Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego al. Piłsudskiego Łódź

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego al. Piłsudskiego 8 90-051 Łódź"

Transkrypt

1 Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego al. Piłsudskiego Łódź Ocena funkcjonowania klastrów województwa łódzkiego studia przypadków w kontekście realizacji RPO WŁ. RAPORT KOŃCOWY Policy & Action Group Uniconsult Sp. z o.o. ul. Migdałowa 4, Warszawa Tel. (22) , fax (22) Listopad 2009

2 STRESZCZENIE Niniejszy raport końcowy prezentuje wyniki badania pt. Ocena funkcjonowania klastrów województwa łódzkiego studia, wraz z wnioskami i wskazaniami w zakresie kierunków i zakresu kształtowania polityki wspierania inicjatyw klastrowych w regionie łódzkim przy odpowiednim wykorzystaniu narzędzi interwencji dostępnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego, , jak i innych programów wsparcia. Prezentowane badanie przeprowadzono przy wykorzystaniu zaprojektowanej dla jego celów koncepcji badawczej i przyjętej metodologii. Kluczowe działania badawcze wykonano w okresie lipiec październik 2009 r. Proces badawczy podzielony został na cztery logiczno-sekwencyjne moduły: (i) eksploracji, (ii) identyfikacji, (iii) kwantyfikacji i (iv) weryfikacji. W ramach poszczególnych modułów znalazły zastosowanie dwie ścieŝki badawcze jakościowa i ilościowa. W ich toku przeprowadzane były zarówno pogłębione wywiady indywidualne, jak i ilościowe badania ankietowe. Zastosowane podejście pozwoliło na zgromadzenie obszernego materiału badawczego, prezentującego rozmaite perspektywy postrzegania i oglądu problematyki klastrowej, a takŝe moŝliwych i oczekiwanych kierunków rozwojowych w badaniu uwzględniono perspektywę ekspercką, instytucjonalną (przedstawicieli władz samorządu terytorialnego), animatorów i członków klastrów, środowisk branŝowych, w tym instytucji nauki i instytucji sektora badawczo-rozwojowego. W końcowym module badawczym zaprezentowano i poddano pod dyskusję (w ramach panelu eksperckiego, przeprowadzonego z udziałem koordynatorów inicjatyw klastrowych, ekspertów i przedstawicieli władz samorządu województwa łódzkiego) sformułowane w wyniku badania wnioski i rekomendacje. W toku badania zidentyfikowano kilkanaście inicjatyw klastrowych rozwijanych juŝ od pewnego czasu na obszarze województwa łódzkiego. Inicjatywy te poddano pogłębionej analizie jej wyniki, w postaci inwentaryzacyjnego opisu poszczególnych klastrów (pogłębionego odpowiednio do stadium rozwojowego klastrów i zgromadzonych przez nie doświadczeń), przedstawiono w rozdziale 2 niniejszego raportu. Analiza inicjatyw klastrowych uwidoczniła zróŝnicowany stopień rozwoju poszczególnych przedsięwzięć. Zaprojektowany dla celów badania model identyfikacji faz rozwojowych klastrów pozwolił na podział poszczególnych inicjatyw w oparciu o kryterium ich aktualnego stadium rozwojowego. Model ten oparto na kryteriach, za pomocą których moŝliwe jest zidentyfikowanie stopnia zorganizowania przedsięwzięcia klastrowego, z uwzględnieniem poziomu oraz skali interakcji zachodzących w grupie podmiotów uczestniczących w klastrze. Dzięki zastosowaniu tego modelu zidentyfikowano jednorodne, następujące grupy inicjatyw: (i) klastrów działających, (ii) klastrów pozostających w fazie organizacji, (iii) klastrów znajdujących się w fazie inicjalnej (tzw. inicjatyw klastrowych) oraz (iv) inicjatyw zaląŝkowych, które rodzą szanse na przekształcenie w klastry. NiezaleŜnie od dokonanej klasyfikacji, przeprowadzone badania uzasadniają generalne twierdzenie, Ŝe w przypadku wszystkich obecnych w województwie łódzkim inicjatywy klastrowych trudno jest jeszcze mówić o realizacji przez nie wymiernych działań merytorycznych na rzecz swoich członków, co normalnie uznaje się za cechę charakteryzującą zaawansowane inicjatywy klastrowe. W województwie łódzkim stan ten wczesnego rozwoju klastrów jest równieŝ charakterystyczny dla przedsięwzięć S T R E S Z C Z E N I E 2

3 klasyfikowanych jako klastry działające nawet w tym przypadku podejmowane działania wciąŝ koncentrują się na podstawowych czynnościach organizatorskich. Z rzadka pojawiają się działania mające na celu tworzenie mechanizmów wspólnych akcji promocyjnych, które choć niewątpliwie waŝne nie stanowią podstawowej istoty funkcjonowania przedsięwzięć klastrowych. Konkludując, cały sektor łódzkich inicjatyw klastrowych znajduję się wciąŝ we wczesnych fazach rozwojowych lub teŝ przybiera wymiar inicjalny i koncepcyjny. Warto jednak zaznaczyć, Ŝe sytuacja tego rodzaju pozostaje w znacznej mierze charakterystyczna dla większości pojawiających się i istniejących w Polsce inicjatyw klastrowych. Sytuacja występująca w województwie łódzkim nie jest zatem szczególna. W raporcie prezentowane są przykłady działań wspierających, podejmowanych w ostatnim czasie w ramach centralnych programów operacyjnych, które jak się okazało nie cieszyły się oczekiwanym zainteresowaniem ze strony animatorów i członków inicjatyw klastrowych. Działania te zaprojektowano bowiem w taki sposób, iŝ okazały się one odpowiednie dla rozwiniętych inicjatyw klastrowych. Jak uwidoczniła to praktyka, tego typu inicjatywy wciąŝ stanowią rzadkość. Znajduje to jednak uzasadnienie w nowości instrumentu klastra w warunkach polskich, jak i tradycyjnym czynniku znacznej indywidualizacji działań przedsiębiorców. Równocześnie jednak, badanie ujawniło występowanie w województwie łódzkim dość licznych inicjatyw klastrowych. Bezwzględnie, stanowi to czynnik pozytywny, który tym bardziej uzasadnia zainteresowanie władz regionalnych wspieraniem inicjatyw klastrowych. Jest to jednocześnie mocna strona, która ułatwia formułowanie polityki rozwoju klastrów. Swoista, minimalna masa krytyczna została juŝ osiągnięta. Obecnie kluczowego znaczenia nabiera uruchomienie konkretnych działań wspierających, precyzyjnie adresujących potrzeby poszczególnych inicjatyw z uwzględnieniem ich specyfiki i stadium rozwojowego. NaleŜy dodatkowo zaznaczyć, Ŝe skonstruowany w ramach badania model pozycjonowania (benchmarkingu) warunków regionalnych, sprzyjających rozwojowi klastrów, sytuuje województwo łódzkie na dobrej pozycji wyjściowej. Czynniki charakterystyczne dla gospodarki regionalnej, takie jak: jej struktura branŝowa, struktura przestrzenna, czy teŝ koncentracja zasobów nauki i sektora badawczo-rozwojowego w określonych dziedzinach, dają regionowi łódzkiemu określone przewagi, istotne dla planowania dalszego rozwoju inicjatyw klastrowych. Zapewne wynikiem tej sytuacji jest właśnie zidentyfikowany, liczny rozwój tego typu inicjatyw, choć wciąŝ pozostających na relatywnie niskim stopniu rozwoju. Natomiast nadal niezbędne są działania wspierające mające na celu kształtowanie regionalnego systemu wspierania klastrów oraz podnoszenia aktywności animatorów rozwoju przedsiębiorczości, w tym poprzez inicjowanie, podtrzymywanie i rozwój przedsięwzięć klastrowych. W związku z tym, w badaniu zidentyfikowano równieŝ określone bariery rozwojowe klastrów. Składa się na nie kilka czynników szczegółowych, które adresują sformułowane w raporcie rekomendacje. Przy czym trzeba zaznaczyć, iŝ obecnie kluczowym czynnikiem zagraŝającym rozwoju inicjatyw klastrowych jest upływający czas, który moŝe prowadzić do negacji klastrów, przede wszystkim z uwagi na brak ich realnej i zakrojonej na odpowiednią skalę aktywności, jako instrumentów wspierania innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw i organizacji uczestniczących w klastrach. Stąd teŝ kluczowego znaczenia nabiera nie tylko projektowanie działań wspierających, ale takŝe ich szybkie uruchamianie, choćby w ograniczonej skali, jednak z zaznaczeniem planowanych, dalszych działań wspierających. S T R E S Z C Z E N I E 3

