W swej klasyfikacji Chjam przedstawił rozwój myśli drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX w.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "W swej klasyfikacji Chjam przedstawił rozwój myśli drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX w."

Transkrypt

1 WSTĘP Coraz częściej naukowcy z róŝnych krajów, chcąc uniknąć kolejnych kryzysów, szkoły podejmują debatę na temat autonomii i polityki reform, dostrzegając wagę tych procesów. Poszukują takiej myśli przewodniej, która nadawałaby współczesnym modelom kształcenia i wychowania odmienny klimat, jakiś szczególny sposób podejścia do ucznia, ich rodziców czy współpracy z nauczycielami. Nic dziwnego, Ŝe mamy w tym przypadku wyraźnie do czynienia z powrotem fali pedagogów z początku XX w., która zaowocowała tak interesującymi rozwiązaniami edukacyjnymi, jak szkoły M. Montesorii, R. Steinera, P. Petersena, A. Neilla, itp. Powstanie u progu kolejnego stulecia wyraźnego roszczenia przejścia od zuniformizowanej powszechnej szkoły (bez swoistego oblicza, szkoły zatracającej swój wymiar personalistyczno-egzystencjalny i wspólnotowy) do szkół autorskich, samorządnych, suwerennych organizacyjnie, ekonomicznie, programowo i wychowawczo jest ewidentnym symptomem restauracji myśli pedagogicznej minionego wieku i wynikającego z wieloletnich doświadczeń szkół eksperymentalnych dąŝeniem do upowszechnienia idei pedagogiki reform oraz wykreowania nowych rozwiązań w skali mikrosystemowej. Od przełomu lat 80 i 90 XX w. coraz częściej pojawiają się projekty reformowania edukacji, procesu kształcenia i wychowania w poszczególnych szkołach z udziałem przede wszystkim samych nauczycieli. Przyjmują one jedną z nazw: szkoły samodzielnej, szkoły autonomicznej, szkoły o poszerzonej odpowiedzialności, szkoły z własnym profilem, szkoły o częściowej autonomii, szkoły indywidualnych projektów, czy szkoły autorskiej. Badania komparatystyczne myśli pedagogicznej w Polsce Ludowej, podobnie jak i w ościennych krajach socjalistycznych, miały do spełnienia, co najmniej jeden z 2 celów: - Odrzucenie wszystkich niezgodnych z marksizmem prądów i nurtów pedagogicznych - Uzasadnienie, iŝ pedagogika, w tym szczególnie teoria wychowania, osiągnie wyŝszy poziom rozwoju tylko wówczas, kiedy podporządkuje się regułom empiryzmu logicznego i przejdzie od subiektywizmu do obiektywizmu metodologicznego. Przed zupełnie nowym zadaniem stanęły nauki o wychowaniu w społeczeństwie otwartym, pluralistycznym, w którym nie dąŝy się do ujednolicenia elementów struktury społecznej. System tego rodzaju Johan Galtung nazywa liberalnym, bądź pluralistycznym, w którym tolerowana jest róŝnorodność ideologicznych, czy normatywnych orientacji i działań. Dziś pluralizm jest przede wszystkim kulturową i polityczną wizją złoŝonych społeczności o zróŝnicowanych ideologicznie, kulturowo, etnicznie i rasowo grupach ludności. Oznacza on jednak coś więcej. Zakłada ciągły wybór między róŝnymi moŝliwościami. Jest jednoznaczny ze społeczną rekonstrukcją i ciągłą zmianą oraz eksperymentowaniem róŝnymi środkami i róŝnorodnymi drogami i metodami. Tak rozumiany pluralizm oznacza, Ŝe kaŝdy moŝe praktykować odmienny styl wychowania, wybierać odmienną drogę badań, krytyki i afirmacji określonych teorii wychowania. Pojawia się wiec pytani jak poruszać się wobec mnogości róŝnych dyskursów pedagogicznych?. Czy pedagogowi, który dokonywał juŝ wyboru naleŝy pokazywać inne? Trzeba dać pedagogom orientację we współczesnych ideach pedagogicznych. Jedna z pierwszych syntetycznych rekonstrukcji współczesnych prądów i kierunków pedagogicznych była praca Bogdana Nawroczyńskiego, w której przedstawił zapoczątkowane w XX w. najwaŝniejsze w świecie oaz występujące w Polsce prądy myśli pedagogicznej. Kryterium ich prezentacji uczynił zawarte w tych prądach doktryny. Nie brał pod uwagę zmian zachodzących w ich obrębie na przestrzeni dziejów. WyróŜnił, zatem: 1

2 1. Pedagogikę religijno-moralną 2. Kierunki empirystyczne 3. Pedagogikę indywidualistyczną 4. Personalizm pedagogiczny 5. Pedagogikę socjalna (pedagogikę socjalna w ujęciu empirystycznym, pedagogikę socjalną kierunku idealistycznego) 6. Pedagogikę klasowa, narodową i państwową (pedagogikę socjalizmu i komunizmu, pedagogikę wychowania narodowego 7. Pedagogikę kultury (pedagogikę filozoficzną, pragmatystyczną filozofię wychowania) 8. Pedagogikę wychowania przez sztukę 9. Pedagogikę osobowości. Innej próby klasyfikacji prądów i kierunków pedagogicznych oraz ich wartościowania dokonał Ludwik Chmaj. Swoja analizę opatrzył uwagami krytycznymi, wskazaniem słabych stron i błędów oraz uwydatnił rzeczy waŝne i cenne dla wychowania wolnej, samodzielnej i twórczej osobowości. Ukazał teŝ w kaŝdej teorii odbicia realnej sytuacji społeczno-kulturalnej i myśli naukowej, w tym istoty kształcenia i wychowania oraz związki zagadnień teoretycznych z kwestiami praktycznymi. Zaproponował następującą klasyfikację: 1) Pedagogika naturalistyczno-liberalna - Pedagogika psychobiologiczna - Pragmatyzm pedagogiczny - Psychobehawioryzm pedagogiczny - Kierunek terapeutyczny (psychoanaliza, pedagogika seksualna, psychologia indywidualna, neopsychoanaliza, psychagogika, pedagogika integralna, sugestia jako metoda wychowania) - Personalizm pedagogiczny (reakcja przeciw starej szkole, wychowanie estetyczne, impresjonizm pedagogiczny, aktywizm pedagogiczny, próby nowego wychowania, teoretycy nowego wychowania, szkoła pracy) - Pedagogika wspólnoty Ŝycia (szkoły wspólnoty Ŝycia, hamburskie szkoły wspólnoty) - Pedagogika egzystencjalistyczna. 2) Pedagogika socjologiczna: - Pedagogika czysto socjologiczna (wychowanie obywatelskie) - Pedagogika nacjonalistyczna - Pedagogika narodowa - Pedagogika społeczna - Pedagogika idealistyczna. 3) Pedagogika kultury: - Kierunek aksjologiczny - Kierunek aktualistyczny. 4) Pedagogika religijna 5) Pedagogika materializmu historycznego: - Pedagogika socjaldemokratyczny - Pedagogika socjalistyczna. W swej klasyfikacji Chjam przedstawił rozwój myśli drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX w. Kolejnym pedagogiem, który dokonał porównawczej analizy najbardziej typowych, poszczególnych systemów był Kazimierz Sośnicki. W swej monografii wykazał, 2

