CHARAKTERYSTYKA OKRESU ROZWOJOWEGO UCZNIÓW GIMNAZJUM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CHARAKTERYSTYKA OKRESU ROZWOJOWEGO UCZNIÓW GIMNAZJUM"

Transkrypt

1 CHARAKTERYSTYKA OKRESU ROZWOJOWEGO UCZNIÓW GIMNAZJUM Czas nauki w gimnazjum przypada na ogół na lata pomiędzy 13 a 15 rokiem życia. Niektórzy badacze, jak na przykład M. Przetacznik- Gierowska zaliczają ten wiek do fazy rozwojowej zwanej średnim wiekiem szkolnym, wyodrębniając dorastanie jako następującą po nim fazę rozwojową. W opracowaniu pod redakcją naukową B.Harwas- Napierały i J. Trempały (2000r.) faza ta określana jest mianem wczesna młodość. Wraz z kolejną fazą rozwojową, zwaną późna młodość stanowią okres adolescencji (dorastania). W niniejszym opracowaniu przyjęto terminologię za I.Obuchowską (1996r.), która za okres dorastania uważa czas pomiędzy 11. a 19. r.ż. Niewątpliwie okres nauki w gimnazjum to czas dynamicznego rozwoju wszystkich sfer życia człowieka. Dla potrzeb niniejszej pracy warto poddać głębszej analizie niektóre z nich PRZEJAWY ROZWOJU W WYBRANYCH SFERACH a. Rozwój fizyczny: Okres gimnazjum to czas poważnych zmian w budowie organizmu, przy czym ze względów wychowawczych najistotniejsze wydają się konsekwencje indywidualnych różnic w tempie rozwoju poszczególnych uczniów. Dziewczęta, które szybko dojrzewają często są skrępowane kobiecą sylwetką ciała. Zdarza się, że przyśpieszony przyrost tkanki tłuszczowej wywiera negatywny wpływ na ich samoocenę. Dziewczęta te starają się nie zwracać na siebie uwagi. Bywa też, że rozmowy i zainteresowania rówieśników wydają im się dziecinne. Nieświadomie budzą zainteresowanie chłopców, zwłaszcza starszych, których oczekiwania wykraczać mogą poza typowo koleżeńskie układy. Stąd też wcześnie dojrzewające dziewczęta wcześniej też podejmują aktywność seksualną. Implikuje to szereg zagrożeń, od zaburzonych postaw i błędnych sądów dotyczących współżycia i miłości do niepożądanej ciąży i chorób. Objawy wcześniejszego dojrzewania chłopców z reguły są przez nich bardzo pozytywnie przyjmowane. Odczuwają oni akceptację i przewagę nad swoimi mniej dojrzałymi rówieśnikami. Nabierają pewności siebie i są na ogół bardziej aktywni. Badacze nie są zgodni co do konsekwencji opóźnionego rozwoju u dziewcząt. Bywa, że są bardzo lubiane i mają wysoką samoocenę. Zdarza się, że wykazują przejawy niewiary w siebie, czują się samotne i częściej podporządkowują się bardziej dojrzałym rówieśnikom. Prawdopodobnie zależne jest to od ich cech osobowościowych i wpływów wychowawczych. Zdecydowanie najgorsza jest sytuacja chłopców późno dojrzewających. Ich najczęstszą reakcją jest niepokój, niska samoocena, poczucie osamotnienia i tendencja do podporządkowywania się lepiej rozwiniętym kolegom. Wykazują oni ponadto silniejszą potrzebę więzów społecznych i większą agresywność. Zdarza się, że jedynym dostępnym im sposobem zaimponowania kolegom i zdobycia ich akceptacji jest łamanie zasad i zakazów (np. aroganckie zachowanie, wagary, kontakty z używkami, kradzieże, itp.).