4 Sformułowana wcześniej konkluzja, dotycząca dominacji wczesnych faz rozwojowych analizowanych inicjatyw klastrowych, znalazła odzwierciedlenie w wynikach badań jakościowych, skoncentrowanych na analizie zachowań i mechanizmów funkcjonowania tzw. koordynatorów klastrów, jak i ich członków, reprezentujących zarówno sferę przedsiębiorstw, jak i organizacji otoczenia biznesu. Do podobnych wniosków prowadziły równieŝ badania ilościowe. W grupie tych badań, wykonano takŝe (oprócz badania uczestników klastrów) internetowe badanie ankietowe samorządów szczebla lokalnego. Z badania tego wynika dość niska znajomość problematyki i znaczenia klastrów, a co za tym idzie, wsparcie na szczeblu lokalnym dla tego rodzaju inicjatyw jest bardzo ograniczone, o ile w ogóle występuje. Klastry, traktowane jako podmiot oddziaływania wspierającego ze strony władz publicznych szczebla lokalnego, znajdują bardzo słabe odzwierciedlenie nawet na poziomie dokumentów strategicznych (strategii gminnych i powiatowych). Niewątpliwie jest to konkluzja istotna, uwidaczniająca jednocześnie jedną z barier rozwojowych klastrów w województwie łódzkim. Reprezentanci władz samorządowych szczebla lokalnego powinni stać się adresatem ewentualnych działań informacyjnych, wspierających koncepcję klastrową. W końcowej części raportu przedstawiono zbiorcze wnioski i wskazania odnośnie kształtowania regionalnej polityki wspierania klastrów. W tym kontekście naleŝy wyraźnie podkreślić, Ŝe polityka tego rodzaju i odpowiednie, szczegółowe jej rozwiązania jest uzasadniona. Jak pokazuje raport, nie jest to wynikiem uznania teoretycznego znaczenia powiązań klastrowych dla rozwoju gospodarki, ale takŝe i przede wszystkim istnienia w województwie łódzkim bazy, odpowiednio przygotowanych adresatów ewentualnych działań wspierających. Wyniki badania uzasadniają sformułowanie następujących wskazań, obejmujących krótko-, średnio- i długookresowe działania wspierające rozwój inicjatyw klastrowych: W krótkim okresie: (i) stworzenie systemu finansowania działalności bieŝącej koordynatorów klastrów; (ii) Zaprojektowanie i uruchomienie programu szkoleniowego, przeznaczonego dla kadr koordynatorów, oraz członków klastrów, (iii) działania promujące ideę klastrową, zarówno wśród przedsiębiorców, jak i wszystkich innych środowisk (w szczególności samorządów lokalnych). W średnim okresie (2 4 lata): (i) wsparcie procesu opracowania dokumentacji programowej strategie rozwoju klastrów, plany działań, koncepcje inwestycji itd., (ii) wsparcie działań klastrów w obszarze wspólnej promocji (iii) wsparcie udziału w imprezach wystawienniczych oraz ewentualnie wspieranie tworzenia i promocji wspólnego logo, hasła itd., (iv) program wsparcia (szkolenia, informację i doradztwo) skierowany na pomoc w pozyskiwaniu środków zewnętrznych W długim okresie: (i) wypracowanie trwałego modelu finansowania działalności koordynatorów klastrów, (ii) stworzenie regionalnego systemu wsparcia dla wspólnych projektów inwestycyjnych, (iii) stworzenie systemu ewaluacji rozwoju wspomaganych inicjatyw klastrowych, (iv) wypracowanie modelu godzenia interesów firm korzystających ze wspólnej infrastruktury, w tym opracowywanie standardów działania, tworzenie modeli dokumentacji wewnętrznej itd. NajwyŜszym etapem tego działania mogłaby być jakaś forma certyfikacji klastrów na poziomie regionalnym. S T R E S Z C Z E N I E 4

5 Spis treści Streszczenie Wprowadzenie Cel badania Klastry istota zagadnienia Klastry w regionie łódzkim - identyfikacja Podsumowanie Opis wyników ewaluacji Klastry w fazie działania Łódzko-Mazowiecki Klaster Owocowo-Warzywny Klaster Bioenergia dla Regionu Łódzki Klaster Medialny Klaster Łódzka Turystyka Konna Klaster Innowacji Tekstylnych Klaster Technik Laserowych Klastry w fazie organizacji Klaster Zaawansowanych Technologii Energetycznych EKOENERGIA Klaster BioTechMed Klaster Budownictwo Polski Centralnej Klaster Zaawansowanych Technologii Przemysłu Włókienniczo- OdzieŜowego Klastry w fazie koncepcji Klaster Dziedzictwo Tradycji i Smaku Klaster Bitwa Łódzka Klaster Zjazdowa Klaster Mechatroniczny Obecna polityka regionalna Wyniki badań ilościowych Badanie CATI wśród członków klastrów Profil firm działających w klastrach Relacje członków skupionych w klastrze Regionalny aspekt działalności klastrowej Badanie CAWI wśród przedstawicieli samorządów lokalnych Ocena klastrów jako narzędzia wsparcia Klastry w badanych jednostkach samorządu terytorialnego Miejsce klastrów w polityce regionalnej Wnioski i rekomendacje Kluczowe czynniki sukcesu klastrów i ich pozycjonowanie w województwie łódzkim Bariery i ograniczenia rozwoju klastrów Formy wsparcia - propozycja modelu polityki regionalnej w zakresie klastrów Wsparcie klastrów w kontekście RPO WŁ Aneksy A-1 Rekomendacje szczegółowe A-2 Aneks metodologiczny A-3 Narzędzia badawcze

6 1. Wprowadzenie 1.1. Cel badania Obecnie najwaŝniejszym narzędziem wspierania inicjatyw klastrowych w województwie łódzkim jest Regionalny Program Operacyjny Województwa Łódzkiego na lata (RPO WŁ). W ramach Działania III.4 Rozwój otoczenia biznesu przewidziane jest tworzenie platform transferu technologii, poprzez wsparcie dla projektów dotyczących instytucji otoczenia biznesu o zasięgu regionalnym, zgodnie z potrzebami określonymi w Strategii Rozwoju Województwa Łódzkiego na lata W ramach Działania III.4 przewiduje się przeznaczenie środków wsparcia na rozwój sieci instytucji otoczenia biznesu o zasięgu lokalnym / regionalnym oraz inicjowanie i animację powiązań kooperacyjnych na terenie województwa, w tym klastrów. Trafność i skuteczność interwencji w zakresie wspierania inicjatyw klastrowych w duŝej mierze zaleŝy od właściwej identyfikacji potrzeb oraz problemów związanych z funkcjonowaniem klastrów. W zakresie zadaniowym niniejszego projektu badawczego Zamawiający podkreślił, iŝ charakter i rodzaj wsparcia dla klastrów nie jest jeszcze przesądzony, a obecnie posiadane informacje na temat funkcjonujących w regionie inicjatyw klastrowych nie są wystarczające do stwierdzenia, jak optymalnie wykorzystać środki RPO WŁ na ich potrzeby. Dlatego teŝ przeprowadzono niniejsze badanie, którego zasadniczym celem stała się: Ocena działalności obecnie istniejących w regionie łódzkim klastrów oraz identyfikacja barier i narzędzi stymulacji współpracy pomiędzy sferami przemysłu, nauki, otoczenia biznesu oraz instytucji publicznych, w ramach inicjatyw klastrowych w kontekście realizacji RPO WŁ. W związku z tak zdefiniowanym celem głównym, badanie ewaluacyjne miało umoŝliwić szczegółową identyfikację istniejących, jak równieŝ potencjalnych problemów dotyczących funkcjonowania klastrów. Cel główny badania doprecyzowano poprzez sformułowanie wiązki trzech kluczowych pytań, a mianowicie: Jaka jest kondycja i moŝliwości rozwoju klastrów funkcjonujących w województwie łódzkim? Jakie są główne bariery oraz problemy związane z funkcjonowaniem i rozwojem klastrów? W jaki sposób moŝna wspierać funkcjonowanie klastrów, aby zwiększać ich udział w rozwoju regionu? Osiągnięcie przedstawionego głównego celu badania wymagało określenia stosunkowo szerokiego zakresu badania. Ostatecznie zakres ten objął inwentaryzację i analizę działalności istniejących klastrów w woj. łódzkim oraz ich potencjalny i rzeczywisty wpływ na rozwój konkurencyjności i innowacyjności regionu. Ponadto za niezbędne uznano wypracowanie w oparciu o wyniki badania ewaluacyjnego - załoŝeń kreujących model polityki klastrowej w regionie, która słuŝyć będzie w maksymalny sposób inspirowaniu i stymulowaniu środowisk (z wiodącym udziałem biznesu) do tworzenia takiej formy współpracy. 6