3 Ŝe funkcjonujące w nich główne pojęcia, prawa i zasady znamienne dla określonych ich grup są ujęte w sposób moŝliwie wyraźny i ostry. Jako jeden z pierwszych podał definicje kierunku pedagogicznego, który ogranicza się tylko do jednej dziedziny wychowania, określając w sposób właściwy dla tej dziedziny lub nawet dla jej pewnej strony czy składnika przedmiot, treści i metody pedagogicznej, np. kierunek szkoła pracy, nowa szkoła, pedagogika tradycyjna, itp. Najczęściej jednak jest utoŝsamia się kierunek z systemem pedagogicznym, który cechuje moŝliwie jednoznaczne określenie przedmiotu badań, prowadzonych w róŝnych dziedzinach i stanowiących modyfikacje tego przedmiotu. Jest to zatem tak zbudowana teoria wychowania, która to samo pojęcie wychowania odnosi do róŝnych dziedzin Ŝycia, np. szklonego, zawodowego, środowiskowego, zaś powstałe w wyniku badań tego procesu uogólnienia i fakty są ułoŝone logicznie i usystematyzowane, stanowiąc jedną całość o charakterze naukowym. Sośnicki wyróŝnia teŝ cechy i funkcje badań porównawczych kierunków pedagogiki. GdyŜ mamy w nich do czynienia z: - Całościowym ujęciem obrazu przekształcającej się pedagogiki w okresie Ŝycia kilku pokoleń - Zrozumieniem wieloznaczności terminów pedagogicznych - Wyraźnym ujęciem całej drogi, jaką odbywała nowoczesna pedagogika od jej powstania i tryumfów, do kolejnego jej schyłku - RozróŜnieniem co w bogactwie ich nowych pojęć jest trwałe, wartościowe i poŝyteczne, a co tylko przesadą i błędem - Wyznaczeniem właściwej pozycji danego kierunku w całości przebiegu historii pedagogiki oraz kierunku aktualnej reformy publicznego wychowania - Zwróceniem uwagi na rolę i dobór jej pomocniczych nauk dla rozwiązywania problemów pedagogicznych, bez redukowania ich do tych nauk - Krytycznym dostrzeŝeniem w kaŝdym systemie czy kierunku jego załoŝeń światopoglądowych, pochodnych w stosunku do filozofii. Sośnicki zaproponował następującą klasyfikację najbardziej typowych systemów i kierunków pedagogicznych przełomu XIX i XX w.: 1. Szkoła tradycyjna 2. Nowe wychowanie 3. Pedagogika pragmatyzmu 4. Pedagogika funkcjonalna 5. Pedagogika eksperymentalna 6. Pedagogika głębi 7. Personalizm 8. Pedagogika kultury 9. Pedagogika społeczna 10. Esencjalizm pedagogiczny 11. Pedagogika neoidealizmu 12. Pedagogika egzystencjalizmu. Inną klasyfikacje najbardziej typowych dla polskiej myśli pedagogicznej XX w. nurtów teoretycznych (prądów, kierunków) i ideologii wychowawczych przedstawił Stefan Wołoszyn. Obejmuje ona: 1. Wielkie nurty teoretyczne: - Pedagogika psychologiczna - Pedagogika socjologiczna 3

4 - Pedagogika kultury - Pedagogika o orientacji egzystencjalistycznej - Pedagogika w klimacie marksizmu. 2. Nowe nurty ostatnich dziesięcioleci XXw.: - Ruchy kontestacyjne i kontrkultura - New Age - Nurt radykalnej krytyki szkoły - Koncepcja / społeczeństwa wychowującego - Nowe alternatywy pedagogiki humanistycznej i antypedagogiki - Pedagogika hermeneutyczna - Nurty postmodernistyczne - Edukacja globalna 3. Pedagogika ideologiczna ideologie wychowawcze: - Pedagogika wychowania narodowego - Pedagogika wychowania społecznego o orientacji liberalno-demokratycznej - Pedagogika wychowania państwowego - Pedagogika wychowania komunistycznego (socjalistycznego) - Pedagogika wychowania religijnego, dominacją wychowania katolickiego. Mirosław Szymański uwaŝa, Ŝe idee pedagogiczne nie szeregują się w czasie po linii postępu, idee starsze nie są wypierane lub wchłaniane przez idee nowsze, lecz zachowują swą niezastępowalna wartość. Z takich, czy innych powodów w jednych okresach historycznych pewne idee zamierają, by w innych odŝywać. Szwajcarski teoretyk i badacz współczesnych prądów o wychowaniu Hans Bernerukazuje ewolucję i wpływ na reformy szkolne na przestrzeni trzydziestolecia następujących prądów pedagogicznych: 1. Antropologii pedagogicznej 2. Empiryczno-analitycznych nauk o wychowaniu 3. Krytycznej nauki o wychowaniu 4. Antyautorytarnej nauki o wychowaniu 5. Pedagogiki i psychologii humanistycznej 6. Pedagogiki neokonserwatywnej 7. Antypedagogiki. W pedagogice włoskiej XX w. wyróŝnia się 5 podstawowych kierunków myślenia pedagogicznego: 1. Pedagogikę pomiędzy pozytywizmem a idealizmem: - Pedagogikę neoidealizmu - Pedagogikę początkowego pozytywizmu. 2. Aktywizm i pragmatyzm. Pedagogikę eksperymentalną: - Aktywizm i pragmatyzm pedagogiczny - Pedagogikę eksperymentalną. 3. Pedagogikę neokantyzmu i pedagogikę normatywną: - Pedagogikę antynomii - Pedagogikę normatywną. 4. Pedagogikę między nauką a ideologią: - Pedagogikę wolności - Pedagogikę a fenomenologię - Pedagogikę rzeczywistości i wyobraźni. 4

5 5. Spór pomiędzy pedagogiką chrześcijańską a marksistowską: - Wychowanie chrześcijańskie - Pedagogikę spirytualistyczną - Pedagogikę jako problem Ty - Wychowanie transcendentne - Wychowanie jako samorozwój osobowości - Naturę relacji wychowawczych. Heinz-Herman Krüger zaproponował następujący przegląd teoretycznych koncepcji i stanowisk w naukach o wychowaniu: 1. Teoretyczne koncepcje i stanowiska w naukach o wychowaniu: - Pedagogika kultury - Pedagogika empiryczna - Pedagogika krytyczna. 2. Inne kierunki w naukach: - Pedagogika prakseologiczna - Pedagogika transcendentalno-filozoficzna - Pedagogika historyczno-materialistyczna - Pedagogika psychoanalityczna - Pedagogika fenomenologiczna. 3. Systemy teoretyczne w naukach wychowaniu: - Systemowa nauka o wychowaniu - Koncepcje strukturalistyczne - Koncepcje ekologiczne - Koncepcje feministyczne - Koncepcje postmodernistyczne. 5

6 Pedagogika pozytywistyczna (Teresa Hejnicka- Bezwińska) 1.1. Ewolucja orientacji pozytywistycznej Pojęcie pozytywizmy (fr. positivisime)jest pojęciem wieloznacznym. W niniejszym rozdziale pojęcie to zostało zastosowane do opisania, wyjaśnienia i zinterpretowania formacji intelektualnej oraz stylu myślenia o edukacji i oświacie, mających swoje uzasadnienie w"filozofii pozytywnej".orientacja pozytywistyczna jeets więc powstaniem nowej formy myślenia o edukacji, zwanego naukowym, obok juŝ wcześniej istniejacego myśl. potocznego i filozoficznego. NajwaŜniejsze tezy formacji intelektualnej pozytywistycznej dotyczą epistemologii i związane są z wartościowaniem róŝnychtypów wiedzy, tworcy i zwolennicy orientacji poz. najwyŝej w hierarchii sytuują wiedzę wytwarzną przez nauki szczegółowe, posługujące się metodologią badań empirycznych - poniewaŝ ta wiedza ich zdaniem jest wiedzą najbardziej pewną, nietylko opisuje ona jakiś fragment rzeczywistości, ale prognozuje dość pewnie wydarzenia, procesy i stany, które muszą sie pojawić lub mogą zaistnieć. Istotą orientacji pozytywistycznej w pedagogice jako dyscyplinie naukowej jest więc dąŝenie do wytwarzania wiedzy pewnej o rzeczywistości edukacyjnej i oświatowej oraz przydatnej do przewidywania. Cechy filozofii pozytywistycznej jest koncentracja na problemach epistemologicznych - podstawowe tezy z tego obszaru: - najwartościowszym rodzajem poznawczego oswajania świata jest poznanie naukowe -stosowana "twarda metodologia"-badania empiryczne -górują nauki przyrodnicze-fizyka dzięki takiej metodologii nauki szczegółowe są w stanie wytwarzać "wiedzę pozytywną ", czyniąc przedmiotem badań "nagie fakty" wynikiem pewnych prognoz będzie racjonalne działanie ludzi 1.2. Program pozytywistów. Pełen program wraz z nazwą został wydany w sześciotomowym dziele Augusta Comte'a "Cours de philosophie positive" w latach Przekonanie o społecznej misji czynienia świata lepszym skłaniało do uznania prymatu kolektywu nad koncepcją indywidualizmu, Rolą nauki jest skonstruowanie jednolitego obrazu światateoria"wsazystkiego" John Stuart Mill- scalił cały dorobekpokoleń empirystów, - głosił Ŝe jedynym Ŝródłem wiedzy jest doświadczenia - był zwolennikiem utylitaryzmy Ewolucja poglądów pozytywistycznych [przełom XIX i XX]w. DRUGI POZYTYWIZM - EMPIRIOKRYTYCYZM (R. Avenarius i Ernst Mach): Zmierzali do : - uwolnienia nauki od "wtrętów"(to nie błąd!), w postaci róŝnych wartościowań estetycznych i etycznych, -uwolnienia nauki od "wtrętów" właściwych poznaniu potocznemu(naiwnemu) Drugi pozytywizm stanowiłuzasadnienie póŝniejszychprocesów uwalniania pedagogiki od teoretyczności i wymogu spójności systemu kategorii pojęciowych TRZECI POZYTYWIZM- NEOPOZYTYWIZM -zwany logicznym pozytywizmem

