PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW I SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH, KTÓRYCH UKOŃCZENIE UMOŻLIWIA PRZYSTĄPIENIE DO EGZAMINU MATURALNEGO



Podobne dokumenty
FIZYKA IV etap edukacyjny zakres podstawowy

Podstawa programowa III etap edukacyjny

PG im. Tadeusza Kościuszki w Kościerzycach Przedmiot. fizyka Klasa pierwsza... druga... trzecia... Rok szkolny Imię i nazwisko nauczyciela przedmiotu

Informacje wstępne dotyczące podstawy programowej kształcenia ogólnego. Informacje wstępne dotyczące podstawy programowej kształcenia ogólnego

FIZYKA IV etap edukacyjny zakres rozszerzony

ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ KL III

FIZYKA KLASA I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO

I. Poziom: poziom rozszerzony (nowa formuła)

Wymagania edukacyjne FIZYKA. zakres rozszerzony

FIZYKA WYMAGANIA EDUKACYJNE klasa III gimnazjum

Podstawa programowa z fizyki (III etap edukacyjny) Cele kształcenia wymagania ogólne. Treści nauczania wymagania szczegółowe

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA Z FIZYKI KLASA III

I. Poziom: poziom rozszerzony (nowa formuła)

Publiczne Gimnazjum im. Jana Deszcza w Miechowicach Wielkich. Opracowanie: mgr Michał Wolak

Szczegółowe wymagania edukacyjne z przedmiotu fizyka dla klasy III gimnazjum, rok szkolny 2017/2018

WYMAGANIA Z FIZYKI KLASA 3 GIMNAZJUM. 1. Drgania i fale R treści nadprogramowe

Przedmiotowy system oceniania z fizyki w klasie 3

Wymagania edukacyjne na dana ocenę z fizyki dla klasy III do serii Spotkania z fizyką wydawnictwa Nowa Era

Program merytoryczny Konkursu Fizycznego dla uczniów gimnazjów rok szkolny 2011/2012

niepewności pomiarowej zapisuje dane w formie tabeli posługuje się pojęciami: amplituda drgań, okres, częstotliwość do opisu drgań, wskazuje

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z FIZYKI W KLASIE 3 GIMNAZJUM

Plan wynikowy (propozycja)

Fizyka. Klasa 3. Semestr 1. Dział : Optyka. Wymagania na ocenę dopuszczającą. Uczeń:

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE Z FIZYKI W KLASIE III

I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań obliczeniowych.

Wymagania Edukacyjne z Fizyki w Roku Szkolnym 2018/2019 Klasy 7 Szkoły Podstawowej

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

Rozkład materiału dla klasy 8 szkoły podstawowej (2 godz. w cyklu nauczania) 2 I. Wymagania przekrojowe.

ROK SZKOLNY 2017/2018 WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY:

Ocena. Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień dobry Stopień bardzo dobry

Treści nauczania (program rozszerzony)- 25 spotkań po 4 godziny lekcyjne

PROGRAM NAUCZANIA Z FIZYKI SZKOŁA PONADGIMNAZJALNA ZAKRES PODSTATOWY

Plan wynikowy (propozycja)

1. Drgania i fale R treści nadprogramowe Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień dobry Stopień bardzo dobry Uczeń: Uczeń:

Przedmiotowy system oceniania z Fizyki w klasie 3 gimnazjum Rok szkolny 2017/2018

FIZYKA klasa 1 Liceum Ogólnokształcącego (4 letniego)

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

1. Drgania i fale Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Uczeń: Uczeń:

WYMAGANIA Z FIZYKI. Klasa III DRGANIA I FALE

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z FIZYKI W KLASIE III

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI III GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2016/ Magnetyzm R treści nadprogramowe

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI III GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2012/ Magnetyzm R treści nadprogramowe

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

Wymagania na poszczególne oceny z fizyki w kasie trzeciej

9. Plan wynikowy (propozycja)

Podstawa programowa z fizyki ilustrowana przykładami zadań z egzaminu gimnazjalnego.

Przedmiotowe zasady ocenianie z fizyki i astronomii klasa 3 gimnazjum. Szczegółowe wymagania na poszczególne stopnie ( oceny ).

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI W PUBLICZNYM GIMNAZJUM NR 1 W RAJCZY

WYMAGANIA Z FIZYKI NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY TRZECIEJ GIMNAZJUM

FIZYKA KLASA III GIMNAZJUM

Świat fizyki. Program nauczania. Wersja 2 (1-2-1 lub 2-1-1)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III a Gimnazjum Rok szkolny 2016/17

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z FIZYKI

Koło ratunkowe fizyka moduł I - IV I. Oddziaływania II. Właściwości i budowa materii.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III GIMNAZJUM

opisuje przepływ prądu w przewodnikach, jako ruch elektronów swobodnych posługuje się intuicyjnie pojęciem napięcia

Wymagania edukacyjne z fizyki

FIZYKA KLASA 7 Rozkład materiału dla klasy 7 szkoły podstawowej (2 godz. w cyklu nauczania)

Spełnienie wymagań poziomu oznacza, że uczeń ponadto:

Szczegółowe wymagania edukacyjne z fizyki klasa trzecia gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE FIZYKA ROK SZKOLNY 2017/ ) wyodrębnia z tekstów, tabel, diagramów lub wykresów, rysunków schematycznych

Rok szkolny 2017/2018; [MW] strona 1

Rok szkolny 2018/2019; [MW] strona 1

Przedmiotowy system oceniania Fizyka klasa III Gimnazjum

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania od roku szkolnego 2014/2015 FIZYKA

Wymagania edukacyjne z fizyki w Szkole Podstawowej nr 16 w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 1 w Gliwicach

Dostosowanie programu nauczania,,spotkania z fizyką w gimnazjum dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z fizyki dla klasy trzeciej gimnazjum

Kurs przygotowawczy NOWA MATURA FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY

Spotkania z fizyka 2. Rozkład materiału nauczania (propozycja)

Przedmiotowe ocenianie z fizyki klasa III Kursywą oznaczono treści dodatkowe.

Wymagania edukacyjne z fizyki w klasie drugiej gimnazjum rok szkolny 2016/2017

Warunki uzyskania oceny wyższej niż przewidywana ocena końcowa.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KL.II I-półrocze

2 Prąd elektryczny R treści nadprogramowe

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z FIZYKI W KLASIE III GIMNAZJUM NA ROK SZKOLNY 2018/2019

Przedmiotowy system oceniania

wskazuje w otoczeniu zjawiska elektryzowania przez tarcie formułuje wnioski z doświadczenia sposobu elektryzowania ciał objaśnia pojęcie jon

Wymagania na poszczególne oceny z fizyki do klasy 2

Przedmiotowy system oceniania (propozycja)

WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA III

Kryteria osiągnięć na poszczególne oceny z fizyki w klasie 2 gimnazjum. Nauczyciel prowadzący: mgr Andrzej Pruchnik

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II

FIZYKA. Podstawa programowa SZKOŁA BENEDYKTA

Zakres wymagań ma charakter kaskadowy to znaczy że uczeń chcąc uzyskać ocenę wyższą musi spełnić wymagania na oceny niższe.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH FIZYKI W GIMNAZJUM NR 55

Plan wynikowy. Elektrostatyka (6-7 godz. + 2 godz. (łącznie) na powtórzenie materiału (podsumowanie działu) i sprawdzian) R treści nadprogramowe

Wymagania programowe na poszczególne oceny z fizyki w klasie III

Wymagania na poszczególne oceny z fizyki do klasy 3

Rozkład materiału nauczania

Wymagania programowe na poszczególne oceny z fizyki dla klasy 3 gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania fizyka III gim

Przedmiotowy System Oceniania fizyki w gimnazjum, SPOTKANIA Z FIZYKĄ

Plan wynikowy. 1. Dynamika (8 godz. + 2 godz. (łącznie) na powtórzenie materiału (podsumowanie działu) i sprawdzian)

WYMAGANIA EDUKACYJNE

Przedmiotowy system oceniania

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klas trzecich

Transkrypt:

