła motywacyjna przedsiębiorcy, a rośnie rola koordynacji opartej na nowych strukturach organizacyjnych. Następuje formalizacja i zbiurokratyzowanie przedsiębiorstwa, prowadzące do częstych konfliktów pomiędzy różnymi grupami, osobami a przedsiębiorcą. W momencie kiedy uwidacznia się konflikt interesów przedsiębiorstwa, przedsiębiorcy, menedżerów, administracji i innych pracowników, firma wchodzi w kolejny, trzeci etap rozwoju. Napięcie (formalizacji) przedsiębiorstwo osiąga dojrzałośd i jest narażone na grę różnych grup interesu, np. akcjonariuszy, pracowników, związków zawodowych itp. Przedsiębiorca założyciel, jeśli jest jeszcze właścicielem lub współwłaścicielem firmy, traci nad nią kontrolę. Przedsiębiorstwo posiada mocną pozycję na rynkach, dysponuje znacznymi zasobami i dużą siłą samofinansowania. Spada jednak wydajnośd, maleje motywacja i narastają konflikty wewnętrzne, głównie w zakresie partycypacji pracowników w zarządzaniu. Przedsiębiorstwo zmierza do stagnacji, której cechami są: nacisk na operacyjną optymalizację działania, rosnąca biurokracja, walka o władzę. Widoczne jest samozadowolenie z osiągniętej pozycji, narasta konserwatywne myślenie i opór przed zmianami. Jednocześnie innowacje stają się zazwyczaj ostatnią potrzebą firmy, a uszczegółowianie procedur i systemów kontroli rachunkowo finansowej prowadzi do kryzysu biurokracji. Integracja (odnowy lub upadku) narastająca bezwładnośd organizacyjna przy bierności zajętego wewnętrznymi konfliktami naczelnego kierownictwa osłabia pozycję konkurencyjną na rynku. Próby ratowania są najczęściej spóźnione i niewłaściwe (najczęściej wraz z pojawiającymi się sygnałami o problemach w korporacji pojawiają się bardzo drogie kampanie marketingowe mające poprawid jej wizerunek). Firma chcąc sprzedad stare produkty nie dba o ich jakośd i obniża cenę, a w konsekwencji rosną straty, spada renoma oraz zaufanie klientów i dostawców. Nieliczne próby rewitalizacyjne są najczęściej tłumione wewnątrz przedsiębiorstwa. Troska o zatrudnienie uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek przedsiębiorczego ryzyka. Szansą na przetrwanie i odnowę organizacyjną wewnętrznymi siłami jest 25

26 rozwój wewnętrznej kultury intraprzedsiębiorczości, podjęcie projektu badawczego umożliwiającego wprowadzenie nowego produktu. Szansą dla firmy są również: alianse strategiczne, fuzje i przejęcia, ograniczające z reguły w dłuższej perspektywie samodzielnośd przedsiębiorstwa. Rzadkie przypadki głębokiej odnowy organizacyjnej upadających korporacji, wymagają powrotu przedsiębiorcy na najwyższym szczeblu zarządzania o silnym typie przywódczym i zdolnościach wizjonerskich. Musi on przełamad z jednej strony opór akcjonariuszy, a drugiej wewnętrzne bariery piętrzone przez menedżment wszystkich szczebli oraz pracowników. Jednocześnie sama koncepcja restrukturyzacji organizacyjnej, produktowej i rynkowej musi byd niestandardowa, a zarazem trafiająca do przekonania dla głównych decydentów w firmie. Model biologicznego rozwoju firmy, mimo że zawiera wiele elementów potwierdzonych empiryczne, jest często krytykowany za: uproszczenia i liniowy charakter zmian, brak rozróżnienia między skutkiem a przyczyną wzrostu, koncentracją na wewnętrznych czynnikach zmian. Należy podkreślić, że cechy konkurencji, zachowania ludzkie czy polityka rządu (np. postępowania antymonopolowe) często faktycznie zniekształcają teorie fazowe. Jednak mimo krytyki dyskusje wokół cykli życia firmy zajmują ważne miejsce w dorobku nauk ekonomicznych. 26