7 -Trzeci poz. jak cały poz. głosił kult nauki, opisu i doświadczenia. - Zwalczałwszelką metafizykę! -poii wojnie św.ośrodkiem neopozytywizmu stała się Ameryka - wtym czasie nie formułował wymogu weryfikacji a zadowalał się falsyfikacją badań empirycznych, 1.3. Charakterystyka orientacji pozytywistycznej w pedagogice. Podstawowe cechy : -hierarchizowanie wiedzy o edukacji (zasady scjentyzmu), -metody badań empirycznych w edukacji, -szczególne przywiązanie do badań ilościowych -wiedza o faktach pozwala przewidywanie zjawisk edukacyjnych, -kontrola wszystkich procesów eduk. jako postęp w praktyce eduk., -autorytet pedagoga jako działacza praktycznego, PEDAGOGIZM nie ma jeszcze definicji słownikowej naleŝy posłuŝyc się analogią do zjawisk "psychologizmu","socjologizmu",, tóre związane były z poz. modelem uprawiania nauk humanistycznych Od "pedagigii" do "pedagogiki". pedagogia to zespół środków i metod wychowania stosowanych przez nauczyciela; ukrytu program szkolny, Proces przechodzenia od p. do pedagogiki to unaukowienie myślenia o edukacji. Za twórcę pedagogiki naukowej uznaje sie J.F. Herbarta, dzięki wprowadzeniu projektu nauczania wychowującego - oferował ponadto"wiedzę pozytywną". Unaukowienie pedagogiki poprzez wykorzystanie dorobku i osiągnięć psychologii - psychologizm pedagogiczny: pojęcia te powstały jako epitety oznaczające mało racjonalne zafascynowanie psychologią jako nauką wytwarzającą najbardziej podstawową, waŝną i poŝądaną wiedzę o człowieku; proces psych. pedagogicznego nazwano terapią, wspomaganiem rozwoju, stymulacją i wzmocnieniem pozytywnym. W myśleniu o edukacji psychologizm pedagogiczny zaowocował powstaniem nowej dyscypliny naukowej - pedologii}"mowa dziecka"nauka i badania nad dzieckiem Unaukowienie pedagogiki poprzez wykorzystanie dorobku i osiągnięć socjologii : socjologizm pedagogiczny pojęcia te powstały jako epitety oznaczające mało racjonalne zafascynowanie socjologią jako nauką wytwarzającą najbardziej podstawową, waŝną i poŝądaną wiedzę o człowieku która dobrze nadaje się do natychmiastowego wykorzystania w projektowaniucelowościowych działań edukacyjnych(przedstawiciel: E. Durkheim) SCJENTYZM nazwa postaw myślowych i światopoglądowych; stanowisko filozoficzne; podejście metodologiczne. S. - poznanie naukowe - jak w pozytywiŝmie! Zawierał w sobie:filozofię pozytywną, materializm, ewolucjonizm, utylitaryzm, 1.5.Krytyka pozytywizmu (XIX/XX) - fakty i prawa naukowe są niezawodne, jedne idrugie są w gruncie rzeczy konwencjami, -wiedza hum.,nie jest nie moŝe być i nie powinna być taka jak przyrodnicza, -wiedza nie moŝe wspierać się na samych faktach bo pewne prawdy ogólne ujmujemy bezpośrednio z całą oczywistością, -przyroda nie jest jedyną ani nawet pierwotną postacią bytu,

8 kultura nowoŝytna powinna być obalona,

9 Marta Pietrusiak TEMAT: PEDAGOGIKA KULTURY I. GENEZA. Pedagogika kultury powstała w Niemczech na początku XX wieku.powstała pod wpływem recepcji filozoficznych Wilhelma Diltheya. II. PRZEDSTAWICIELE. E. Spranger T. Litt H. Nohl W. Flinter G. Kerschensteiner Na przełomie XIX i XX wieku w naukach humanistycznych dokonał się antynaturalistyczny zwrot poprzez Diltheya, który uprawomocnił swoistość tychŝe nauk ujmowanych kategoriach nauk o duchu. Zobiektywizowanymi postaciami ducha są róŝne dobra kultury: teksty, sztuka, moralność, obyczaje, religia, prawo. Pedagogika ta oparta na metodologii Diltheya nazywana jest Pedagogiką Ludzkiej Duchowości. W Niemczech pedagogika kultury pełniła rolę waŝnego paradygmatu w refleksji edukacyjnej aŝ do lat 60. Wywarła istotny wpływ ówczesne koncepcje dydaktyczne, m.in. za sprawą Ericha Wenigera. Współczesne przejawy pedagogiki kultury to koncepcje hermeneutyczne i krytyczno konstruktywistyczne. Mimo Ŝe w latach 70. i 80. pedagogika kultury została częściowo wyparta z dyskursu naukowego, to w ostatniej dekadzie ponownie zaczęła zyskiwać na popularności, zwłaszcza pod postacią pedagogiki hermeneutycznej. Problematyka kulturowego wymiaru edukacji została podjęta takŝe w Polsce w latach ukazywał się kwartalnik Kultura i Wychowanie pod redakcją B. Suchodolskiego. Pewne wątki z tego nurtu podejmowali takŝe Z. Mysłakowski i S. Hessen. Najwybitniejszym reprezentantem jest Bogdan Nawroczyński, autor śycia duchowego podstawowej pracy w tym zakresie. To za jego sprawą przyjęło się w Polsce utoŝsamienie terminologii pedagogiki ludzkiej duchowości z pedagogiką kultury. Wiązał on duchowość ze zobiektywizowanym światem ducha ludzkiego kulturą. Współcześnie w refleksji pedagogiki pojęcie kultury jest bardzo szeroko rozumiane, np. odnosi się do wychowania etycznego, estetycznego, artystycznego, międzykulturowego. Autorami tych ujęć są nie tylko pedagodzy, lecz przedstawiciele innych dyscyplin, np. kulturoznawstwa. III. Przesłanki filozoficzne. Poglądy F.D.E. Schleiernachera wyznaczyły przesłanki późniejszej pedagogiki kultury. Podjął rozwaŝania nad toŝsamością pedagogiki w kontekście relacji pomiędzy teorią i praktyką. Jego zdaniem praktyka poprzedza wszelką teorię. Praktyka jest czymś odrębnym, natomiast dzięki teorii staje się bardziej świadoma. Celem teorii jest rozumienie praktyki i uświadomienie rozlicznych uwarunkowań. Trzeba praktykę nieustannie interpretować, w tym sensie teoria jest związana z praktyką wychowania. Wychowanie powinno opierać się rozumiejącym wglądzie i oglądzie rzeczywistości, a teoria pedagogiki powinna uwzględniać zasady i wartości zapośredniczone w procesie międzygeneracyjnego przekazu kulturowego. Te poglądy zostały rozwinięte przez W.