ZAŁĄCZNIK nr 4 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW I SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH, KTÓRYCH UKOŃCZENIE UMOŻLIWIA PRZYSTĄPIENIE DO EGZAMINU MATURALNEGO Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczeń kontynuuje kształcenie ogólne na III i IV etapie edukacyjnym. Etap III realizowany jest w gimnazjum, zaś etap IV w szkole ponadgimnazjalnej. Kształcenie ogólne na III i IV etapie edukacyjnym, choć realizowane w dwóch różnych szkołach, tworzy programowo spójną całość i stanowi fundament wykształcenia, umożliwiający zdobycie zróżnicowanych kwalifikacji zawodowych, a następnie ich późniejsze doskonalenie lub modyfikowanie. Kształcenie ogólne w gimnazjum i w szkole ponadgimnazjalnej zamyka zatem pierwszy etap indywidualnej strategii każdego ucznia kształcenia się przez całe życie. Cele kształcenia Celem kształcenia ogólnego na III i IV etapie edukacyjnym jest: 1) przyswojenie przez uczniów określonego zasobu wiadomości na temat faktów, zasad, teorii i praktyk; 2) zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystania posiadanych wiadomości podczas wykonywania zadań i rozwiązywania problemów; 3) kształtowanie u uczniów postaw warunkujących sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we współczesnym świecie. Do najważniejszych umiejętności zdobywanych w trakcie kształcenia ogólnego należą: 1) czytanie rozumiane jako umiejętność rozumienia, wykorzystywania i refleksyjnego przetwarzania tekstów, w tym tekstów kultury, prowadzące do osiągnięcia własnych celów, rozwoju osobowego oraz aktywnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa; 2) myślenie matematyczne umiejętność wykorzystania narzędzi matematyki tam, gdzie wymagają tego potrzeby codziennego życia oraz formułowania sądów opartych na rozumowaniu matematycznym; 3) myślenie naukowe umiejętność wykorzystania wiedzy o charakterze naukowym do identyfikowania i rozwiązywania problemów, a także formułowania wniosków opartych na obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody lub społeczeństwa; 4) umiejętność komunikowania się w języku ojczystym i w językach obcych, zarówno w mowie, jak i w piśmie; 5) umiejętność sprawnego posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjnymi i komunikacyjnymi; 6) umiejętność wyszukiwania, selekcjonowania i krytycznej analizy informacji; 7) umiejętność rozpoznawania własnych potrzeb edukacyjnych oraz uczenia się; 8) umiejętność pracy zespołowej. 1

Jednym z najważniejszych zadań szkoły jest kształcenie umiejętności posługiwania się językiem polskim, w tym dbałość o wzbogacanie zasobu słownictwa uczniów. Wypełnianie tego zadania należy do obowiązków każdego nauczyciela. Ważnym zadaniem współczesnej szkoły jest przygotowanie uczniów do życia w społeczeństwie informacyjnym. Nauczyciele powinni stwarzać uczniom warunki do nabywania umiejętności wyszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł, z zastosowaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych, na zajęciach z różnych przedmiotów. Realizację powyższych celów powinna wspomagać dobrze wyposażona biblioteka szkolna, dysponująca aktualnymi zbiorami, zarówno w postaci księgozbioru, jak i w postaci zasobów multimedialnych. Nauczyciele wszystkich przedmiotów powinni odwoływać się do zasobów biblioteki szkolnej i współpracować z nauczycielami bibliotekarzami w celu wszechstronnego przygotowania uczniów do samokształcenia i świadomego wyszukiwania, selekcjonowania i wykorzystywania informacji. Ponieważ środki społecznego przekazu odgrywają we współczesnym świecie coraz większą rolę, zarówno w życiu społecznym, jak i indywidualnym, każdy nauczyciel powinien poświęcić dużo uwagi edukacji medialnej, czyli wychowaniu uczniów do właściwego wykorzystania mediów. Ważnym celem działalności szkoły jest skuteczne nauczanie języków obcych. Bardzo ważne jest dostosowanie zajęć do poziomu przygotowania ucznia, które uzyskał na wcześniejszych etapach edukacyjnych. Konsekwentnie, zajęcia z języków obcych nowożytnych prowadzone są na następujących poziomach: na III etapie edukacyjnym: 1) poziom III.0 dla początkujących; 2) poziom III.1 na podbudowie wymagań dla II etapu edukacyjnego na IV etapie edukacyjnym: 3) poziom IV.0 dla początkujących; 4) poziom IV.1 na podbudowie wymagań poziomu III.0; 5) poziom IV.2 na podbudowie wymagań poziomu III.1. Szkoła powinna też poświęcić dużo uwagi efektywności kształcenia w zakresie nauk przyrodniczych i ścisłych zgodnie z priorytetami Strategii Lizbońskiej. Kształcenie w tym zakresie jest kluczowe dla rozwoju cywilizacyjnego Polski oraz Europy. Ważnym zadaniem szkoły jest także edukacja zdrowotna, której celem jest rozwijanie u uczniów postawy dbałości o zdrowie własne i innych ludzi oraz umiejętności tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu. W procesie kształcenia ogólnego szkoła kształtuje u uczniów postawy sprzyjające ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu, takie jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczucie własnej wartości, ciekawość poznawcza, przedsiębiorczość, kreatywność, gotowość do podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespołowej, kultura osobista. W rozwoju społecznym bardzo ważne jest kształtowanie postawy obywatelskiej, postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu, a także postawy poszanowania dla innych kultur i tradycji. Szkoła podejmuje odpowiednie kroki w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji. 2

Dalsze etapy strategii kształcenia się przez całe życie będą wymagać umiejętności podejmowania ważnych decyzji poczynając od wyboru szkoły ponadgimnazjalnej, kierunku studiów lub konkretnej specjalizacji zawodowej, poprzez decyzje o wyborze miejsca pracy, sposobie podnoszenia oraz poszerzania swoich kwalifikacji, aż do ewentualnych decyzji o zmianie zawodu. Dlatego szkoła ma obowiązek przygotowania uczniów do podejmowania przemyślanych decyzji, także poprzez umożliwianie im samodzielnego wyboru części zajęć edukacyjnych. Na III i IV etapie edukacyjnym szkoła oferuje uczniom przedmioty uzupełniające. Na III etapie edukacyjnym uczniowie mogą wybierać z oferty zajęć artystycznych oraz z oferty zajęć praktyczno-technicznych, co dla części z nich będzie stanowiło ważny element preorientacji zawodowej. Na IV etapie edukacyjnym uczniowie mają do wyboru zajęcia: zajęcia artystyczne oraz ekonomię w praktyce. Łącznie III i IV etap edukacyjny zapewniają pełny, wspólny i jednakowy dla wszystkich zasób wiedzy w zakresie podstawowym. Kontynuacja IV etapu edukacyjnego w szkołach ponadgimnazjalnych, których ukończenie umożliwia przystąpienie do egzaminu maturalnego, daje ponadto uczniowi do wyboru szeroką ofertę zajęć prowadzonych w zakresie rozszerzonym o istotnie szerszych wymaganiach w stosunku do zakresu podstawowego, zapewniających gruntowne przygotowanie w wybranym profilu kształcenia. Szkoła ma obowiązek zadbać o wszechstronny rozwój każdego ucznia, uzupełniając wybrany przez niego zestaw przedmiotów w zakresie rozszerzonym zajęciami harmonijnie dopełniającymi jego główne zainteresowania. Dlatego dla uczniów wybierających na IV etapie edukacyjnym pogłębione kształcenie w zakresie nauk matematyczno-przyrodnicznych przygotowano blok przedmiotowy historia i społeczeństwo, który poszerza ich wiedzę w zakresie nauk humanistycznych oraz kształtuje postawy obywatelskie. Podobnie, dla uczniów wybierających na IV etapie edukacyjnym pogłębione kształcenie w zakresie nauk humanistycznych przygotowano blok przedmiotowy przyroda, który ma na celu poszerzenie wiedzy w zakresie nauk przyrodniczych. Programy nauczania i ocenianie Podstawa programowa kształcenia ogólnego jest głównym instrumentem regulującym realizowane w szkołach programy nauczania w zakresie kształcenia ogólnego, zawartość podręczników, ocenianie wewnątrzszkolne oraz system oceniania zewnętrznego. Wiadomości i umiejętności, które uczeń zdobywa na III i IV etapie edukacyjnym opisane są, zgodnie z ideą europejskiej struktury kwalifikacji, w języku efektów kształcenia 1). Cele kształcenia sformułowane są w języku wymagań ogólnych, a treści nauczania oraz oczekiwane umiejętności uczniów sformułowane są w języku wymagań szczegółowych. Działalność szkoły jest określona przez szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczy szkoły, dostosowany do potrzeb środowiska, w którym szkoła działa. Program wychowawczy opisuje treści i działania skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców związane z realizacją jej misji wychowawczej oraz jej zadań w zakresie profilaktyki i opieki. Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczy szkoły tworzą spójną całość i muszą uwzględniać wszystkie wymagania opisane w podstawie programowej. Ich przy- 1) Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie (2008/C111/01). 3