27 Bibliografia Bangs D.H. Jr. (1998): Zanim wystartujesz. Roczny plan dla przedsiębiorczych, Placet, Warszawa. Bloom H., Calon R., de Woot P. (1995): Zarządzanie europejskie, Poltex, Warszawa. Bratnicki M. (2000): Przedsiębiorczość i przedsiębiorcy współczesnych organizacji, Akademia Ekonomiczna im. Karola Adamieckiego w Katowicach, Katowice. Brzóska J. i in. (2002): Aktywność gospodarcza i przedsiębiorczość poradnik dla osób podejmujących samodzielną działalność gospodarczą, Katowice. Domański T. (1992): Uwarunkowania tworzenia małych przedsiębiorstw, UŁ, Łódź. Drucker P.F. (2002): Myśli przewodnie Druckera, MT Biznes, Warszawa. Ekonomika i zarządzanie małą firmą, 1998: (red.) B. Piasecki, PWN, Warszawa. Encyklopedia Biznesu (2005): Fundacja Innowacja, Warszawa. Gallagher R.R. (1992): Mała Firma to takie proste, Signum, Kraków. Gibb A.A. (1990): Enterpreneurship and Intrapreneurship Exploring the Differences, [w:] Donckels R., Miettinen A., New Findings and Perspectiven in Enterpreneurship, Avenbury, Aldershot. Good W.S. (1993): Budowanie marzenia. Wszechstronny podręcznik zakładania własnej firmy, Międzynarodowa Fundacja Rozwoju Rynku Kapitałowego i Przekształceń Własnościowych w Rzeczypospolitej Polskiej Centrum Prywatyzacji, Warszawa. Karlöf B. (1992): Strategie biznesu. Koncepcje i modele przewodnik, Warszawa. Koryński P., Ashmore M.C., Kramer K.L. (1991): Elementarz przedsiębiorczości, Fundacja Gospodarcza NSZZ Solidarność Gdańsk. Kraśnicka T. (2002): Koncepcje rozwoju przedsiębiorczości ekonomicznej i pozaekonomiczne, Akademia Ekonomiczna im. A. Adamieckiego, Katowice. Matusiak K.B. (2006): Rozwój systemów wsparcia przedsiębiorczości. Przesłanki, polityka, instytucje, IE, Warszawa/Radom. Matusiak K.B., Mażewska M. (2004): Wspieranie małej i średniej przedsiębiorczości w świetle ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Biblioteczka Rynku Pracy, Warszawa. Matusiak K.B., Mażewska M. (2005): Pierwsza praca pierwszy biznes. Vademecum przedsiębiorczości, Biblioteczka Rynku Pracy, MGiP, Warszawa. Nickels W.G. (1995): Zrozumieć biznes, Bellona, Warszawa. Poznańska K. (2000), Metodologia badań, [w:] Nadzieja rynku pracy. Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce, (red.) J. Klich, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa, s Przetrwanie i rozwój małych i średnich przedsiębiorstw (2004): (red.), F. Bławat, SPG, Gdańsk. Sierpińska M., Jachna T. (1995): Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa. Vesper K.H. (1980): New Venture Strategies, Englewood Cliffs, Prince-Hall. Żaro Z., Sasin P. (2005): Jak założyć i prowadzić własna firmę. Poradnik dla przedsiębiorców rozpoczynających działalność gospodarczą według nowych przepisów prawnych, Sigma, Skierniewice. 27

Cechy sprzyjające i utrudniające działania przedsiębiorcze

Cechy sprzyjające i utrudniające działania przedsiębiorcze Cechy sprzyjające i utrudniające działania przedsiębiorcze Własna firma staje się współcześnie coraz atrakcyjniejszą formą realizacji kariery zawodowej i życiowej. W kategoriach indywidualnych daje szansę

Bardziej szczegółowo

Biznesplan. Budowa biznesplanu

Biznesplan. Budowa biznesplanu BIZNESPLAN Biznesplan dokument zawierający ocenę opłacalności przedsięwzięcia gospodarczego [. Sporządzany na potrzeby wewnętrzne przedsiębiorstwa, jest także narzędziem komunikacji zewnętrznej m.in. w

Bardziej szczegółowo

Dobry biznesplan powinien być: obiektywny ocena przedstawionych założeń należy do adresatów biznesplanu; celowy wszystko musi mieć swój cel;