10 Diltheya sformułował koncepcję tzw. filozofii Ŝycia. Punkt wyjścia jego filozofii to cały człowiek, całość Ŝycia i całość doświadczenia ludzkiego. Człowieka bowiem nie moŝna redukować np. do samej biologii, lecz ujmować go trzeba całościowo, uwzględniając wszystkie wymiary jego Ŝycia, które kumulują się w szeroko pojętej duchowości. śycia duchowego człowieka nie moŝna naukowo wyjaśnić, lecz tylko próbować zrozumieć. W tym sensie jedną z podstawowych funkcji Ŝycia ludzkiego staje się rozumienie. Ono staje się metodologicznym fundamentem nauk humanistycznych, jako nauk o ludzkiej duchowości, a więc i pedagogiki. Definicja hermeneutyki wg. Diltheya: Rozumieniem nazywamy taki proces, w którym Ŝycie duchowe moŝe być poznane ze zmysłowo danych ekspresji samego siebie. W koncepcji dotyczącej hermeneutyki Schleiermachera fundamentalną rolę odgrywają zobiektywizowane ekspresje, które są materiałem dla procesów rozumienia. Te uzewnętrznione ekspresje Ŝycia to szeroko pojęte wytwory kultury. Czyli kultura (literatura, sztuka, nauka, religia, obyczaj, instytucja społeczna) została uznana za pewien kod, w którym wyraŝona jest prawda o ludzkim Ŝyciu. Godność człowieka oparta jest więc na fakcie, Ŝe jako jedyna istota ma charakter kulturowy i dzięki kulturze moŝe pełniej rozumieć własną egzystencję i wzbogacać osobowość. Pedagogika powinna ten proces wspomagać. Rolą pedagogiki jest prowadzenie człowieka do samorealizacji, a to oznacza, Ŝe pedagogika powinna stać się sztuką interpretacji Ŝycia dokonywaną poprzez kulturę. PODSUMOWUJĄC: Cechą charakterystyczną hermeneutyki i odwołującej się do niej pedagogiki jest przekonanie, Ŝe dobra kulturowe poszerzają świadomość człowieka, wprowadzają go w świat wartości i kreują nowe rozumienie Ŝycia, a tym samym kształtują jego osobowość. osobowość interpretacji dóbr kultury, które są zobiektywizowaną postacią ducha ludzkiego, tkwi klucz do poznania człowieka. IV. POGLĄDY PEDAGOGICZNE; Pedagogika kultury proponuje wychowanie oparte na przeŝywaniu i interpretacji kultury, która zmierza tak naprawdę do rozumienia i kształtowania jednostkowego bytu człowieka. Pedagogika w tym ujęciu jest teorią nie tylko kształcenia, ale i samokształcenia. Pedagogika kultury zakłada korelację pomiędzy obiektywnymi wartościami upostaciowionymi w dobrach kulturowych procesem kształtowania osobowości. Jednostkę moŝna kształcić jedynie na takich dobrach kulturalnych, których struktura całkowicie lub przynajmniej częściowo pokrewna jest strukturze indywidualnej formy Ŝycia na jej stopniu rozwojowym (tzw. Podstawowy aksjomat kształcenia sformułowany przez G. Kerschensteinera). S. Hessen stworzył tzw. warstwicową koncepcję wychowania poszczególnym etapom kształcenia przypisane są odpowiednie struktury wartości i odpowiednie oddziaływania wychowawcze. Wykształcenie moralne moŝe tu być formą wyzwolenia człowieka ku autonomii, wolności i twórczości. Pedagodzy kultury twierdzili, Ŝe są wartości absolutne: dobro, piękno, prawda wieńczące hierarchię wartości. RóŜnili się między sobą klasyfikacją wartości na niŝszych szczeblach oraz uznaniem określonych postaci kulturowych za nośniki zwłaszcza w odniesieniu do

11 wartości najwyŝszych (religia, naród, państwo). Tworzyli teŝ typologizację osobowości i odpowiadających im postaci kultury. E. Spranger opracował koncepcję 6 typów osobowości i podstawowych form Ŝycia ludzkiego: - człowieka teoretycznego - ekonomicznego - estetycznego - religijnego - politycznego - społecznego W wychowaniu nie powinno się jednak absolutyzować poszczególnych typów, z drugiej strony naleŝy przystosować proces kształcenia do odrębności osobowości kaŝdej jednostki. Pedagodzy kultury sformułowali szereg koncepcji, m.in. szkoły, pracy, wychowania społecznego, narodowości. Opracowali teorię kształcenia przedszkolnego, szkolnego, uniwersyteckiego, wnosząc wkład do rozwoju dydaktyki. Kulturowo ujmowana dydaktyka zakłada zawsze konkretne wybory dotyczące celów kształcenia oraz określone zrozumienie samego kształcenia. Jako Ŝe nie istnieje uniwersalny i powszechnie uznawany system norm i treści, które powinny być realizowane w edukacji szkolnej, wybory w tym względzie są podporządkowane uwarunkowaniu historycznemu. O programie kształcenia decyduje demokratyczne państwo. Kształcenie traktuje się jako proces stopniowy, podzielony na etapy rozwojowe, które mają swoją wartość i kaŝdy z nich trzeba zrealizować. Dydaktyka jest ujmowana jako nauka słuŝąca praktyce. V. STATUT NAUKOWY: Pedagogika kultury stanowi istotny element tradycji pedagogicznej, a obecnie pod postacią pedagogiki hermeneutycznej oryginalne podejście dąŝące do uświadomienia róŝnorodnych uwarunkowań procesów edukacyjnych konfrontacji z kulturowymi ekspresjami ludzkiej duchowości. Osiągnięciami współczesnej pedagogiki kultury jest m.in. ukazanie przedrozumienia jako kategorii edukacyjnej, uwzględnienie w teorii kształcenia mitu i symbolu działalności artystycznej i sztuki, wartości innych kultur czy teŝ znaczeń zawartych w przekazach medialnych. Wskazując na wagę wartości kulturowych, ich przeŝywania i rozumienia, staje się ona wezwaniem do świadomego, rozumiejącego, rozumiejącego przez to odpowiedzialnego Ŝycia w świecie. Jest ciągle aktualna.

12 Pedag ogik a pe rs on alistyc z na PEDAGOGIKA PERSONALISTYCZNA Pedagogika personalistyczna wywołuje ciągle Ŝywe zainteresowanie szerokich kręgów pedagogów zarówno teoretyków jak i praktyków na całym świecie. Jest to nurt współczesnego myślenia, który róŝnie rozwijał się w poszczególnych krajach oraz przyjmował róŝne oblicza. Nurt ten najbardziej łączony jest z postacią i działalnością Emmanuela Mouniera ( ), uwaŝanego za głównego załoŝyciela personalizmu. Do najczęściej występujących odmian pedagogicznych koncepcji personalizmu zaliczamy personalizm ontologiczny (metafizyczny) i historyczny. 1.Podstawowe kategorie i terminologia. Podstawowymi kategoriami w pedagogice personalistycznej są: termin personalizm pojęcie osoba pojęcie wspólnota Osoba pojęci to ma swoją odległą historię, a według W. Granat ma jakąś urzekającą siłę, gdyŝ jest ciągle na nowo podtrzymywane i wyjaśniane. Obecnie moŝna znaleźć róŝne definicje terminu osoba. Wychodząc od etymologii pojęcie to wyprowadza się od łacińskiego słowa persona (osoba), które swoimi korzeniami sięga z kolei do greckiego prōsopon (tzn. maska uŝywana przez aktora w staroŝytnym dramacie greckim, w języku Etrusków określana jako phersu). Etymologiczne analizy, jak teŝ te uwzględniające kontekst społeczno- kulturowy w róŝnych językach i kulturach, pozwalają stwierdzić, Ŝe w pojęciu osoba jest zawarte stwierdzenie o człowieku jako człowieku, w jego formie, indywidualności, w jego sposobie Ŝycia jako bytu o-sobnego, oddzielonego od rzeczy i od otoczenia, jednostkowego i niepowtarzalnego. Być- osobą łącz się bowiem, zdaniem R. Guardiniego ( ), z niepowtarzalnością i pojedynczością. Te kategorie moŝna widzieć w wymiarze: ilościowym jestem tylko jeden, nie mogę mieć sobowtóra jakościowym tylko ja jestem tą osobą RozwaŜając termin osoba, moŝna go uwzględnić w aspekcie statycznym i dynamicznym, które moŝna wyraźnie zauwaŝyć w historycznej perspektywie rozwoju tej kategorii, której początki moŝemy łączyć z: rozumieniem tajemnic Trójcy świętej w chrześcijaństwie rozumieniem tajemnic Wcielenia (związania dwu natur: boskiej i ludzkiej w Chrystusie) koniecznością precyzowania nauki chrześcijańskiej dla obrony jej przed herezjami. Dalszy rozwój pojęcia osoba doprowadził do powstania dwu głównych tradycji: bardziej podkreślającej substancjalność i osobowość w terminie osoba (Boecjusz, scholastyka, św. Tomasz z Akwinu, neoscholastyka), o nachyleniu bardziej egzystencjalnym (św. Augustyn, Ryszard od św. Wiktora, J. Duns Szkot, M. Luter, B. Pascal, S. Kierkegaard i współcześnie tzw. teologia dialektyczna). Z jednej więc strony jest podkreślana struktura pojedyńczości, gdy osoba nie jest tylko jedna, lecz jedna; z drugiej zaś strony podkreśla się jej bycie dla, a takŝe 1