gotowanie i realizacja są zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela. Za ich zgodność z podstawą programową odpowiada dyrektor szkoły. Nauczyciele mogą przygotowywać, proponować i realizować programy obejmujące poszczególne przedmioty lub bloki dwóch lub więcej przedmiotów. W przypadku dwóch lub więcej przedmiotów, zadaniem nauczyciela jest realizacja wymagań oraz ocenianie uczniów ze wszystkich przedmiotów wchodzących w skład bloku. Szkoła i poszczególni nauczyciele zobowiązani są także do podejmowania działań mających na celu zindywidualizowane wspomaganie rozwoju ucznia stosownie do jego potrzeb i możliwości. Egzamin przeprowadzany w klasie trzeciej gimnazjum oraz egzamin maturalny odwołują się wyłącznie do wymagań sformułowanych na koniec odpowiednio III lub IV etapu edukacyjnego oraz do wymagań dla etapów wcześniejszych. W ocenianiu wewnątrzszkolnym wymagania mogą być rozszerzone zgodnie z realizowanym programem nauczania. Przedmioty nauczania Przedmioty nauczania dzielą się na podstawowe oraz uzupełniające. Przedmioty podstawowe budują zasadniczy zasób wiedzy każdego ucznia. Przedmioty uzupełniające poszerzają lub uzupełniają indywidualne zainteresowania uczniów. Przedmiot, z wyjątkiem przedmiotu uzupełniającego, może być nauczany na IV etapie edukacyjnym w zakresie podstawowym lub w zakresie rozszerzonym: 1) tylko w zakresie podstawowym przedmioty: wiedza o kulturze, podstawy przedsiębiorczości, wychowanie fizyczne, przysposobienie obronne - edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie, etyka, język obcy nowożytny na poziomach IV.0 i IV.1.oraz język regionalny język kaszubski; 2) w zakresie podstawowym i w zakresie rozszerzonym. W przypadku przedmiotów: język polski, język obcy nowożytny na poziomie IV.2, matematyka oraz język mniejszości narodowej lub etnicznej uczeń może wybrać zakres podstawowy albo zakres rozszerzony wymagania szczegółowe dla zakresu rozszerzonego obejmują także wszystkie wymagania szczegółowe dla zakresu podstawowego. Dla pozostałych przedmiotów, dla których określono obydwa zakresy kształcenia, nauczanie w zakresie rozszerzonym stanowi kontynuację nauczania danego przedmiotu w zakresie podstawowym; 3) tylko w zakresie rozszerzonym przedmioty znacznie poszerzające treści innych, nauczanych wcześniej przedmiotów: historia muzyki, historia sztuki, język łaciński i kultura antyczna, filozofia. Poniższa tabela zawiera listę przedmiotów nauczania na III i IV etapie edukacyjnym. Nazwy przedmiotów uzupełniających wyróżniono kursywą. 4

Przedmioty nauczania na III i IV etapie edukacyjnym IV etap edukacyjny Nazwa przedmiotu III etap edukacyjny zakres podstawowy zakres rozszerzony Język polski Języki obce nowożytne Wiedza o kulturze Muzyka Historia muzyki Plastyka Historia sztuki Zajęcia artystyczne Język łaciński i kultura antyczna Filozofia Historia Wiedza o społeczeństwie Historia i społeczeństwo Podstawy przedsiębiorczości Ekonomia w praktyce Geografia Biologia Chemia Fizyka Przyroda Matematyka Informatyka Zajęcia praktyczno-techniczne Wychowanie fizyczne Przysposobienie obronne - edukacja dla bezpieczeństwa Wychowanie do życia w rodzinie 2) Etyka Język mniejszości narodowej lub etnicznej 3) Język regionalny język kaszubski 3) 2) Sposób nauczania przedmiotu Wychowania do życia w rodzinie określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 1999 r. w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego (Dz. U. Nr 67, poz. 756, z 2001 r. Nr 79, poz. 845 oraz z 2002 r. Nr 121, poz. 1037). 3 ) Przedmiot Język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz język regionalny język kaszubski jest realizowany w szkołach (oddziałach) z nauczaniem języka mniejszości narodowych lub etnicznych oraz języka regionalnego języka kaszubskiego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 listopada 2007 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym (Dz. U. Nr 214, poz. 1579). 3 3 5

FIZYKA III etap edukacyjny Cele kształcenia wymagania ogólne I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań obliczeniowych. II. Przeprowadzanie doświadczeń i wyciąganie wniosków z otrzymanych wyników. III. Wskazywanie w otaczającej rzeczywistości przykładów zjawisk opisywanych za pomocą poznanych praw i zależności fizycznych. IV.Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularno-naukowych). Treści nauczania i umiejętności wymagania szczegółowe 1. Ruch prostoliniowy i siły. Uczeń: 1) posługuje się pojęciem prędkości do opisu ruchu; przelicza jednostki prędkości; 2) odczytuje prędkość i przebytą odległość z wykresów zależności drogi i prędkości od czasu, oraz rysuje te wykresy na podstawie opisu słownego; 3) podaje przykłady sił i rozpoznaje je w różnych sytuacjach praktycznych; 4) opisuje zachowanie się ciał na podstawie pierwszej zasady dynamiki Newtona; 5) odróżnia prędkość średnią od chwilowej w ruchu niejednostajnym; 6) posługuje się pojęciem przyspieszenia do opisu ruchu prostoliniowego jednostajnie zmiennego; 7) opisuje zachowanie się ciał na podstawie drugiej zasady dynamiki Newtona; 8) stosuje do obliczeń związek między masą ciała, przyspieszeniem i siłą; 9) oblicza wartość siły ciężkości działającej na ciało o znanej masie; 10) opisuje wzajemne oddziaływanie ciał posługując się trzecią zasadą dynamiki; 11) wyjaśnia zasadę działania dźwigni dwustronnej, bloku nieruchomego, kołowrotu; 12) opisuje wpływ oporów ruchu na poruszające się ciała. 2. Energia. Uczeń: 1) wykorzystuje pojęcie energii i wymienia różne formy energii; 2) posługuje się pojęciem pracy i mocy; 3) opisuje wpływ wykonanej pracy na zmianę energii potencjalnej ciała; 4) posługuje się pojęciem energii mechanicznej jako sumy energii kinetycznej i potencjalnej; 5) stosuje zasadę zachowania energii mechanicznej; 6) analizuje jakościowo zmiany energii wewnętrznej spowodowane wykonaniem pracy i przepływem ciepła; 7) wyjaśnia związek między energią kinetyczną cząsteczek i temperaturą; 6

