Natura w regionie kontynentalnym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Natura 2000. w regionie kontynentalnym"

Transkrypt

1 kontynentalnym

2 Komisja Europejska Dyrekcja Generalna ds. Środowiska Autor: Kerstin Sundseth, Ecosystems LTD, Bruksela Redaktor zarządzający: Susanne Wegefelt, Komisja Europejska, Dział Ochrony Przyrody i Różnorodności Biologicznej B2, B-1049 Bruksela Współautorzy: John Houston, Mats Eriksson, Marco Fritz Podziękowania: Dziękujemy Europejskiemu Ośrodkowi Tematycznemu ds. Różnorodności Biologicznej (European Topic Centre on Biological Diversity) i wydziałowi SADL (wydział aplikacji wykorzystujących dane przestrzenne) Katolickiego Uniwersytetu w Leuven za dostarczenie danych wykorzystanych w tabelach i mapach. Opracowanie graficzne: NatureBureau International Autorzy zdjęć: Pierwsza strona okładki: zdjęcie główne: naturalny las bukowy, środkowe Niemcy, Thomas Stephen, Nationalpark Hainich; zdjęcia na wklejkach od góry: nieznane, Geert Raeymaekers, H. Baumgartner, Nationalpark Donauauen, C. Aschenmeier; czwarta strona okładki: rezerwat Mittlere Elbe, Niemcy, Guido Puhlmann, Biosphärenreservat Flusslandschaft Mittlere Elbe Dodatkowe informacje na temat sieci są dostępne na stronie internetowej: Spis treści Region kontynentalny w sercu Europy... s. 3 Gatunki kontynentalnym... s. 5 Mapa obszarów kontynentalnym... s. 6 Typy siedlisk kontynentalnym... s. 8 Zagadnienia dotyczące zarządzania kontynentalnym... s. 10 Europe Direct to serwis, który pomoże Państwu znaleźć odpowiedzi na pytania dotyczące Unii Europejskiej Nowy bezpłatny numer *: * Niektórzy operatorzy telefonii komórkowej nie udostępniają połączeń z numerami lub pobierają za nie opłaty. Informacje na temat Unii Europejskiej są dostępne w Internecie (http://ec.europa.eu). Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2010 Wspólnoty Europejskie, str. 21 x 29,7 cm ISBN doi: /63658 Powielanie jest dozwolone pod warunkiem podania źródła. Zdjęcia są chronione prawem autorskim, żadne z nich nie może zostać wykorzystane bez uprzedniej pisemnej zgody autorów. Printed in Belgium Wydrukowano na papierze z recyklingu, wyróżnionym odznaką ekologiczną UE dla papieru graficznego 2 kontynentalnym

3 W sercu Europy Las bukowy Hainich wiosną, Niemcy Buchenwaldinstitut.eV Region kontynentalny W sercu Europy Region kontynentalny zajmuje ponad jedną czwartą Unii Europejskiej i przebiega szerokim pasmem z zachodu na wschód, od centralnej Francji przez wschodnie krańce Polski na północy i Rumunię na południu. Poza UE region kontynentalny rozciąga się po góry Ural, na granicy z Azją. Na południu przedzielony jest na dwie prawie równe części wysokimi pasmami gór regionu alpejskiego i stepowymi równinami regionu panońskiego. Obejmuje także część linii brzegowej Adriatyku i Bałtyku. Region kontynentalny pokrywa w całości lub częściowo terytoria trzynastu krajów Unii Europejskiej. Są to duże obszary Francji, Niemiec, Włoch, Polski, Republiki Czeskiej i Bułgarii, a także znaczna część Danii, Belgii, Austrii, Słowenii i Rumunii. W całości w obrębie regionu kontynentalnego położony jest tylko Luksemburg. Należy do niego natomiast zaledwie 3% terytorium Szwecji. Panujący tu klimat charakteryzują silne kontrasty między mroźną zimą a gorącym latem. Im dalej na wschód, tym kontynentalny charakter klimatu staje się coraz bardziej wyrazisty. Na wschodzie częściej występują ekstremalne warunki, zarówno jeśli chodzi o upały i zimno, jak i wilgotność i suszę, co ma silny wpływ na występującą na tych obszarach roślinność. Na zachodzie cechy te stają się mniej dostrzegalne dzięki łagodzącym wpływom oceanicznym regionu atlantyckiego. Na przykład średnia temperatura stycznia w Warszawie oscyluje zwykle znacznie poniżej zera, natomiast w tym samym czasie w Alzacji utrzymują się temperatury dodatnie. Krajobraz regionu kontynentalnego jest przeważnie płaski na północy i bardziej pagórkowaty na południu, z wyjątkiem rozległych obszarów zalewowych w dorzeczach Padu i Dunaju. Większa część północnych Niemiec, Danii, Polski i Rosji położona jest w obrębie wielkiej równiny północno-europejskiej. Ten ogromny obszar, ukształtowany przez nasuwające i cofające się lodowce, był niegdyś porośnięty nizinnymi lasami bukowymi, przeplatanymi rozległymi obszarami zalewowymi, bagnami i trzęsawiskami. Od tamtej pory większość tych lasów została jednak wycięta na opał i drewno i zastąpiona produkcją rolną na wielką skalę. Obszar ten uległ tak ogromnym przekształceniom, że obecnie często określa się go zbożowym zagłębiem Europy. Za równinami, wokół regionu Pomorza we wschodnich Niemczech i w Polsce, rozciąga się pas moren z tysiącami jezior, torfowisk i grzęzawisk. To jeden z najsłabiej zaludnionych obszarów regionu kontynentalnego, nie tylko ze względu na trudny teren, lecz także z powodu strategicznego położenia po zakończeniu wojen światowych na granicy między Wschodem a Zachodem. Dalej na południe roślinność znajduje się pod silnym wpływem klimatu śródziemnomorskiego i subalpejskiego. Na przykład niższe piętra Alp, Apeninów i Karpat, a także pagórkowate obszary Wogezów, Ardenów i Schwarzwaldu to miejsca występowania wielu gatunków i siedlisk, które spotkać można również alpejskim. Przez region kontynentalny przepływają najważniejsze rzeki Europy, takie jak Dunaj, Loara, Ren, Pad, Łaba, Odra i Wisła. Od lat pełnią one ważną funkcję gospodarczą, łącząc wewnętrznymi drogami wodnymi Północ z Południem. W konsekwencji większość tych rzek została skanalizowana i uregulowana, co doprowadziło do utraty ogromnych terenów siedlisk i gatunków charakterystycznych dla obszarów zalewowych. Mimo tych przekształceń region kontynentalny zachował kontynentalnym 3