13 Pedag ogik a pe rs on alistyc z na zmienianie się i doskonalenie, co zakłada egzystowanie w historii i w społeczności a więc Ŝycie we wspólnocie. W myśl personalistycznej precyzuje się odmienność dwu rzeczywistości Ŝycia społecznego: społeczność to taka zbiorowość ludzi, która powstaje przewaŝnie z motywów racjonalnych i ze względu na osiągnięcie jakiegoś konkretnego celu, będącego poza samą społecznością osób. wspólnota powstaje jako fenomen szczególnych relacji międzyludzkich, w których nie moŝna mówić o organizacji, a nawet byłaby ona czymś niezrozumiałym w tym przypadku. Wspólnota jest pojęciem podkreślającym relację; powstaje ze względu na dobro osób i ma ona wartość w sobie samej. Personalizm to termin pochodny od wcześniej omawianego pojęcia osoba pierwotnie (min w pismach F.D.E. Schleiermachera) określał ideę osobowego Boga przeciwstawną panteistycznej. Ch. Renouviera w swoich pismach personalizm określał jako doktrynę osobowości, która stawia sobie jako zadanie, wykazać za pomocą racji przede wszystkim logicznych, a następnie moralnych, Ŝe poznanie osoby, jako świadomości i woli jest fundamentem wszystkich poznań ludzkich. No i w końcu personalizm wywarł wielki wpływ na polskich pedagogów i psychologów: K. Górski, J. Pieter, J. Pastuszka, S. Baley, S. Szuman. Po II wojnie światowej: S. Kunowski, K. Wojtyła, W. Granat, S. Kowalczyk, F. Adamski. Personalizm ma wiele odmian i nurtów ale mimo to moŝna wyróŝnić cechę wspólną dla nich wszystkich (całe szczęście ;-)). Jest zainteresowanie sprawami wychowania i pedagogiczny charakter. Personalizm interesując się problemami wychowania, stał się nawet swoistą pedagogią personalistyczną. Współcześnie personalizmem określa się: doktrynę podkreślającą autonomiczną wartość człowieka jako osoby i postulującą jej pełną afirmację, program działań wspierających rozwój osoby ludzkiej, podporządkowujące wartości ekonomiczne i techniczne wartościom osobowo duchowym. 2. Personalizm w myśli filozoficznej. personalizm społeczny to filozofia zaangaŝowana społecznie. Filozofia ta (takŝe chrześcijańska) wnosiła ferment ;)) rewolucyjny, odrodzeniowy, humanistyczny. personalizm historyczny człowiek jest osobą gdyŝ ma swoją wartość zaznaczającą się i zdobytą w historii. W historii staje się on osobą i ten proces stawiania się osobą jest nieskończony i ciągły. Człowiek jest osobą, gdy ma on moŝliwość potwierdzenia się jako osoba. 3. Personalizm w pedagogice. ZałoŜenia i antropologiczne podstawy pedagogiki personalistycznej Dla ped.personal. szczególnego znaczenia nabiera koncepcja człowieka. Człowiek jest istotą bytowo zróŝnicowaną, stanowiąc połączenie elementów materialnych (ciało) i pozamaterialnych (dusza). W naturze człowieka wyodrębnia się dwa poziom bytowe: Ŝycie biologiczno wegetatywne włącza nas w widzialny świat materialny Ŝycie psychiczno duchowe sprawia Ŝe wkraczam poza ten świat W związku z tym wyróŝnia się materialne i niematerialne działania człowieka. Gdy mówimy o istnieniu i rozwoju człowieka jako osoby, zwracam uwagę na specyficzne, osobowe wymiary jego istnienia. NaleŜą do nich: rozumność i wolność J. Maritain wyróŝnia w naturze ludzkiej dwa wymiary: materialną jednostkowość (czyni człowieka częścią przyrody) ; niematerialna 2

14 Pedag ogik a pe rs on alistyc z na osobowość (wskazuje na Ŝycie umysłowo duchowe i na transcendencję przyrody). Osobowy wymiar człowieka przejawia się we właściwych mu działaniach: intelektualnym poznaniu i zdolności do samokierowania sobą (autodeterminacji), wolność zaś jest konsekwencją rozumności. W ujęciach pedagogiki personalistycznej jedynie w sensie metaforycznym moŝna mówić o wychowaniu przez środowisko lub za pośrednictwem środowiska (otoczenia), które tylko wychowuje, jeŝeli przechodzi przez osobę. Definicja wychowania w/g personalizmu wychowanie są to sposoby i procesy, które istocie ludzkiej pozwalają odnaleźć się w swoim człowieczeństwie.(j. Tarnowski za def. K. Schaller). Cele wychowania w/g personalizmu NajwyŜszym celem wychowania jest uzdalnianie podmiotu (wychowanka) do przejęcia kierownictwa nad własnym procesem rozwoju. WyróŜnia się trzy podstawowe linie (dziedzin) rozwoju wychowawczego: wychowanie fizyczne, wychowanie intelektualne i wychowanie moralne ponadto wychowanie społeczne i wychowanie religijne. Relacja wychowawca/nauczyciel wychowanek/uczeń w/g personalizmu. Wychowanka, uwaŝa się za pierwszego i podstawowego działającego w procesie wychowania. Jest on podstawowym i pierwszym czynnikiem wychowania. Wychowawca jest jednie kooperatorem. Wychowanek jest traktowany jako osoba i nigdy nie jest rzeczą ani rodzin, ani państwa i nikomu nie przyznaje się w tym zakresie hegemonii ze względu na jakiekolwiek aspekty. Nauczyciel powinien być świadomy, Ŝe jego rola jest jednie rolą pomocniczą, jest to rola kogoś, kto pomaga uczniowi z zewnątrz. Jest to rola waŝna ale nie podstawowa. Aktywności nauczyciela musi odpowiadać aktywność ucznia, gdyŝ jest się aktywnym naprawdę wtedy, kiedy się chce :). Treści wychowania i nauczania W programach personalistycznych szkół treścią nauczania czyni się: integralny humanizm, i to nie tylko literacki lub artystyczny a takŝe naukowy i techniczny, kulturę natomiast traktuje się jako środek wychowania i nauczania oraz źródło, z którego się czerpie przekazywane treści. 3

15 Ewa Nowakowska Janusz Tarnowski - Pedagogika egzystencjalna Termin egzystencjalizm jest wyjątkowo wieloznaczny i bywa uŝywany na określenie tak wielu sprzecznych ze sobą poglądów, Ŝe pod tym względem da się porównać jedynie za słowem humanizm. Według Mouniera naleŝałoby raczej mówić o egzystencjalizmach niŝ o egzystencjalizmie. Poglądy obu tendencji będą ukazywane od strony najwybitniejszych ich przedstawicieli z ograniczeniem do trzech kwestii: - koncepcja człowieka - człowiek wobec świata - człowiek wobec Boga 1. Tendencja agnostyczno-ateistyczna: Martin Heidegger : Koncepcja człowieka zwraca uwagę na trzy momenty ludzkiego istnienia 1. absurdalne wynurzenie się człowieka z nicości i rzucenie w świat 2. wyrwanie się ku przyszłości 3. upadek czyli bezosobowe zatopienie w rzeczach pod presją otoczenia. Człowiek wobec świata istnienie człowieka jest zespolone ze światem w jedną całość. WyróŜnia trzy niebezpieczeństwa czyhające na jednostkę ze strony społeczności 1. gadatliwość 2. ciekawość 3. dwuznaczność Człowiek wobec Boga jego postawa wobec Boga to agnostycyzm otwarty. Jean Paul Sartre : Koncepcja człowieka i problem Boga zakłada, Ŝe jeŝeli Bóg istnieje to człowiek nie jest wolny, jest od niego zaleŝny. Człowiek wobec świata najbardziej pierwotnym stosunkiem człowieka do świata jest obrzydzenie, niemoŝliwa jest harmonia z przyrodą, poniewaŝ stanowi ona dla nas stałe źródło zagroŝenia Mówi ludzie odzierają się wzajemnie z ludzkiego istnienia, a miłość jest niczym innym jak atakiem na drugą osobę, jest uprzedmiotowieniem, zniewoleniem. Albert Camus : koncepcja człowieka i jego stosunek do świata ujmuje człowieka w dwie kategorie: absurdu ( odkrycie fundamentalnego absurdu świata) i buntu ( uświadomienie obcości otoczenia, niemoŝność podporządkowania się normom, przepisom, ideałom). Człowiek wobec Boga mówi nie wierzę w Boga, ale nie jestem teŝ ateistą. 2. Tendencja teistyczna : Karl Jaspers :