Dobry biznesplan powinien być: obiektywny ocena przedstawionych założeń należy do adresatów biznesplanu; celowy wszystko musi mieć swój cel; 6. BIZNESPLAN Pojęcie biznesplan pochodzi z języka angielskiego (business plan) i ogólnie oznacza plan, projekt interesu, przedsięwzięcia. Biznesplan możemy rozumieć też jako plan działania przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE Załącznik nr 8.6 Wzór biznes planu BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VI Działanie 6.2 Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:.. Priorytet

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.02.00-30-036/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE

Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.02.00-30-036/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Załącznik nr 7 BIZNES PLAN Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.0.00-30-036/ JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Nr wniosku Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE. Nr wniosku

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE. Nr wniosku BIZNES PLAN Załóż własną firmę, POKL.06.02.00-30-146/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Nr wniosku Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. (wzór) NR WNIOSKU: /6.2/ /2010 IMIĘ I NAZWISKO: ADRES: NAZWA PRZEDSIĘBIORSTWA: Załącznik nr 8 do Regulaminu Projektu

BIZNES PLAN. (wzór) NR WNIOSKU: /6.2/ /2010 IMIĘ I NAZWISKO: ADRES: NAZWA PRZEDSIĘBIORSTWA: Załącznik nr 8 do Regulaminu Projektu Załącznik nr 8 do Regulaminu Projektu BIZNES PLAN (wzór) Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia

Bardziej szczegółowo

NOWE HORYZONTY BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu

NOWE HORYZONTY BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu...... Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Poddziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nazwa innowacji: Ekonomia i finanse - innowacyjny moduł programowy dla przedmiotu Podstawy przedsiębiorczości Rodzaj innowacji: programowa

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2. Czynniki sukcesu i przyczyny porażek w zarządzaniu własną firmą Mirosław Haffer

Rozdział 2. Czynniki sukcesu i przyczyny porażek w zarządzaniu własną firmą Mirosław Haffer Założyć firmę i nie zbankrutować. Aspekty zarządcze. redakcja naukowa Sławomir Sojak Czytelnik przyszły przedsiębiorca znajdzie w książce omówienie najważniejszych aspektów zakładania i zarządzania rmą

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO Człowiek najlepsza inwestycja

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO Człowiek najlepsza inwestycja Załącznik nr 1 do Wniosku o przyznanie środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości Biznesplan Dla Uczestników/czek Projektu Młodzi zdolni z własną firmą w ramach Działania 6.2 ubiegających się o bezzwrotne

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM Przedsiębiorczość puka do szkół

SEMINARIUM Przedsiębiorczość puka do szkół SEMINARIUM Przedsiębiorczość puka do szkół Cieszyn, 19.10.2012r. Kompetencje osoby przedsiębiorczej Człowiek przedsiębiorczy to osoba gotowa do podejmowania zadań, do rozpoczynania czegoś Przedsiębiorczym"

Bardziej szczegółowo

Załącznik 3. Uszczegółowione efekty kształcenia dla zawodu technik (fragment dotyczący przedmiotu realizującego efekty PDG)

Załącznik 3. Uszczegółowione efekty kształcenia dla zawodu technik (fragment dotyczący przedmiotu realizującego efekty PDG) Załącznik 3. Uszczegółowione efekty kształcenia dla zawodu technik (fragment dotyczący przedmiotu realizującego efekty PDG) Efekty kształcenia z podstawy programowej Uczeń: Działalność gospodarcza w. PDG(1)

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Załącznik nr 2 : Wzór biznesplanu na okres 3 lat działalności przedsiębiorstwa BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki Działanie 8.1. Rozwój pracowników

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. Załącznik 1a. Biznesplan. Program: PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich

BIZNESPLAN. Załącznik 1a. Biznesplan. Program: PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Załącznik 1a. Biznesplan BIZNESPLAN Program: PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe Koncepcja to zbiór założeń, które będą stanowić podstawę sporządzenia biznesplanu. Powinny one dotyczyć genezy pomysłu, oceny pojemności potencjalnych rynków zbytu wraz z identyfikacją potencjalnych konkurentów,

Bardziej szczegółowo

NOVA PROGRAM WSPARCIA PROCESÓW ADAPTACYJNYCH I MODERNIZACYJNYCH NA SUWALSZCZYŹNIE (WND-POKL.08.01.02-20-004/12)