4 W sercu Europy bogatą różnorodność biologiczną. Skrzyżowanie tak wielu różnych stref biogeograficznych sprawia, że występuje tu wiele gatunków z innych regionów. Po zakończeniu ostatniego zlodowacenia rośliny i zwierzęta ponownie skolonizowały środkową Europę, przybywając tu wieloma różnymi drogami. Niektóre z nich zeszły z Alp i Karpat, inne wyruszyły w wędrówkę na północ z basenu Morza Śródziemnego lub z Półwyspu Bałkańskiego. Jeszcze inne przybyły ze wschodu. Różnorodność gatunków roślin, zwierząt i typów siedlisk, która powstała w ten sposób, jest ogromna, nawet jeśli niewiele z nich jest endemicznych dla tego regionu. Gęstość zaludnienia regionu jest dość duża, zwłaszcza na obszarach miejskich na północy, w Niemczech, Danii i Polsce. Przez wiele lat środkowa Europa była przemysłowym ośrodkiem kontynentu, zapewniając większość dostaw węgla, rudy żelaza, miedzi i stali. Całe obszary zdominowane były przez ogromne strefy przemysłowe, takie jak Zagłębie Ruhry w zachodnich Niemczech. Podobne obszary istnieją we wschodnich Niemczech, w Polsce i Republice Czeskiej. Okręg ten, znany jako czarny trójkąt, boryka się z problemem dużego zanieczyszczenia przemysłowego. Górnictwo odkrywkowe, wydobycie miedzi, wypalanie węgla brunatnego (lignitu) itd. wytwarzało duże ilości szkodliwych produktów ubocznych. W rezultacie czarny trójkąt do dziś jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych obszarów Europy. Region Atlantycki Borealny Kontynentalny Alpejski Panoński Objęte kraje Belgia, Niemcy, Dania, Hiszpania, Francja, Irlandia, Portugalia, Niderlandy, Zjednoczone Królestwo Estonia, Finlandia, Łotwa, Litwa, Szwecja Austria, Belgia, Bułgaria, Republika Czeska, Niemcy, Dania, Francja, Włochy, Luksemburg, Polska, Rumunia, Szwecja, Słowenia Austria, Bułgaria, Niemcy, Hiszpania, Finlandia, Francja, Włochy, Polska, Rumunia, Szwecja, Słowenia, Słowacja Republika Czeska, Węgry, Rumunia, Słowacja % terytorium UE 18,4 18,8 29,3 Stepowy Rumunia 0,9 Czarnomorski Bułgaria, Rumunia 0,3 Śródziemnomorski Cypr, Hiszpania, Francja, Grecja, Włochy, Malta, Portugalia Źródło: Europejski Ośrodek Tematyczny ds. Różnorodności Biologicznej (ETC/BD) (Europejska Agencja Środowiska) październik ,6 3,0 20,6 Makaronezyjski Hiszpania, Portugalia 0,2 4 kontynentalnym

5 Gatunki kontynentalnym Region kontynentalny daje schronienie 184 gatunkom zwierząt i 102 gatunkom rzadkich roślin wymienionych w dyrektywie siedliskowej oraz jednej trzeciej gatunków ptaków wymienionych w załączniku I do dyrektywy ptasiej. Wiele z nich związanych jest z charakterystycznymi dla tego regionu bukowymi, dębowymi i grabowymi lasami. Do typowych gatunków ptaków należą dzięcioł czarny (Dryocopus martius), kania ruda (Milvus milvus), jarząbek (Bonasa banasia) i muchołówka białoszyja (Ficedula albicollis). Pod osłoną lasu swoje miejsce wśród szerokiej gamy mikrosiedlisk leśnych znalazły niezliczone gatunki owadów i roślin. Ze względu na dużą liczbę rzek, bagien, łąk zalewowych i siedlisk na terenach podmokłych kontynentalnym można również spotkać wiele gatunków słodkowodnych. Na przykład wydra europejska (Lutra lutra) nadal jest dość rozpowszechniona, chociaż coraz bardziej zagrażają jej zanieczyszczenia i utrata siedliska. Szczególnie duża jest liczba gatunków ryb. Występują tu ponad dwie trzecie gatunków wymienionych w dyrektywie siedliskowej, w tym niektóre rzadkie gatunki endemiczne, takie jak czop (Zingel zingel) lub głowacica (Hucho hucho). Region kontynentalny daje również schronienie wielu rzadkim płazom. Tylko we włoskim dorzeczu Padu występuje osiem gatunków wymienionych w dyrektywie siedliskowej. Są to rzadkie podgatunki europejskiej grzebiuszki ziemnej (Pelobates fuscus insubricus), dwa gatunki jaskinnic (Hydromantes ambrosii) i (Hydromantes strinatii) oraz niezwykle rzadko spotykany odmieniec jaskiniowy (Proteus anguinus). Ten ostatni jest faktycznie bardziej charakterystyczny dla systemów jaskiń Słowenii, gdzie znany jest potocznie jako ludzka ryba, ze względu na blade ubarwienie skóry. Ten rzadki płaz, który osiąga około 25 cm długości, od lat zadziwia naukowców umiejętnością osiągania dojrzałości seksualnej bez przechodzenia przeobrażenia. Tak jak w innych regionach Europy na dużą część krajobrazu kontynentalnego silny wpływ wywarło Kumak nizinny (Bombina bombina) Kumak nizinny, trafnie zwany inaczej kumakiem ognistym ze względu na jaskrawo ubarwiony brzuch, którego używa do odstraszania drapieżników, wiedzie spokojne życie wśród zarośniętych nasłonecznionych stawów. Jego ulubionym siedliskiem są rozległe pastwiska na bogatych w wapń glebach środkowej i wschodniej Europy. Dorosłe osobniki zapadają w sen zimowy na lądzie, ale większość miesięcy wiosennych i letnich spędzają w oczkach polodowcowych, w których się rozmnażają. Powietrze wypełniają wówczas zawodzenia ich okrzyków godowych. Niestety wiele z tych siedlisk intensywnie wykorzystuje się obecnie również w rolnictwie, i w konsekwencji większość nadających się dla kumaka stawów zaorano lub mocno zanieczyszczono. Spowodowało to załamanie populacji kumaków nizinnych. W różnych krajach, takich jak Dania i Niemcy, trwają próby przywrócenia stawów i ich otoczenia. Do siedlisk wprowadza się również osobniki wyhodowane w niewoli w nadziei na wzmocnienie istniejących populacji. rolnictwo. Chociaż obecnie przeważa intensywne rolnictwo na wielką skalę, na dużych półnaturalnych zbiorowiskach trawiastych i łąkach nadal występuje ekstensywne gospodarowanie, szczególnie we wschodnich i południowych częściach regionu. Przyciągają one gatunki takie, jak derkacz (Crex crex) lub bocian biały (Ciconia ciconia), którym systemy ekstensywnej działalności rolniczej zapewniają przetrwanie. Szacuje się, że tylko w Polsce żyje bocianów, a jedna czwarta ich światowej populacji wylęga się na zbiorowiskach trawiastych między Odrą a Bugiem. Zbiorowiska trawiaste i wilgotne łąki są również szczególnie bogate w gatunki roślinne obejmujące tak rzadkie rośliny jak dzwonek karkonoski (Campanula bohemica) lub goryczuszka Wettsteina (Gentianella germanica). Lubomir Hlasek Gatunki A. E. Zitek Głowacica (Hucho hucho) Ta środkowoeuropejska ryba łososiowata żyje wyłącznie w wodach słodkich. Może osiągać dwa metry długości i wagę do 100 kg. Niegdyś głowacica była rozpowszechniona w rzekach Austrii i południowych Niemiec, ale obszar jej występowania dramatycznie zmalał w wyniku budowy szeregu ogromnych elektrowni wodnych, co skutecznie zablokowało głowacicy dostęp do wielu strumieni, które były jej naturalnymi tarliskami. Obecnie jej występowanie ogranicza się do czterech oddzielnych dopływów austriackiego Dunaju. Jedną z ostatnich ostoi głowacicy jest system rzek Pielach i Melk w Dolnej Austrii. Tutejsze tarliska są nadal praktycznie nietknięte, ale dostęp do nich ogranicza aż 13 przeszkód, takich jak groble i małe młyny wodne, znajdujące się na dystansie 45 km. Od 1999 r. prowadzone są prace mające na celu ułatwienie głowacicy pokonywania każdej z tych przeszkód i docelowo stworzenie ciągu rzecznego o długości ponad 78 km, co pomogłoby ponownie połączyć odizolowane populacje. kontynentalnym 5