2 b. Rozwój umysłowy: Rozwój umysłowy warunkuje większość zmian psychicznych u dojrzewającej młodzieży. Wpływa on na rozwój i kontrolę uczuć, na rozumienie pojęć moralnych, pomaga nastolatkom kształtować światopogląd, poszukiwać własnej tożsamości, wpływa również na ich aktywność społeczną. Spośród podstawowych procesów psychicznych dwa zdają się mieć największy wpływ na wychowanie i funkcjonowanie społeczne młodzieży: spostrzeganie i myślenie. Spostrzeganie młodzieży jest silnie warunkowane przez doświadczenie. Spostrzegają już nie tylko to, co jest im potrzebne bądź przyciąga uwagę ale także to, co jest obiektywnie ważne. Dorastający potrafią reagować wrażliwie na zjawiska nie dotyczące ich bezpośrednio, np. na cudze cierpienie, fałsz, przejawy niesprawiedliwości. Przejawiają też często gotowość do dostrzegania i analizowania stanów psychicznych własnych i innych ludzi. Na okres dorastania przypada pełny rozwój najwyższego poziomu myślenia, zwanego myśleniem abstrakcyjnym (inaczej- formalnym). Nie rozwija się on jednak u wszystkich, pozostając jedynie potencjalną możliwością. Jego rozwój prowadzi do wzrostu refleksyjności i krytycyzmu. Młodzież uniezależnia się od sądów innych ludzi, formułuje własne oceny osób i zdarzeń. Przy równoczesnym wzroście spostrzegawczości krytyce poddany zostaje cały świat dorosłych. c. Rozwój emocjonalny: Charakterystyczne dla okresu dojrzewania jest pobudzenie emocjonalne. Może ono powodować pewne problemy wychowawcze zarówno wtedy, gdy jest ono uzewnętrzniane (hałaśliwość, śmiech, popychanie się, zachowania agresywne), jak i wtedy gdy jest tłumione i maskowane (wzrost napięcia, nerwice). W początkowej fazie dorastania można obserwować dużą chwiejność (labilność) emocji. Jest ona wynikiem dużej pobudliwości nerwowej i nieumiejętności kontrolowania własnych emocji. Chwiejność emocjonalna może utrudniać rozumienie nastolatków i osłabiać skuteczność wysiłków wychowawczych. Obraz uczuć młodzieży dodatkowo zaciemnia, charakterystyczna dla nich ambiwalencja uczuć. Przeżywają oni jednocześnie przeciwstawne emocje, co często wywołuje w nich poczucie zagubienia i niepewności siebie. Ambiwalencje uczuć mogą mieć źródło w nie ustalonym systemie wartości i przekonań. Ich występowaniu sprzyja też chwiejność wegetatywna ustroju. W okresie dorastania dokonuje się rozwój uczuć społecznych, których źródłem są interakcje z ludźmi i sytuacje społeczne. Dla młodzieży bardzo ważne jest poczucie przynależności do grup rówieśniczych oraz zawiązywanie przyjaźni. Rówieśnicy stają się coraz ważniejszym źródłem kontaktów społecznych i oparcia emocjonalnego. Z nasiloną potrzebą bliskiej przyjaźni i akceptacji ze strony rówieśników wiąże się wzrost lęku przed odrzuceniem i izolacją. Nastolatkowie wybitnie boleśnie odczuwają krytykę i brak akceptacji rówieśników. Jednostki odrzucone i izolowane mogą stać się łatwym łupem dilerów narkotyków, grup o charakterze przestępczym czy sekt. Charakterystycznymi dla okresu dojrzewania uczuciami społecznymi są: lęk i gniew. Lęki społeczne występują w postaci nieśmiałości, lęku przed niepowodzeniem, ośmieszeniem, odpowiedzialnością. Z biegiem czasu coraz

3 częściej dotyczą przyszłości: wyboru drogi kształcenia i zawodu, podejmowania istotnych decyzji. Lęk jest u dorastających tym silniejszy, im mniej samodzielnych decyzji mieli okazję podejmować dotychczas. Gniew młodych może wyzwalać zachowania agresywne. Charakterystycznymi źródłami gniewu okresu dorastania są różnego rodzaju frustracje (trudności, ograniczenia, itp.) oraz postępowanie dorosłych (np.: agresywne, apodyktyczne, poniżające). Czasami występuje u młodzieży głód silnych emocji. Ich naturalny poziom odbierają jako nudę ( nic się nie dzieje ). Stąd bierze się ich podatność na propozycje różnych zachowań ryzykownych (kontakty z używkami, czyny karalne). Rozwój emocjonalny zmierzać powinien w kierunku uzyskiwania przez młodzież coraz większego stopnia kontroli ich uczuć, odraczania reakcji emocjonalnych, powściągliwości. d. Rozwój moralny: Według, jednego z wybitnych badaczy rozwoju moralnego L. Kohlberga we wczesnym okresie dorastania występuje tzw. konwencjonalny poziom rozwoju moralnego. Wyróżnić w nim można dwa stadia: I. Ocena zachowania wynika z aprobaty społecznej (w szczególności grupy rówieśniczej), II. Ocena zachowania oparta jest na prawie i porządku. Pojawia się szacunek dla autorytetów. Zgodnie z tą koncepcja rozwój moralny młodzieży opiera się na stopniowym uniezależnianiu się od opinii kolegów i podporządkowywaniu się ogólnie przyjętym regułom i zasadom postępowania. Jednak pełna interioryzacja uznawanych wartości dokonuje się w dalszym przebiegu dorastania i nazwana jest postkonwencjonalnym poziomem rozwoju moralnego. Badania empiryczne wskazują jednak, że niewielka grupa dorastających (i dorosłych) osiąga ten etap rozwoju moralnego. Inny znawca H.Muszyński opisuje charakterystyczne dla okresu dorastania stadium ideowości moralnej. Cechuje je orientacja na cele społeczne oraz świadomy i refleksyjny stosunek do spraw moralności. Jednocześnie u dorastających występuje chwiejność norm moralnych, a w związku z tym też ich zachowania. Młodzież często waha się pomiędzy uznaniem zasad moralnych rodziców, kolegów, czy coraz agresywniej narzucającym swoje wartości mediom. Wiąże się z tym zjawisko konformizmu. Młodzież dostosowuje się do grupy i opinii większości. Podobnie się ubierają i czeszą, posługują się specyficznym językiem, zachowują się zgodnie z przyjętymi standardami i schematami. Uległość nastolatków wobec tzw. kultury młodzieżowej może świadczyć o potrzebie podkreślenia swojej odrębności od świata dorosłych. Jednak niektórzy autorzy sądzą, że konformizm młodzieży jest raczej ceną za poczucie przynależności i akceptacji oraz za bezpieczeństwo, jakie daje grupa. Charakterystycznym zjawiskiem rozwoju moralnego w okresie dorastania jest rygoryzm moralny. Polega on na ujmowaniu określonych powinności jako bezwyjątkowe. Obserwacje młodzieży potwierdzają, że bywa ona pryncypialna i bardzo surowa w ocenach moralnych.