NOVA PROGRAM WSPARCIA PROCESÓW ADAPTACYJNYCH I MODERNIZACYJNYCH NA SUWALSZCZYŹNIE (WND-POKL.08.01.02-20-004/12) NOVA PROGRAM WSPARCIA PROCESÓW ADAPTACYJNYCH I MODERNIZACYJNYCH NA SUWALSZCZYŹNIE (WND-POKL.08.01.02-20-004/12) Data i miejsce wpłynięcia wniosku Nr wniosku Imię i nazwisko osoby przyjmującej wniosek /8.1.2/DRR/2013

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie płynnością finansową w inwestycjach Aniołów Biznesu. Warszawa, 24 kwietnia 2012 roku

Zarządzanie płynnością finansową w inwestycjach Aniołów Biznesu. Warszawa, 24 kwietnia 2012 roku www.psab.pl Zarządzanie płynnością finansową w inwestycjach Aniołów Biznesu Warszawa, 24 kwietnia 2012 roku Kim jest Anioł Biznesu? to inwestor kapitałowy, który angażuje własne środki finansowe w rozwój

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Temat (rozumiany jako lekcja) 1. Etapy projektu 2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca) wie na

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN W PRAKTYCE

BIZNES PLAN W PRAKTYCE BIZNES PLAN W PRAKTYCE Biznes Plan Biznes Plan jest to dokument, dzięki któremu możemy sprzedać naszą fascynację prowadzoną działalnością oraz nadzieje, jakie ona rokuje, potencjalnym źródłom wsparcia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Zagadnienia 1.1. Etapy projektu 1.2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Konieczny (2) wie na czym polega metoda projektu?

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN WNIOSKODAWCY

BIZNES PLAN WNIOSKODAWCY Załącznik nr 2 do Regulaminu DAIP BIZNES PLAN WNIOSKODAWCY SPIS TREŚCI 1. ŻYCIORYS ZAWODOWY.....2 2. OPIS PLANOWANEJ DZIAŁALNOŚCI 3 3. PLAN MARKETINGOWY...4 3.1 Opis produktu/usługi...4 3.2 Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce dla klas szkół ponadgimnazjalnych autor mgr inż. Jolanta Kijakowska ROK SZKOLNY 2014/15 (klasa II d) Temat (rozumiany

Bardziej szczegółowo

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy 1 Wykład metodyczny Platforma internetowa osią projektu

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1.4 do Regulaminu

Załącznik 1.4 do Regulaminu Załącznik 1.4 do Regulaminu BIZNES PLAN w ramach projektu Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej w subregionie kaliskim nr POKL.07.02.02-30-004/12 realizowanego przez Fundację im. Królowej Polski św. Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN UCZESTNIKA/UCZESTNICZKI PROJEKTU NOWE SZANSE NA ZATRUDNIENIE. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki,

BIZNES PLAN UCZESTNIKA/UCZESTNICZKI PROJEKTU NOWE SZANSE NA ZATRUDNIENIE. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Strona 1 BIZNES PLAN UCZESTNIKA/UCZESTNICZKI PROJEKTU NOWE SZANSE NA ZATRUDNIENIE Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie, Poddziałanie

Bardziej szczegółowo

Od wstępnej koncepcji do biznesplanu. Blok 3

Od wstępnej koncepcji do biznesplanu. Blok 3 Od wstępnej koncepcji do biznesplanu Blok 3 1 Od wstępnej koncepcji do biznes planu Agenda - zakres pojęcia biznes plan Definicje - co to jest biznes plan Funkcje - zastosowania i odbiorcy biznes planu

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA BIZNESPLANU

BIZNESPLAN WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA BIZNESPLANU Załącznik nr 6 Biznes plan BIZNESPLAN Projekt Od pomysłu do sukcesu realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet VI - Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNESPLAN

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNESPLAN BIZNESPLAN Dokument wypełniają osoby, które uczestniczyły w module szkoleniowym, ubiegające się o udział w doradztwie indywidualnym w ramach projektu SPINAKER WIEDZY II Regionalny program wsparcia przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Regulaminu przyznawania środków finansowych i uczestnictwa w projekcie

Załącznik nr 1 do Regulaminu przyznawania środków finansowych i uczestnictwa w projekcie Załącznik nr 1 do Regulaminu przyznawania środków finansowych i uczestnictwa w projekcie PLAN ZAŁOŻENIA I DZIAŁALNOŚCI SPÓŁDZIELNI SOCJALNEJ - BIZNESPLAN Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 1 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości BIZNES PLAN pod nazwą...