7 1.2. Klastry istota zagadnienia Pojęcie klaster nie ma w polskim systemie prawnym ścisłej definicji. Jedynym aktem prawnym, który definiuje klaster jest Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego z dn. 7 kwietnia 2008 w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Nawet jednak w tym dokumencie nie uŝywa się bezpośrednio nazwy klaster lecz powiązanie kooperacyjne. W związku z powyŝszym, na potrzeby niniejszego raportu przyjęto definicję bazującą na opracowaniach teoretycznych M. Portera 1. Klaster definiujemy jako: geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji (np.: uniwersytetów, stowarzyszeń branŝowych, jednostek normalizacyjnych). Podmioty działające w ramach klastra konkurują ze sobą, wchodzą we wzajemne interakcje (formalnie i nieformalnie), ale przede wszystkim znajdują pewne obszary do współpracy. Taka definicja pociąga za sobą jednak pewne problemy. Jest ona na tyle szeroka, Ŝe obiekt badania staje się mało konkretny. Na jej podstawie moŝna by przyjąć, iŝ kaŝda forma współpracy między dwoma lub trzema firmami konkurencyjnymi jest klastrem. Zgodnie z definicją Portera dwie firmy handlowe działające na jednym targowisku i porozumiewające się w sprawie wspólnego zakupu towaru od dostawcy stają się klastrem. Tak zapewne jest, ale taka definicja nie pozwoliłaby na skuteczne badanie rozwoju inicjatyw klastrowych w odniesieniu do jakiejkolwiek jednostki terytorialnej (regionu czy państwa). Dlatego teŝ, na potrzeby niniejszej analizy, przyjęliśmy kilka dodatkowych cech charakterystycznych klastrów i pod ich kątem rozpatrywaliśmy kaŝdą z inicjatyw: 1. Klaster jest zorganizowany ma zatem strukturę zarządzania, przewaŝnie w postaci wybranego koordynatora, czasem struktury zarządu (jeśli działa np. jako stowarzyszenie). 2. Klaster formalnie istnieje moŝna zatem określić precyzyjnie moment powstania klastra przejawiający się np. podpisaniem aktu ustanowienia klastra lub przyjęciem stosownej uchwały itd. Drugorzędna jest natomiast forma prawna klastra. 3. Klaster skupia określonych członków moŝliwa jest zatem do precyzyjnego zdefiniowania lista członków klastra. O wpisaniu na tę listę decyduje świadoma decyzja członka klastra wyraŝona w dowolny sposób (poprzez podpisanie umowy klastrowej, przystąpienie do stowarzyszenia, podpisanie listy członków-załoŝycieli itd.). 4. Klaster jest powołany w określonym celu zostały sformułowane cele, dla których powołany został klaster. Nie muszą one być od początku istnienia klastra sformalizowane (np. jako strategia rozwoju, misja itd.), ale muszą być znane koordynatorowi i członkom. 5. Cel klastra dotyczy wszystkich członków oznacza to, Ŝe działania jakie mają być podejmowane w ramach klastra mają dotyczyć bezpośrednio wszystkich jego 1 M.E Porter Porter o konkurencji PWE, Warszawa

8 członków, a nie np. wyłącznie koordynatora klastra. Dopuszcza się sytuację, w której róŝne działania w róŝnym stopniu dotyczą poszczególnych członków, musi jednak występować powiązanie celów działania z celami kaŝdego z członków. Oddzielną kwestię stanowi problem etapu rozwoju klastra. Nie wszystkie cechy charakterystyczne są widoczne na kaŝdym etapie procesu tworzenia klastra. Bazując na przyjętym w literaturze fachowej 2 Cyklu Ŝycia inicjatywy klastrowej, przyjęliśmy, iŝ kaŝdy z analizowanych klastrów moŝe znajdować się w jednej z faz cyklu. Cykl Ŝycia inicjatywy klastrowej obrazuje poniŝszy schemat: Stan wyjściowy Inicjatywa klastrowa Klaster Organizacja oparta na klastrze KaŜda z faz posiada unikatowe cechy charakterystyczne pozwalające na odróŝnienie jej od pozostałych. Dlatego teŝ definiowanie na jakim etapie rozwoju jest dany klaster jest zadaniem moŝliwym do zrealizowania. PoniŜej podano podstawowe cechy organizacji w kaŝdej z faz rozwoju: Stan wyjściowy - brak struktury, - brak formalnych działań wspólnych, - brak sformułowanych celów wspólnych, - istnieje potencjalny wspólny obszar działania. Inicjatywa klastrowa - brak struktury, - brak formalnych działań wspólnych, - sformułowano wstępnie cele wspólne, - moŝliwy do zdefiniowania nieformalny lider inicjatywy, - niekiedy istnieje nieformalna lista członków. Klaster - istnieje wstępna struktura organizacyjna, - brak formalnych działań wspólnych, - moŝliwe istnienie formalnego aktu utworzenia klastra, - formalnie wybrany lider, - zdefiniowane cele działania, - zdefiniowana lista członków. 2 Por. Orjan Solvell i in. Zielona Księga Inicjatyw Klastrowych PARP, Warszawa

9 Organizacja oparta na klastrze - istnieje struktura organizacyjna, - moŝliwe do zdefiniowania, podjęte działania wspólne, - istnienie formalnego aktu utworzenia klastra, - formalnie wybrany lider, - zdefiniowane cele działania, - zdefiniowana lista członków. KaŜdą z inicjatyw zmierzających do utworzenia klastra moŝna rozpatrywać pod kątem wymienionych faz. Warto zwrócić uwagę na róŝnicę pomiędzy dwoma ostatnimi fazami utworzeniem klastra i organizacją opartą na klastrze. De facto jest to róŝnica pomiędzy pojęciem klastry istniejące a klastry działające. RóŜnica ta ma kluczowe znaczenie w kontekście identyfikacji klastrów w województwie łódzkim Klastry w regionie łódzkim - identyfikacja Analiza przeprowadzona metodą desk research pozwoliła na wstępne zdefiniowanie grupy 17 klastrów, o których występowały informacje, iŝ istnieją lub są tworzone na terenie województwa łódzkiego. Wstępna lista klastrów kształtuje się następująco (kolejność przypadkowa): 1. Klaster Bioenergia dla Regionu 2. Łódzko Mazowiecki Klaster Owocowo Warzywny 3. Klaster Zaawansowanych Technologii Przemysł Włókienniczo OdzieŜowego 4. Klaster BioTechMed 5. Klaster Medialny 6. Łódzki Klaster Warzywno-Owocowy ZJAZDOWA 7. Klaster Innowacji Tekstylnych 8. Klaster AGD 9. Klaster Zaawansowanych Technologii Energetycznych EKOENERGIA 10. Klaster Budownictwo Polski Centralnej 11. Klaster Mechatroniczny 12. Klaster Inkubator Mody 13. Klaster Bitwa Łódzka 14. Klaster Dziedzictwo Tradycji i Smaku 15. Klaster Nanotechnologii 16. Klaster Technik Laserowych 17. Klaster Łódzka Turystyka Konna W wyniku przeprowadzonych badań, w szczególności zaś rozmów z koordynatorami klastrów i ich członkami, podzielono tę grupę na cztery kategorie odpowiadające fazom rozwoju inicjatyw klastrowych opisanym w punkcie poprzednim. W celu dokonania podziału posłuŝono się matrycą uwzględniającą podstawowe cechy charakterystyczne dla kaŝdej z faz rozwoju. Szczegółową analizę zawarto w tabeli nr 1. 9