8) wyjaśnia przepływ ciepła w zjawisku przewodnictwa cieplnego oraz rolę izolacji cieplnej; 9) opisuje zjawiska topnienia, krzepnięcia, parowania, skraplania, sublimacji i resublimacji; 10) posługuje się pojęciem ciepła właściwego, ciepła topnienia i ciepła parowania; 11) opisuje ruch cieczy i gazów w zjawisku konwekcji. 3. Właściwości materii. Uczeń: 1) analizuje różnice w budowie mikroskopowej ciał stałych cieczy i gazów; 2) omawia budowę kryształów na przykładzie soli kuchennej; 3) posługuje się pojęciem gęstości; 4) stosuje do obliczeń związek między masą, gęstością i objętością ciał stałych i cieczy na podstawie wyników pomiarów wyznacza gęstość cieczy i ciał stałych; 5) opisuje zjawisko napięcia powierzchniowego na wybranym przykładzie; 6) posługuje się pojęciem ciśnienia (w tym ciśnienia hydrostatycznego i atmosferycznego); 7) formułuje prawo Pascala i podaje przykłady jego zastosowania; 8) oblicza i porównuje wartość siły wyporu dla ciał zanurzonych w cieczy lub gazie; 9) wyjaśnia pływanie ciał na podstawie prawa Archimedesa. 4. Elektryczność. Uczeń: 1) opisuje sposoby elektryzowania ciał przez tarcie i dotyk; wyjaśnia, że zjawisko to polega na przepływie elektronów; analizuje kierunek przepływu elektronów; 2) opisuje jakościowo oddziaływanie ładunków jednoimiennych i różnoimiennych; 3) odróżnia przewodniki od izolatorów oraz podaje przykłady obu rodzajów ciał; 4) stosuje zasadę zachowania ładunku elektrycznego; 5) posługuje się pojęciem ładunku elektrycznego jako wielokrotności ładunku elektronu (elementarnego); 6) opisuje przepływ prądu w przewodnikach jako ruch elektronów swobodnych; 7) posługuje się pojęciem natężenia prądu elektrycznego; 8) posługuje się (intuicyjnie) pojęciem napięcia elektrycznego; 9) posługuje się pojęciem oporu elektrycznego, stosuje prawo Ohma w prostych obwodach elektrycznych; 10) posługuje się pojęciem pracy i mocy prądu elektrycznego; 11) przelicza energię elektryczną podaną w kilowatogodzinach na dżule i na odwrót; 12) buduje proste obwody elektryczne i rysuje ich schematy; 13) wymienia formy energii na jakie zamieniana jest energia elektryczna. 5. Magnetyzm. Uczeń: 1) nazywa bieguny magnetyczne i opisuje charakter oddziaływania między nimi; 2) opisuje zachowanie igły magnetycznej w obecności magnesu oraz zasadę działania kompasu; 3) opisuje oddziaływanie magnesów na żelazo i podaje przykłady wykorzystania tego oddziaływania; 4) opisuje działanie przewodnika z prądem na igłę magnetyczną; 5) opisuje działanie elektromagnesu i rolę rdzenia w elektromagnesie; 7

6) opisuje wzajemne oddziaływanie magnesów z elektromagnesami i wyjaśnia działanie silnika elektrycznego prądu stałego. 6. Ruch drgający i fale. Uczeń: 1) opisuje ruch wahadła matematycznego i ciężarka na sprężynie oraz analizuje przemiany energii w tych ruchach; 2) posługuje się pojęciami amplitudy drgań, okresu, częstotliwości do opisu drgań, wskazuje położenie równowagi oraz odczytuje amplitudę i okres z wykresu x(t) dla drgającego ciała; 3) opisuje mechanizm przekazywania drgań z jednego punktu ośrodka do drugiego w przypadku fal na napiętej linie i fal dźwiękowych w powietrzu; 4) posługuje się pojęciami: amplitudy, okresu i częstotliwości, prędkości i długości fali do opisu fal harmonicznych oraz stosuje do obliczeń związki między tymi wielkościami; 5) opisuje mechanizm wytwarzania dźwięku w instrumentach muzycznych, głośnikach itp.; 6) wymienia od jakich wielkości fizycznych zależy wysokość i głośność dźwięku; 7) posługuje się pojęciami infradźwięki i ultradźwięki. 7. Światło. Uczeń: 1) porównuje (wymienia cechy wspólne i różnice) mechanizm rozchodzenia się fal mechanicznych i elektromagnetycznych; 2) wyjaśnia powstawanie obszarów cienia i półcienia za pomocą prostoliniowego rozchodzenia się światła w ośrodku jednorodnym; 3) wyjaśnia powstawanie obrazu pozornego w zwierciadle płaskim, wykorzystując prawa odbicia; opisuje zjawisko rozproszenia światła przy odbiciu od powierzchni chropowatej; 4) opisuje skupianie promieni w zwierciadle wklęsłym posługując się pojęciami ogniska i ogniskowej; 5) opisuje (jakościowo) bieg promieni przy przejściu światła z ośrodka rzadszego do ośrodka gęstszego optycznie i odwrotnie; 6) opisuje bieg promieni przechodzących przez soczewkę skupiającą i rozpraszającą (biegnących równolegle do osi optycznej) posługując się pojęciami ogniska i ogniskowej; 7) rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzone przez soczewki, rozróżnia obrazy rzeczywiste, pozorne, proste, odwrócone, powiększone, pomniejszone; 8) wyjaśnia pojęcia krótkowzroczności i dalekowzroczności oraz opisuje rolę soczewek w ich korygowaniu; 9) opisuje zjawisko rozszczepienia światła za pomocą pryzmatu; 10) opisuje światło białe jako mieszaninę barw, a światło lasera jako światło jednobarwne; 11) podaje przybliżoną wartość prędkości światła w próżni; wskazuje prędkość światła jako maksymalną prędkość przepływu informacji; 12) nazywa rodzaje fal elektromagnetycznych (radiowe, mikrofale, promieniowanie podczerwone, światło widzialne, promieniowanie nadfioletowe i rentgenowskie) i podaje przykłady ich zastosowania. 8. Wymagania przekrojowe. Uczeń: 1) opisuje przebieg i wynik przeprowadzanego doświadczenia, wyjaśnia rolę użytych przyrządów, wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny; 2) wyodrębnia zjawisko z kontekstu, wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla wyniku doświadczenia; 8

3) szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku i ocenia na tej podstawie wartości obliczanych wielkości fizycznych; 4) przelicza wielokrotności i podwielokrotności (przedrostki mikro-, mili-, centy-, hekto-, kilo-, mega-). Przelicza jednostki czasu (sekunda, minuta, godzina, doba); 5) rozróżnia wielkości dane i szukane; 6) odczytuje dane z tabeli i zapisuje dane w formie tabeli; 7) rozpoznaje proporcjonalność prostą na podstawie danych liczbowych lub na podstawie wykresu oraz posługuje się proporcjonalnością prostą; 8) sporządza wykres na podstawie danych z tabeli (oznaczenie wielkości i skali na osiach) a także odczytuje dane z wykresu; 9) rozpoznaje zależność rosnącą i malejącą na podstawie danych z tabeli lub na podstawie wykresu oraz wskazuje wielkość maksymalną i minimalną; 10) posługuje się pojęciem niepewności pomiarowej; 11) zapisuje wynik pomiaru lub obliczenia fizycznego jako przybliżony (z dokładnością do 2 cyfr znaczących); 12) planuje doświadczenie lub pomiar, wybiera właściwe narzędzia pomiaru; mierzy: czas, długość, masę, temperaturę, napięcie elektryczne, natężenie prądu. 9. Wymagania doświadczalne W trakcie nauki w gimnazjum uczeń obserwuje i opisuje jak najwięcej doświadczeń. Nie mniej niż połowa doświadczeń opisanych poniższej powinna zostać wykonana samodzielnie przez uczniów w grupach, pozostałe doświadczenia jako pokaz dla wszystkich, wykonany przez wybranych uczniów pod kontrolą nauczyciela. Uczeń: 1) wyznacza gęstość substancji z jakiej wykonano przedmiot w kształcie prostopadłościanu, walca lub kuli za pomocą wagi i linijki; 2) wyznacza prędkość przemieszczania się (np. w czasie marszu, biegu, pływania, jazdy rowerem) za pośrednictwem pomiaru odległości i czasu; 3) dokonuje pomiaru siły wyporu za pomocą siłomierza (dla ciała wykonanego z jednorodnej substancji o gęstości większej od gęstości wody); 4) wyznacza masę ciała za pomocą dźwigni dwustronnej, innego ciała o znanej masie i linijki; 5) wyznacza ciepło właściwe wody za pomocą czajnika elektrycznego lub grzałki o znanej mocy (przy założeniu braku strat); 6) demonstruje zjawisko elektryzowania przez tarcie oraz wzajemnego oddziaływania ciał naładowanych; 7) buduje prosty obwód elektryczny według zadanego schematu (wymagana jest znajomość symboli elementów: ogniwo, opornik, żarówka, wyłącznik, woltomierz, amperomierz); 8) wyznacza opór elektryczny opornika lub żarówki za pomocą woltomierza i amperomierza; 9) wyznacza moc żarówki zasilanej z baterii za pomocą woltomierza i amperomierza; 10) demonstruje działanie prądu w przewodzie na igłę magnetyczną (zmiany kierunku wychylenia przy zmianie kierunku przepływu prądu, zależność wychylenia igły od pierwotnego jej ułożenia względem przewodu); 11) demonstruje zjawisko załamania światła (zmiany kąta załamania przy zmianie kąta padania jakościowo; 9