6 Obszary Mapa obszarów kontynentalnym Wykaz obszarów kontynentalnym został po raz pierwszy przyjęty w grudniu 2004 r., zaktualizowany w listopadzie 2007 r. i ponownie zaktualizowany w grudniu 2008 r. Ogółem kontynentalnym znajduje się 7475 terenów mających znaczenie dla Wspólnoty (SCI ang. Site of Community Importance) wymienionych w dyrektywie siedliskowej i kolejne 1478 obszarów specjalnej ochrony (SPA ang. Special Protection Area) wymienionych w dyrektywie ptasiej. Tereny mające znaczenie dla Wspólnoty i obszary specjalnej ochrony często pokrywają się w znacznym zakresie, co oznacza, że dane liczbowe nie są łączne. Szacuje się jednak, że razem zajmują one ponad 10% całkowitej powierzchni tego regionu. D. Depree 1 Szampania Ardeny A. Balthazard G. Raeymeakers Liczba typów siedlisk z załącznika I oraz gatunki lub podgatunki z załącznika II dyrektywy siedliskowej Region Typy siedlisk Zwierzęta Rośliny Atlantycki Borealny Kontynentalny Alpejski Panoński Stepowy Czarnomorski Śródziemnomorski Makaronezyjski Źródło: Europejski Ośrodek Tematyczny ds. Różnorodności Biologicznej (ETC/BD) (Europejska Agencja Środowiska) Dane liczbowe nie są łączne, ponieważ wiele siedlisk i gatunków występuje w co najmniej dwóch regionach biogeograficznych Ptaki z załącznika I dyrektywy ptasiej nie zostały wymienione, ponieważ nie są podzielone na kategorie według regionów biogeograficznych Tereny mające znaczenie dla Wspólnoty Obszary specjalnej ochrony Tereny mające znaczenie dla Wspólnoty i obszary specjalnej ochrony Mapa sporządzona na podstawie współrzędnych obszarów dostarczonych przez Komisję Europejską za pośrednictwem Uniwersytetu w Leuven, wydział SADL, październik Zbiorowiska trawiaste Elsenborn F. Vassen Region Liczba terenów mających znaczenie dla Wspólnoty Całkowita objęta powierzchnia (km 2 ) Objęta powierzchnia lądu (km 2 ) % całkowitej objętej powierzchni Liczba obszarów specjalnej ochrony Całkowita objęta powierzchnia (km 2 ) Objęta powierzchnia lądu (km 2 ) % całkowitej objętej powierzchni Atlantycki , ,4 Borealny , ,8 Kontynentalny , ,4 Alpejski , ,1 Panoński , ,5 Stepowy , (*) 8 628(*) 24,4 Czarnomorski , ,8 Śródziemnomorski , ,0 Makaronezyjski , ,3 Ogółem , ,5 Źródło: Europejski Ośrodek Tematyczny ds. Różnorodności Biologicznej (ETC/BD) (Europejska Agencja Środowiska) październik 2008 r. Liczba obszarów specjalnej ochrony i terenów mających znaczenie dla Wspólnoty nie jest łączna, ponieważ w znacznej części się pokrywają. Niektóre tereny znajdują się na granicy dwóch regionów, baza danych nie pozwala na podzielenie terenów między regiony, dlatego też niektóre tereny mogą być policzone podwójnie. Procent obszarów morskich jest niedostępny. Obszary specjalnej ochrony nie są wybrane zgodnie z regionem biogeograficznym. Powierzchnię obszarów specjalnej ochrony regionu stepowego obliczono zgodnie z dostępnymi danymi GIS. 6 kontynentalnym

7 Buchenwalkinstitut.eV. Nationalpark Hainich 4 Hainich D. Kjaer 5 K. Sundseth 5 Mols Bjerge R.Clement/www.our-photo.lu 3 Dolina Our Biebrzański Park Narodowy 6 Bagna Biebrzy G. i T. Kłosowscy Sumava National Park 7 Park Narodowy Szumawa J. Hlasek 8 8 Dolina rzeki Lafnitz 9 A. Hodalič Parco Delta del Po BBL Hartberg A. Sylwester 10 Delta Padu Photo I. Modic Rakov Škocjan elf_14/flickr.com R. Czech 11 Przełom Nery Mladen Vasilev 12 Jezioro Srebyrna Chavdar Nikolov kontynentalnym 7