4 e. Rozwój światopoglądu: Światopogląd to ogół przekonań danego człowieka ważnych dla niego i istotnych dla kultury, w której żyje. Kształtuje się on wraz z rozwojem na podstawie zdobywanej wiedzy i doświadczeń. O krystalizowaniu się światopoglądu dorastających można mówić dopiero wtedy, kiedy ich przekonania oparte są na osobistej refleksji oraz na dokonywaniu świadomych ocen i wyborów. Według K. Obuchowskiego światopogląd rozwija się w trzech następujących po sobie fazach: 1. Faza identyfikacji- polega na utożsamianiu się z zewnętrznymi wzorami, 2. Faza kosmiczna- charakteryzuje się oderwanym od realności poszukiwaniem celu i sensu, 3. Faza dojrzałego sensu życia- odnalezienie własnego sensu życia. Dwie pierwsze charakterystyczne są dla okresu dorastania. Ostatnia wykracza poza ten okres. Tworzenie się światopoglądu młodzieży przebiega często w opozycji do świata dorosłych. Wynika to z innych zdobyczy rozwojowych, m.in. ze zwiększonej refleksyjności i krytycyzmu. Weryfikacji zostają poddawane dziecięce wyobrażenia na temat dorosłych i stworzonego przez nich świata. Ta konfrontacja może zaowocować ukształtowaniem się bardzo wyrazistych postaw światopoglądowych, z których najbardziej charakterystyczne są: Idealizm młodzieńczy- silnie zabarwiona emocjonalnie potrzeba dobra. Polega na ujmowaniu rzeczywistości na miarę pragnień, przy czym pragnienia te mają cechę doskonałości. Według psychologów idealizm jest naturalną i stałą właściwością dorastających i brak jego przejawów związany jest z działaniem czynników zewnętrznych. Nihilizm- zaprzeczenie sensowi ludzkiego istnienia, w tym także istnienia własnego. Postawa taka wynikać może z pojedynczego, wstrząsającego przeżycia. Częściej jednak jest wynikiem ciągu traumatyzujących wydarzeń, powodujących stopniową utratę wiary w ludzi, siebie samego i sens życia. W skrajnych przypadkach nihilizm może prowadzić do zachowań autodestrukcyjnych włącznie z samobójstwem. Cynizm- rozbieżność między głoszonymi przekonaniami a ich realizacją. Cynizm występuje w różnych odmianach. Dla okresu dorastania najbardziej charakterystyczny jest cynizm jawny. Polega on na werbalizowaniu własnej, instrumentalnej motywacji, która jednak rzadko przechodzi w konsekwentne działanie. Podobnie jak nihilizm, cynizm nie jest naturalna właściwością okresu dorastania. Obie te postawy powstają na skutek działania czynników zewnętrznych, a w ich kształtowaniu ważna rolę odgrywają mechanizmy obronne. Odrzucanie przez dorastających skompromitowanych poglądów dorosłych ma duże znaczenie w rozwoju jednostki i społeczeństwa. Pociąga jednak za sobą wiele zagrożeń. Poszukująca sensu życia młodzież podatna jest na wpływy różnego rodzaju grup nieformalnych (subkultury, sekty). Dotyczy to w szczególności nastolatków nie mających wsparcia ze strony rodziny, poszukujących akceptacji i uznania poza dotychczasowym otoczeniem. Angażowanie się w zachowania nie aprobowane przez rodziców może być dla młodzieży sposobem ustanowienia niezależności od dorosłych i potwierdzenia solidarności z rówieśnikami.