16 Koncepcja człowieka i jego stosunek do świata- nie usiłuje dotrzeć do istoty bytu, ogranicza się tylko do badania ludzkiej egzystencji. Egzystencja nie jest czymś gotowym i zakończonym, jest nieuchwytna. Manifestuje swą obecność w takich sytuacjach jak : śmierć, cierpienie, walka, wina, przejawia się takŝe głosem sumienia. Człowiek wobec Boga - człowiek jest rozdarty między światem rzeczy a transcendencją, która jest jedynie bytem prawdziwym i pełnym. Transcendencja ma charakter pozytywnyfascynuje, niesie pokój i nadzieję. Martin Buber : koncepcja człowieka istota ludzka nie jest bytem zwróconym do siebie, lecz do innych bez powiązania z Bogiem i człowiekiem nie jest w ogóle człowiekiem. Człowiek wobec świata prawdziwe Ŝycie zaczyna się od odkrycia Ty, co prowadzi do autentycznego Ja. To jest konieczne do Ŝycia, najbardziej zasadniczą postawą człowieka wobec świata jest dialog. Człowiek wobec Boga spotkanie z Bogiem ma być relacją doskonałą, nie moŝe zatem świata wykluczyć, ale powinno obiąć go, przetwarzać, zbawiać i uświęcać. Gabriel Marcel : Koncepcja człowieka posiadanie róŝnych rzeczy ogranicza nas rodzi ból i cierpienie, pustkę, dlatego trzeba przejść od posiadania do istnienia. Odbywa się to dzięki miłości i twórczości. Człowiek wobec świata ciało jest człowieka podmiotem, nim samym, jego punktem oparcia. Stąd rodzi się postawa otwarta, gotowość do nawiązywania łączności ze wszystkimi. Człowiek wobec Boga nie ma prawdziwej miłości jak w Bogu i przez Boga. Izolacja od innych odrywa takŝe od Boga. Kto prawdziwie kocha ludzi i jest im wierny uznaje istnienie Boga. 3. Podstawy pedagogiki egzystencjalnej : 1. egzystencja zostaje postawiona na pierwszym planie w osobie ludzkiej. Charakterystyczna dla egzystencji jest zmienność, zdolność do przekraczania siebie samego 2. zwrócenie się ku istniejącemu człowiekowi zamiast ku abstrakcyjnie ujmowanej istocie osoby- zaakcentowanie indywidualności. 3. autentyczne urzeczywistnienie swej egzystencji przez rozwój Ŝycia osobowego. 4. filozofia egzystencjalna podkreśla wolność człowieka 5. zasadnicze znaczenie ma takŝe dialog, relacja. Osobę w ujęciu egzystencjalnym cechuje : 1. zaakcentowanie egzystencji w pełnej jej znajomości 2. jednostkowość 3. autentyczność 4. tragiczny optymizm 5. konkretne usytuowanie 6. zaangaŝowanie 7. wolność 8. dialogiczność

17 4. Egzystencjalne kategorie pedagogiczne : Są to: 1. Dialog 2. Autentyczność 3. ZaangaŜowanie Dialog naleŝy rozróŝnić metodę, proces i postawę dialogu - metoda dialogu to sposób komunikacji, w której podmioty dąŝą do wzajemnego zrozumienia - proces dialogu zachodzi gdy jeden z elementów zawartych w metodzie został uwzględniony - postawa dialogu to gotowość otwierania się na rozumienie, zbliŝanie się i współdziałanie. Autentyczność- w sensie negatywnym to wyobcowanie, a w sensie pozytywnym to: być sobą, Ŝyć świadomie i samodzielnie decydować o swoich czynach, nie ulegać urzeczowieniu, Ŝyć aktywnie. ZaangaŜowanie- moŝna pojmować jako pochodzące z wolnego wyboru zupełne oddanie się pewnej sprawie lub osobie.

18 PEDAGOGIKA RELIGII- wskazuje na swoisty przedmiot badań, a więc procesy szeroko pojętej edukacji i socjalizacji religijnej oraz związane z nimi zadania badawcze. 1. STATUS NAUKOWY Szczegółowe ujęcia pedagogiki jako dyscypliny naukowej i kierunku badań są uzaleŝnione m.in.: - uwarunkowań konfesyjnych - stosunku danego Kościoła bądź wspólnoty religijnej do otaczającego świata - zrozumienia zakresu dwóch nauk stanowiących zasadniczy punkt odniesieniateologii i pedagogiki I PODEJŚCIE: W tradycji naukowej Europy kontynentalnej utrwaliło się rozróŝnienie pojęć katechetyka i pedagogika religii. W tradycji anglosaskiej rzadziej uŝywa się terminu katechetyka, a katechezę lub nauczanie religii łączy się w refleksji pedagogicznej z całością wychowania chrześcijańskiego (religijnego) Obszar badawczy ped. rel.: edukacja religijna Przedmiot pedagogiki religii: konkretna pedagogia religijna, a więc doktryna wychowawcza i jej wdraŝanie w Kościele bądź wspólnocie relig. Pedagogikę religii moŝna ujmować jako kierunek badań w ramach teologii i zarazem jako naukę pomocniczą, będącą uzupełnieniem katechetyki i częścią teologii pastoralnej (praktycznej). Ped.rel. nie stanowi tu oddzielnej dyscypliny, ale polega na pedagogicznym rozszerzeniu refleksji pedagogicznej. Zadanie: pomoc w usprawnianiu tzw. Formacji religijnej człowieka poprzez włączenie do refleksji katechetycznej dorobku pedagogiki, a zwłaszcza koncepcji uczenia się i nauczania. koncepcja ta sformułowana w XIX/XX w. Normatywnych przesłanek dla przekazu i wychowania religijnego dostarcza teologia, natomiast ped.rel. jest jej nauką pedagog. II PODEJŚCIE: Ped.rel. jako kierunek badań i dyscyplina naukowa o charakterze teologicznym i pedagogicznym, wytwarzającą podstawową wiedzę humanistyczną i społeczną oraz wiedzę stosowaną. Przedmiot badań: ogół procesów edukacji i socjalizacji religijnej w Kościele III PODEJŚCIE: Ped.rel. dyscyplina teologiczna i pedagogiczna, sytuująca się na pograniczu teologii i pedagogiki, podkreślająca istnienie wspólnego przedmiotu badań, a mianowicie edukacji religijnej

19 ROZWÓJ PEDAGOGIKI NA ŚWIECIE 1. XIXw- tendencje do łączenia refleksji ped. i teolog. reprezentowane przez Friedricha Daniela Ernsta Schleiermachera, Tuiskona Zillera 2. Max Reschle wprowadza nazwę pedagogika religii - pedagogika rel.uznana za naukę stosowaną i nową subdyscyplinę teologii pastoralnej 3. czasopismo: Christlich-padagogische Blatter 4. lata 30 XX wieku- zahamowanie procesu świadomości pedagogicznoreligijnej przez ówczesną sytuację polityczną i materialną reorganizację katechetyki 5. lata 50- ponowne podjęcie dialogu między teologią i ped. 6. lata 70- instytucjonalizacja dyscypliny w Niemczech- na wydziałach teolog. uniwersytetów zaczęto oficjalnie uŝywać nazwy ewangelicka pedagogika religii 7. istotny wpływ na poszerzenie dociekań katechetycznych ma Sobór Watykański I 8. lata 80- pedagogika religii coraz częściej pokonujekonfesjonalizm, rozpoznaje swój wymiar ekumeniczny 9. przedstawiciele: Gottfried Adam, Peter Biehl, Hans- Jurgen Fraas, Johannes Lahnemann, Heinz Schmidt /80 lata- zaczyna się umiędzynarodowienie pedag.religijnej- z nauki niemieckiej na europejską (chicago) czasopismo Religous Education: PEDAGOGIKA RELIGII W POLSCE: 1.pojęcie pedagogika religii przyjęło się dopiero w latach 90 XX w 2.na początku XX wieku salezjanin Walenty Gadowski postulował metodyczne pogłebianie katechezy 3.lata 30- Karol Banszel domaga się utworzenia katedry pedagogiki religii na wydz. Teologii ewangelickiej 4.po II wojnie świat. Teoria nauczania i wychowania religijnego była rozwijana prawie wyłącznie na uczelniach katolickich 5.Stefan Kunowski (KUL) inspiracja doktryną wychowawczą Kościoła i dorobkiem pedag.humanist. 6.po II Soborze Watykański powstaje program tzw. Dydaktyki katechetycznej, opracowany m.in. przez Władysława Kubika i Jana Szpeta 7.w latach 90 uwidaczniają się trzy nurty - I nurt wiązał się z wizją uprawiania katechetyki jako subdyscypliny teologii pastoralnej, otwartej na dorobek innych nauk - II nurt-podejmowanie zagadnień edukacji religijnej w kontekście analiz teoretycznych podstaw pedagogiki i wychowania ( Franciszek Adamski, Marian Nowak )m konkretnych katolickich koncepcji wychowania (Alina Rynio, Czesław Kustra), środowisk wychowawczych (Józef Wilk), czy teŝ psychologicznych aspektów religijności ( Józef Król) - III nurt- w 1990 W. Kubik utworzył sekcję pedagogiki religijnej w WyŜszej Szkole Filozoficznej Towarzystwa Jezusowego w Krakowie. Reprezentanci w Polsce: Jerzy Bagrowicz, Bogusław Milerski, Romuald Niparko, Cyprian Rogowski. Wypracowali oni teoretyczne podstawy edukacji religijnej w róŝnych środowiskach dydaktycznych w kontekście społeczeństwa