8 Wilgotna łąka z kosaćcami, Słowacja M. Lohmann; wklejka: bocian biały J. Hlasek Typy siedlisk kontynentalnym Przed pojawieniem się rolnictwa większość regionu kontynentalnego pokryta była lasami liściastymi. Warunki klimatyczne i gleby są wyjątkowo odpowiednie dla szerokolistnych lasów liściastych, takich jak las bukowy (Fagus sylvaticus), których w tym regionie jest najwięcej. Na wschodzie buk jest zastępowany stopniowo przez dąb i grab, a na północy, na wyższych obszarach i uboższych glebach, coraz bardziej przez drzewostan iglasty, szczególnie na chłodniejszych północnych zboczach. Te szczególnie bogate siedliska odgrywają ważną rolę w rozprzestrzenianiu się gatunków, ponieważ dla dzikiej fauny i flory stanowią naturalny ekologiczny korytarz do przemieszczania się w coraz bardziej nieprzeniknionym krajobrazie. Niestety od tamtego czasu większość tych nadrzecznych siedlisk zniknęła lub ich ciągłość została przerwana, a wielkość uległa znacznemu zmniejszeniu. Ważne pasy lasów bagiennych, lasów aluwialnych i łęgowych lasów mieszanych również występowały niegdyś powszechnie wzdłuż dolin rzecznych i na obszarach zalewowych. Te szczególnie bogate siedliska odgrywają ważną rolę jako naturalne korytarze w krajobrazie. Większość jednak zniknęła i są obecnie coraz rzadsze. Przekształcenia lasu w pola uprawne, łąki i pastwiska dokonali pierwsi osadnicy setki lat temu. Powstałe w wyniku tej działalności półnaturalne siedliska w końcu zamieniły się w ważne rezerwuary rodzimych gatunków, ale im również zagraża zanik tradycyjnego gospodarowania i intensyfikacja rolnictwa. Dziś zbiorowiska trawiaste zajmują około jednej szóstej regionu kontynentalnego, od łąk subalpejskich, muraw nawapiennych na wyższych wzniesieniach po nizinne łąki kośne i zalewowe aluwialne zbiorowiska trawiaste. Aluwialne zbiorowiska trawiaste niegdyś również były rozległe, obejmując duże obszary wzdłuż dolin rzecznych. Chociaż ich wielkość znacznie się zmniejszyła, Typy siedlisk Delta Padu Położona nisko wzdłuż wybrzeża Adriatyku kontynentalnym, delta Padu stanowi największy teren podmokły we Włoszech i jeden z najbardziej wydajnych w Śródziemnomorzu. Zajmuje ona powierzchnię około 1300 km², w tym jedna trzecia objęta jest ochroną jako obszar specjalnej ochrony w ramach dyrektywy ptasiej. Można tu zobaczyć ponad 280 gatunków ptaków, w tym rzadką czaplę modronosą (Ardeola ralloides), kormorana małego (Phalacrocorax pygmaeus) i podgorzałkę (Aythya nyroca). Duża różnorodność gatunków wynika ze złożoności występujących tu siedlisk lądowych, rzecznych i przybrzeżnych. Rzeki, bagna, piaszczyste wydmy, przybrzeżne laguny, słodkowodne tereny podmokłe, stare lasy sosnowe i mieszane lasy dębowe mieszają się ze sobą, tworząc bogatą szachownicę przeplatających się siedlisk. Gatunki regionu kontynentalnego żyją obok gatunków regionu śródziemnomorskiego. Długa historia użytkowania przez ludzi dodatkowo przyczyniła się do złożoności tych siedlisk. Jednak już sam poziom działalności i rozwój na skalę przemysłową w ostatnich czasach odcisnęły piętno na naturalnych bogactwach delty Padu. Trwają starania zmierzające do stworzenia bardziej ujednoliconego podejścia do długoterminowego zarządzania całą deltą we wszystkich sektorach. 8 kontynentalnym

9 nadal zapewniają schronienie wielu rzadkim gatunkom występującym na terenach podmokłych, takim jak kosaciec syberyjski (Iris sibirica), derkacz (Crex crex) i wodniczka (Acrocephalus paludicola). Inne typowe siedliska podmokłe obejmują jeziora i trzęsawiska oraz rozległe bagna i mokradła słodkowodne. Na przykład w dolinie Biebrzy w północno-wschodniej Polsce występuje jeden z największych dziewiczych kompleksów bagien w środkowej Europie. Jest to możliwe dzięki temu, że rzeka zachowała praktycznie nienaruszoną hydrologię, co pozwala jej nanosić przesiąknięty wodą materiał daleko na całej szerokiej równinie. W innych miejscach rozległe systemy jaskiń przecinają krajobraz krasowy. Stanowią one ważną ostoję dla wielu rzadkich gatunków nietoperzy oraz innej wyspecjalizowanej fauny i flory. Jaskinie w górach Szumawa w Republice Czeskiej i jaskinia Postojna w Słowenii należą do największych systemów jaskiń w środkowej Europie oraz zapewniają ważne schronienie dla niektórych najrzadszych europejskich gatunków nietoperzy. Wydmy kontynentalne stanowią inne niezwykłe, ale charakterystyczne dla regionu kontynentalnego siedlisko. Podczas ostatniego zlodowacenia piaski osadzały się w większości środkowej Europy lub zostały naniesione jako osad przez duże rzeki. Tak jak w przypadku przybrzeżnych formacji piaskowych w ustabilizowanie tych nieużytków włożono ogromny wysiłek poprzez plantacje drzew iglastych i poprawę jakości gleby. W rezultacie pozostałe wydmy i ich wyspecjalizowana fauna i flora są teraz znacznie ograniczone i podzielone. Wiele siedlisk przybrzeżnych można również znaleźć wzdłuż północnych i południowych linii brzegowych regionu kontynentalnego. Występują tu siedliska na otwartym morzu, plaże i formy kamieniste, słone łąki, laguny, wydmy i wrzosowiska wydmowe oraz przybrzeżne lasy, które przyczyniają się do bogactwa dzikiej fauny i flory. Można tu znaleźć dwa największe systemy ruchomych wydm w Europie, w Raabjerg Mile w Jutlandii i na Pobrzeżu Słowińskim w Polsce. Puszcza Białowieska Puszcza Białowieska, zajmująca około ha na granicy polsko-białoruskiej, stanowi jeden z największych zachowanych obszarów dziewiczych lasów mieszanych w Europie. Niegdyś prywatny rezerwat łowiecki polskich królów i rosyjskich carów, od lat dwudziestych XX wieku puszcza jest chroniona jako ścisły rezerwat przyrody. Dlatego działalność leśna była tu niewielka, co pozwoliło na powstanie wyjątkowo bogatej różnorodności gatunków. Dotychczas zarejestrowano tu aż 632 gatunki roślin naczyniowych, co stanowi prawie jedną trzecią wszystkich roślin w Polsce. Odnotowano również ponad 230 gatunków ptaków, w tym wiele gatunków orłów, sów i dzięciołów. W puszczy występują również znaczne populacje wilków, rysi i wydr, ale puszcza jest prawdopodobnie najbardziej znana z populacji żubra. Gatunek ten został wytępiony w 1919 r., ale dziesięć lat później z powodzeniem wprowadzono go ponownie pod ścisłym nadzorem. Od tamtego czasu liczebność populacji wzrosła do ponad 700 osobników, jednak w związku z niewielką liczbą zwierząt, od których pochodzi, jest nadal narażona na endogamię. Puszczy i jej kilkusetletnim drzewom zagraża również wkraczająca na te tereny działalność leśna. Andrzej Keczyński Typy siedlisk F. Vassen Murawy trzcinnikowe Murawy trzcinnikowe występują na glebach zawierających wysoki poziom metali ciężkich, takich jak ołów, cynk, chrom lub miedź. Najwięcej tych siedlisk występuje na sztucznie stworzonych terenach związanych z minioną działalnością górniczą (w związku z tym siedlisko to nosi nazwę murawy trzcinnikowe violetalia calaminariae po jednej z najstarszych w Belgii kopalń cynku w postaci galmanu, calamine ). Miejscami występują prawie naturalne przykłady wypiętrzeń skał i żwiru rzecznego. Mimo że metale ciężkie są zazwyczaj toksyczne dla roślin, niektóre gatunki, jak fiołek kalaminowy (Viola calaminarina), mokrzyca wiosenna (Minuartia verna) lub kruszczyk szerokolistny (Epipactis youngiana), są szczególnie przystosowane do obecności tych szkodliwych substancji. Mała zawartość substancji odżywczych i obecność metali ciężkich pomagają utrzymać otwartą roślinność i opóźnić sukcesję, co pozwala tym wyspecjalizowanym roślinom przetrwać bez konkurencji ze strony zazwyczaj silnych kolonizatorów. kontynentalnym 9