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS Na bazie symulacji EASY BUSINESS może być prowadzone szkolenie lub cykl szkoleń z tematyki

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. Poddziałanie 8.1.2. Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...

BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. Poddziałanie 8.1.2. Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY... BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki Działanie 8.1. Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie Poddziałanie 8.1.2. Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Katarzyna Duda Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 2012 Dotacje na innowacje Spis treści: Czego oczekuje inwestor i jakich pomysłów szuka Biznesplan jak

Bardziej szczegółowo

Biznesplan NR WNIOSKU:.. SPIS TREŚCI SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...2. A-1 Dane przedsiębiorstwa...2. A-2 Życiorys zawodowy wnioskodawcy...

Biznesplan NR WNIOSKU:.. SPIS TREŚCI SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...2. A-1 Dane przedsiębiorstwa...2. A-2 Życiorys zawodowy wnioskodawcy... Załącznik nr 3 Biznesplan W ramach Projektu: Rozwój i kwalifikacje - program adaptacji zawodowej pracowników instytucji sektora oświaty z województwa pomorskiego, realizowanego przez Województwo Pomorskie

Bardziej szczegółowo

Biznes plan dla. projektu Własna firma przepustką do świata biznesu

Biznes plan dla. projektu Własna firma przepustką do świata biznesu Załącznik nr 2 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu: NR WNIOSKU:.. (wypełnia realizator projektu) Biznes plan dla projektu Priorytet VI Rynek pracy

Bardziej szczegółowo

MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia.

MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia. Załącznik nr : Wzór biznesplanu MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Priorytet VI Rynek Pracy Otwarty dla wszystkich. Działanie 6. Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia.

Bardziej szczegółowo

Finanse dla niefinansistów

Finanse dla niefinansistów Finanse dla niefinansistów Może inny podtytuł? Wszystkie prawa zastrzeżone Racjonalne i świadome podejmowanie decyzji zarządczych, lepsze zarządzanie i wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa, zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNES PLAN (WZÓR)

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNES PLAN (WZÓR) BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich. Projekt Zielone światło dla

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. pod nazwą...

BIZNES PLAN. pod nazwą... Wojewódzki Urząd Pracy w Kielcach Załącznik nr 1 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości BIZNES PLAN pod nazwą... Uczestnika ubiegającego się o środki na rozwój przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w projekcie Dojrzała przedsiębiorczość

Załącznik nr 5 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w projekcie Dojrzała przedsiębiorczość Załącznik nr 5 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w projekcie Dojrzała przedsiębiorczość Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ ROZMOWY KWALIFIKACYJNEJ

KWESTIONARIUSZ ROZMOWY KWALIFIKACYJNEJ Strona1 Kwestionariusza Rozmowy Rekrutacyjnej KWESTIONARIUSZ ROZMOWY KWALIFIKACYJNEJ Imię i nazwisko Beneficjenta Ostatecznego Numer Identyfikacyjny Deklaracji Data i godzina spotkania Planowana kwota

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Załącznik nr 1 do wniosku o udzielenie pożyczki

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Załącznik nr 1 do wniosku o udzielenie pożyczki Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 1 do wniosku o udzielenie pożyczki BIZNESPLAN Uczestnika projektu :... /imię i nazwisko/ ubiegającego

Bardziej szczegółowo

WZÓR BIZNES PLANU OPRACOWANY PRZEZ FUNDACJĘ INKUBATOR

WZÓR BIZNES PLANU OPRACOWANY PRZEZ FUNDACJĘ INKUBATOR WZÓR BIZNES PLANU OPRACOWANY PRZEZ FUNDACJĘ INKUBATOR (rozpoczęcie działalności gospodarczej) SPIS TREŚCI Streszczenie 1. Charakterystyka realizatora przedsięwzięcia. Opis planowanego przedsięwzięcia.