5 f. Rozwój tożsamości: Tożsamość człowieka rozwija się od okresu wczesnego dzieciństwa, jednak nasila się w okresie dorastania. Obserwowane przez młodzież zmiany swojego ciała, udoskonalenie procesów psychicznych, poszukiwanie sensu życia i własnego istnienia- wszystko to rodzi szereg pytań. Poszukujący odpowiedzi na nie nastolatek pogłębia wiedzę o sobie samym, formułuje samoocenę. Zwiększa się jego samoświadomość. Młodzież poszukuje własnej tożsamości na różny sposób: W ciągłości istnienia- dorastający prowokuje reakcje najbliższego otoczenia poprzez stawianie pytań, bądź zachowania wymuszające reakcję. Reakcja otoczenia jest potwierdzeniem niezawodności uczuć np. rodziców, a przez to ciągłości własnego istnienia. Małe dzieci często pytają rodziców: kochasz mnie?, jak bardzo mnie kochasz?. Prowokacje nastolatków są na ogół mniej czytelne. Mogą być nawet agresywne. Młodzież testuje cierpliwość, wyrozumiałość i miłość rodziców (czasem też nauczycieli). Reakcja otoczenia ma niebagatelny wpływ na samoświadomość dorastającego. Jeśli jego prowokacje spotykają się z ciągłą dezaprobatą, reakcjami nacechowanymi agresją, poniżeniem, odrzuceniem, itp.- dorastający na nich oprze swoją samoocenę. Uzna, że jest zły, głupi, leniwy, niegodny uwagi czy miłości. Pociąga to za sobą niebezpieczeństwo funkcjonowania zgodnie z nadaną mu etykietą, zgodnie z zasadą jestem łobuz i muszę się zachowywać jak łobuz, żebym mógł być jakiś. Inaczej będę nikim!. Zmieniając siebie- dorastający eksperymentuje z samym sobą. Zmienia fryzury, styl ubierania się, przejmuje cudze poglądy, przekonania, sposób zachowania się, styl życia. Poszukuje samego siebie w nowej postaci. Jednocześnie obserwuje reakcję otoczenia, sprawdzając czy dostrzegło zmianę. Sprawdzając siebie- dorastający sprawdza siebie poprzez różnego rodzaju postanowienia i wyzwania. Mogą one dotyczyć spraw poważnych lub błahych bywają niegroźne ale też czasem bardzo niebezpieczne. Nastolatek sprawdza swoje możliwości psychiczne i fizyczne. Zdobytą tą drogą wiedzę scala w nowym poczuciu własnego JA. Tożsamość, wg. E.H. Eriksona jest centralnym problemem okresu dorastania. Jego teoria mówi o przypadającym na ten okres kryzysie tożsamości. Dorastający człowiek musi scalić całą dotychczasową wiedzę o sobie samym oraz zintegrować ją w wymiarze czasowym tj. przeszłość z teraźniejszością i wizją swojej przyszłości. Kiedy otoczenie społeczne dorastającego nie dostarcza mu wyraźnych wzorów identyfikacyjnych, gdy brak jest stabilności w rodzinie i w społeczeństwie, a dodatkowo jest on bombardowany informacjami wzmagającymi poczucie niepewności i zmienności- struktura tożsamości nie może się scalić. Zdarza się, że dorastający rezygnują z wysiłku poszukiwania własnej tożsamości. Włączają się w grupę społeczną i przejmują, ukształtowane przez nią gotowe wzory tożsamości (tzw. tożsamość syntetyczna). Innym zaburzeniem rozwoju tożsamości jest tzw. negatywna tożsamość. Kształtuje się ona głównie w niekorzystnych warunkach wychowawczych. Wzrastający w nich nastolatek buntuje się przeciwko przypisywanym mu rolom

6 społecznym, co prowadzi do poczucia depersonalizacji i alienacji. Dorastający odczuwa dezorganizację i pustkę. Na tym tle mogą się pojawić negatywne zachowania, włącznie z zachowaniami przestępczymi. Natomiast pomyślne przejście przez kryzys tożsamości wzmacnia poczucie własnego JA. Młody człowiek gotów jest podejmować się odpowiedzialnych zadań, utrzymywać związki emocjonalne, angażować się w wartości i ideały. Jest osobą autonomiczną i wewnętrznie silną. Gimnazjaliści najczęściej czują się gotowi do podejmowania samodzielnych wyborów. Jednak ważne dla swojej przyszłości decyzje (np. dotyczące wyboru dalszej szkoły i zawodu) podejmują z lękiem i niepewnością. Korzystają przy tym z różnych strategii: przejmują decyzje dorosłych, podejmują decyzje nie zamykające drogi do dalszych wyborów, czasem unikając trudności podejmują decyzje przypadkowe, zdarza się też, że tłumią lęk i zapominając o trudnościach podejmują decyzję nieadekwatną do swoich możliwości. Rozwój tożsamości jest trudną próbą dla dorastających. Należy im pomóc przy poznawaniu siebie i dokonywaniu wyborów. Potrzebują oni przede wszystkim wzorów postępowania, okazji do podejmowania samodzielnych decyzji, poznawania siebie w różnych sytuacjach. Wtedy, przy otrzymywanym wsparciu i zaufaniu otoczenia będą w stanie pomyślnie zakończyć proces rozwoju tożsamości. g. Rozwój motywacji: Rozwój motywacji w okresie dorastania polega głównie na nabywaniu umiejętności samodzielnego stawiania sobie celów i dążeniu do ich realizacji. Odległość stawianych celów oraz stopień zorganizowania i wytrwałości działań im podporządkowanych zależny jest od indywidualnych predyspozycji. Na ogół w okresie gimnazjalnym realizacja celów stawianych sobie przez młodzież zakłócana jest przez chwiejność emocjonalną i małą wytrwałość. Spośród wielu właściwości motywacji nastolatków warto tu wspomnieć o typowym dla nich negatywizmie. Może on przybrać postać uporu, nieposłuszeństwa, a nawet arogancji. Inną cechą motywacji młodzieży jest jej intensywność. Młodzież angażuje się w działania bez reszty, podporządkowując wszystko wspieranej idei. Podstawowym warunkiem jest tu jednak pełna akceptacja zadania. Cele narzucone, nie uwewnętrznione spotykają się z małym zainteresowaniem. Młodzież zachęcana lub zmuszana do ich realizacji pracuje bez przekonania. Ich działania są powolne i mało efektywne. Wiąże się to niewątpliwie z potrzebą czynu. U jej podstaw leży potrzeba rozładowania napięcia emocjonalnego przez dostarczenie silnych wrażeń, wzbudzanie podziwu innych, znajdowanie uznania w oczach kolegów i własnych. Kiedy młodzież nie znajduje możliwości dokonywania wielkich czynów akceptowanych społecznie istnieje zagrożenie, że będą zaspokajać potrzebę czynów popisując się swoją brawurą poprzez zachowania agresywne. Z potrzebą wielkich czynów współwystępuje zobojętnienie na czyny drobne, codzienne, przyziemne. W świetle charakterystyki motywacji młodzieży jasno widać jak bardzo niekorzystny wpływ na jej dalszy rozwój może mieć nuda. Młodzieży należy zaproponować szereg zajęć, pamiętając o tym że muszą one być dla nich pasjonujące, powinny wynikać z ich potrzeb i pomysłów. Stawiane im zadania powinny być dla nich wyzwaniem.