10 Leśnictwo selektywne przy użyciu koni w Parku Narodowym Hainich Nationalpark Hainich Zagadnienia dotyczące zarządzania kontynentalnym Większość krajobrazu kontynentalnego została znacznie przekształcona przez stulecia zmiennego użytkowania gruntów. Rozległe obszary lasu bukowego zostały wycięte w celu dostarczenia drewna do pieców przemysłowych i otwarcia drogi dla rolnictwa na dużą skalę. Tereny podmokłe i łąki zalewowe zostały osuszone, aby dodatkowo powiększyć gospodarstwa rolne. Aby zapobiec powodziom i zapewnić szlaki dla żeglugi śródlądowej, na rzekach zbudowano zapory oraz skanalizowano je i uregulowano. Do XIX wieku przemysł ciężki był wszechobecny na kluczowych obszarach, takich jak Zagłębie Ruhry lub w czarnym trójkącie leżącym pomiędzy Niemcami, Polską i Republiką Czeską. Liczba miejscowej ludności znacznie się zwiększyła w związku z napływem na te obszary ludzi szukających pracy. Wpływ na środowisko był ogromny. Rozległe tereny zostały zurbanizowane i przekształcone w strefy przemysłowe. Zanieczyszczenie zaczęło powodować poważne problemy. Jedynie siedliska na uboższych glebach, takich jak trzęsawiska, bagna i wrzosowiska, uniknęły poważnych przekształceń. Jeśli były one zagospodarowywane to w sposób ekstensywy. Miało to miejsce w przypadku obszarów wokół Pomorza, środkowej Bułgarii i Masywu Centralnego we Francji. We wszystkich tych regionach nadal występują cenne trzęsawiska, bagna, lasy i zbiorowiska trawiaste. Również wiele obszarów znajdujących się w regionach między starymi granicami Wschodu i Zachodu pozostało J. Hlasek Zagadnienia dotyczące zarządzania Dzięcioł czarny J. Hlasek Zarządzanie gatunkami z załącznika IV przykład chomika Chomik europejski (Cricetus cricetus) był niegdyś powszechny w krajobrazach rolniczych w całym regionie kontynentalnym. Można go było znaleźć w prawie każdym rodzaju upraw, od pszenicy, żyta, owsa zwyczajnego, jęczmienia i kukurydzy po buraka cukrowego, gdzie w gliniastej glebie kopał skomplikowane nory, a w nocy zbierał ziarna i inne pożywienie. Przez lata chomik był prześladowany na ternach rolniczych jako szkodnik i chwytany na potrzeby handlu futrami, ale w pewnym momencie gatunek ten zaczął zanikać w wyniku przejścia na intensywną mechanizację rolnictwa. Jego populacja zmalała w tak ogromnym stopniu, że jest on obecnie ściśle chroniony w ramach załącznika IV dyrektywy siedliskowej w większości krajów. Aby coraz mniejsza populacja chomika mogła przetrwać w perspektywie długoterminowej, konieczne są również aktywne środki zarządzania. Kilka krajów wprowadziło niedawno plany ochrony chomika, w których promuje się przyjazne chomikom umowy o zarządzanie z miejscowymi rolnikami. W niektórych krajach rolnicy mogą otrzymać dodatkowe płatności w ramach programów rolno-środowiskowych UE, jeśli zgodzą się podjąć kilka prostych działań korzystnych dla chomików. Chodzi tu o działania takie, jak uprawa pasów lucerny na miedzach, ograniczanie stosowania nawozów, rodentycydów lub herbicydów lub oranie bruzd płytszych niż 20 cm i rozpoczynanie zbiorów po połowie października. 10 kontynentalnym

11 Nationalpark Donau-Auen Współpraca międzynarodowa na rzecz dorzecza Dunaju Dunaj płynie przez tysiące kilometrów od źródła wysoko w Schwarzwaldzie do ujścia na szerokich równinach delty na wybrzeżu Morza Czarnego. Po drodze przepływa przez wiele krajów. Na przestrzeni wieków rzeka miała ogromną wartość ekologiczną, kulturalną i ekonomiczną dla wszystkich tych krajów. W związku z uznaniem tej wartości od 1985 r. podejmuje się starania zmierzające do powstrzymania lub nawet odwrócenia niektórych najgorszych skutków nadmiernego zanieczyszczenia i rozwoju. Międzynarodowa Konwencja w sprawie współpracy na rzecz ochrony i trwałego użytkowania Dunaju została podpisana przez wszystkie leżące nad Dunajem kraje w 1991 r., a strategiczny plan działania został przyjęty przez ministrów środowiska w 1994 r. W tym samym czasie powstała Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony Dunaju w celu realizacji tego planu działania. Została ona następnie również wyznaczona jako organ koordynujący opracowanie planu zarządzania dorzeczem Dunaju w ramach ramowej dyrektywy wodnej. Zagadnienia dotyczące zarządzania względnie nietkniętych przez dziesięciolecia po drugiej wojnie światowej. Wydaje się, że czas się tu zatrzymał. Jednak po niedawnym upadku reżimów komunistycznych i ponownym otwarciu granic państwowych użytkowanie gruntów również tutaj ulega szybkim przemianom poprzez porzucanie uprawy gruntów albo poprzez jej intensyfikację. Reforma wspólnej polityki rolnej i wprowadzenie płatności obszarowej oddzielonej od produkcji mogą pomóc w spowolnieniu tego procesu. Fakt, że obszary są teraz wraźnie wymienione w rozporządzeniu UE w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, jest ważnym politycznym krokiem w kierunku lepszej integracji rolnictwa i ochrony przyrody. Chociaż krajobraz jest nadal dobrze zalesiony w porównaniu z regionem atlantyckim (około 27% powierzchni gruntów), tylko niewielką część lasów stanowią półnaturalne szerokolistne lasy liściaste. Szacuje się, że zniknęło ponad 75% pierwotnego lasu, a pozostałe drzewa zostały poważnie zmienione przez komercyjne praktyki zarządzania. Sosna pospolita (Pinus sylvestris), która w normalnych warunkach występuje tylko na uboższych glebach, jest teraz dominującym gatunkiem na plantacjach komercyjnych. W samych tylko Niemczech stanowi 72% wszystkich lasów. Zanieczyszczenie powietrza w wyniku działalności przemysłowej również odcisnęło piętno na różnorodności biologicznej regionu, w szczególności na lasach. Na przykład wysoka emisja dwutlenku siarki, tlenku azotu, amoniaku jest przyczyną kwaśnych deszczów. Prowadzi to nie tylko do rozległych szkód wyrządzanych roślinności leśnej, ale sprawia również, że drzewostan jest bardziej podatny na niszczące siły, takie jak silne wiatry i burze lub na wprowadzone szkodniki i choroby. Szacuje się, że znaczna część drzew w Polsce i Republice Czeskiej jest w rezultacie częściowo pozbawiona liści. Rzeki, tereny zalewowe i inne tereny podmokłe regionu również mocno ucierpiały w wyniku wysokiego poziomu zanieczyszczenia przemysłowego i rolniczego. W rezultacie wiele cieków wodnych jest wyjałowionych. Przez ostatnie 200 lat większość rzek również uległa poważnym zmianom fizycznym. Zostały one skanalizowane, wyrównane, pogłębione, obwałowane i zbudowano na nich zapory. Niektóre rzeki, takie jak Ren, zostały przekształcone w główne szlaki żeglugi. Inne zostały mocno zmienione na potrzeby energetyki wodnej. Otaczające je tereny zalewowe również zostały osuszone i przeobrażone na potrzeby rolnictwa lub w celu zapobiegania powodziom. Jednak, pomimo tych ogromnych zmian, fragmenty pierwotnych naturalnych i półnaturalnych siedlisk nadal istnieją wzdłuż większości głównych rzek, choć w poważnie ograniczonej postaci. W związku z uznaniem ekonomicznej oraz ekologicznej wartości tych rzek trwają starania zmierzające do przyjęcia łagodniejszych rozwiązań w zarządzaniu i w miarę możliwości do przywrócenia części naturalnej dynamiki rzek. Dzięki ramowej dyrektywie wodnej zintegrowane podejście w zakresie zarządzania jest teraz wymagane na całej długości rzek i obszarów ich zlewni, bez względu na granice polityczne lub sektorowe. Derkacz E. Barbelette, LPO kontynentalnym 11