10 Tab. nr 1. Klasyfikacja klastrów województwa łódzkiego Klaster Czy zdefiniowano cele klastra? Czy zdefiniowano koordynatora? Czy zdefiniowano członków klastra? Czy istnieje akt powstania klastra? Czy istnieje struktura klastra? Czy podjęto działania na rzecz członków klastra? Klasyfikacja klastra Klaster Bioenergia dla Regionu T T T T T T Łódzko Mazowiecki Klaster Owocowo Warzywny T T T T T T Klaster Medialny T T T T T T Klaster Innowacji Tekstylnych Klaster Łódzka Turystyka Konna T T T T T T T T T T T T Klastry działające (organizacje oparte na klastrze) Klaster Technik Laserowych T T T T T T Klaster BioTechMed T T T T T N Klaster Zaawansowanych Technologii Energetycznych EKOENERGIA Klaster Budownictwo Polski Centralnej Klaster Zaawansowanych Technologii Przemysł Włókienniczo OdzieŜowego T T T T N N T T T T N N T T T T N N Klastry w fazie organizacji Łódzki Klaster Warzywno- Owocowy ZJAZDOWA N T T N N N Klaster Bitwa Łódzka T T N N N N Inicjatywy klastrowe Klaster Mechatroniczny T T N N N N 10

11 Klaster Czy zdefiniowano cele klastra? Czy zdefiniowano koordynatora? Czy zdefiniowano członków klastra? Czy istnieje akt powstania klastra? Czy istnieje struktura klastra? Czy podjęto działania na rzecz członków klastra? Klasyfikacja klastra Klaster Dziedzictwo Tradycji i Smaku T T N N N N Klaster AGD N T N N N N Klaster Inkubator Mody N T T N N N Klaster Nanotechnologii N T N N N N Szanse na powstanie klastra Kluczowe uwagi: Jakkolwiek starano się zachować moŝliwie duŝą precyzję w stosowaniu kryteriów przydziału klastra do danej kategorii, to naleŝy pamiętać, Ŝe podział ten jest siłą rzeczy umowny. Kluczowe znaczenie ma tu np. kwestia oceny czy podjęte działania są rzeczywiście skierowane na osiągnięcie celów wspólnych członków klastra, czy tylko są przejawem własnej aktywności koordynatora. Dlatego teŝ, nie naleŝy podanego podziału traktować zbyt literalnie. Tym bardziej, iŝ aktywność koordynatorów moŝe szybko prowadzić do przemieszczania się inicjatyw pomiędzy kategoriami. Klastry z dwóch najbardziej zaawansowanych grup opisano szeroko w dalszej części niniejszego opracowania, posługując się standardową matrycą opisu. Dla kaŝdej z inicjatyw przeprowadzono analizę kluczowych czynników sukcesu wraz z pozycjonowaniem oraz przeanalizowano główne bariery rozwojowe. Klastry z trzeciej grupy, uznane za inicjatywy klastrowe zostały opisane według nieco skróconego wzoru. Niski stopień zaawansowania tych inicjatyw nie pozwala na ustosunkowanie się do wielu waŝnych zagadnień. Trzy klastry klaster AGD, Klaster Inkubator Mody i Klaster nanotechnologiczny uznano za nie spełniające kryteriów uznania ich choćby za inicjatywy klastrowe. Kluczowe znaczenie ma tu fakt niezdefiniowania celów klastra oraz brak innych cech opisywanych w punkcie poprzednim. W przypadku Klastra Inkubatora Mody mamy do czynienia z inkubatorem technologicznym, a nazwanie go klastrem nie przesądza o spełnieniu podstawowych warunków uznania danej inicjatywy za klaster. Uznano, iŝ są to bardzo dogodne środowiska do powstania inicjatyw klastrowych. Na dzień sporządzania niniejszego raportu nie było jednak moŝliwości opisania ich jako klastrów Podsumowanie Wszystkie przeprowadzone analizy zarówno opierające się na dokumentach istniejących, jak i czerpiące z pierwotnych danych wynikających z wywiadów i spotkań 11

12 wskazują, iŝ w województwie łódzkim nie działa ani jeden klaster, który spełniałby kryteria określone dla Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (kryteria uznania za powiązanie kooperacyjne ). Ani jeden z klastrów nie prowadzi jeszcze regularnych działań merytorycznych na rzecz swoich członków. Nawet w grupie uznanej za kastry działające działania koncentrują się na razie na podstawowych czynnościach organizacyjnych. W nielicznych przypadkach podejmowane są działania zmierzające do tworzenia podstaw dla wspólnej promocji (np. poprzez zlecenie opracowania wspólnego logo klastra). Ta konstatacja pociąga za sobą bardzo waŝny wniosek. śaden z klastrów działających na terenie województwa łódzkiego nie jest jeszcze w fazie rozwoju pozwalającej na podejmowanie wspólnych działań o charakterze inwestycyjnym. Oznacza to, iŝ wszelkie narzędzia zakładające finansowanie wspólnych inwestycji byłyby w przypadku województwa łódzkiego przedwczesne. Jednocześnie, w województwie istnieje bardzo wiele inicjatyw klastrowych na róŝnym stadium rozwoju. Kilka z nich weszło juŝ we wstępną fazę działania. Inne są dopiero planami działań lub ideami. Liczba inicjatyw kaŝe jednak przygotować szczegółowy plan działania na rzecz wzmocnienia klastrów w regionie. Spectrum beneficjentów ewentualnej pomocy regionalnej jest bowiem bardzo duŝe. KaŜdy z klastrów posiada unikalne cechy i oddzielne potrzeby. W ramach tych samych grup uwzględniających stopień rozwoju znajdują się klastry o bardzo odmiennym charakterze i innych potrzebach. Dlatego teŝ, synteza analizy przedstawiona w końcowej części niniejszego raportu powinna być rozpatrywana zawsze przy uwzględnieniu indywidualnych potrzeb klastrów, opisanych szczegółowo w następnym rozdziale. Następny rozdział zawiera szczegółowe opisy klastrów sporządzone w oparciu o ujednoliconą matrycę. 12

13 2. Opis wyników ewaluacji 2.1. Klastry w fazie działania Łódzko Mazowiecki Klaster Owocowo-Warzywny I. Informacje podstawowe o klastrze Pełna nazwa i dane teleadresowe klastra Profil i historia działania Łódzko-Mazowiecki Klaster Owocowo-Warzywny Koordynator: Skierniewicka Izba Gospodarcza Skierniewice ul. Reymonta 18 tel./faks: W dniu 27 czerwca 2008 roku odbyło się zebranie załoŝycielskie, na którym 33 osoby przedstawiciele firm i instytucji związanych z branŝą owocowo-warzywną utworzyły Stowarzyszenie Łódzko-Mazowiecki Klaster Owocowo-Warzywny. W wyniku popełnionego błędu formalnego, stowarzyszenia tego nie udało się sądownie zarejestrować. W dniu 23 lutego 2009 roku zorganizowano kolejne spotkanie załoŝycielskie. Tym razem wzięło w nim udział jedynie 16 osób. Podjęte działania formalne doprowadziły do zarejestrowania Stowarzyszenia w marcu 2009 roku. Obecnie liczy ono 16 członków, reprezentujących 16 firm i instytucji. Przewiduje się, iŝ pozostałe firmy i osoby z pierwotnej listy załoŝycieli będą sukcesywnie do klastra dołączać. Stowarzyszenie działa przy Skierniewickiej Izbie Gospodarczej, która pełni de facto rolę koordynatora. Podmioty skupione w klastrze Firma Bracia Urbanek J.A.W. Urbanek sp.j. Ul. Katarzynów Łowicz BRON SAD /Gospodarstwo Rolno-Ogrodnicze/ Lech Dąbrowski, Bronowo Zalesie Biała OJC Spółka z o.o. /Przetwórnia Owocowo- Warzywna i Grupa Producencka/ Ośrodek Elitarnego Materiału Szkółkarskiego ISiK Prusy 8/ Głuchów PPHU MAR-POL s.c. Sad i /Gospodarstwo Rolno Ogrodnicze/ T. Marczak&P.Marczak, Kłopoczyn Lubania 13