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Program nauczania a podstawa programowa

Program nauczania a podstawa programowa Program nauczania a podstawa programowa Program nauczania Młodzieżowe miniprzedsiębiorstwo a podstawa programowa przedmiotu uzupełniającego ekonomia w praktyce Temat lekcji Treści z programu nauczania

Bardziej szczegółowo

WZÓR BIZNES PLANU. (wzór 1 ) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia

WZÓR BIZNES PLANU. (wzór 1 ) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia Załącznik nr 2 WZÓR BIZNES PLANU WZÓR BIZNES PLANU (wzór 1 ) NR WNIOSKU:.. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia SPIS

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. w ramach Wielkopolskiego. Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020. Oś Priorytetowa 7 Włączenie społeczne

BIZNESPLAN. w ramach Wielkopolskiego. Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020. Oś Priorytetowa 7 Włączenie społeczne Załącznik nr 3 do Regulaminu BIZNESPLAN w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020 Oś Priorytetowa 7 Włączenie społeczne Poddziałanie 7.3.2 Ekonomia Społeczna projekty

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA BIZNESPLANU

WYTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA BIZNESPLANU ZAŁĄCZNIK NR 10 Działanie 6.2 PO KL Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia Wsparcie finansowe na rozwój przedsiębiorczości/ lub Poddziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN DLA UCZESTNIKA PROJEKTU. Pozytywna zmiana. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki,

BIZNES PLAN DLA UCZESTNIKA PROJEKTU. Pozytywna zmiana. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, BIZNES PLAN DLA UCZESTNIKA PROJEKTU Pozytywna zmiana Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie, Podziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w projekcie pn. Opolska Kuźnia Przedsiębiorczości 2

Załącznik nr 2 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w projekcie pn. Opolska Kuźnia Przedsiębiorczości 2 Załącznik nr 2 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w projekcie pn. Opolska Kuźnia Przedsiębiorczości 2 BIZNESPLAN (WZÓR) NR WNIOSKU: (wypełnia personel Projektu)

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2012 Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off Numer projektu*: Tytuł planowanego przedsięwzięcia:......... Rynek Jaka jest aktualna sytuacja branży? (w miarę możliwości

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia DELab UW Enterprise Europe Network ul. Dobra 56/66, 00-312 Warszawa tel. +48 (22) 55 27 606 delab.uw.edu.pl een@uw.edu.pl 1 Model biznesowy i innowacje BADANIA

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN (WZÓR) ŚRODKI FINANSOWE NA ROZWÓJ PRZEDISEBIORCZOŚCI. PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUśONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNES PLAN (WZÓR) ŚRODKI FINANSOWE NA ROZWÓJ PRZEDISEBIORCZOŚCI. PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUśONE WSPARCIE POMOSTOWE Wzór biznes planu. BIZNES PLAN (WZÓR) ŚRODKI FINANSOWE NA ROZWÓJ PRZEDISEBIORCZOŚCI PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUśONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:... Priorytet VI Działanie 6.2 Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań. Konkurs Młody Przedsiębiorca

Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań. Konkurs Młody Przedsiębiorca Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań Konkurs Młody Przedsiębiorca Żagań 2010 I. POJĘCIE BIZNESPLANU Biznes plan (ang business plan, corporate plan) jest dokumentem planistycznym związanym

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE Załącznik nr 4 do Wniosku o przyznanie bezzwrotnej dotacji BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE Imię i Nazwisko Wnioskodawcy:.. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y

O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y Biznes plan 1 Pojęcie biznes plan wywodzi się z języka angielskiego (business plan) i oznacza plan, projekt interesu, przedsięwzięcia. Biznes plan możemy rozumieć też jako plan działania przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą 2012 Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą Usługi PK KSU jako pierwowzór nowych usług PK DIAGNOZA POTRZEB KLIENTA

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

KAPITAŁ TO NIE WSZYSTKO CZEGO JESZCZE MOŻESZ OCZEKIWAĆ OD INWESTORA?

KAPITAŁ TO NIE WSZYSTKO CZEGO JESZCZE MOŻESZ OCZEKIWAĆ OD INWESTORA? KAPITAŁ TO NIE WSZYSTKO CZEGO JESZCZE MOŻESZ OCZEKIWAĆ OD INWESTORA? DOTACJA I CO DALEJ? ZALETY I WADY PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI NA WŁASNY RACHUNEK ZALETY: Niezależność, Prestiż i satysfakcja Przychody

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego OŚ PRIORYTETOWA II RPO WO 2014-2020 KONKURENCYJNA

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi.