12) wyznacza okres i częstotliwość drgań ciężarka zawieszonego na sprężynie oraz okres i częstotliwość drgań wahadła matematycznego; 13) wytwarza dźwięk o większej i mniejszej częstotliwości od danego dźwięku za pomocą dowolnego drgającego przedmiotu lub instrumentu muzycznego; 14) wytwarza za pomocą soczewki skupiającej ostry obraz przedmiotu na ekranie odpowiednio dobierając doświadczalnie położenie soczewki i przedmiotu. 10

FIZYKA IV etap edukacyjny zakres podstawowy Cele kształcenia wymagania ogólne I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań obliczeniowych. II. Przeprowadzanie doświadczeń i wyciąganie wniosków z otrzymanych wyników. III. Wskazywanie w otaczającej rzeczywistości przykładów zjawisk opisywanych za pomocą poznanych praw i zależności fizycznych. IV. Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym popularno-naukowych). Treści nauczania i umiejętności wymagania szczegółowe 1. Grawitacja i elementy astronomii. Uczeń: 1) opisuje ruch jednostajny po okręgu posługując się pojęciem okresu i częstotliwości; 2) opisuje zależności między siłą dośrodkową a masą, prędkością lub promieniem oraz wskazuje przykłady sił pełniących rolę siły dośrodkowej; 3) interpretuje zależności między wielkościami w prawie powszechnego ciążenia; 4) wyjaśnia na czym polega stan nieważkości i podaje warunki jego występowania; 5) wyjaśnia wpływ siły grawitacji Słońca na ruch planet i siły grawitacji planet na ruch ich księżyców, podaje przyczynę spadania ciał na powierzchnię Ziemi; 6) posługuje się pojęciem pierwszej prędkości kosmicznej i satelity geostacjonarnego; opisuje ruch sztucznych satelitów wokół Ziemi (jakościowo), wskazuje siłę dośrodkową, wyznacza zależność okresu ruchu od promienia orbity; 7) wyjaśnia dlaczego planety widziane z Ziemi przesuwają się na tle gwiazd; 8) wyjaśnia przyczynę występowania faz i zaćmień Księżyca; 9) opisuje zasadę pomiaru odległości do Księżyca i planet opartą na paralaksie i zasadę pomiaru odległości od najbliższych gwiazd opartą na paralaksie rocznej, posługuje się pojęciem jednostki astronomicznej i roku świetlnego; 10) opisuje zasadę określania orientacyjnego wieku Układu Słonecznego; 11) opisuje budowę Galaktyki i miejsce Układu Słonecznego w Galaktyce; 12) opisuje Wielki Wybuch jako początek znanego nam Wszechświata; zna przybliżony wiek Wszechświata, opisuje rozszerzanie się Wszechświata (ucieczkę galaktyk). 2. Fizyka atomowa. Uczeń: 1) opisuje promieniowanie ciał, rozróżnia widma ciągłe i liniowe rozrzedzonych gazów jednoatomowych, w tym wodoru; 2) interpretuje linie widmowe jako przejścia między poziomami energetycznymi atomów; 3) opisuje budowę atomu wodoru, stan podstawowy i stany wzbudzone; 4) wyjaśnia pojęcie fotonu i jego energii; 5) interpretuje zasadę zachowania energii przy przejściach elektronu między poziomami energetycznymi w atomie z udziałem fotonu; 11

6) opisuje efekt fotoelektryczny, wykorzystuje zasadę zachowania energii do wyznaczenia energii i prędkości fotoelektronów. 3. Fizyka jądrowa. Uczeń: 1) posługuje się pojęciami pierwiastek, jądro atomowe, izotop, proton, neutron, elektron; podaje skład jądra atomowego na podstawie liczby masowej i atomowej; 2) posługuje się pojęciami: energii spoczynkowej, deficytu masy i energii wiązania; oblicza te wielkości dla dowolnego pierwiastka układu okresowego; 3) wymienia właściwości promieniowania jądrowego α, β, γ; opisuje rozpady alfa, beta (wiadomości o neutrinach nie są wymagane), sposób powstawania promieniowania gamma; posługuje się pojęciem jądra stabilnego i niestabilnego; 4) opisuje rozpad izotopu promieniotwórczego posługując się pojęciem czasu połowicznego rozpadu; rysuje wykres zależności liczby jąder, które uległy rozpadowi; wyjaśnia zasadę datowania substancji na podstawie składu izotopowego, np. datowanie węglem 14 C; 5) opisuje reakcje jądrowe stosując zasadę zachowania liczby nukleonów i zasadę zachowania ładunku, zasadę zachowania energii; 6) opisuje wybrany sposób wykrywania promieniowania jonizującego; 7) wyjaśnia wpływ promieniowania jądrowego na materię oraz na organizmy żywe; 8) podaje przykłady zastosowania zjawiska promieniotwórczości i energii jądrowej; 9) opisuje reakcję rozszczepienia uranu 235 U zachodzącą w wyniku pochłonięcia neutronu; podaje warunki zajścia reakcji łańcuchowej; 10) opisuje działanie elektrowni atomowej oraz wymienia korzyści i zagrożenia płynące z energetyki jądrowej; 11) opisuje reakcje termojądrowe zachodzące w bombie wodorowej oraz w gwiazdach. FIZYKA IV etap edukacyjny zakres rozszerzony Cele kształcenia wymagania ogólne I. Znajomość i umiejętność wykorzystania pojęć i praw fizyki do wyjaśniania procesów i zjawisk w przyrodzie. II. Analiza tekstów popularnonaukowych i ocena ich treści. III. Wykorzystanie i przetwarzanie informacji zapisanych w postaci tekstu, tabel, wykresów, schematów i rysunków. IV. Budowa prostych modeli fizycznych i matematycznych do opisu zjawisk. V. Planowanie i wykonywanie prostych doświadczeń i analiza ich wyników. 12

Treści nauczania i umiejętności wymagania szczegółowe 1. Ruch punktu materialnego. Uczeń; 1) rozróżnia wielkości wektorowe od skalarnych; 2) opisuje ruch w różnych układach odniesienia; 3) oblicza prędkości względne dla ruchów wzdłuż prostej; 4) wykorzystuje związki pomiędzy położeniem, prędkością i przyspieszeniem w ruchu jednostajnym i jednostajnie zmiennym do obliczania parametrów ruchu; 5) rysuje i interpretuje wykresy zależności parametrów ruchu od czasu; 6) oblicza parametry ruchu podczas swobodnego spadku i rzutu pionowego; 7) opisuje swobodny ruch ciał wykorzystując pierwszą zasadę dynamiki; 8) wyjaśnia ruch ciał na podstawie drugiej zasady dynamiki; 9) stosuje trzecią zasadę dynamiki do opisu zachowania się ciał; 10) wykorzystuje zasadę zachowania pędu do obliczania prędkości ciał podczas zderzeń niesprężystych i zjawiska odrzutu; 11) wyjaśnia zachowania się ciał pod działaniem sił bezwładności w układzie nieinercjalnym; 12) posługuje się pojęciem siły tarcia do wyjaśniania ruchu ciał; 13) składa i rozkłada siły działające wzdłuż prostych nierównoległych; 14) oblicza parametry ruchu jednostajnego po okręgu; opisuje wektory prędkości i przyspieszenia dośrodkowego; 15) analizuje ruch ciał w dwóch wymiarach na przykładzie rzutu poziomego. 2. Mechanika bryły sztywnej. Uczeń: 1) rozróżnia pojęcia: punkt materialny, bryła sztywna, zna granice ich stosowalności; 2) rozróżnia pojęcia: masa i moment bezwładności; 3) oblicza momenty sił; 4) analizuje równowagę brył sztywnych, w przypadku, gdy siły leżą w jednej płaszczyźnie (równowaga sił i momentów sił); 5) wyznacza położenie środka masy; 6) opisuje ruch obrotowy bryły sztywnej wokół osi przechodzącej przez środek masy (prędkość kątowa, przyspieszenie kątowe); 7) analizuje ruch obrotowy bryły sztywnej pod wpływem momentu sił; 8) stosuje zasadę zachowania momentu pędu do analizy ruchu; 9) uwzględnia energię kinetyczną ruchu obrotowego w bilansie energii. 3. Energia mechaniczna. Uczeń: 1) oblicza pracę siły na danej drodze; 2) oblicza wartość energii kinetycznej i potencjalnej ciał; 3) wykorzystuje zasadę zachowania energii mechanicznej do obliczania parametrów ruchu; 4) oblicza moc urządzeń, uwzględniając ich sprawność; 5) stosuje zasadę zachowania energii do opisu zderzeń sprężystych i niesprężystych. 4. Grawitacja. Uczeń: 13