12 European Commission Z tej serii: in the Atlantic Region in the Boreal Region in the Continental Region in the Alpine Region KH PL-C atlantyckim borealnym kontynentalnym alpejskim in the Black Sea Region in the Macaronesian Region panońskim stepowym czarnomorskim śródziemnomorskim makaronezyjskim W Unii Europejskiej występuje dziewięć regionów biogeograficznych, z których każdy posiada własny charakterystyczny zestaw cech pod względem roślinności, klimatu i geologii. Tereny mające znaczenie dla Wspólnoty są wybierane według poszczególnych regionów na podstawie wykazów krajowych przedstawionych przez każde państwo członkowskie w danym regionie. Praca na tym poziomie ułatwia ochronę gatunków i typów siedlisk znajdujących się w podobnych warunkach naturalnych we wszystkich krajach, bez względu na granice polityczne i administracyjne. Razem z obszarami specjalnej ochrony wyznaczonymi w ramach dyrektywy ptasiej, tereny mające znaczenie dla Wspólnoty wybrane w każdym regionie biogeograficznym tworzą sieć, która rozciąga się na wszystkie 27 krajów UE. Guido Puhlmann, Biosphärenreservat Flusslandschaft Mittlere Elbe ISBN

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE

OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE Ewa Szymborska Kołobrzeg, 22-23 czerwca 2010 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI DEPARTAMENT ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAMY UE wspierające

Bardziej szczegółowo

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich.

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich. Powstanie Parku Park Narodowy "Bory Tucholskie" jest jednym z najmłodszych parków narodowych w Polsce. Utworzono go 1 lipca 1996 roku. Ochroną objęto powierzchnię 4 798 ha lasów, jezior, łąk i torfowisk.

Bardziej szczegółowo

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 6 ochrona przyrody Na tle ukształtowania powierzchni kraju małopolskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym wysokościowo, mając

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Grzywaczewski i zespół ptaki

Grzegorz Grzywaczewski i zespół ptaki PRZYGOTOWANIE PROJEKTÓW PLANÓW ZADAŃ OCHRONNYCH DLA OBSZARÓW NATURA 2000: SOO DOLINA BIEBRZY I OSO OSTOJA BIEBRZAŃSKA ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA GATUNKÓW PTAKÓW PRZEDMOTÓW I POTENCJALNYCH PRZEDMIOTÓW

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo

Natura 2000 co to takiego?

Natura 2000 co to takiego? Natura 2000 co to takiego? 1 2 Czy wiecie co to...? zespół organizmów o podobnej budowie gatunek podstawowa jednostka systematyczna wspólne pochodzenie (przodek) GATUNEK płodne potomstwo, podobne do rodziców

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

Wybrane obszary programu Natura 2000 w województwie kujawsko-pomorskim

Wybrane obszary programu Natura 2000 w województwie kujawsko-pomorskim Wybrane obszary programu Natura 2000 w województwie kujawsko-pomorskim inż.andrzej Wölk Ochrona Środowiska Toruń 2012 Program Natura 2000 Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 jest systemem ochrony zagrożonych

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Ewa Szymborska, MRiRW Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu Kluczbork 11-12.04.2012

Bardziej szczegółowo

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNAŃ 09/2010

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNAŃ 09/2010 EUROPEJSKA SIEĆ EKOLOGICZNA Natura 2000 Natura 2000 stanowi bezpośrednią reakcję na zaniepokojenie społeczeństwa wywołane gwałtownym wymieraniem dzikiej przyrody w Europie. Jest ona ogólnounijną siecią

Bardziej szczegółowo

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek.

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Lasy te były bogate w zwierzynę. Żyły w nich tury, żubry, niedźwiedzie,

Bardziej szczegółowo

Użytkowanie łąk i pastwisk a ochrona obszarów Natura 2000 na Dolnym Śląsku

Użytkowanie łąk i pastwisk a ochrona obszarów Natura 2000 na Dolnym Śląsku Użytkowanie łąk i pastwisk a ochrona obszarów Natura 2000 na Dolnym Śląsku Seminarium Perspektywy rozwoju chowu ekologicznego małych przeżuwaczy Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego Wrocław, 5 grudnia

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Płatności rolnośrodowiskowe

Płatności rolnośrodowiskowe Płatności rolnośrodowiskowe NATURA 2000 Dolina Biebrzy, Ostoja Biebrzańska Goniądz 05.09.2013r. Działania rolnośrodowiskowe BP Mońki OSO Ostoja Biebrzańska - 148 508 ha SOO Dolina Biebrzy - 121 206 ha

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w skupie W pierwszym tygodniu października br. w krajowym skupie zbóż przeważały spadkowe tendencje cen. Według danych Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji

Bardziej szczegółowo

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy Rolnictwo ekologiczne przyjazne środowisku naturalnemu Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy 1. Rolnictwo ekologiczne w realizacji celów KPR 2. Status rolnictwa

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 48/2014

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 48/2014 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W ostatnim tygodniu listopada 2014 r. w krajowym skupie odnotowano umiarkowany wzrost cen zbóż. Według danych Zintegrowanego

Bardziej szczegółowo

Natura 2000. Fundacja EkoRozwoju. Krzysztof Smolnicki Sabina Lubaczewska

Natura 2000. Fundacja EkoRozwoju. Krzysztof Smolnicki Sabina Lubaczewska Natura 2000 Fundacja EkoRozwoju Krzysztof Smolnicki Sabina Lubaczewska W prezentacji wykorzystano materiały: z arch. dr Krzysztofa Świerkosza, Uniwersytet Wroclawski, prezentację Marzeny Zblewskiej Europejska

Bardziej szczegółowo

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin Dorota Nowosielska (dorota.nowosielska@minrol.gov.pl; tel. (022)

Bardziej szczegółowo

Fauna Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego. Wyniki inwentaryzacji, zagrożenia i działania ochronne. mgr Katarzyna Zembaczyńska

Fauna Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego. Wyniki inwentaryzacji, zagrożenia i działania ochronne. mgr Katarzyna Zembaczyńska Fauna Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego Wyniki inwentaryzacji, zagrożenia i działania ochronne mgr Katarzyna Zembaczyńska Wyniki inwentaryzacji fauny Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego Grupa liczba

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce NATURA 2000 Dyrektywa Siedliskowa Sieć obszarów chronionych na terenie Unii Europejskiej Celem wyznaczania jest ochrona cennych, pod względem przyrodniczym i zagrożonych, składników różnorodności biologicznej.

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 99 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH

Informacja. Nr 99 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH. Ochrona lasów Grudzień 1992 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 99 W stosunku do innych krajów europejskich, Polska jest

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII

PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII PROMUJĄCEJ SIEĆ NATURA 2000 POD HASŁEM NATURA SIĘ O(D)PŁACA. PROJEKT REALIZOWANY W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO, FINANSOWANY ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie Maria Mellin Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

Pytania ogólne I etapu XII Edycji Konkursu Poznajemy Parki Krajobrazowe Polski

Pytania ogólne I etapu XII Edycji Konkursu Poznajemy Parki Krajobrazowe Polski Pytania ogólne I etapu XII Edycji Konkursu Poznajemy Parki Krajobrazowe Polski 1. Organizmy tworzące plankton słodkowodny charakteryzują się: a) przynależnością do świata zwierząt, b) brakiem zdolności

Bardziej szczegółowo

L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011

L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011 L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011 ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 680/2011 z dnia 14 lipca 2011 r. ustalające na rok 2011 pułapy budżetowe mające zastosowanie do określonych

Bardziej szczegółowo

19.8.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 218/9

19.8.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 218/9 19.8.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 218/9 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 745/2010 z dnia 18 sierpnia 2010 r. ustalające na rok 2010 pułapy budżetowe mające zastosowanie do określonych systemów

Bardziej szczegółowo

Projekt Ochrona siedlisk in situ w Nadleśnictwie Kłodawa i Nadleśnictwie Rokita dofinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Projekt Ochrona siedlisk in situ w Nadleśnictwie Kłodawa i Nadleśnictwie Rokita dofinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Projekt Ochrona siedlisk in situ w Nadleśnictwie Kłodawa i Nadleśnictwie Rokita dofinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Warszawa, dnia 31.01.2014 r. 2 Nadleśnictwo Kłodawa Nadleśnictwo

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia...

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia... Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia... Zadanie 1 (1 pkt) Podkreśl nazwę miejscowości, w której najwcześniej jest

Bardziej szczegółowo

Ciekawie o Somalii Somalia w Pigułce państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na Półwyspie Somalijskim (zwanym Rogiem Afryki ). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym

Bardziej szczegółowo

Przepisy o ochronie przyrody

Przepisy o ochronie przyrody Przepisy o ochronie przyrody Paulina Kupczyk kancelaria Ochrona Środowiska i działalno inwestycyjna Konsulting Szkolenie Interwencje ekologiczne w obronie ostoi Natura 2000 w ramach projektu Ogólnopolskiego

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 - STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 - STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH NATURA 2000 - STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH dla obszarów specjalnej ochrony (OSO), proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty (pozw), obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty (OZW) oraz specjalnych

Bardziej szczegółowo

Jeziora Brodzkie. Kod obszaru: PLH080052. Forma ochr0ony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

Jeziora Brodzkie. Kod obszaru: PLH080052. Forma ochr0ony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa) Jeziora Brodzkie Kod obszaru: PLH080052 Forma ochr0ony w ramach sieci Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa) 0000000 Powierzchnia: 829,2 ha Status formalny: Obszar zatwierdzony

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne Dyrektywa Ptasia Dyrektywa Siedliskowa

Podstawy prawne Dyrektywa Ptasia Dyrektywa Siedliskowa Obszary Natura 2000 Podstawy prawne Dyrektywa Ptasia (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa - wcześniej dyrektywa Rady 79/409/EWG

Bardziej szczegółowo

Program rolnośrodowiskowy

Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy jest realizowany w ramach Osi II PROW 2007-2013 Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich. Działanie to ma przyczynić się do zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

Przyrodniczy Kącik Edukacyjny

Przyrodniczy Kącik Edukacyjny Przyrodniczy Kącik Edukacyjny Nasi darczyńcy Program realizowany w ramach środków pozyskanych w konkursie organizowanym w programie Działaj Lokalnie Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowanym

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska.

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska. Akademia EduGIS Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) oraz geoinformacyjne (GIS) w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych w gimnazjum i liceum oraz w edukacji środowiskowej Karta pracy nr 5 Materiały

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 296/2 1.12.2004 Rodzaje gazu i odpowiadające im ciśnienia zasilające zgodnie z art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 90/396/EWG z dnia 29 czerwca 1990 r. (2004/C 296/02) (Niniejsza publikacja jest oparta na informacjach

Bardziej szczegółowo

Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09

Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09 Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09 Opracowanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na obszarze Polski Realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013 Priorytet

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min.

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min. CIRCE Niniejsza ankieta została opracowana na potrzeby projektu SWIP (Nowe innowacyjne, rozwiązania, elementy i narzędzia dla upowszechnienia energetyki wiatrowej na obszarach miejskich i podmiejskich).

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4)

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4) Pustynia teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie walorów turystycznych w regionie. produktu turystycznego

Znaczenie walorów turystycznych w regionie. produktu turystycznego Znaczenie walorów turystycznych w regionie Europy środkowozachodniej w tworzeniu produktu turystycznego Spis treści Wstęp... 2 Uwarunkowania rozmieszczenia usług turystycznych w Europie... 2 Obszary chronione

Bardziej szczegółowo

Jednym z ważniejszych elementów tych działań jest system Natura 2000.

Jednym z ważniejszych elementów tych działań jest system Natura 2000. Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 Celem utworzenia sieci Natura 2000 jest zachowanie zarówno zagrożonych wyginięciem siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt w skali Europy, jak też

Bardziej szczegółowo

z krajów z nim sąsiadujących. 1. Na podstawie poniższych opisów rozpoznaj obiekty geograficzne, a następnie zaznacz je na mapie

z krajów z nim sąsiadujących. 1. Na podstawie poniższych opisów rozpoznaj obiekty geograficzne, a następnie zaznacz je na mapie SPRAWDŹ SIĘ PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁU EUROPA 1 Na podstawie poniższych opisów rozpoznaj obiekty geograficzne, a następnie zaznacz je na mapie A Włoska wyspa z wulkanem Etna z krajów z nim sąsiadujących

Bardziej szczegółowo

Glosariusz. Informacja prasowa. Naturalne krajobrazy. Kampania tematyczna 2016: Fascynująca przyroda Niemiec wypoczynek na łonie natury.

Glosariusz. Informacja prasowa. Naturalne krajobrazy. Kampania tematyczna 2016: Fascynująca przyroda Niemiec wypoczynek na łonie natury. Informacja prasowa Kampania tematyczna 2016: Fascynująca przyroda Niemiec wypoczynek na łonie natury. Glosariusz Naturalne krajobrazy Nazwą Naturalne krajobrazy są objęte w Niemczech parki narodowe, rezerwaty

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Na ocenę dostateczną uczeń powinien opanować następujące zagadnienia z działów: 1. Środowisko przyrodnicze Polski

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie krajobrazu dla przyrody i rozwoju regionalnego: Możliwości zielonej infrastruktury

Kształtowanie krajobrazu dla przyrody i rozwoju regionalnego: Możliwości zielonej infrastruktury Kształtowanie krajobrazu dla przyrody i rozwoju regionalnego: Możliwości zielonej infrastruktury Warsztaty 4-5 listopada 2014, Biebrzański Park Narodowy Małgorzata Siuta, CEEweb for Biodiversity Plan warsztatów

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Partnerstwo we wdrażaniu innowacyjnych metod zarządzania środowiskiem

Partnerstwo we wdrażaniu innowacyjnych metod zarządzania środowiskiem Panel ekspertów Partnerstwo we wdrażaniu innowacyjnych metod zarządzania środowiskiem Uniwersytet Śląski w Katowicach 16 stycznia 2013 Natura 2000 Kłopot czy szansa dla samorządów? dr Andrzej Pasierbiński,

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000. przyciąga pieniądze - doświadczenia Polski

NATURA 2000. przyciąga pieniądze - doświadczenia Polski NATURA 2000 przyciąga pieniądze - doświadczenia Polski Agnieszka Rusinowicz Wydział ds. Projektów UE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) Finansowanie N2000 w Polsce Fundusze

Bardziej szczegółowo

IP/07/584. Bruksela, dnia 27 r. april 2007

IP/07/584. Bruksela, dnia 27 r. april 2007 IP/07/584 Bruksela, dnia 27 r. april 2007 Bezpieczeństwo drogowe: europejski program działań nadal przynosi dobre wyniki - cel, jakim jest uratowanie życia 25 000 osób na drogach w Europie, może zostać

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE II GEOGRAFIA

WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE II GEOGRAFIA I Dział:Społeczeństwo WYMAGANIA PROGRAMOWE W KLASIE II GEOGRAFIA -uczeń rozumie termin geografia ekonomiczna, współczynnik przyrostu naturalnego, piramida wieku, naród, język urzędowy, migracja, urbanizacja,

Bardziej szczegółowo

H01 Zanieczyszczenie wód powierzchniowych J02.05 Modyfikowanie funkcjonowania wód - ogólnie K02.03 Eutrofizacja

H01 Zanieczyszczenie wód powierzchniowych J02.05 Modyfikowanie funkcjonowania wód - ogólnie K02.03 Eutrofizacja Załącznik nr 3 do zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 2014r. Identyfikacja istniejących i potencjalnych zagrożeń dla zachowania właściwego stanu ochrony

Bardziej szczegółowo

żerowania z całą gamą gatunków ptaków towarzyszących, charakterystycznych dla

żerowania z całą gamą gatunków ptaków towarzyszących, charakterystycznych dla Uzasadnienie Polska, zgodnie z Traktatem Akcesyjnym podpisanym w 2003 roku w Atenach zobowiązana była wyznaczyć obszary specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (OSO) na podstawie: 1) Dyrektywy Rady 79/409/EWG

Bardziej szczegółowo

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny)

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) 1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) Przedmiotowe siedlisko przyrodnicze składa się z dwóch podtypów: 1150-1 Zalewy 1150-2 Jeziora przybrzeżne W roku 2008 prowadzono badania jezior przybrzeżnych,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.7.2014 r. COM(2014) 520 final ANNEXES 1 to 3 ZAŁĄCZNIKI do KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Efektywność energetyczna i jej wkład w bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody Ochrona przyrody ma w Polsce długie tradycje. Według niektórych źródeł pierwsze decyzje związane z nią pochodzą z X wieku - np. w sprawie ochrony bobrów. W kolejnych wiekach zaczęto chronić nadmiernie

Bardziej szczegółowo

KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2009

KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2009 Na rozwiązanie zadań masz 60 minut. Czytaj uważnie polecenia, pisz czytelnie. Powodzenia! KONKURS GEOGRAFICZNY ZAWODY SZKOLNE Listopad 2009 Zadanie 1. (0-2) Dopisz nazwę nauki geograficznej do opisu, wybierając

Bardziej szczegółowo

PO CO NAM TA SPALARNIA?

PO CO NAM TA SPALARNIA? PO CO NAM TA SPALARNIA? 1 Obowiązek termicznego zagospodarowania frakcji palnej zawartej w odpadach komunalnych 2 Blok Spalarnia odpadów komunalnych energetyczny opalany paliwem alternatywnym 3 Zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 1 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.)

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 1 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.65.599 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 1 kwietnia 2003 r. w sprawie Tatrzańskiego Parku Narodowego (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.) Na podstawie art.14 ust. 7 ustawy z dnia 16 października

Bardziej szczegółowo

XII EDYCJA OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI etap II 11.12.2012 r.

XII EDYCJA OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI etap II 11.12.2012 r. XII EDYCJA OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI etap II 11.12.2012 r. ilość punktów Imię i nazwisko.. Szkoła. 1. Gdy w populacji (pewnego gatunku zwierząt) charakteryzującej się

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 4.3.2015 L 60/55 DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2015/348 z dnia 2 marca 2015 r. dotycząca zgodności niektórych celów zawartych w planach krajowych lub planach dotyczących funkcjonalnych bloków przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Zielona infrastruktura w Województwie Podlaskim: plany, zapotrzebowanie i wyzwania.

Zielona infrastruktura w Województwie Podlaskim: plany, zapotrzebowanie i wyzwania. Zielona infrastruktura w Województwie Podlaskim: plany, zapotrzebowanie i wyzwania. dr inż. Lech Magrel Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku Osowiec - Twierdza 04.11.2014r. Europie w znacznie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR. z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór.

UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR. z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór. UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór. Na podstawie art. 44 ust. 1, 2 i 3a oraz art. 45 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI

6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI 6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI Główne czynniki mające wpływ na powierzchnię ziemi to m.in. mechaniczne niszczenie pokrywy glebowej wskutek procesów urbanizacji, działalności górniczej i niewłaściwie prowadzonych

Bardziej szczegółowo

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012 BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU Gala Stolarki Budowlanej 2012 Warszawa, 26.09.2012 SYTUACJA GOSPODARCZA ORAZ NASTROJE SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ SYTUACJA GOSPODARCZA W UE

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy

Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy Przemysław Nawrocki Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ 1 Województwo

Bardziej szczegółowo