7 Reasumując- okres nauki w gimnazjum to czas intensywnych przemian rozwojowych. Charakterystyczne dla tego okresu jest: nasilenie się tendencji do uniezależniania się od rodziców, liczenie się ze zdaniem rówieśników przy podejmowaniu decyzji, intensywne i labilne emocje, arogancja, buntowniczość i lekceważenie autorytetów. Wszystko to sprawia, że ta grupa wiekowa jest szczególnie narażona na podejmowanie zachowań ryzykownych, co pociąga za sobą konieczność intensyfikacji działań wychowawczych i profilaktycznych wobec gimnazjalistów. Styczeń 2005 r. Opracowała mgr Alina Marchewczyk

8 BIBLIOGRAFIA 1. Egan Gerard, Kompetentne pomaganie, Poznań 2002, Zysk i S-ka Wydawnictwo; 2. Gwizdek Bożena, Sołtys Elżbieta, Gimnazjalny projekt profilaktyczno-wychowawczy, Warszawa 2002, WSiP; 3. Hamer Hanna, Rozwój umiejętności społecznych, Warszawa 1999, Wydawnictwo VEDA; 4. Harwas-Napierała Barbara, Trempała Janusz (red.), Psychologia rozwoju człowieka, Warszawa 2000, PWN; 5. Harwas- Napierała Barbara, Trempała Janusz (red.), Wiedza z psychologii rozwoju człowieka w praktyce społecznej, Poznań 2002, Wyd. Naukowe UAM; 6. Kaźmierczyk Jadwiga, Pomost między dzieciństwem a dorosłością. Program profilaktyczno-wychowawczy dla gimnazjum, Warszawa 2003, MENiS; 7. Kulas Henryk, Samoocena młodzieży, Warszawa 1986, WSiP; 8. Marchewczyk Alina, Kontakty uczniów Gimnazjum w Luborzycy z substancjami uzależniającymi, diagnoza skali problemu i źródła zagrożeń, Luborzyca 2002; Zespół Profilaktyki Gimnazjum w Luborzycy; 9. Marchewczyk Alina, Kontakty uczniów Gimnazjum w Luborzycy z substancjami uzależniającymi, diagnoza skali problemu i źródła zagrożeń, Luborzyca 2003; Zespół Profilaktyki Gimnazjum w Luborzycy; 10. Marchewczyk Alina, Raport dot. Przemocy na terenie Gimnazjum w Luborzycy, Luborzyca 2003; Zespół Profilaktyki Gimnazjum w Luborzycy; 11. Matthews Adrew, Bądź przyjacielem i żyj wśród przyjaciół, Warszawa 1996, Wyd. MEDIUM Sp. z o.o.; 12. Obuchowska Irena, Drogi dorastania. Psychologia rozwojowa okresu dorastania dla rodziców i wychowawców, Warszawa 1996, WSiP; 13. Oleś Maria, Asertywność u dzieci w okresie wczesnej adolescencji, Lublin 1998, Towarzystwo Naukowe KUL; 14. Pyza Marek, Pijane dorastanie, Ergo nr 03/2004, s. 7-11; 15. Sawicka Katarzyna, Socjoterapia, Warszawa 1999, C.M.P.P-P. MEN; 16. Szymańska Joanna, Programy profilaktyczne. Podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki, Warszawa 2002, C.M.P.P-P.; 17. Vogler Roger E., Bartz Wayne R., Nastolatki i alkohol. Kiedy nie wystarczy powiedzieć nie, Warszawa 1999, PARPA; 18. Wilks Frances, Inteligentne emocje, Warszawa 2004, Wyd. Jacek Santorski & Co; 19. Zimbardo Philip G., Psychologia i życie, Warszawa 2002, PWN.