20 pluralistycznego, podjęli refleksję dotyczącą pedagogicznego statusu nauczania religii w szkole czy wychowawczego wymiaru szkoły. Czasopisma: Paedagogia Christiana, Keryks KONCEPCJE I ICH ZNACZENIE PEDAGOGICZNE 1. Antropologia religijna jako podstawa edukacji Ped.religii świadomie odwołuje się do określonych załoŝeń antropologii religijnej. Chrześcijaństwo, judaizm, islam reprezentują wizję człowieka jako istoty, której natura pozostaje skŝona. Przekonanie to jest zaszyfrowane w micie o upadku człowieka. Uznanie teologicznej kategorii grzechu oznacza nie tylko, Ŝe człowiek do samorealizacji potrzebuje innych ludzi i Boga, lecz Ŝe projekty doskonałego i szczęśliwego społeczeństwa mają charakter utopijny. Człowiek jest powołany do rozwoju ku dojrzałości. W pedag. religii wiara w moŝliwości człowieka jest zawsze połączona ze swoistym pesymizmem antropologicznym. Z tego teŝ względu pedagog.religii z dystansem odnosi się m.in. do naturalizmu pedagogicznego, antypedagogiki czy projektów descholaryzacji, traktując je jako utopie, które zapominają o skaŝeniu natury ludzkiej. Kolejnym elementem antropologii religii jest antyredukcjonizm, a więc sprzeciw wobec scjentystycznych i materialistycznych koncepcji, które zróŝnicowanie kultury ludzkiej próbowały sprowadzić do jednej lub kilku określonych i kontrolowanych cech genetycznych. Podkreśla się, Ŝe w Ŝyciu bardzo waŝną rolę odgrywa duchowość. 2. Człowiek jako podmiot edukacji Współczesna pedagogika religii uznaje człowieka za podmiot edukacji. Jak pisał J. Maritain- dziecko zanim stanie się dzieckiem XX wieku, amerykańskim, europejskim czy dzieckiem opóźnionym najpierw jest dzieckiem ludzkim. Zanim dziecko stanie się uczniem katolickim, Ŝydowskim czy muzułmańskim, jest przede wszystkim człowiekiem. Dlatrgo nie ma nic trudniejszego dla nas jak stanie się człowiekiem 3. Edukacja jako proces odnowy Ŝycia Pojęcie edukacji wywodzi się od słowa educare, wskazującego pierwotnie na zjawisko wydobywania na jaw czy teŝ prowadzenia czegoś ku górze. Jako takie zostało odniesione do ogółu oddziaływań międzygeneracyjnych kształtujących zdolności Ŝyciowe: fizyczne, poznawcze, estetyczne, moralne i religijne, prowadzących człowieka ku górze, a więc czyniących z niego istotę dojrzałą duchowo. Zdaniem przedstawicieli pedagogiki religii, pojęcie edukacji, obejmując zarówno proces edukacji i wychowania, odnosi się do ogółu oddziaływań słuŝących formowaniu całokształtu zdolności Ŝyciowych. Pedagogika religii wskazuje na wymiar ontyczny edukacji, która dąŝy do kształtowania sposobów bytowania i zmiany jakości Ŝycia człowieka. W tym kontekście, odwołując się do kategorii pedagogicznych i teologicznych, edukację religijną traktuje się jako proces odnowy Ŝycia poprzez konfrontację człowieka ze świadectwami wiary, uwzględniając jego współczesne problemy i pytania

Od teorii stopni formalnych do teorii komunikacji i dialogu w dydaktyce szkolnej i katechetycznej

Od teorii stopni formalnych do teorii komunikacji i dialogu w dydaktyce szkolnej i katechetycznej 3 Grzegorz Łuszczak Od teorii stopni formalnych do teorii komunikacji i dialogu w dydaktyce szkolnej i katechetycznej Akademia Ignatianum Wydawnictwo WAM Kraków 2012 5 Spis treści Wprowadzenie 11 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 1. Spis treści PEDAGOGIKA JAKO NAUKA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 1. Spis treści PEDAGOGIKA JAKO NAUKA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 1 Spis treści Przedmowa (Zbigniew Kwieciński) 11 Część I PEDAGOGIKA JAKO NAUKA Wstęp (Krzysztof Rubacha) 18 Rozdział 1. Edukacja

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach W naszej szkole przyjęto następującą interpretację definicji wychowania: Wychowanie w szkole jest to sekwencja działań

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Wstęp Człowiek żyje w określonym środowisku, które dostarcza mu wciąż nowych wrażeń, a nierzadko również problemów. Niekiedy środowisko jest dla niego nowym wyzwaniem, z jednej strony niesie wsparcie,

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów - PEDAGOGIKA. Tezy egzaminacyjne (podstawowe) Egzamin licencjacki

Kierunek studiów - PEDAGOGIKA. Tezy egzaminacyjne (podstawowe) Egzamin licencjacki Rada Wydziału 23.04.2014 Kierunek studiów - PEDAGOGIKA Tezy egzaminacyjne (podstawowe) 1. Znaczenie pojęć pedagogicznych: pedagog, edukacja, wychowanie, socjalizacja, pedagogia, pedagogika. 2. Miejsce

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (pytania)

Zagadnienia (pytania) Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości im. Bogdana Jańskiego w Łomży Zagadnienia (pytania) na obronę dyplomową licencjacką na kierunku: pedagogika Zagadnienia ogólne 1. Nurty kontestacyjne w pedagogice

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Problem wolnej woli z perspektywy nauk biologicznych

Problem wolnej woli z perspektywy nauk biologicznych Problem wolnej woli z perspektywy nauk biologicznych Konspekt 1. Wprowadzenie 1a) Co to jest wolna wola?: Teza 1: Wolna wola jest to zdolność podmiotu do samodzielnego wyboru oraz realizacji załoŝonych

Bardziej szczegółowo

Pedagogika - Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA PEDAGOGIKA? NAUKA O WYCHOWANIU 1. Pedagogika jako nauka 1.1. Cele rozdziału 1.2. Pojęcie nauki.

Pedagogika - Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA PEDAGOGIKA? NAUKA O WYCHOWANIU 1. Pedagogika jako nauka 1.1. Cele rozdziału 1.2. Pojęcie nauki. Pedagogika - Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA PEDAGOGIKA? NAUKA O WYCHOWANIU 1. Pedagogika jako nauka 1.1. Cele rozdziału 1.2. Pojęcie nauki. Klasyfikowanie nauk 1.3. Terminy podstawowe i pochodne w pedagogice

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp... 7

SPIS TREŚCI. Wstęp... 7 EDUKACJA EKONOMICZNA JAKO NIEZBĘDNY SKŁADNIK WYKSZTAŁCENIA OGÓLNEGO 5 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1 PODSTAWOWE ROZSTRZYGNIĘCIA TERMINOLOGICZNE... 13 1.1. Zróżnicowane podejście do terminu edukacja...