14 Wisowa Brzozów Rolniczy Zakład Doświadczalny SGGW im. prof. Adama Skoczylasa w śelaznej Dębowa Góra PPHU MARINEX /Przetwórnia Owocowo- Warzywna/ Annosław Regnów Malus sp. z o.o. /Grupa Producencka/ Muchnice Nowe Strzelce Agro Czar sp. z o.o. /Grupa Producencka/ ul. Mszczonowska Skierniewice Gospodarstwo Rolne Janusz Strzechowski Rogów PPHU /Przetwórnia Owocowo- Warzywna/ Cielądz 2, Cielądz Zakład Cielądz 28 b Skierniewicka Fabryka Maszyn Urządzeń i Konstrukcji SFAMASZ Bełchów 47 B Bełchów Gospodarstwo Glinnik /Przetwórnia Owocowo-Warzywna i Gosp. Rolne/ Głowno Glinnik 1 PPHU Piomar Sp.j. /Przetwórnia Owocowo Warzywna/ Marzęcice Strzelce Wielkie Skierniewicka Izba Gospodarcza tel ul. Reymonta Skierniewice II. Powiązania wewnątrz klastra Kształt docelowy, a kształt obecny analiza róŝnic Aktualnie Stowarzyszenie posiada wybrane władze statutowe. Działalnością bieŝącą zajmuje się przede wszystkim Izba. Opracowano znak graficzny oraz rozpoczęto prace koncepcyjne nad utworzeniem spółki prawa handlowego. Ma ona docelowo prowadzić działalność gospodarczą związaną ze wspólną promocją i operowaniem wspólnym znakiem towarowym. Koncepcja rozwojowa zakłada istnienie równoległe Stowarzyszenia (zajmującego się koordynacją, wyznaczaniem kierunków rozwojowych, pozyskiwaniem środków finansowania zewnętrznego) oraz spółki (prowadzącej działalność gospodarczą na rzecz członków klastra). Generalnie, kształt obecny jest zaledwie punktem wyjścia do kształtu docelowego. Działania koordynatora klastra skupiają się obecnie na wstępnych zadaniach formalnych. Strategia rozwoju, cele i zasady obowiązujące w klastrze Cele klastra są następujące: 14

15 dąŝenie do zaspokajania, w coraz większym stopniu i na najwyŝszym poziomie, potrzeb Ŝywieniowych mieszkańców Europy, poprzez nowoczesną, nasyconą innowacyjnością produkcję, przetwórstwo oraz sprzedaŝ owoców i warzyw rozwój umiejętności wspólnego działania na rzecz realizacji celów Klastra korzystanie z wiedzy Jednostek Badawczo - Rozwojowych i Uczelni a w pierwszej kolejności współpraca z Centrum Zaawansowanych Technologii Agro-Tech w Skierniewicach, Instytutami Sadownictwa i Kwiaciarstwa oraz Warzywnictwa, Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego i Państwową WyŜszą Szkołą Zawodową w Skierniewicach propagowanie nowoczesnych metod produkcji owoców i warzyw, wspieranie powstawania Grup Producenckich. modernizacja i rozwój przemysłu przetwórczego, wdraŝanie innowacyjnych technologii, ilościowy i jakościowy wzrost produkcji przetworów oraz koncentratów budowa przewagi konkurencyjnej, zdobycie znaczącej, trwałej pozycji na europejskich i światowych rynkach zbytu Historia dotychczasowej działalności wspólne projekty Do chwili przeprowadzenia badania, klaster nie realizował jeszcze wspólnych projektów. Jedyny wyjątek stanowi przeprowadzenie procedury wyboru znaku graficznego, który ma sygnować w przyszłości wszelkie działania klastra i być logo tworzonej spółki. Jednocześnie, za przejawy działalności klastra moŝna uznać posiedzenia dziesięcioosobowego zarządu, który kreuje politykę bieŝących działań koordynatora. Problemy i źródła konfliktów Klaster znajduje się we wstępnej fazie działania i nie było okazji do uwidocznienia się sfer konfliktowych. Obecnie moŝemy mówić o dwóch przejawach problemów: - Przeciągający się proces rejestracji stowarzyszenia i konieczność organizacji kolejnego spotkania załoŝycielskiego, wpłynął demotywująco na część uczestników inicjatywy. Osoby spodziewające się szybkich efektów mogły poczuć zniechęcenie do tego projektu. Trzeba się liczyć z tym, Ŝe dopiero wymierne efekty podjętych działań znowu zainteresują te osoby klastrem. - Brak środków finansowych na bieŝącą działalność koordynatora utrudnia intensywne podejmowanie nowych wyzwań. Zadania klastra (np. opracowanie logo) są finansowane ze składek członkowskich. Natomiast brak jest schematu finansowania bieŝącej działalności koordynatora (wyjazdy, spotkania, korespondencja, podejmowanie inicjatyw itd.). Stopień reprezentatywności klastra dla środowiska Zakres terytorialny działania klastra jest bardzo duŝy, dlatego teŝ nie moŝna mówić o istotnej reprezentatywności dla środowiska producentów i przetwórców rolnospoŝywczych. Pamiętać jednak naleŝy, iŝ klaster ma w załoŝeniu dzięki intensywnym działaniom, rozszerzać listę członków. Nawet jednak docelowo nie będzie reprezentatywny dla środowiska, które liczy wiele tysięcy podmiotów. 15

16 III. Konkurencja i kooperacja Główne wady i zalety definiowane przez członków klastra Na tym etapie działania klastra, Ŝaden z jego członków nie definiował istotniejszych wad. Za zaletę uznano natomiast fakt, iŝ koordynator klastra nie jest firmą działającą w branŝy owocowo-warzywnej, lecz organizacją otoczenia biznesu. Takie rozwiązanie gwarantuje bezstronności i równy dostęp do przyszłych profitów z tytułu udziału w klastrze dla wszystkich podmiotów. Zwraca takŝe uwagę na fakt współdziałania klastra z bardzo istotnymi (czołowymi w kraju) jednostkami badawczo-rozwojowymi. Zasady i przebieg procesów wymiany informacji wewnątrz klastra Podstawowym organem kreującym działania klastra jest jego zarząd. Dzięki temu, Ŝe liczy on aŝ 10 osób, większość członków stowarzyszenia ma realny wpływ na jego działanie. Posiedzenia zarządu są organizowane przez koordynatora. To koordynator dostarcza teŝ materiały i tematy obrad. Na tym etapie działania klastra, taka struktura wydaje się uzasadniona. Warto jednak zwrócić uwagę, iŝ w przyszłości w miarę rozszerzenia listy członków rozwiązanie to będzie musiało ustąpić lepszemu operacyjnie. Muszą być teŝ stworzone kanały wymiany informacji. WaŜnym krokiem w tym kierunku jest tworzenie strony internetowej, a docelowo wewnętrznego forum internetowego. Wpływ klastra na kondycję i pozycję firm - członków Na tym etapie działania klaster nie wpływa bezpośrednio na kondycję i pozycję firm. O wpływie takim będzie moŝna mówić po uruchomieniu działań spółki i rozpoczęciu wspólnej promocji, w oparciu o wypracowane logo. IV. Otoczenie klastra Zmiana liczby członków fakty i mechanizmy Od formalnego powstania, klaster nie zmienił liczby członków. PowaŜne uszczuplenie członków grupy inicjatywnej nastąpiło w związku z pierwszym nieudanym rejestrowaniem stowarzyszenia. Władze klastra zakładają, iŝ osoby, które pierwotnie znalazły się w grupie inicjatywnej, a obecnie nie są członkami klastra, wejdą w jego skład na etapie rzeczywistych wspólnych inicjatyw. PoŜądane kierunki rozwoju klastra W wyniku przeprowadzonych wywiadów oraz w oparciu o wiedzę na temat najlepszych dostępnych praktyk, sformułowano następujące poŝądane kierunki rozwoju klastra: - Postawienie głównego nacisku na działalność promocyjną. Utworzenie i wypromowanie wspólnej marki. - Wspólny udział (pod wspólną marką) w krajowych i międzynarodowych imprezach targowych i promocyjnych. - Udział klastra jako struktury w negocjacjach z odbiorcami instytucjonalnymi (w tym przypadku, szczególnie waŝna jest pozycja w negocjacjach z sieciami handlowymi). - Opracowanie, a następnie wdroŝenie wspólnego planu przedsięwzięć o charakterze 16