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty RODZIC I NAUCZYCIEL PARTNERZY PROCESU EDUKACJI Katarzyna Stryjek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 października 2015 r. etapy rozwoju człowieka wg Eriksona Pięć z nich dotyczy

Bardziej szczegółowo

Praca z uczniem gimnazjum sposoby, metody, wyzwania

Praca z uczniem gimnazjum sposoby, metody, wyzwania Praca z uczniem gimnazjum sposoby, metody, wyzwania 1 Dlaczego praca z uczniem gimnazjum jest taka ważna? www.doradztwo.koweziu.edu.pl 2 Dlaczego praca z uczniem gimnazjum jest taka ważna? Gimnazjalista

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ NR 2 IM. EUGENIUSZA KWIATKOWSKIEGO W PUŁAWACH

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ NR 2 IM. EUGENIUSZA KWIATKOWSKIEGO W PUŁAWACH PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ NR 2 IM. EUGENIUSZA KWIATKOWSKIEGO W PUŁAWACH NA ROK SZKOLNY 2013/2014 I. Do Zespołu Szkół Nr 2 im. E. Kwiatkowskiego w Puławach w roku szkolnym 2013/2014 uczęszcza 533

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

kompetencje dziecka a oferta szkoły

kompetencje dziecka a oferta szkoły Diagnoza gotowości systemu dziecko szkoła : kompetencje dziecka a oferta szkoły Prof. dr hab. Anna I. Brzezińska i dr Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

O czasie nastolatki Marta Fox Kaśka Podrywaczka i Plotkarski SMS

O czasie nastolatki Marta Fox Kaśka Podrywaczka i Plotkarski SMS O czasie nastolatki Marta Fox Kaśka Podrywaczka i Plotkarski SMS Kielce, 23-24 października 2013 roku Międzynarodowa Konferencja Naukowa z cyklu Kategorie kultury I Czas jako paradygmat kultury i natury

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu R A Z E M Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce czyli jak efektywnie ucząc dzieci mieć z tego przyjemność? Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uczelnie

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2014-2016 Opracowanie : Agnieszka Nowakowska- pedagog szkolny Joanna Geraga Matusiak psycholog szkolny

Bardziej szczegółowo

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Zakończenie Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Do problemu głównego zostały sformułowane następujące problemy szczegółowe, które przedstawię poniżej.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

Progi szkolne: wyzwanie dla nauczycieli, rodziców i uczniów - kto zbuduje kładkę?

Progi szkolne: wyzwanie dla nauczycieli, rodziców i uczniów - kto zbuduje kładkę? Wielkopolska Konferencja dla Nauczycieli Akcja KŁADKA Poznań, 11 grudnia 2014 roku Progi szkolne: wyzwanie dla nauczycieli, rodziców i uczniów - kto zbuduje kładkę? Prof. dr hab. Anna I. Brzezińska Instytut

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia "Nauczyciel przedmiotów zawodowych w zakresie organizacji usług gastronomicznych i hotelarstwa oraz architektury krajobrazu - studia podyplomowe" projekt realizowany

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w Zespole Szkół Samorządowych nr 1 w Złotowie

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w Zespole Szkół Samorządowych nr 1 w Złotowie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI w Zespole Szkół Samorządowych nr 1 w Złotowie (Szkole Podstawowej nr 3 i Gimnazjum Publicznym nr 1) Złotów, wrzesień 2012r. RAMOWY PROGRAM PROFILAKTYKI w Zespole Szkół Samorządowych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ W SZPROTAWIE ul. SOBIESKIEGO 58 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY GIMNAZJUM NR 2 SZPROTAWA Rok szkolny 2014/15 1. Podstawa prawna 1. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej art. 72 2. Konwencja o Prawach

Bardziej szczegółowo

Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie *

Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie * Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie * Imię i nazwisko ucznia:. Szkoła/klasa..... Środowisko rodzinne dziecka: Sytuacja społeczno-ekonomiczna dziecka:

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki

Szkolny Program Profilaktyki Szkolny Program Profilaktyki Publicznego Gimnazjum nr 1 w Żaganiu Motto: Papierosy, alkohol, narkotyki, AIDS... czyli jak się nie zgubić w supermarkecie świata. Wstęp PROFILAKTYKA jest chronieniem człowieka

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKI. Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława St. Reymonta w Złocieńcu WSTĘP

PROFILAKTYKI. Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława St. Reymonta w Złocieńcu WSTĘP SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława St. Reymonta w Złocieńcu WSTĘP Program profilaktyki jest dokumentem opisującym działania szkoły będące uzupełnieniem procesu wychowawczego

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Droga do dorosłości - rola nauczyciela

Droga do dorosłości - rola nauczyciela Droga do dorosłości - rola nauczyciela Jednym z głównych środowisk nastolatka poza domem rodzinnym jest szkoła. Spotykają się w niej uczniowie i nauczyciele będący organizatorami środowiska uczenia się,

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ W SZPROTAWIE ul. SOBIESKIEGO 58 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY SZKOŁA PODSTAWOWA NR 2 SZPROTAWA Rok szkolny 2014/15 1. Podstawa prawna 1. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej art. 72 2. Konwencja

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 Działania wychowawcze, edukacyjne, informacyjne i zapobiegawcze zawarte w szkolnym Programie Profilaktycznym

Bardziej szczegółowo

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje.