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE DO NAUCZANIA JĘZYKA NIEMIECKIEGO Niniejszy program studiów podyplomowych przygotowano zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 7 września 2004 r.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej

WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej I. Wychowanie ogólne 1. WYCHOWANIE DZIECKA W PRZEDSZKOLU W PERSPEKTYWIE HISTORYCZNEJ (Teresa Olearczyk)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Załącznik do Uchwały nr 125/2014 Senatu UKSW z dnia 25 września 2014 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Nazwa kierunku studiów i kod programu wg USOS Poziom

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie MISJA I WIZJA Załącznik nr 02 do Statutu Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Kostrzyn 2012 r. 1 S t r o n a MISJA SZKOŁY J WYCHOWUJEMY POLAKA I EUROPEJCZYKA esteśmy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO (według Mieczysława Gogacza) Plan i cel prezentacji PLAN 1. Odróżnianie pytań badawczych od odpowiedzi 2. Analiza pytań badawczych 3. Analiza odpowiedzi 4. Precyzowanie

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PEDAGOGIKA Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO Ministerstwo Edukacji Narodowej REFORMA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLACZEGO JEST POTRZEBNA? Jeśli chcemy obniŝyć wiek szkolny, to trudno o lepszy moment tys. 400 390 380 370 360 350 340 330 320 Liczba

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY POSZUKIWANIE P R A W D Y POCZĄTKIEM MĄDROŚCI SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY DŁUGOFALOWY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 73 IM. GENERAŁA WŁADYSŁAWA ANDERSA we WROCŁAWIU OPRACOWANIE I NOWELIZACJA:

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Pełny opis kursu/ Cele dydaktyczne wynikające z realizacji przedmiotu

Pełny opis kursu/ Cele dydaktyczne wynikające z realizacji przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o zdrowiu Kierunek Profil kształcenia Poziom realizacji przedmiotu Forma kształcenia Tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 1/01 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 8 lutego 01 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Cele kształcenia

Wstęp. Cele kształcenia Paweł Kołodziński Etyka Wstęp Przedmiot etyka jest nieobowiązkowy. Można go wybrać zarówno zamiast religii, jak i równolegle z religią (patrz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK:

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: 1. PEDAGOGIKA studia I stopnia, profil praktyczny, specjalność: a) EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Z WYCHOWANIEM

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy Marta Grodner Społeczny kontekst nauki Socjologia wiedzy SOCJOLOGIA WIEDZY Zajmuje się związkami wiedzy z bazą społeczną. Wiązana często z marksizmem : społeczne źródła wiedzy uważa się za powiązane ze

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU SPORT Wydział prowadzący kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. V. Standardy chrześcijańskiej edukacji

Spis treści. V. Standardy chrześcijańskiej edukacji Spis treści I. Istota edukacji chrześcijańskiej I.1. Filozoficzne podstawy edukacji chrześcijańskiej 1.1.1. Główne założenia 1.1.2. Rola rodziny w realizacji idei wychowania chrześcijańskiego 1.1.3. Rola

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY zmiany: sierpień 2008 sierpień 2010 sierpień 2012 SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 13 im. JÓZEFA SKRZEKA W SIEMIANOWICACH ŚLĄSKICH SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna. 2. Idea i cele programu.

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH 2004/2005 2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009 1 I MISJA SZKOŁY Nadrzędnym celem wychowawczym naszej szkoły

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki.

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach oferuje w bieżącej prenumeracie bogaty zbiór czasopism metodycznych i fachowych dla nauczycieli, wychowawców oraz bibliotekarzy, psychologów, pedagogów szkolnych

Bardziej szczegółowo

PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA JAKO DYSCYPLINA NAUKOWA

PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA JAKO DYSCYPLINA NAUKOWA PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZA JAKO DYSCYPLINA NAUKOWA wykład 1 dr Marta Herzberg Instytut Nauk Społecznych WSG Plan wykładu 1. Definicja pedagogiki opiekuoczej 2. Geneza pedagogiki opiekuoczej 3. 4. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

www.salvate.pl Małgorzata Kalinowska" prowadząca:" psychoanalityk jungowski

www.salvate.pl Małgorzata Kalinowska prowadząca: psychoanalityk jungowski S A L V A T E K A T O W I C E www.salvate.pl J U N G O W S K A A N A L I Z A M A R Z E Ń S E N N Y C H C Y K L S E M I N A R Y J N Y prowadząca:" Małgorzata Kalinowska" psychoanalityk jungowski JUNGOWSKA

Bardziej szczegółowo

Pomoc w rozpoznawaniu indywidualnych potrzeb uczniów oraz analizowaniu przyczyn niepowodzeń szkolnych i trudności wychowawczych, poprzez:

Pomoc w rozpoznawaniu indywidualnych potrzeb uczniów oraz analizowaniu przyczyn niepowodzeń szkolnych i trudności wychowawczych, poprzez: PEDAGOG ( fr. pédagogue, z łac. paedagogus, z gr. Paidag?gós ) Pedagog to osoba najczęściej pracująca w szkole, przedszkolu lub poradni psychologicznopedagogicznej, gdzie podstawowym celem jego pracy jest

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ Załącznik nr 17 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Przyjęta uchwałą nr 3 z dnia 27. 08. z 2014 r. Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym. Koncepcja została opracowana

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii Andrzej L. Zachariasz ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2004 Opiniowali Prof. zw. dr hab. KAROL BAL Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Lp. K_W01 K_W02 K_W06 K_W08 K_W09 Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych zna terminologię używaną w pedagogice a w szczególności w oraz jej zastosowanie

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Pojęcia i systemy pedagogiczne Kod przedmiotu:. Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Wydział: Humanistyczno- Społeczny Kierunek: Pedagogika Specjalność: - Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE Wstęp Funkcjonowanie szkoły jest procesem złożonym między innymi z uwagi na jej wielofunkcyjność: kształcenie, wychowanie, opieka, działalność

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Uwarunkowania funkcjonowania systemu oświaty

Tytuł: Uwarunkowania funkcjonowania systemu oświaty SEMINARIA STUDIA STACJONARNE STOPNIA lp. Nazwisko i imię promotora tytuł naukowy Katedra/zakład INSTYTUT PEDAGOGIKI ROK AKADEMICKI2015/16 Temat -zagadnienia Tytuł: Uwarunkowania funkcjonowania systemu

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

Jean-Paul Sartre (1905-1980) Filozof egzystencjalizmu, pisarz i dramaturg (Nagroda Nobla 1964). Dzieła: Bycie i nicość (1943), Egzystencjalizm jest

Jean-Paul Sartre (1905-1980) Filozof egzystencjalizmu, pisarz i dramaturg (Nagroda Nobla 1964). Dzieła: Bycie i nicość (1943), Egzystencjalizm jest Jean-Paul Sartre (1905-1980) Filozof egzystencjalizmu, pisarz i dramaturg (Nagroda Nobla 1964). Dzieła: Bycie i nicość (1943), Egzystencjalizm jest humanizmem. Sztuki: Muchy, Przy drzwiach zamkniętych.

Bardziej szczegółowo

Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego

Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego 16.05.2014 TRAIN PROFESSORS TO TEACH Prof. dr hab. Jerzy BOLAŁEK Uniwersytet Gdański Wydział Oceanografii i Geografii Cechy osobowe nauczyciela

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić Zintegrowany plan godzin wychowawczych dla Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Matki Jadwigi Borzęckiej Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego Rok szkolny 2010/2011 Hasło Roku: Wielkopolska

Bardziej szczegółowo

ZARYS TEORII REKREACJI RUCHOWEJ

ZARYS TEORII REKREACJI RUCHOWEJ ZARYS TEORII REKREACJI RUCHOWEJ Redakcja naukowa Andrzej Dąbrowski AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Warszawa, 2006 Recenzenci: prof. dr hab. Wiesław Siwiński prof. dr hab. Zbigniew Krawczyk Projekt okładki:

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Wstęp Program wychowawczy szkoły jest opracowany zgodnie z: Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych i Edukacji Europejskiej UW

Centrum Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych i Edukacji Europejskiej UW Centrum Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych i Edukacji Europejskiej UW Uniwersyteckie Kolegium Kształcenia Nauczycieli Języka Angielskiego Ramowy Program Studiów Podyplomowych w specjalności nauczycielskiej

Bardziej szczegółowo

w edukacji INNOWACYJNOŚĆ skutecznej, prowadzącej do kształtowania myślących, kreatywnych, samodzielnych i umiejących współpracować z innymi ludzi.

w edukacji INNOWACYJNOŚĆ skutecznej, prowadzącej do kształtowania myślących, kreatywnych, samodzielnych i umiejących współpracować z innymi ludzi. INNOWACYJNOŚĆ w edukacji skutecznej, prowadzącej do kształtowania myślących, kreatywnych, samodzielnych i umiejących współpracować z innymi ludzi. Dlaczego? w edukacji? konieczne jest? podejście innowacyjne?

Bardziej szczegółowo

Socjologia jest to nauka o społeczeństwie ( z łac. Societes społeczeństwo, z gr. Logos rozum, nauka)

Socjologia jest to nauka o społeczeństwie ( z łac. Societes społeczeństwo, z gr. Logos rozum, nauka) Socjologia jest to nauka o społeczeństwie ( z łac. Societes społeczeństwo, z gr. Logos rozum, nauka) Nauka o społeczeństwie (najkrócej) Nauka, czyli w odróżnieniu od wiedzy zdroworozsądkowej, często powierzchownej,

Bardziej szczegółowo