1) wykorzystuje prawo powszechnego ciążenia do obliczenia siły oddziaływań grawitacyjnych między masami punktowymi i sferycznie symetrycznymi; 2) rysuje linie pola grawitacyjnego, rozróżnia pole jednorodne od pola centralnego; 3) oblicza wartość i kierunek pola grawitacyjnego na zewnątrz ciała sferycznie symetrycznego; 4) wyprowadza związek między przyspieszeniem grawitacyjnym na powierzchni planety a jej masą i promieniem; 5) oblicza zmiany energii potencjalnej grawitacji i wiąże je z pracą lub zmianą energii kinetycznej; 6) wyjaśnia pojęcie pierwszej i drugiej prędkości kosmicznej; 7) oblicza okres ruchu satelitów (bez napędu) wokół Ziemi; 8) oblicza okresy obiegu planet i ich średnie odległości od gwiazdy wykorzystując III prawo Keplera dla orbit kołowych; 9) oblicza masę ciała niebieskiego na podstawie obserwacji ruchu jego satelity. 5. Termodynamika. Uczeń: 1) wykorzystuje równanie Clapeyrona do obliczania parametrów gazu; 2) wyjaśnia założenia gazu doskonałego i stosuje równanie gazu doskonałego do wyznaczenia parametrów gazu; 3) opisuje przemianę izotermiczną, izobaryczną i izochoryczną; 4) interpretuje wykresy ilustrujące przemiany gazu doskonałego; 5) opisuje związek pomiędzy temperaturą w skali Kelwina a średnią energią kinetyczną cząsteczek; 6) stosuje pierwszą zasadę termodynamiki, odróżnia przekaz energii w formie pracy od przekazu energii w formie ciepła; 7) oblicza zmianę energii wewnętrznej w przemianach izobarycznej i izochorycznej oraz pracę wykonaną w przemianie izobarycznej; 8) posługuje się pojęciem ciepła molowego w przemianach gazowych; 9) analizuje I zasadę termodynamiki; 10) interpretuje II zasadę termodynamiki; 11) analizuje cykle termodynamiczne, oblicza sprawność silników cieplnych; 12) odróżnia wrzenie od parowania powierzchniowego; analizuje wpływ ciśnienia na temperaturę wrzenia cieczy; 13) wykorzystuje pojęcie ciepła właściwego oraz ciepła przemiany fazowej w analizie bilansu cieplnego. 6. Ruch harmoniczny i fale mechaniczne. Uczeń: 1) analizuje ruch pod wpływem sił sprężystości, podaje przykłady takiego ruchu; 2) oblicza energię potencjalną sprężystości; 3) stosuje zasadę zachowania energii w ruchu drgającym; 4) oblicza okres drgań ciężarka na sprężynie i wahadła matematycznego; 5) interpretuje wykresy zależności położenia, prędkości i przyśpieszenia od czasu w ruchu drgającym; 6) opisuje drgania wymuszone; 7) opisuje zjawisko rezonansu mechanicznego na wybranych przykładach; 8) opisuje przemiany energii kinetycznej i potencjalnej w ruchu drgającym; 14

9) stosuje w obliczeniach związek między parametrami fali: długością, częstotliwością, okresem, prędkością; 10) opisuje załamanie fali na granicy ośrodków; 11) wyjaśnia zjawisko ugięcia fali w oparciu o zasadę Huygensa; 12) opisuje zjawisko interferencji, wyznacza długość fali na podstawie obrazu interferencyjnego; 13) opisuje fale stojące i ich związek z falami biegnącymi; 14) opisuje efekt Dopplera w przypadku poruszającego się źródła i nieruchomego obserwatora. 7. Pole elektryczne. Uczeń: 1) wykorzystuje prawo Coulomba do obliczenia siły oddziaływania elektrostatycznego między ładunkami; 2) posługuje się pojęciem natężenia pola elektrostatycznego; 3) oblicza natężenie pola centralnego pochodzącego od jednego ładunku punktowego; 4) analizuje jakościowo pole pochodzące od układu ładunków; 5) wyznacza pole elektrostatyczne na zewnątrz naelektryzowanego ciała sferycznie symetrycznego; 6) przedstawia pole elektrostatyczne za pomocą linii pola; 7) opisuje pole kondensatora płaskiego, oblicza napięcie między okładkami; 8) posługuje się pojęciem pojemności elektrycznej kondensatora; 9) oblicza pojemność kondensatora płaskiego znając jego cechy geometryczne; 10) oblicza pracę potrzebną do naładowania kondensatora; 11) analizuje ruch cząstki naładowanej w stałym jednorodnym polu elektrycznym; 12) opisuje wpływ pola elektrycznego na rozmieszczenie ładunków w przewodniku, wyjaśnia działanie piorunochronu i klatki Faradaya. 8. Prąd stały. Uczeń: 1) wyjaśnia pojęcie siły elektromotorycznej ogniwa i oporu wewnętrznego; 2) oblicza opór przewodnika, znając jego opór właściwy i wymiary geometryczne; 3) rysuje charakterystykę prądowo-napięciową opornika podlegającego prawu Ohma; 4) stosuje prawa Kirchhoffa do analizy obwodów elektrycznych; 5) oblicza opór zastępczy oporników połączonych szeregowo lub równolegle; 6) oblicza pracę prądu przepływającego przez różne elementy obwodu oraz moc wydzielaną na tych elementach; 7) opisuje wpływ temperatury na opór metali i półprzewodników; 8) analizuje pracę prądu elektrycznego, przemiany energii elektrycznej w energię wewnętrzną. 9. Magnetyzm, indukcja magnetyczna. Uczeń: 1) szkicuje przebieg linii pola magnetycznego w pobliżu magnesów trwałych i przewodników z prądem (przewodnik liniowy, pętla, zwojnica); 2) oblicza wektor indukcji magnetycznej wytworzonej przez przewodniki z prądem (przewodnik liniowy, pętla, zwojnica); 3) analizuje ruch cząstki naładowanej w jednorodnym polu magnetycznym; 15

4) opisuje wpływ materiałów magnetycznych (ferromagnetyków) na pole magnetyczne; 5) opisuje zastosowanie materiałów ferromagnetycznych; 6) analizuje siłę elektrodynamiczną działającą na przewodnik z prądem w polu magnetycznym; 7) opisuje zasadę działania silnika elektrycznego; 8) oblicza strumień indukcji magnetycznej przez powierzchnię; 9) analizuje napięcie uzyskiwane na końcach przewodnika podczas ruchu przewodnika w polu magnetycznym; 10) oblicza siłę elektromotoryczną powstającą w wyniku indukcji elektromagnetycznej; 11) stosuje regułę Lenza w celu wskazania kierunku przepływu prądu indukcyjnego; 12) opisuje budowę i zasadę działania prądnicy i transformatora; 13) opisuje prąd przemienny (natężenie, napięcie, częstotliwość, wartości skuteczne); 14) opisuje działanie diody jako prostownika; 15) opisuje zjawisko samoindukcji. 10. Fale elektromagnetyczne i optyka. Uczeń: 1) opisuje widmo fal elektromagnetycznych i podaje przykłady wykorzystania fal w poszczególnych zakresach; 2) opisuje jedną z metod wyznaczenia prędkości światła; 3) opisuje doświadczenia Younga; 4) wyznacza długość fali świetlnej przy użyciu siatki dyfrakcyjnej; 5) opisuje i wyjaśnia zjawisko polaryzacji światła przy odbiciu i przy przejściu przez polaryzator; 6) wykorzystuje prawo załamania światła do wyznaczenia biegu promienia w pobliżu granicy dwóch ośrodków; 7) opisuje zjawisko całkowitego wewnętrznego odbicia i wyznacza kąt graniczny; 8) rysuje obrazy rzeczywiste i pozorne otrzymywane za pomocą soczewek skupiających i rozpraszających; 9) stosuje równanie soczewki, wyznacza położenie i powiększenie otrzymanych obrazów. 11. Fizyka atomowa i kwanty promieniowania elektromagnetycznego. Uczeń: 1) opisuje zjawisko fotoelektryczne; 2) stosuje zależność między energią fotonu, a częstotliwością i długością fali do opisu zjawiska fotoelektrycznego wewnętrznego i zewnętrznego; 3) stosuje zasadę zachowania energii do wyznaczenia częstotliwości promieniowania emitowanego i absorbowanego przez atomy; 4) opisuje mechanizmy powstawania promieniowania rentgenowskiego. 12. Wymagania przekrojowe Oprócz wiedzy z wybranych działów fizyki uczeń: 1) przedstawia jednostki wielkości fizycznych wymienionych w podstawie programowej, opisuje ich związki z jednostkami podstawowymi; 2) samodzielnie wykonuje poprawne wykresy (właściwe oznaczenie osi, wybór skali, oznaczenie niepewności punktów pomiarowych); 3) przeprowadza złożone obliczenia liczbowe posługując się kalkulatorem; 16