17 inwestycyjnym. Kluczowe znaczenie będzie tu miało określanie wspólnych obszarów działalności operacyjnej członków klastra. Przy czym inwestycje o charakterze majątkowym powinny następować dopiero po wykreowaniu wspólnej marki i po działaniach promocyjnych. Oczekiwania wobec administracji Na obecnym etapie działania, wszyscy rozmówcy reprezentujący członków klastra oraz organizacje z jego otoczenia podkreślają zgodnie, iŝ największe oczekiwania wobec administracji wiąŝą się z zapewnieniem relatywnie niewielkich kwot finansowania działalności bieŝącej koordynatora. Bez tego, nie będzie moŝliwe opracowywanie strategicznych kierunków rozwoju i przyszłe aplikowanie po większe środki (np. z UE) na finansowanie wspólnych projektów. Natomiast problem finansowania bieŝących działań koordynatora wydaje się kluczowy. MoŜliwość powiązań z duŝymi firmami W klastrze obecnie działa kilka większych firm przetwórczych. Jego idea jednak zakłada koncentrację na firmach małych, ewentualnie średnich. Nie planuje się docelowo powiązań z Ŝadnymi duŝymi firmami. Model nie zakłada koncentracji działań wokół jednego czy kilku leaderów, lecz realizację działań o charakterze horyzontalnym. V. Podsumowanie Kluczowe czynniki sukcesu i pozycjonowanie klastra Kluczowy czynnik sukcesu 1. Naturalny profil biznesowy na danym terenie 2. Pozycja i aktywność koordynatora klastra 3. Rzeczywiste potrzeby współpracy 4. Dostępność i jakość zaplecza badawczo-rozwojowego Pozycja klastra w zakresie czynnika (++) bardzo dobra, (+) dobra (0) umiarkowana, (-) zła, (--) bardzo zła (++) Okolice pogranicza województw mazowieckiego i łódzkiego, to krajowe zagłębie produkcji i przetwórstwa owocowo-warzywnego. (+) Wydaje się, iŝ koordynator został właściwie wybrany. Pewien niepokój moŝe budzić jedynie niewielka skala działalności Izby wynikająca z ograniczonego potencjału kadrowo-finansowego. (++) Współpraca pomiędzy firmami (zarówno wertykalna, jak i horyzontalna) jest faktem od lat. Na terenie działania klastra istnieje kilkanaście grup producenckich. Powstanie klastra jest przez wielu traktowane jako kontynuacja rozpoczętego kilka lat temu procesu integracji. Występuje realna współpraca nie tylko horyzontalna (grupy producenckie), ale takŝe wertykalna (dostawcaprzetwórca-odbiorca). (++) Na terenie Skierniewic oraz w bezpośrednich okolicach działają dwa bardzo duŝe ośrodki naukowe w dziedzinie sadownictwa i 17

18 warzywnictwa wraz z licznymi jednostkami satelickimi. 5. Zasięg terytorialny działalności klastra (-) Klaster działa na bardzo duŝym terenie. Nominalnie zakres jego działania moŝe łączyć punkty oddalone od siebie o ponad 200 km. Wydaje się, iŝ tak szeroko zdefiniowany teren jest sprzeczny z koncepcją działania klastrowego. MoŜna jednak oczekiwać, iŝ w przyszłości zakres terytorialny będzie ograniczony do kilku powiatów (w których rzeczywiście rozwija się produkcja owocowo-warzywna). Bariery i ograniczenia rozwoju klastra W wyniku przeprowadzonych badań, następujące bariery rozwojowe uznano za kluczowe dla tego klastra: Brak środków finansowych na bieŝącą działalność koordynatora, Brak środków finansowych na wspólne projekty inwestycyjne, Zbyt duŝy teren działania, utrudniający koordynację, Zbyt mała liczba aktywnych członków klastra przedsiębiorców, DuŜa róŝnorodność podmiotów w klastrze utrudniająca wspólne działania, Zbyt mało aktywne działania koordynatora klastra, Konflikty wśród członków klastra, konflikty interesów, Brak silnych powiązań ze światem nauki, Brak jasnej wizji i strategii działania. 18

19 Klaster Bioenergia dla Regionu I. Informacje podstawowe o klastrze Pełna nazwa i dane teleadresowe klastra Klaster Bioenergia dla Regionu Koordynator: Stowarzyszenie Doradców Gospodarczych Pro-Akademia Profil i historia działania ul. Piotrkowska Łódź tel ; fax Działalność klastra jest związana z branŝą energetyczną. Z inicjatywą załoŝenia klastra wystąpiło Stowarzyszenie Pro-Akademia i jego prezes Ewa Kochańska. Wyszedł od nich sam pomysł oraz koncepcja działania. W historii działalności klastra moŝna wyróŝnić trzy etapy: 1) Etap załoŝycielski - pomysł utworzenia klastra został przyjęty dość entuzjastycznie wśród róŝnych podmiotów zainteresowanych tematem ekologii, wykorzystania ekologicznych źródeł energii. Całą inicjatywę stworzenia klastra przyjęła na siebie Pro- Akademia. 2) Etap początkowy (2008 r.) - klaster organizował mini-konferencje związane z prezentacją róŝnych źródeł energii odnawialnej, przykłady róŝnych działań związanych z bioenergią. Inicjatorem wszystkich działań był lider klastra stowarzyszenie Pro- Akademia. Realizowany był równieŝ projekt współpracy z partnerem norweskim, w ramach którego zorganizowany był wyjazd studyjny zainteresowanych członków klastra do Norwegii, mający na celu zapoznanie się z praktyką w tym zakresie pokazanie, Ŝe coś działa i jak działa. Projekt ten był finansowany na zasadzie grantu, część kosztów pokrywała strona norweska. Stowarzyszenie w okresie tym występowało równieŝ z wnioskami na pozyskanie dofinansowania na działalność klastra ze środków UE. 3) Etap stagnacji (2009 r.) stagnacja jest związana z faktem, Ŝe nie udało się pozyskać środków finansowych na rozwój klastra. Składano wniosek o dofinansowanie ze środków UE na budowę ośrodka szkoleniowego dla klastra. Jako wnioskodawca występował lider klastra Stowarzyszenie Pro-Akademia. Klaster nie otrzymał dofinansowania, poniewaŝ istniało podejrzenie, Ŝe stowarzyszenie wykorzysta sale ośrodka szkoleniowego nie tylko dla działalności klastra, ale równieŝ dla własnej działalności, czyli nastąpi konflikt interesów. ZłoŜono odwołanie, ale nie zostało ono uznane. Klaster trafił na barierę finansową, gdyŝ od członków nie uzyska funduszy na działalność, zaś wsparcia zewnętrznego nie udało się pozyskać. Nie otrzymano równieŝ dofinansowania na wymianę doświadczeń z innymi państwami europejskimi. 19

20 Klaster miał być alternatywą dla przedsiębiorców wobec klastra BioTechMed, który tworzony był przez środowisko akademickie. Środowisko to dysponowało środkami finansowymi na rozwój takiej działalności, jednak z punktu widzenia przedsiębiorstw uczestnictwo w takim klastrze nie przyniosłoby Ŝadnych korzyści. Klaster Bioenergia dla regionu zainicjowany przez instytucję otoczenia biznesu, mógł przynieść realne działania związane z wymianą doświadczeń, zdobywaniem wiedzy, jednak nie ma on zabezpieczonych środków na swoją działalność. Podmioty skupione w klastrze Stowarzyszenie Doradców Gospodarczych Pro-Akademia, Łódź Agencja UŜytkowania i Poszanowania Energii, Łódź Łódzki Regionalny Park Naukowo- Technologiczny Sp. z o.o., Łódź Łódzki Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Bratoszewice ASM Centrum Badań i Analiz Rynku Sp. z o.o., Kutno Polska Izba Biomasy, Warszawa Izba Rolnicza Województwa Łódzkiego, Łódź Okręgowy Ośrodek Rzeczoznawstwa i Doradztwa "Rzeczoznawca" Sp. z o.o., Łódź Grupa Brokerów Ubezpieczeniowych GBU GLOBAL Sp z o.o, Łódź Betta Consulting Beata Bartoszewska, Łódź Instytut Szkoleń i Doradztwa, Łódź Politechnika Łódzka - Instytut Architektury i Urbanistyki, Łódź Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Skierniewice Instytut Energetyki - Oddział Techniki Cieplnej, Łódź Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa, Warszawa Starostwo Powiatowe w Skierniewicach, Skierniewice Politechnika Łódzka - Wydział InŜynierii Procesowej i Ochrony Środowiska, Łódź Międzynarodowe Centrum Ekologii Polskiej Akademii Nauk, Łódź Instytut Energetyki - Oddział Techniki Grzewczej i Sanitarnej w Radomiu - Zakład Kotłów i Urządzeń Grzewczych w Łodzi, Łódź Centrum Transferu Technologii Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź Starostwo Powiatowe w Poddębicach, Poddębice Wójt Gminy Daszyna, Daszyna 20

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36 Stowarzyszenie Klastering Polski platformą współpracy międzyklastrowej Ekoinnowacje w nowej perspektywie finansowej kraju i Europie: Środowisko i energia z czego finansować projekty i z kim współpracować?