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń zna, wie, rozumie Uczeń potrafi Uwagi 1 DZIAŁALNOŚĆ PRODUKCYJNA,

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa a program nauczania

Podstawa programowa a program nauczania Podstawa programowa a program nauczania Podstawa programowa przedmiotu uzupełniającego ekonomia w praktyce a program nauczania Młodzieżowe miniprzedsiębiorstwo Treści z podstawy programowej przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Krótki opis zakresu i wyników biznes planu. Informacja dla kogo i w jakim celu sporządzony został biznes plan 1 strona.

Krótki opis zakresu i wyników biznes planu. Informacja dla kogo i w jakim celu sporządzony został biznes plan 1 strona. BIZNES PLAN/ BIZNES CASE Czas wykonania: 2-4 tygodnie Koszt szacunkowy: w zależności od zakresu, skali projektu, informacji dostarczonych przez zamawiającego Zakres prac: 1. Streszczenie 2. Informacje

Bardziej szczegółowo

Jakich pracowników CHCEMY rekrutowad? Tomasz Nalewajko

Jakich pracowników CHCEMY rekrutowad? Tomasz Nalewajko Jakich pracowników CHCEMY rekrutowad? Tomasz Nalewajko Podstawy podejmowania decyzji 70% 70% Według badania Bilans Kapitału Ludzkiego 70% decyzji o zatrudnieniu podejmowanych jest w oparciu o wiedzę fachową

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Projekt Pożyczki na start realizowany na podstawie Umowy nr UDA-POKL.06.02.00-18-109/12-00 BIZNES PLAN. 7. Płatnik VAT. Będę / nie będę płatnikiem VAT

Projekt Pożyczki na start realizowany na podstawie Umowy nr UDA-POKL.06.02.00-18-109/12-00 BIZNES PLAN. 7. Płatnik VAT. Będę / nie będę płatnikiem VAT Załącznik nr 1 do Wniosku o przyznanie preferencyjnej pożyczki Projekt Pożyczki na start realizowany na podstawie Umowy nr UDA-POKL.06.02.00-18-109/12-00 BIZNES PLAN A. DANE WNIOSKODAWCY A-1 Dane przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Projekt Pożyczki na start realizowany na podstawie Umowy nr UDA-POKL.06.02.00-18-109/12-00 BIZNES PLAN. 7. Płatnik VAT. Będę / nie będę płatnikiem VAT

Projekt Pożyczki na start realizowany na podstawie Umowy nr UDA-POKL.06.02.00-18-109/12-00 BIZNES PLAN. 7. Płatnik VAT. Będę / nie będę płatnikiem VAT Załącznik nr 1 do Wniosku o przyznanie preferencyjnej pożyczki Projekt Pożyczki na start realizowany na podstawie Umowy nr UDA-POKL.06.02.00-18-109/12-00 BIZNES PLAN A. DANE WNIOSKODAWCY A-1 Dane przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne. Przedmiot: Ekonomia w praktyce

Szczegółowe wymagania edukacyjne. Przedmiot: Ekonomia w praktyce Szczegółowe wymagania edukacyjne Przedmiot: Ekonomia w praktyce ocena dopuszczająca uczeń ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra wyszukuje informacje niezbędne i dodatkowe dotyczące działalności

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail 1 z 10 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon Strona internetowa NIP Fax E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Wielkość firmy (zaznaczyć) mikroprzedsiębiorstwo Rodzaj

Bardziej szczegółowo

KALKULACJA EKONOMICZNA PROJEKTOWANEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

KALKULACJA EKONOMICZNA PROJEKTOWANEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ . (imię i nazwisko bezrobotnego/wnioskodawcy) KALKULACJA EKONOMICZNA PROJEKTOWANEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Krótki opis działalności Projekt opracowany przez Doradców Zawodowych PUP w Jarosławiu na wyłączny

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA NR WNIOSKU:.. Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw regionie Poddziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 8 listopada 2012 r. Plan wykładu ; ; ; IV.Studium. 2 przedsiębiorstwa Czym jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Załącznik nr 1 do Wniosku o udzielenie wsparcia finansowego w ramach projektu Nowe perspektywy! BIZNES PLAN Projekt Nowe perspektywy! Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój

Bardziej szczegółowo