4) interpoluje, ocenia orientacyjnie wartość pośrednią (interpolowaną) między danymi w tabeli, także za pomocą wykresu; 5) dopasowuje prostą y=ax+b do wykresu i ocenia trafność tego postępowania; oblicza wartości współczynników a i b (ocena ich niepewności nie jest wymagana); 6) opisuje podstawowe zasady niepewności pomiaru (szacowanie niepewności pomiaru, obliczanie niepewności względnej, wskazywanie wielkości której pomiar ma decydujący wkład na niepewność otrzymanego wyniku wyznaczanej wielkości fizycznej); 7) szacuje wartość spodziewanego wyniku obliczeń, krytycznie analizuje realność otrzymanego wyniku; 8) przedstawia własnymi słowami główne tezy poznanego artykułu popularno-naukowego z dziedziny fizyki lub astronomii. 13. Wymagania doświadczalne Uczeń przeprowadza badania polegające na wykonaniu pomiarów, opisie i analizie wyników oraz, jeżeli to możliwe, wykonaniu i interpretacji wykresów dotyczące: 1) ruchu prostoliniowego jednostajnego i jednostajnie zmiennego (np. wyznaczenie przyspieszenia w ruchu jednostajnie zmiennym); 2) spadku swobodnego (np. pomiar i wykonanie wykresu zależności drogi od czasu); 3) ruchu wahadła (np. wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego); 4) ciepła właściwego (np. wyznaczenie ciepła właściwego danej cieczy); 5) kształtu linii pól magnetycznego i elektrycznego (np. wyznaczenie pola wokół przewodu w kształcie pętli, w którym płynie prąd); 6) charakterystyki prądowo-napięciowej opornika, żarówki, ewentualnie diody (np. pomiar i wykonanie wykresu zależności I(U); 7) drgań struny (np. pomiar częstotliwości podstawowej drgań struny dla różnej długości drgającej części struny); 8) dyfrakcji światła na siatce dyfrakcyjnej lub płycie CD (np. wyznaczenie gęstości ścieżek na płycie CD); 9) załamania światła (np. wyznaczenie współczynnika załamania światła z pomiaru kąta granicznego); 10) obrazów optycznych otrzymywanych za pomocą soczewek (np. wyznaczenie powiększenia obrazu i porównanie go z powiększeniem obliczonym teoretycznie). Przedmiot uzupełniający: PRZYRODA IV etap edukacyjny Celem zajęć Przyroda jest poszerzenie wiedzy z zakresu nauk przyrodniczych tych uczniów, którzy na IV etapie edukacyjnym nie wybrali zajęć w zakresie rozszerzonym z przedmiotów: fizyka, chemia, biologia, geografia. Poniższa tabela przedstawia przykładowe tematy zajęć. Na zajęciach można realizować bądź wątek tematyczny, czyli omówić wybrany temat w zakresie przedmiotów: fizyka, chemia, 17

biologia, geografia, bądź wątek przedmiotowy, czyli omówić jedną pełną grupę tematów w obrębie wybranego przedmiotu. Zajęcia na IV etapie edukacyjnym powinny objąć co najmniej cztery takie wątki (np. cztery wątki tematyczne lub dwa wątki tematyczne i dwa wątki przedmiotowe). I. Nauka i świat II. Nauka i technologia III. Nauka wokół nas 1. Fizyka 2. Chemia 3. Biologia 4. Geografia 1. Metoda naukowa i wyjaśnianie świata 1.1 1.2 1.3 1.4 2. Historia myśli naukowej 2.1 2.2 2.3 2.4 3. Wielcy rewolucjoniści nauki 3.1 3.2 3.3 3.4 4. Dylematy moralne w nauce 4.1 4.2 4.3 4.4 5. Nauka i pseudonauka 5.1 5.2 5.3 5.4 6. Nauka w mediach 6.1 6.2 6.3 6.4 7. Nauka w komputerze 7.1 7.2 7.3 7.4 8. Polscy badacze i ich odkrycia 8.1 8.2 8.3 8.4 9. Wynalazki, które zmieniły świat 9.1 9.2 9.3 9.4 10. Energia od słońca do żarówki 10.1 10.2 10.3 10.4 11. Światło i obraz 11.1 11.2 11.3 11.4 12. Sport 12.1 12.2 12.3 12.4 13. Technologie przyszłości 13.1 13.2 13.3 13.4 14. Współczesna diagnostyka i medycyna 14.1 14.2 14.3 14.4 15. Ochrona przyrody i środowiska 15.1 15.2 15.3 15.4 16. Nauka i sztuka 16.1 16.2 16.3 16.4 17. Uczenie się 17.1 17.2 17.3 17.4 18. Barwy i zapachy świata 18.1 18.2 18.3 18.4 19. Cykle, rytmy i czas 19.1 19.2 19.3 19.4 20. Śmiech i płacz 20.1 20.2 20.3 20.4 21. Zdrowie 21.1 21.2 21.3 21.4 22. Piękno i uroda 22.1 22.2 22.3 22.4 23. Woda cud natury 23.1 23.2 23.3 23.4 24. Największe i najmniejsze 24.1 24.2 24.3 24.4 Tematy zajęć: 1. Metoda naukowa i wyjaśnianie świata: 1) obserwacja i eksperyment w fizyce; rola teorii i doświadczenia w rozwoju fizyki; 2) obserwacja i eksperyment w chemii; różne możliwości wykorzystania doświadczeń chemicznych (ilustrujące, badawcze wprowadzające, badawcze problemowo-odkrywające i badawcze problemowo-weryfikujące) w procesie poznawczym; 3) obserwacje i eksperyment w biologii; teoria ewolucji jako centralna teoria biologii; czy teoria ewolucji jest weryfikowalna? 4) teoria powstania i ewolucji wszechświata; jaka jest przyszłość świata? 2. Historia myśli naukowej: 1) poglądy na budowę wszechświata w starożytności i średniowieczu; teoria heliocentryczna Kopernika; obserwacje Galileusza, Keplera; prawo powszechnej grawitacji Newtona; współczesne poglądy na budowę wszechświata; 2) od alchemii do chemii współczesnej; ujmowanie wiedzy chemicznej w karby teorii naukowych; pojęcia związku chemicznego, pierwiastka, nowożytna teoria atomistyczna, usystematyzowanie pierwiastków w układzie okresowym; 18