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Czasami rodzice bagatelizują informacje nauczyciela o trudnościach, przejawiając

Bardziej szczegółowo

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C 20 388 Lublin 6 tel. 081 7518741, tel / fax. 081 7518621 PROGRAM ODDZIAŁYWAŃ SOCJOTERAPEUTYCZNYCH. BEZ ZŁUDZEŃ ZAŁOŻENIA OGÓLNE opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka, to całokształt działań mających na celu zapobiec patologiom społecznym głównie przez opóźnienie inicjacji zachowań patologicznych.

Profilaktyka, to całokształt działań mających na celu zapobiec patologiom społecznym głównie przez opóźnienie inicjacji zachowań patologicznych. Bożena Piotrowska Maria Oskiera nauczycielki Gimnazjum Specjalnego przy SOSW w Żyrardowie Szkolny program profilaktyki Nowoczesna szkoła to taka, która zajmuje się dydaktyką, wychowaniem, ale także profilaktyką.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO

PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 I GIMNAZJUM im.jana Pawła II W SUCHEJ BESKIDZKIEJ SZKOŁA PODSTAWOWA ROK SZKOLNY 2007/2008-2009/2010 Wstęp pojęcie profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Ewa Pohorecka 08.06.2015 Kraków Rozwój emocjonalny dziecka kładzie podwaliny pod rozwój każdej innej zdolności umysłowej Na długo przed

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu PEDAGOGIKA. studia pierwszego stopnia/profil ogólnoakademicki

Karta przedmiotu PEDAGOGIKA. studia pierwszego stopnia/profil ogólnoakademicki Karta przedmiotu PEDAGOGIKA studia pierwszego stopnia/profil ogólnoakademicki Przedmiot: Rok: I Psychologia rozwojowa z elementami psychologii klinicznej Developmental psychology with elements of clinical

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE III etap edukacyjny: gimnazjum

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE III etap edukacyjny: gimnazjum WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE III etap edukacyjny: gimnazjum Cele kształcenia - wymagania ogólne 1. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysiłku i pracy, przyjęcie postawy szacunku wobec

Bardziej szczegółowo

Opis realizowanych działań Realizator Wskaźniki Kwota. 1. Program profilaktyczny Debata

Opis realizowanych działań Realizator Wskaźniki Kwota. 1. Program profilaktyczny Debata Poniższa informacja zawiera opis działań realizowanych w tarnowskich szkołach w ramach Gminnego Programu Profilaktyki, Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Tarnowa

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ Jesteśmy razem ROK SZKOLNY 2014/2015 Celem Szkolnego Programu Profilaktyki jest wspieranie wszechstronnego i

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

GRUPY SPOŁECZNE Rodzaje grup społecznych

GRUPY SPOŁECZNE Rodzaje grup społecznych Rodzaje grup społecznych Grupy małe WIELKOŚCI Grupy duże RODZAJE GRUP SPOŁECZNYCH SFORMALIZOWANIA WIĘZI Grupy formalne Grupy nieformalne Grupy pierwotne Grupy wtórne CZŁONKOSTWA Grupy zamknięte Grupy otwarte

Bardziej szczegółowo

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań Zaburzenie/choroba jako forma adaptacji do sytuacji trudnej

Bardziej szczegółowo

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r.

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna Przemoc psychiczna to przewlekła, niefizyczna interakcja między dzieckiem i opiekunem, obejmująca

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU SPIS TREŚCI 1. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE.. 3 2. PODSTAWA PROGRAMOWA A PROGRAM PROFILAKTYKI.3

Bardziej szczegółowo

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej Definicja wypalenia zawodowego: Według H.J. Freudenberga. syndrom wypalenia charakteryzuje się poczuciem psychicznego

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty:

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty: Szanowni Państwo Katarzyna Kudyba Centrum Szkoleń Profilaktycznych EDUKATOR z Krakowa oferuje Państwu przeprowadzenie warsztatów profilaktycznych przeznaczonych dla Uczniów szkoły gimnazjalnej. Trenerzy

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ PODSTAWA PRAWNA Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26.10.1982r.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 IM. H. SIENKIEWICZA W ŁOWICZU Program został uchwalony przez Radę Rodziców w porozumieniu z Radą Pedagogiczną w dn. 22. 09. 2015 roku Spis treści I. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie Szkolny Program Profilaktyki Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń w Piasecznie 1. Założenia programu Program profilaktyki realizowany w naszej szkole jest oparty na strategii edukacyjnej. Strategia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE Wartość człowieka ocenia się nie po tym co posiada, ale po tym kim jest Jan Paweł II Cele główne programu: Do mnie należy wybór i słów, i czynów, i dróg (-)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM 2015-2018. Zatwierdzony uchwałą Rady Pedagogicznej Nr 28 /2015 w dniu: 01 września 2015

PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM 2015-2018. Zatwierdzony uchwałą Rady Pedagogicznej Nr 28 /2015 w dniu: 01 września 2015 PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM 2015-2018 Zatwierdzony uchwałą Rady Pedagogicznej Nr 28 /2015 w dniu: 01 września 2015 I Przemoc, agresja niskie poczucie własnej wartości uległość wobec grupy,

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO I PROFILAKTYCZNEGO SZKOŁY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