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów 16 lipca 2007 r. zgłoszenia poprawne pod względem formalnym, tj. spełniające łącznie 3 kryteria podane w ogłoszeniu o naborze, zostały przekazane Radzie Działalności PoŜytku Publicznego, celem uzyskania

Bardziej szczegółowo

Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości

Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości 2010 Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości STRESZCZENIE Zamawiający: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości ul. Pańska 81/83

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r.

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r. Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim Spotkanie okrągłego stołu Gliwice, 26 marca 2007r. Główne punkty prezentacji 1. Rola inkubatorów i parków technologicznych 2. Partnerzy 3. Usługi

Bardziej szczegółowo

Regionalny System Usług -Sieć InnoWaMa

Regionalny System Usług -Sieć InnoWaMa Regionalny System Usług -Sieć InnoWaMa 28 czerwca 2011 r. Gabriela Zenkner-Kłujszo Biuro Przedsiębiorczości Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego Regionalny

Bardziej szczegółowo

Konkurs w dziedzinie transnarodowej współpracy w zakresie wsparcia innowacji. PROINNOEurope-ENT-CIP-09-C-N02S00

Konkurs w dziedzinie transnarodowej współpracy w zakresie wsparcia innowacji. PROINNOEurope-ENT-CIP-09-C-N02S00 Konkurs w dziedzinie transnarodowej współpracy w zakresie wsparcia innowacji PROINNOEurope-ENT-CIP-09-C-N02S00 Katarzyna Walczyk-Matuszyk Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Instytut Podstawowych

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

MARKETING TERYTORIALNY

MARKETING TERYTORIALNY MARKETING TERYTORIALNY PROJEKT PROGRAMU STRATEGICZNEGO Posiedzenie Komisji ds. Budowy Marki Małopolski oraz Organizacji Imprez Sportowych o Zasięgu Międzynarodowym SWM 16 kwietnia 2013 r. Program strategiczny

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI dr hab. Zbigniew Brodziński Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej Centrum Rozwoju Obszarów Wiejskich UWM

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych regionu Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Struktura opracowania 1. Źródła informacji, metoda oceny

Bardziej szczegółowo

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Tarnów-Katowice, wrzesień 2005 Wprowadzenie Program i»silesia jest odpowiedzią samorządów z województwa śląskiego na Inicjatywę

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE RCITT to: Doświadczony Zespół realizujący projekty Baza kontaktów w sferze nauki i biznesu Fachowe doradztwo Otwartość na nowe pomysły

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!!

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Głównym celem projektu jest umożliwienie podmiotom z sopockiej

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Mazowiecka Agencja Energetyczna

Mazowiecka Agencja Energetyczna Mazowiecka Agencja Energetyczna Rola regionalnej agencji energii energetycznej a innowacyjne aspekty gospodarowania energią na Mazowszu 1 UMOCOWANIE PRAWNE Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. 1.12.2010 do 31.12.2013 r.

KARTA PROJEKTU. 1.12.2010 do 31.12.2013 r. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Tytuł projektu Okres realizacji Utworzenie sieci firm w sektorze budownictwa w południowo-zachodniej Wielkopolsce jako szansa wzrostu ich konkurencyjności i innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

dr Ewa Kochańska Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia

dr Ewa Kochańska Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia dr Ewa Kochańska Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia Kluczowe obszary aktywności: Energetyka zrównoważona środowiskowo Transport niskoemisyjny Inteligentne tekstylia Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia

Bardziej szczegółowo

Przekazanie Państwu specjalistycznej wiedzy z zakresu zarządzania, marketingu, finansów, rozwoju zasobów ludzkich oraz współpracy międzynarodowej.

Przekazanie Państwu specjalistycznej wiedzy z zakresu zarządzania, marketingu, finansów, rozwoju zasobów ludzkich oraz współpracy międzynarodowej. Szanowni Państwo, Mamy zaszczyt zaprosić do wzięcia udziału w projekcie organizowanym na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości POWIĄZANIA KOOPERACYJNE POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW, skierowanym

Bardziej szczegółowo

Realizacja i wdrażanie zasady partnerstwa w województwach:

Realizacja i wdrażanie zasady partnerstwa w województwach: Realizacja i wdrażanie zasady partnerstwa w województwach: -łódzkim -podlaskim - warmińsko-mazurskim 1 Województwo Łódzkie: 1. Jaki jest skład liczbowy i procentowy Komitetu Monitorującego w stosunku do

Bardziej szczegółowo

Środowisko dla Rozwoju

Środowisko dla Rozwoju ENEA Krajowa sieć partnerstwa Środowisko dla Rozwoju na rzecz promowania zasad zrównowaŝonego rozwoju i jej rola we wdraŝaniu POIiŚ 27 maja 2010 r. Zamość Spis treści 1. Europejska Sieć Organów Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI Inicjatywy klastrowe na Śląsku Opolskim dr Rafał Klimek 1. Pojęcie i charakterystyka klastrów. Klaster to geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH. projektu Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. Grudzień 2013 r.

RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH. projektu Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. Grudzień 2013 r. RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH projektu Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Grudzień 2013 r. 1 1. Podstawy prawne Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy Bogdan Kępka Plan Prezentacji Wstęp Finansowanie w obszarze zarządzania Finansowanie w obszarze marketingu Finansowanie w obszarze

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia objęte patronatem Doliny Lotniczej Czy chcesz poznać odpowiedzi na pytania: Co to jest inteligentna specjalizacja - IS (ang. smart

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

IP Instytucje Pośredniczące. Z uwagi na złoŝoność procesu realizacji PI i PWP, wymagającego zaangaŝowania takŝe innych podmiotów w szczególności ROEFS

IP Instytucje Pośredniczące. Z uwagi na złoŝoność procesu realizacji PI i PWP, wymagającego zaangaŝowania takŝe innych podmiotów w szczególności ROEFS Konsultacje dokumentu Działania informacyjno-promocyjne na rzecz projektów innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej PO KL. Rekomendacje Krajowej Instytucji Wspomagającej dla Instytucji Pośredniczących

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Rekomendacje z Rady Programową Dolnośląskiego Ośrodka Transferu Wiedzy i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

Umowa o Współpracy w ramach Klastra FOSS4G

Umowa o Współpracy w ramach Klastra FOSS4G Umowa o Współpracy w ramach Klastra FOSS4G zawarta w dniu [...] 2015 r. w Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością non-profit przez FOSS4G CLUSTER z siedzibą w Łodzi, zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Seminarium Regionalne systemy innowacji modele i wyzwania we wspieraniu innowacji w województwie warmińsko-mazurskim

Seminarium Regionalne systemy innowacji modele i wyzwania we wspieraniu innowacji w województwie warmińsko-mazurskim Seminarium Regionalne systemy innowacji modele i wyzwania we wspieraniu innowacji w województwie warmińsko-mazurskim miejsce: Hotel Warmiński - Olsztyn data: 28.06.2011 r. Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców 1 Autor: Aneta Para PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców Informacje ogólne o PO KL 29 listopada br. Rada Ministrów przyjęła projekt Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), który jest

Bardziej szczegółowo

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy,

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy, Ad. 1 Skład liczbowy i procentowy Komitetu Monitorującego WRPO Lp. Strona reprezentowana Liczba Członków KM WRPO % udział danej Strony w składzie KM WRPO 1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 1 Autor: Aneta Para Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 PO Innowacyjna Gospodarka jest to główny z programów operacyjnych skierowany do przedsiębiorców.

Bardziej szczegółowo

Optymalny model odnowy wsi. Katowice 14.12.2012 r.

Optymalny model odnowy wsi. Katowice 14.12.2012 r. Optymalny model odnowy wsi Katowice 14.12.2012 r. Trzon programu stanowi oś URZĄD MARSZAŁKOWSKI GMINA SOŁECTWO Urząd Marszałkowski - Ustala zasady funkcjonowania, - Dokonuje naboru gmin, - Wprowadza elementy

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Komisja Europejska zatwierdziła Program Operacyjny Współpracy Międzyregionalnej

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes PROGRAM ROZWOJU MIASTA ŁOMŻA DO ROKU 2020 PLUS CEL HORYZONTALNY I: KULTURA, EDUKACJA I SPORT JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO CEL HORYZONTALNY II: INFRASTRUKTURA JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO -

Bardziej szczegółowo

KIGNET INNOWACJE - izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw

KIGNET INNOWACJE - izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw PROJEKT KIGNET INNOWACJE - izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw 21 czerwiec 2012r.,Warszawa Wielkopolski Klaster Energii Odnawialnej Polska Izba Gospodarcza Importerów, Eksporterów i Kooperacji

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013

Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 czym się zajmujemy przygotowanie projektów do do realizacji (operacjonalizacja) wsparcie w pozyskaniu

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Sposoby i źródła weryfikacji 1. Dane GUS (porównanie roku 2009 z rokiem 2011)

Sposoby i źródła weryfikacji 1. Dane GUS (porównanie roku 2009 z rokiem 2011) PoniŜej znajduje się quasi matryca logiczna projektu. KaŜdy element matrycy znajduje swoje odzwierciedlenie w treści wniosku(skróty w nawiasie oznaczają powiązanie danego wskaźnika z celami i rezultatami

Bardziej szczegółowo

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH EKSPERT FUNDUSZY UNIJNYCH POZYSKAJ Z NAMI DOTACJE UNII EUROPEJSKIEJ 0 EUROPROJEKTY Consulting Sp. z o.o. Ekspert Funduszy Unii Europejskiej Andersia Business Centre Plac Andersa 7 61-894 Poznań tel. 61

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

Inteligentne instalacje BMS

Inteligentne instalacje BMS Inteligentne instalacje BMS Inteligentne jako przykład rozwiązań instalacje energooszczędnych BMS Inteligentne jako przykład rozwiązań instalacje energooszczędnych BMS 5 powodów dla których warto być w

Bardziej szczegółowo

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY W RAMACH Klastra Turystycznego Mikroregionu Dolina Strugu obejmującego gospodarstwa agroturystyczne na terenie Doliny Strugu Mając na uwadze potencjał branży turystycznej

Bardziej szczegółowo

Schemat prezentacji:

Schemat prezentacji: Konkursy w ramach II Priorytetu POKL: Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących zaplanowane do ogłoszenia w 2012 r. Katolicki Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Zespół programowy Stowarzyszenia Pro-Eco Dolina Bugu - grono krajowych i zagranicznych przedsiębiorców, ekspertów i technologów

Bardziej szczegółowo

Konkurs Najlepsze Energetyczne Partnerstwa Województwa Lubelskiego

Konkurs Najlepsze Energetyczne Partnerstwa Województwa Lubelskiego Konkurs Najlepsze Energetyczne Partnerstwa Województwa Lubelskiego W celu zgłoszenia udziału w Konkursie Najlepsze Energetyczne Partnerstwa Województwa Lubelskiego należy wypełnić niniejszy formularz i

Bardziej szczegółowo

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY W RAMACH Klastra Producentów i Przetwórców Mikroregionu Dolina Strugu obejmującego producentów warzyw, owoców i miodu oraz podmioty, które wykorzystują te surowce we własnym

Bardziej szczegółowo

Współpraca bibliotek publicznych i szkolnych na terenach wiejskich - zarys problemów

Współpraca bibliotek publicznych i szkolnych na terenach wiejskich - zarys problemów Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności jest partnerem Fundacji Billa i Melindy Gates w przedsięwzięciu, które ma ułatwić polskim bibliotekom publicznym dostęp do komputerów, internetu i szkoleń. Program

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Zmiany w edukacji w kontekście perspektyw rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii na przykładzie wyników badań Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 KONKURS Zgłoszenie pomysłu do Konkursu należy przysłać do 17 listopada, e-mailem na adres konkurs@uni.lodz.pl Rozstrzygnięcie Konkursu do 12 grudnia

Bardziej szczegółowo

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT 80 Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Możliwość rozwoju produkcji żywności wysokiej jakości. 2. Korzystna struktura wielkości gospodarstw. 3. Korzystne warunki przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA WYKONANIE EKSPERTYZY: Wpływ wdroŝenia Inicjatywy JEREMIE na terenie województwa kujawsko-pomorskiego na sytuację gospodarczą regionu ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

Statut Polskiej Platformy Technologicznej Inteligentnych Systemów Transportowych (PPT ITS)

Statut Polskiej Platformy Technologicznej Inteligentnych Systemów Transportowych (PPT ITS) Statut Polskiej Platformy Technologicznej Inteligentnych Systemów Transportowych (PPT ITS) 1 Postanowienia ogólne 1. Powołana 28 maja 2007 roku, na mocy decyzji nr 259/7.PR UE/2007/7 Ministra Nauki i Szkolnictwa

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny INNOWACYJNA GOSPODARKA, 2007-2013 priorytety Ministra Gospodarki. Aneta Wilmańska. Ministerstwo Gospodarki

Program Operacyjny INNOWACYJNA GOSPODARKA, 2007-2013 priorytety Ministra Gospodarki. Aneta Wilmańska. Ministerstwo Gospodarki Program Operacyjny INNOWACYJNA GOSPODARKA, 2007-2013 priorytety Ministra Gospodarki Aneta Wilmańska Ministerstwo Gospodarki Podniesienie innowacyjności polskiej gospodarki i wsparcie dla rozwoju instytucji

Bardziej szczegółowo

Narzędzia wsparcia MŚP prowadzących działalność eksportową

Narzędzia wsparcia MŚP prowadzących działalność eksportową 2011 Michał Polański Dyrektor Departament Promocji Gospodarczej Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Narzędzia wsparcia MŚP prowadzących działalność eksportową Poznań, 11 września 2011 r. Internacjonalizacja

Bardziej szczegółowo

Lubelski Klaster Ekoenergetyczny. Małgorzata Gałczyńska Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny

Lubelski Klaster Ekoenergetyczny. Małgorzata Gałczyńska Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny Lubelski Klaster Ekoenergetyczny Małgorzata Gałczyńska Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny Lubelski Klaster Ekoenergetyczny Partnerzy klastra 39 podmiotów, w tym: 33 przedsiębiorców jednostki naukowo badawcze

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm.

PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm. PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm. W poprzednim wydaniu biuletynu BDO informowaliśmy, że od 12 maja br. PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej. Konferencja: Koncepcja systemu ewaluacji polityki naukowej w Polsce Warszawa, 3 grudnia 2010 r.

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej. Konferencja: Koncepcja systemu ewaluacji polityki naukowej w Polsce Warszawa, 3 grudnia 2010 r. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej Marta Łazarowicz-Kowalik Konferencja: Koncepcja systemu ewaluacji polityki naukowej w Polsce Warszawa, 3 grudnia 2010 r. O Fundacji Największa pozarządowa organizacja finansująca

Bardziej szczegółowo

Rola Urzędu Patentowego w innowacyjnej gospodarce z punktu widzenia instytucji akademickich

Rola Urzędu Patentowego w innowacyjnej gospodarce z punktu widzenia instytucji akademickich 1 Rola Urzędu Patentowego w innowacyjnej gospodarce z punktu widzenia instytucji akademickich Konferencja Własność przemysłowa w innowacyjnej gospodarce transfer technologii z uniwersytetów do przemysłu

Bardziej szczegółowo