3) biologia a średniowieczna scholastyka; kreacjonizm i rozwój systematyki; przełom darwinowski i rozwój teorii ewolucji; 4) od opisu świata do teorii aktualizmu geograficznego. 3. Wielcy rewolucjoniści nauki: 1) Newton i teoria grawitacji; Einstein i teoria względności; Planck i pozostali twórcy teorii kwantów (Bohr, Dirac, Heisenberg); 2) od Boyle a do Mendelejewa fizycy i chemicy XVIII i XIX wieku (Boyle, Lavoisier, Proust, Dalton, Mendelejew); 3) Arystoteles i początki biologii; Linneusz i porządek przyrody; Darwin i wyjaśnianie różnorodności organizmów; 4) odkrywanie i poznawanie kuli ziemskiej; Świat przed i po Kolumbie. 4. Dylematy moralne w nauce: 1) rozwój fizyki a rozwój broni; broń jądrowa a energetyka jądrowa; 2) wynalazek A. Nobla; broń chemiczna; 3) nadużycia wniosków z teorii ewolucji: darwinizm społeczny, rasizm, seksizm i inne formy nietolerancji; co mówi, a czego nie mówi socjobiologia; dylematy bioetyki w świetle osiągnięć współczesnej genetyki, biotechnologii i medycyny; 4) czy rosnące potrzeby człowieka uzasadniają każdą ingerencję człowieka w środowisku przyrodniczym? 5. Nauka i pseudonauka: 1) astrologia. różdżkarstwo, rzekome prądy (żyły) wodne, lewitacja co na ten temat mówi fizyka; 2) krytyka homeopatii jako koncepcji leczenia niczym ; szkodliwa chemia krytyczna opinia społeczeństwa oparta na niepełnej wiedzy; 3) teoria inteligentnego projektu odświeżona wersja kreacjonizmu; bioenergoterapia współczesna magia lecznicza; biodynamiczne zasady uprawy roślin; 4) teoria młodej Ziemi geologiczna postać kreacjonizmu. 6. Nauka w mediach: 1) najnowsze osiągnięcia w badaniach kosmosu, np. odkrycie planet krążących wokół innych gwiazd (A. Wolszczan); 2) najczęstsze błędy chemiczne pojawiające się w mediach i przekłamania zawarte w reklamach; 3) spór o GMO i wytwarzane z nich produkty; media a świadomość ekologiczna społeczeństwa; zdrowie w mediach: między reklamą a informacją; prawda i mity na temat żywności typu light; 4) kontrowersyjne problemy w mediach: wyczerpywanie się źródeł energii, niebezpieczeństwa energetyki jądrowej, wpływ działalności ludzkiej na klimat. 7. Nauka w komputerze: 1) Wszechświat w komputerze; 2) modelowanie atomów, cząsteczek i przemian chemicznych; pomiary i komputerowa interpretacja ich wyników; 3) modelowanie zjawisk biologicznych; bioinformatyka; 19

4) modelowanie zjawisk geograficznych czy grozi nam ocieplenie klimatu, czy może następna epoka lodowcowa; informacje ze świata w kilka sekund. 8. Polscy badacze i ich odkrycia: 1) M. Kopernik i system geocentryczny, M. Skłodowska-Curie i badania nad promieniotwórczością; 2) I. Łukasiewicz i początki przemysłu naftowego, K. Olszewski i Z. Wróblewski skroplenie azotu, K. Fajans badania nad pierwiastkami promieniotwórczymi; 3) K. Funk i odkrycie witamin, R. Weigl i odkrycie szczepionki przeciwko durowi plamistemu; 4) P.E. Strzelecki badacz Australii, J. Dybowski badacz Afryki, I. Domeyko badacz Chile, J. Czerski, A. Czekanowski badacze Syberii. 9. Wynalazki, które zmieniły świat: 1) Silniki (parowe, spalinowe, elektryczne); telegraf, telefon, radio; 2) proch, papier, szkło, porcelana, stopy metali, mydła, detergenty, tworzywa i włókna sztuczne i syntetyczne, kosmetyki i farmaceutyki, dynamit; produkty ropopochodne; 3) pierwszy mikroskop i rozwój technik mikroskopowych; Edward Jenner i pierwsza szczepionka; Alexander Fleming i penicylina; termostabilna polimeraza DNA i rozwój biotechnologii molekularnej; 4) GPS świat na wyciągnięcie ręki. 10. Energia od słońca do żarówki: 1) światło płomienia, żarówki, lasera; energia słoneczna, jądrowa i termojądrowa; 2) układ otwarty, zamknięty i izolowany przykłady; energia wewnętrzna; procesy samorzutne i wymuszone; właściwości substancji, z których wykonuje się elementy oświetlenia (żarówki tradycyjne, energooszczędne, jarzeniówki); 3) fotosynteza, oddychanie komórkowe i produkcja ATP; ATP jako wewnątrzkomórkowy przenośnik użytecznej biologicznie energii chemicznej; przepływ energii w biosferze; oazy hydrotermalne ekosystemy niezależne od energii słonecznej; 4) czy energia słoneczna stanie się rozwiązaniem problemów energetycznych na Ziemi?. 11. Światło i obraz: 1) barwy i ich składanie; system zapisu barw RGB oraz CMYK; elementy światłoczułe w aparatach i kamerach cyfrowych; 2) substancje światłoczułe; powstawanie obrazu na materiale światłoczułym; 3) fotoreceptory i oczy zwierząt; powstawanie obrazu na siatkówce i w mózgu; odbitka fotograficzna na liściu. Bioluminescencja; 4) cywilizacja obrazkowa obraz jako przekaz informacji i jego uwarunkowania społeczne i kulturowe. 12. Sport: 1) aerodynamika; wpływ stroju i sprzętu sportowego (np. buty, kombinezon itp.) na wyniki; 2) chemia osiągnięć sportowych doping; 3) biologiczne granice rekordów sportowych; co nam dała medycyna sportowa? 4) dlaczego biegacze afrykańscy są najlepsi na świecie?; geografia osiągnięć sportowych. 20

13. Technologie przyszłości: 1) półprzewodniki, diody, tranzystory i inne elementy współczesnej elektroniki, np. ciekłe kryształy lub nadprzewodniki; 2) polimery przewodzące prąd elektryczny; fulereny i nanorurki węglowe jako elementy konstrukcyjne nanotechnologii; 3) nowoczesne biopolimery rozkładające się plastiki; fotoogniwa wykorzystujące barwniki fotosyntetyczne; mikromacierze; 4) przemysły zaawansowanej technologii (high-tech) najnowsze osiągnięcia. 14. Współczesna diagnostyka i medycyna: 1) ultrasonografia; radio- i laseroterapia; tomografia komputerowa; rezonans magnetyczny; 2) chemiczne podstawy analizy tkanek i płynów ustrojowych; części zamienne, czyli materiały, z których wykonuje się implanty; 3) molekularne i immunologiczne metody wykrywania patogenów; wykrywanie mutacji genowych; 4) czy choroby cywilizacyjne mogą zagrozić światu? Jak się przed nimi ustrzec?. 15. Ochrona przyrody i środowiska: 1) efekt cieplarniany od strony fizycznej kontrowersje wokół wpływu człowieka na jego pogłębianie się; 2) DDT i inne chemiczne środki zwalczania szkodników; nawozy sztuczne znaczenie dla roślin i możliwe negatywne konsekwencje dla środowiska; freony ich natura chemiczna i wpływ na warstwę ozonową; reakcje rodnikowe; gazy cieplarniane charakter, źródła i możliwości ograniczenia emisji; 3) metody genetyczne w ochronie zagrożonych gatunków; zmodyfikowane bakterie w utylizacji szkodliwych zanieczyszczeń; GMO a ochrona przyrody i środowiska; 4) rozwój zrównoważony jedyną alternatywą dla przyszłości świata. 16. Nauka i sztuka: 1) metody datowania: izotopowa (np. 14C), termoluminescencja itd. Inny obraz dzieła sztuki rentgenografia, termografia itd.; 2) wykorzystanie spektroskopowych metod badania składu substancji wykorzystywanych do tworzenia dzieł sztuki; chemia dawnego malarstwa minerały używane do przygotowywania barwników; 3) identyfikacja materiałów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego używanych przez dawnych artystów; symbolika przedstawień roślin i zwierząt na obrazach; sztuka a epidemiologia (choroby ludzi, zwierząt i roślin utrwalone w dawnej sztuce); 4) kataklizmy w dziejach ludzkości przedstawiane w dziełach sztuki; czy Atlantyda istniała naprawdę?; ślizgawki w Holandii zmiany klimatyczne na obrazach. 17. Uczenie się: 1) formy zapisu informacji; sieci neuronowe; 2) budowanie wiedzy, czyli konstruktywistyczne podejście do uczenia się; modelowanie w kształceniu chemicznym; 3) formy uczenia się zwierząt; połączenia nerwowe i ich rola w procesie uczenia się skojarzenia i ścieżki informacyjne ; rodzaje pamięci; zapamiętywanie i odtwarzanie 21