TEMATYKA ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO I PROFILAKTYCZNEGO SZKOŁY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 TEMATYKA ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO I PROFILAKTYCZNEGO SZKOŁY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 Lp Klasa Tematyka Realizujący 1. Oddział Bezpieczeństwo w drodze do i ze

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Magdalena Zając Wydział Nauk Pedagogicznych Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Biografia dziecka, a jego poczucie własnej wartości

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju dzieciom uczy tolerancji,

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka prowadzona jest na trzech poziomach w zależności od stopnia ryzyka :

Profilaktyka prowadzona jest na trzech poziomach w zależności od stopnia ryzyka : PROFILAKTYKA Co to jest profilaktyka? Termin profilaktyka rozumiemy jako działanie i środki stosowane w celu zapobiegania chorobom. Ogólnie : stosowanie różnych środków zapobiegawczych w celu niedopuszczenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Aneta Jendrzej - psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu KRYZYSY MAŁŻEŃSKIE

Bardziej szczegółowo

Renata Wiśmierska ZABURZENIA ZACHOWANIA U DZIECI I MŁODZIEŻY.

Renata Wiśmierska ZABURZENIA ZACHOWANIA U DZIECI I MŁODZIEŻY. Renata Wiśmierska ZABURZENIA ZACHOWANIA U DZIECI I MŁODZIEŻY. Do polskiej literatury pedagogicznej termin zaburzenia zachowania i niedostosowanie społeczne wprowadzili M. Grzegorzewska i J. Konopnicki.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ Program profilaktyczny przeznaczony jest do realizacji w klasach 4-6 szkoły podstawowej i w swoim założeniu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, wrzesień 2012r. KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2012-2015

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2012-2015 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2012-2015 SZKOŁA PODSTAWOWA IM. KORNELA MAKUSZYŃSKIEGO W ZŁEJWSI WIELKIEJ Szkolny Program Profilaktyki (SPP) to system działań profilaktycznych, skierowany do uczniów,

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Opracował zespół wychowawców klas IV-VI 1. Idea i założenia teoretyczne programu Sytuacja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Spis treści Cel lekcji Jak przebiega rozwój człowieka Faza rozwoju płodowego Faza narodzin Faza niemowlęca Faza wczesnodziecięca Faza zabawy Wczesny okres szkolny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY

PROGRAM PROFILAKTYCZNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Leonida Teligi w Kamieniu Pomorskim na rok 2013/2014 Dzieci i młodzież mają prawo do wzrastania w bezpiecznym środowisku rodzinnym, m i lokalnym, a obowiązkiem

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKOLNO-PRZEDSZKOLNEGO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 W RYBNIKU na rok szkolny 2015-2018 Podstawą prawną do wprowadzenia działań profilaktycznych w ramach szkolnego programu

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO. ZESPÓŁ SZKÓŁ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 I GIMNAZJUM im.jana Pawła II W SUCHEJ BESKIDZKIEJ GIMNAZJUM

PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO. ZESPÓŁ SZKÓŁ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 I GIMNAZJUM im.jana Pawła II W SUCHEJ BESKIDZKIEJ GIMNAZJUM PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 I GIMNAZJUM im.jana Pawła II W SUCHEJ BESKIDZKIEJ GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2007/2008-2009/2010 Wstęp pojęcie profilaktyki Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Integracyjnymi im. Mieszka I w Świnoujściu PROGRAM PROFILAKTYKI ROK SZKOLNY 2010 2015 Tworzenie programu profilaktyki, to nic innego, jak planowanie pewnego specyficznego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013

Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013 Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013 WIZJA Jesteśmy po to, aby stworzyć warunki wychowawcze i edukacyjne, zapewniające

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 L.P. ZADANIA DO REALIZACJI CEL TERMIN I. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów w tym diagnozowanie potencjalnych możliwości

Bardziej szczegółowo

Uczeń szkoły podstawowej

Uczeń szkoły podstawowej Uczeń szkoły podstawowej funkcjonowanie psychiczne i wyzwania rozwojowe Anna Salwa-Kazimierska, Beata Chrzanowska-Pietraszuk Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Uniwersytet dla Rodziców

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik Dobrego Nauczyciela

Niezbędnik Dobrego Nauczyciela Seria I. Rozwój w okresie dzieciństwa i dorastania Sześć poradników w serii I Rozwój w okresie dzieciństwa i dorastania opisuje rozwój na kolejnych etapach życia człowieka: od wczesnego dzieciństwa, przez

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć

im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć PROGRAM PROFILAKTYCZNY GIMNAZJUM im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć Witonia, 09.09.2014r. Program Profilaktyki Gimnazjum w Witoni im. św. Jadwigi Królowej Polski opisuje wszelkie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Wulgarny język nie musi być oznaką agresji. Może wynikać ze strachu przed światem Psychoterapeuta Dr medycyny Cezary Żechowski Wstęp Dzieci, które nie odnoszą sukcesów w

Bardziej szczegółowo

6-latek w szkole czy w przedszkolu?

6-latek w szkole czy w przedszkolu? 6-latek w szkole czy w przedszkolu? Ewa Załęcka Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 4 Opracowanie na cykl spotkań dla dyrektorów przedszkoli i szkół podstawowych Wrocław, 15 i 19 luty 2013 r. 6-latek

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo