Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki ryzyka zespołu metabolicznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki ryzyka zespołu metabolicznego"

Transkrypt

1 Kolarzyk Probl Hig E Epidemiol i wsp. Ocena 2011, ryzyka 92(4): zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki ryzyka zespołu metabolicznego Evaluation of the risk of metabolic syndrome among overweight and obese children. Part II. Nutritional factors of the risk of metabolic syndrome development Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski Zakład Higieny i Dietetyki, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Kraków Wstęp. W epidemii otyłości XXI wieku otyłość dziecięca staje się coraz poważniejszym problemem. Cel pracy. Ocena sposobu żywienia 51-osobowej grupy dzieci krakowskich, z rozpoznaną nadwagą i otyłością. Materiał i metodyka. Badanie sposobu żywienia dzieci przeprowadzono metodą jakościową z zastosowaniem ankiety żywieniowej, wypełnianej przez rodziców. Ankieta zawierała także pytania otwarte kierowane bezpośrednio do dziecka, za pomocą których określono preferencje pokarmowe. Wyniki. Stwierdzono zbyt rzadkie spożycie korzystnych ze zdrowotnego punktu widzenia produktów, takich jak; mleko i jego przetwory, pieczywo ciemne i grube kasze, mięso, ryby, oliwa z oliwek, warzywa i owoce. W diecie badanych zaobserwowano natomiast zbyt duże spożycie pieczywa jasnego, cukru i wyrobów cukierniczych oraz napojów słodzonych. Wniosek. Stwierdzone nieprawidłowości w zakresie żywienia mogą indukować narastanie stopnia nadwagi i otyłości badanych dzieci, a tym samym predysponować je do rozwoju cech zespołu metabolicznego Słowa kluczowe: nadwaga, otyłość, sposób żywienia, zespół metaboliczny, dzieci Introduction. Childhood obesity is an alarming problem of the obesity epidemic of XXI century. Aim. The estimation of the nutrition mode in the group of 51 children living in Krakow, diagnosed with overweight or obesity. Material & methods. The examination of the mode of nutrition was conducted by the quality method with the use of a nutritional questionnaire answered by parents of the examined children. The questionnaire also included open questions directed to children, used for the determination of nutritional preferences of the examined children. Results. The study revealed a low consumption of healthy products such as: milk and dairy products, dark bread, cereals, meat, olive oil, fruit and vegetables, with a too high consumption of light bread, sugar, sweets and sweet drinks in the diet of the examined children. Conclusion. The observed nutritional irregularities may induce the increase of obesity and overweight in the examined children and predispose them towards the metabolic syndrome development. Key words: overweight, obesity, mode of nutrition, metabolic syndrome, children Probl Hig Epidemiol 2011, 92(4): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence Prof. Emilia Kolarzyk Zakład Higieny i Dietetyki UJCM ul. Kopernika 7, Kraków Wstęp Poza uwarunkowaniami genetycznymi, nieprawidłowe (nadmierne) żywienie oraz niska aktywność fizyczna stanowią kluczowe czynniki środowiskowe sprzyjające występowaniu zaburzeń stanu odżywienia o charakterze nadwagi lub otyłości. Fakt dziedziczenia pewnych cech związanych z otyłością oznacza, że osoba je posiadająca musi ze zwiększoną uwagą dbać o swój sposób żywienia, tak aby bilans energetyczny był zgodny z jej zapotrzebowaniem stosownie do wieku, płci i aktywności fizycznej. W przypadku dzieci ciężar odpowiedzialności spada na rodziców, którzy powinni świadomie kształtować u swoich dzieci nawyki prozdrowotnego stylu życia i żywienia, począwszy od najmłodszych lat ich życia. Jest to szczególnie istotne ponieważ dzieci przenoszą nieprawidłowe nawyki żywieniowe ukształtowane w dzieciństwie na starsze lata swojego życia, kiedy to jest szczególnie trudno zmienić ukształtowane już przyzwyczajenia żywieniowe. Jest to tym trudniejsze, że reklamy żywieniowe, kierowane zarówno do dzieci oraz młodzieży, jak i do osób dorosłych, w sposób niezwykle sugestywny zachęcają do spożywania produktów wysoko przetworzonych, o niskiej wartości odżywczej, bogatych w cukry proste i tłuszcze nasycone, sprzyjających powstawaniu nadwagi otyłości [1-3]. O tym jak wielkim problemem

2 748 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(4): jest nieprawidłowe żywienie wśród dzieci i młodzieży świadczą wyniki wielu badań krajowych i zagranicznych, prowadzonych i publikowanych w ostatnich kilkunastu latach [4-7]. Epidemii otyłości dziecięcej sprzyja także nieprawidłowy styl życia, przejawiający się w zbyt małej aktywności fizycznej. Dzieci zarówno w wieku przedszkolnym jak i szkolnym charakteryzuje coraz częściej siedzący tryb życia, będący wynikiem rozwoju cywilizacyjnego (motoryzacja, ekspansja mediów elektronicznych) [8-10]. Na narastający w ostatnim dziesięcioleciu problem rozwoju nadwagi i otyłości w populacji światowej (również wśród dzieci) zwróciła uwagę Światowa Organizacja Zdrowia, opracowując i publikując od roku 2000 liczne zalecenia i raporty dotyczące tego problemu [11-12]. Należy podkreślić, że otyłość typu trzewnego i ściśle z nią współistniejąca insulinooporność są uznawane jako niekwestionowane, często pierwotne czynnikami etiologiczne rozwoju zespołu metabolicznego [13,14]. Cel pracy Ocena sposobu żywienia grupy dzieci krakowskich z rozpoznaną nadwagą i otyłością, jako potencjalnych czynników rozwoju cech zespołu metabolicznego. Metodyka Profilaktycznymi badaniami w latach objętych było 324 dzieci z różnych dzielnic Krakowa. Dzieci z nieprawidłową masą ciała (niedobory lub nadmiary) zostały objęte systematyczną opieką dietetyczną i wykonywane były u nich pomiary antropometryczne w celu normalizacji masy ciała, zgodnie z normami dla płci i wieku. Następnie 51 dzieci (21 chłopców i 30 dziewczynek) z nadwagą i otyłością, w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (klasy I-III), zakwalifikowano do badania w kierunku zagrożenia rozwojem zespołu metabolicznego. Dokładne informacje o wykonanych badaniach stanu odżywienia (badania: antropometryczne, ogólnolekarskie i biochemiczne) podano w części I opracowania [15]. Badanie sposobu żywienia przeprowadzono metodą jakościową z zastosowaniem ankiety żywieniowej, opracowanej w Zakładzie Higieny i Dietetyki CM UJ. Ankiety wypełniali rodzice badanych dzieci. W ankiecie ujęto produkty, których spożycie ma ścisły związek z wysokim zagrożeniem zaburzeniami metabolicznymi u dzieci (żywność typu fast-food, napoje i soki słodzone, przekąski, produkty o wysokiej zawartości kwasów tłuszczowych nasyconych oraz kwasów tłuszczowych trans), ale także produkty których spożycie jest zalecane w modelu racjonalnego żywienia (mleko i przetwory mleczne, oleje roślinne, ryby, warzywa, owoce). Ankieta zawierała również pytania otwarte skierowane bezpośrednio do dziecka, za pomocą których określono preferencje pokarmowe (ulubione dania lub potrawy). Na podstawie wypełnionych ankiet oceniono częstość spożycia przez dzieci poszczególnych produktów spożywczych, z przyjęciem następujących rang: 1 jedzone codziennie, razy w tygodniu, razy w tygodniu, 4 1 raz w tygodniu, razy w miesiącu, 6 1 raz w miesiącu, 7 nie jedzone wcale. Przeanalizowano także odpowiedzi dzieci na pytania otwarte ankiety, grupując je według kryterium najczęstszych odpowiedzi. Wyniki Wyniki analizy częstości spożycia produktów spożywczych z poszczególnych grup przedstawiono w tabelach I-V. W tabeli I przedstawiona jest częstość spożycia mleka i produktów mlecznych, jaj, oraz mięsa, produktów mięsnych i ryb. Otrzymane wyniki wskazują na zbyt niskie spożycie mleka i przetworów mlecznych. Codzienne spożycie mleka i napojów mlecznych stwierdzono jedynie u 1/3 badanych dzieci. Niskie jest także codzienne spożycie produktów mlecznych fermentowanych tylko 14,8% spożywa je codziennie, spożycie rzędu 4-6 razy w tygodniu występuje u 33,3%. Sery twarogowe i podpuszczkowe spożywane są rzadko u 42,3% tylko 2-3 razy w tygodniu. Większość badanych (51,9%) spożywała jaja tylko 1 raz w tygodniu. Spożycie jaj z częstotliwością 2-3 razy w tygodniu występowało Tabela I. Procentowy rozkład częstości spożycia wybranych produktów białkowych pochodzenia zwierzęcego Table I. Percentage distribution of the frequency of consumption of selected animal protein products Produkt /Product codziennie /eaten every day [1] 4-6x w tyg. /eaten 4-6 times a week [2] 2-3 x w tyg. /eaten 2-3 times a week [3] 1x w tyg. /eaten once a week [4] 2-5x w mies. eaten 2-3 times a month [5] 1x w mies. /eaten once a month [6] Mleko i napoje mleczne /Milk and milk drinks 33,3 14,8 33,3 7,4 3,7 3,7 3,7 Mleko kwaśne /Sour milk Sery twarogowe /Cottage cheese Sery podpuszczkowe /Rennet cheese 7,7 11,5 42,3 11,5 7,7 11,5 7,7 Jaja /Eggs 25,9 51,9 14,8 3,7 3,7 Mięso /Meat 3,7 51,9 37,0 3,7 3,7 Wędliny /Processed meat products 15,4 50,0 15,4 3,8 3,8 0 11,5 Podroby /Offal 3,7 14,8 22,2 22,2 37,0 Ryby /Fish 3,7 18,5 40,7 29,6 7,4 Wcale /not at all [7]

3 Kolarzyk E i wsp. Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki u ¼ badanych. Częstotliwość spożycia produktów mięsnych (mięso, wędliny), będących źródłem wysokowartościowego białka zwierzęcego jest niska. Codziennie produkty z tej grupy spożywa jedynie 19,1% badanych Najczęściej spożywane są one 4-6 razy w tygodniu. Z taką częstotliwością 51,9% dzieci spożywa mięso (mięso czerwone, drób), a 50% wędliny. W żywieniu badanych obserwowano niewysokie spożycie podrobów (najczęściej 2-5 razy w miesiącu). Około 1/3 badanych nie jada podrobów wcale. Spożycie ryb kształtowało na niewielkim poziomie. Najczęściej były spożywane 1 raz w tygodniu. Taka częstotliwość ich spożycia charakteryzowała 40,7% badanych, natomiast 7,4% respondentów nie spożywa ryb wcale. 18,5% badanych spożywało ryby 2-3 razy w tygodniu W tabeli II zawarte są wyniki częstości spożycia tłuszczów, z uwzględnieniem podziału na tłuszcze zwierzęce, roślinne i margaryny miękkie będące mieszaniną olejów roślinnych. Tabela II. Procentowy rozkład częstości spożycia wybranych produktów tłuszczowych Table II. Percentage distribution of the frequency of consumption of selected fat products Masło /Butter 44,0 12,0 24,0 4,0 16,0 Oliwa z oliwek /Olive oil 4,0 12,0 20,0 16,0 48,0 Oleje /Oils 8,0 4,0 48,0 16,0 8,0 4,0 12,0 Margaryny /Margarines 14,8 18,5 3,7 7,4 7,4 7,4 40,7 Najczęściej spożywane było masło, u 44% badanych występowało w diecie codziennie. Codzienne spożycie margaryn kształtowało się na znacznie niższym poziomie 14,8% badanych. Żywienie dzieci charakteryzuje niskie spożycie olejów roślinnych oraz bardzo niskie oliwy z oliwek. Oleje występują w diecie badanych zazwyczaj 2-3 razy w tygodniu 48%. Codziennie pojawiają się u 8% respondentów. Oliwa z oliwek występuje w jadłospisach dzieci jeszcze rzadziej 48% badanych nie spożywa oliwy z oliwek wcale, jak również nikt nie spożywa jej codziennie. W tabelach III i IV przedstawiono charakterystykę spożycia produktów spożywczych będących źródłem węglowodanów złożonych oraz cukrów prostych i dwucukrów. Zaobserwowano niskie spożycie pieczywa ciemnego wśród badanej grupy. Około 30% badanych nie spożywa go wcale. Preferowanym rodzajem pieczywa jest pieczywo jasne, prawie 70% dzieci spożywa je codziennie. Spośród innych przetworów zbożowych chętnie są spożywane płatki kukurydziane i inne płatki zbożowe. Dzieci spożywają je najczęściej 2-3 razy w tygodniu. Płatki owsiane nie cieszą się popularnością wśród dzieci i nie są spożywane wcale przez 70% badanych, a płatków typu musli nie spożywa 50% respondentów. Również różnego rodzaju kasze spożywane są Tabela III. Procentowy rozkład częstości spożycia wybranych produktów węglowodanowych Table III. Percentage distribution of the frequency of consumption of selected carbohydrate products Pieczywo jasne /Light 69,2 3,8 15,4 3,8 3,8 3,8 bread Pieczywo ciemne /Dark 22,2 7,4 7,4 7,4 3,7 22,2 29,6 bread Płatki owsiane /Oatmeal 3,7 7,4 7,4 11,1 70,4 Płatki kukurydziane 7,4 7,4 33,3 18,7 11,1 7,4 14,8 /Cornflakes Płatki zbożowe /Cereal 3,7 11,1 29,6 18,5 7,4 3,7 25,9 Musli /Musli 11,5 7,7 19,2 11,5 50,0 Kasze grube /Groats 7,4 25,9 29,6 14,8 22,2 Ryż /Rice 14,8 40,7 33,3 11,1 Makarony /Pasta 3,7 40,7 44,4 7,4 0 3,7 Orzechy /Nuts 3,7 14,8 11,1 14,8 55,6 Cukier /Sugar 65,4 11,5 7,7 15,4 Miód /Honey 7,4 22,7 14,8 22,2 33,3 Konfitury /Jams 25,9 11,1 18,5 18,5 25,9 Słodycze /Sweets 18,5 3,7 40,7 18,5 11,1 7,4 Ciastka kruche /Cakes 11,1 14,8 40,7 18,5 11,1 3,7 niechętnie (22,2% badanych nie spożywa kasz grubych wcale). Makarony spożywane są chętnie, najwięcej dzieci spożywa je 1-3 razy w tygodniu. Spożycie cukru i wyrobów cukierniczych w badanej grupie jest wysokie. 65% dzieci spożywa cukier codziennie. Także produkty słodkie typu ciastka, cukierki, batony spożywa codziennie od 10% do 20% badanych. Około 1/3 dzieci nie spożywa miodu wcale. Wśród dzieci go spożywających pojawia się w ich diecie z częstością 1 raz w tygodniu. Częściej niż miód są konsumowane dżemy i konfitury, około ¼ dzieci spożywa je 2-3 razy w tygodniu. Tabela IV. Procentowy rozkład częstości spożycia wybranych warzyw i owoców Table IV. Percentage distribution of the frequency of consumption of selected vegetables and fruits Warzywa /Vegetables 30,8 23,1 30,8 11,5 3,8 Owoce /Fruit Surówki /Salads 14,8 25,9 29,6 18,5 3,7 7,4 Ziemniaki /Potatoes 11,5 65,4 19,2 3,8 Nasiona roślin strączkowych 3,7 18,5 22,2 33,3 22,2 /Beans, peas Soki warzywne /Vegetable juices 3,7 3,7 7,4 7,4 11,1 7,4 59,3 W badanej grupie dzieci spożycie warzyw jest zdecydowanie niewystarczające. Codziennie spożywa warzywa tylko około 1/3 badanych, a 3,8% nie spożywa warzyw wcale. Niskie jest ich spożycie w stanie surowym, między innym w formie surówek 7,4% badanych dzieci nie spożywa surówek wcale. Najwięcej dzieci (tj. 29,6%) spożywa warzywa w postaci surówek z częstotliwością 2-3 razy w tygodniu. Zaskakująco niewysokie jest też spożycie owoców. Jedynie 20% ankieto-

4 750 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(4): wanych spożywa owoce codziennie. Największy odsetek badanych (36%) spożywa owoce 4-6 razy w tygodniu. Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż 1/5 badanych spożywa owoce tylko 1 raz w tygodniu. Ziemniaki występują w diecie większości badanych (65,4%) 4-6 razy tygodniu. Nasiona roślin strączkowych pojawiają się w diecie badanych z częstotliwością od 2-3 razy w tygodniu (3,7%) do 1 raz w miesiącu (33,3%). Tabela V. Procentowy rozkład częstości spożycia wybranych produktów typu fast food oraz napojów Table V. Percentage distribution of the frequency of consumption of fast food products and drinks Hamburgery /Hamburgers 11,1 40,7 48,1 Frytki /Chips 3,7 22,2 55,6 18,5 Hot-dogi /Hot-dogs 7,4 11,5 37,0 44,4 Pizza /Pizza 11,1 55,6 33,3 Kebaby /Kebab 7,4 92,6 Zapiekanki /Casseroles 21,7 30,4 47,8 Chipsy /Crisps 11,1 3,7 40,7 44,4 Napoje gazowane słodzone /Carbonated sweet drinks Napoje niegazowane /Noncarbonated drinks Woda naturalna /Mineral water 3,7 3,7 7,4 14,8 14,8 33,3 22,2 26,9 15,4 15,4 11,5 11,5 3,8 15,4 64,0 12,0 8,0 16,0 Żadne dziecko nie spożywało wyrobów typu fastfood częściej niż raz w tygodniu. Raz w miesiącu połowa dzieci jadła frytki i pizzę, ponad 1/3 hamburgery i chipsy, a w następnej kolejności znalazły się hod-dogi i zapiekanki. Z wyjątkiem frytek i pizzy, pozostałe fast-foody nie były jedzone wcale przez około połowę dzieci. Gorzej wygląda sytuacja z napojami słodzonymi. Woda mineralna jest pita codziennie przez ponad 60% dzieci, ale 16% a nie pije jej wcale. Wyniki z odpowiedzi udzielonych na pytania otwarte ankiety, dotyczące ulubionych potraw lub produktów, przedstawiono na zamieszczonej poniżej rycinie 1. Wybrano trzy najczęściej preferowane produkty lub potrawy. Należy zaznaczyć, że jako ulubione potrawy Ryc. 1. Preferencje pokarmowe dzieci z nadwagą i otyłością Fig. 1. Food preferences among children with overweight and obesity dzieci częściej wybierały drugie dania niż zupy. Wśród owoców na trzecim miejscu znalazły się banany, które nie powinny być spożywane w dużych ilościach przez dzieci z nadwagą i otyłością, ze względu na swoje tuczące właściwości. Spośród warzyw najchętniej spożywane były te, które mają delikatny smak i zapach. W grupie preferowanych warzyw w ogóle nie pojawiały się warzywa o wyrazistym, charakterystycznym smaku i zapachu, takie np. jak: kalafior, brokuł, papryka, cebula. Omówienie wyników W żywieniu dzieci przedszkolnych (od 4. roku życia) oraz młodszych dzieci szkolnych (do 9 lat) ogólne zalecenia żywieniowe są podobne. Dzieci młodsze szkolne potrzebują jedynie nieco więcej produktów dostarczających białka i witamin. Zalecenia żywieniowe dla tego przedziału wiekowego określają zarówno liczbę posiłków, jaka powinna być spożywana codziennie, jak i grupy produktów spożywczych, które wskazane są w codziennym jadłospisie dziecka: produkty zbożowe; warzywa i owoce; mleko i przetwory mleczne; mięso, ryby, wędliny; jaja; tłuszcze roślinne. Dzieci w tym przedziale wiekowym powinny spożywać 5 posiłków dziennie (trzy podstawowe i dwa uzupełniające), w regularnych odstępach czasu i codziennie o tych samych, w miarę stałych porach. Przerwy pomiędzy posiłkami nie powinny być zbyt krótkie ani zbyt długie (nie przekraczające 3 godzin). Posiłki powinny być urozmaicone i zawierać w swoim składzie produkty należące do poszczególnych grup produktów spożywczych. Należy unikać grupowania w jednym posiłku produktów tylko z jednej grupy, bo zubaża to znacznie wartość odżywczą posiłku [16,17]. Analiza sposobu żywienia badanych wykazała liczne nieprawidłowości. Zgodnie z zaleceniami żywieniowymi dla tej grupy dzieci, w ich diecie codziennie powinny się pojawiać produkty z grupy: mleko i przetwory mleczne. Aż 36,5% badanych tego warunku nie spełniło. Stwierdzono zbyt rzadkie spożycie produktów z tej grupy. Tymczasem wg zaleceń żywieniowych PAN, dzieci w tym wieku codziennie powinny spożywać 2-3 szklanki mleka i około 50 g serów [16]. Zalecany tak wysoki udział mleka i produktów mlecznych w diecie wynika z ich dużej wartości odżywczej w porównaniu z innymi produktami spożywczymi, przy jednoczesnej stosunkowo niskiej (poza serami podpuszczkowymi dojrzewającymi i topionymi) wartości energetycznej. Mleko i jego przetwory są źródłem dobrze przyswajalnego białka, witamin i składników mineralnych, a szczególnie wapnia [18]. W żywieniu dzieci ze znaczną otyłością ogranicza się niekiedy spożycie tłustych serów podpuszczkowych, wskazując jednocześnie na większe spożycie serów twarogowych. Zalecenia żywieniowe dla osób zdrowych uwzględniają spożycie jaj w ilości nieprzekraczającej

5 Kolarzyk E i wsp. Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki jaj tygodniowo, wliczając w to również jaja będące w składzie potraw. Większość badanych dzieci spożywała je zbyt rzadko. Dla tej grupy wiekowej spożycie jaj 2-3 w tygodniu wydaje się być prawidłowe. Jaja są źródłem wysokowartościowego białka, składników mineralnych, wszystkich witamin z wyjątkiem wit. C, oraz fosfolipidów niezbędnych dla prawidłowego rozwoju dziecka [18]. W diecie badanych dzieci mięso i wędliny (jako źródła pełnowartościowego białka, witamin z grupy B i żelaza) powinny występować codziennie, tak jak to ma miejsce u 3,7% zbadanych respondentów. Jednakże u większości badanych częstość spożycia tych produktów wynosiła nie więcej niż 4-6 x w tygodniu. Wskazane jest spożywanie mięsa i wędlin niskotłuszczowych, a więc chudego mięsa czerwonego (cielęcina, wołowina), mięsa białego (kurczak, indyk), wędlin drobiowych. Niewielkie spożycie podrobów jest prawidłowe. Podroby ze względu na niższą zawartość białka (11-17%) i wysoką zawartość tłuszczów nasyconych, w tym niekorzystnego (jeśli jest spożywany w nadmiarze) cholesterolu, nie są zalecane do częstego spożycia dla tej grupy dzieci [19]. U badanych stwierdzono zbyt niskie spożycie ryb. Ryby są bardzo dobrym źródłem pełnowartościowego białka, oraz kwasów wielo-nienasyconych z grupy omega-3 (ryby morskie o wysokiej zawartości tłuszczu), mających ogromne znaczenie w rozwoju dzieci. Prawidłowe spożycie ryb powinno się kształtować na poziomie 2-3 razy w tygodniu [17]. Spośród badanych dzieci ten wymóg spełniało jedynie 18,5%. Można domniemywać, iż spożycie ryb z częstotliwością jeden raz w tygodniu (a była to najczęstsza forma ich występowania w diecie dzieci) jest związane z uwarunkowaniami kulturowo-religijnymi. U dzieci nie spożywających ryb wcale należałoby rozważyć suplementację kwasami wielonienasyconymi. Zalecenia żywieniowe mówią o codziennym spożyciu masła przez dzieci do 3 roku życia, u dzieci starszych należy stosować zarówno masło jak i margaryny miękkie wysokiej jakości. Codzienne spożycie masła przez 44% respondentów można uznać za prawidłowe, jeśli do diety wprowadza się naprzemiennie margaryny miękkie przeznaczone do smarowania pieczywa. Należy jednak unikać margaryn twardych zawierających duże ilości tłuszczów utwardzonych (kwasów tłuszczowych w postaci izomerów trans) [16]. Niepokoić musi fakt zbyt niskiego spożycia olejów roślinnych i znikomego spożycia oliwy z oliwek. W codziennej diecie dzieci powinny przeważać oleje roślinne bogate w jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe [20]. Tłuszcze te mają ogromne znaczenie w zapobieganiu zmianom miażdżycowym, na które dzieci z otyłością i nadwagą są w przyszłości szczególnie narażone. Należy podkreślić, że tłuszcze roślinne (olej słonecznikowy i sojowy) powinny być podawane na surowo jako dodatek do surówek, sałatek, sosów zimnych itp. Do potraw przyrządzanych z udziałem obróbki termicznej powinien być używany olej rzepakowy bezerukowy oraz oliwa z oliwek. Zaleca się, aby były to potrawy duszone, gotowane (rzadko smażone, gdyż jest to najmniej korzystne ze zdrowotnego punktu widzenia). Niestety w trakcie rozmów z rodzicami podczas zbierania wywiadu żywieniowego okazało się, że najczęstszą formą przygotowywania potraw z udziałem mięsa i ryb jest ich smażenie. Analiza spożycia produktów zbożowych wykazała, że wśród badanych dzieci przeważa konsumpcja pieczywa jasnego, mniej wartościowego ze zdrowotnego punktu widzenia. Spożycie pieczywa ciemnego jest zdecydowanie niewystarczające. Należy zwrócić uwagę na zwiększenie spożycia pieczywa ciemnego, ze względu na zawartość błonnika pokarmowego, który opóźnia wchłanianie glukozy, obniża kaloryczność pokarmu, a także ma pozytywny wpływ na gospodarkę lipidową ustroju, co dla badanej grupy ma kluczowe znaczenie. Dobrym źródłem błonnika są też płatki zbożowe typu musli i płatki owsiane. Tak chętnie spożywane przez dzieci płatki kukurydziane mają wysoki indeks glikemiczny i nie są zalecane dla dzieci z problemem nadwagi i otyłości. Niekorzystną tendencją w sposobie żywienia badanych jest znikome spożycie grubych kasz, które tak jak i ciemne pieczywo powinny się znaleźć w ich diecie ze względu na wysokie wartości odżywcze, jak i zawartość błonnika. Spożycie cukru i wyrobów cukierniczych w badanej grupie jest zbyt wysokie. Dzieci, zwłaszcza z nadwagą i otyłością, powinny mieć ograniczane spożycie cukru oraz produktów typu ciastka, słodycze, słodkie przekąski. Zawarte w nich łatwo przyswajalne węglowodany są niewskazane dla dzieci z tym problemem zdrowotnym. Według aktualnych zaleceń żywieniowych spożycie przez dzieci słodyczy powinno być nie częstsze niż raz w tygodniu. Aby nie utrwalać u dzieci tendencji do nadmiernego spożywania produktów słodkich należy także zwracać uwagę na to, by słodycze nie stanowiły formy nagrody lub pocieszenia dla dziecka. Zdecydowanie korzystniejsze ze zdrowotnego punktu widzenia jest spożywanie przez dzieci miodu. W sytuacjach kiedy dziecko z nadwagą lub otyłością nie jest w stanie np. spożywać napojów niesłodzonych, zaleca się dodawanie do nich miodu zamiast cukru. Z powyższych obserwacji wynika, iż należy rozszerzyć edukację żywieniową wśród dzieci i rodziców, celem której byłoby maksymalne ograniczenie spożycia cukru i wyrobów cukierniczych. Zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia warzywa i owoce powinny występować w diecie dziecka codziennie, w każdym z zalecanych do spożycia posiłku [20]. W badanej grupie dzieci spożycie warzyw jest zdecydowanie niewystarczające. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku spożycia soków warzywnych,

6 752 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(4): które są najmniej popularne wśród dzieci (ok. 60% dzieci nie spożywa ich wcale). Największe znaczenie ma spożycie warzyw i owoców w postaci surowej, gdyż wtedy zachowują największą wartość odżywczą. Można przypuszczać, że fakt niskiego udziału warzyw w diecie dzieci wynika z nieprawidłowych zwyczajów żywieniowych rodziców i przekazania ich swoim dzieciom, a także z faktu, iż wiele dzieci nie lubi części warzyw z powodu ich bardzo wyrazistego, nie odpowiadającego dzieciom zapachu lub smaku (np. kalafior, brokuł, papryka, por, seler, cebula). Spożycie ziemniaków i nasion roślin strączkowych wśród badanych można uznać za prawidłowe. Zbyt niskie natomiast jest spożycie owoców, co może prowadzić do niedoborów witamin i składników mineralnych. W miarę zadowalające wyniki uzyskano w przypadku spożywania wyrobów typu fast-food. Znaczna część badanych dzieci z nadwagą i otyłością po tego typu żywność nie sięga wcale, a wśród spożywających częstość jest rzadsza niż raz w tygodniu. Jest to mniejsza częstotliwość niż w przypadku gimnazjalistów, objętych badaniami przez Kośmider i Gronowską-Senger [21]. Częste spożywanie żywności typu fast-food byłoby nie korzystne ze względu na dużą zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz soli kuchennej i cukru, a znikomą ilość witamin oraz błonnika. Wniosek Stwierdzone nieprawidłowości w zakresie żywienia mogą indukować narastanie stopnia nadwagi i otyłości badanych dzieci, a tym samym predysponować je do rozwoju cech zespołu metabolicznego. Piśmiennictwo / References 1. Borzekowski DL, Robinson TN. The 30-second effect: an experiment revealing the impact of television commercials on food preferences of preschoolers. J Am Diet Assoc 2001, 101(1): Robinson TN, Borzekowski DL, Matheson DM, Kraemer HC. Effects of fast food branding on young children s preferences. Arch Pediatr Adolesc Med 2007, 161(8): Mazur A, Szymanik I, Matusik P i wsp. Rola reklam i mediów w powstawaniu otyłości u dzieci i młodzieży. Endokryn Otył Zab Przem Materii 2006, 2(1): Ludwig DS., Peterson KE, Gortmaker SL. Relation between consumption of sugar-sweetened drinks and childhood obesity: a prospective, observational analysis. Lancet 2001, 357(9255): Kozłowska-Wojciechowska M, Makarewicz-Wujec M. Badanie preferencji żywieniowych dzieci w wieku przedszkolnym. Roczn PZH 2005, 56(2): Stankiewicz M, Pęgiel-Kamrat J, Zarzeczna-Baran M i wsp. Styl żywienia dzieci przedszkolnych w opinii ich rodziców. Probl Hig Epidemiol 2006, 87 (4): Gronowska-Senger A. Żywienie i styl życia a zdrowie Polaków. Żyw Człow Metab 2007, 34 (½): Łoś- Rycharska E, Pedde K. Analiza czynników kształtujących aktywność fizyczną dzieci i młodzieży. Pediatr Pol 2006, 81(2): Oblacińska A, Jodlowska M (red.). Otyłość u polskich nastolatków. Epidemiologia, styl życia, samopoczucie. IMiDZ, Warszawa Survey E, Currie C, Roberts C, Morgan A et al. Young people s health in context health behaviour in school-aged children (HBSC) study: international report from the 2001/2002. Health Policy for Children and Adolescents 2005, No ***Report of a WHO consultation. Obesity: preventing and managing the global epidemic. WHO Technical Report Series 894, Geneva WHO, ***WHO. Health and development through physical activity and sport. World Health Organisation, Geneva Szczepanik-Barczewska E, Borek D, Hasiec T, Kordalska M, Piątek E. Zespół metaboliczny u dzieci przegląd piśmiennictwa. Probl Med Rodz 2009, 4(29): Zachurzok-Buczyńska A, Klimek K, Firek-Pedras M, Małecka- Tendera E. Are metabolic syndrome and its components in obese children influenced by the overweight status or the insulin resistance? Endokrynol Pol 2011, 62 (2): Kolarzyk E, Janik A, Kwiatkowski J. Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Cz. I. Antropometryczne i biochemiczne wskaźniki ryzyka wystąpienia zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Probl Hig Epidemiol 2011, 92(4): Jeszka J, Kołłajtis-Dołowy A. Planowanie żywienia. [w:] Gawęcki J, Hryniewiecki L (red.). Podstawy nauki o żywieniu. Żywienie człowieka. T. 1. Wyd Nauk PWN, Warszawa 2007, wyd III. 17. Szotowa W. Praktyczne wskazówki do prawidłowego żywienia w różnych okresach życia. Żywienie niemowląt i dzieci. [w:] Hasik J, Gawęcki J (red.). Żywienie człowieka zdrowego i chorego. T. 2. Wyd Nauk PWN, Warszawa Kunachowicz H i wsp. Tabele wartości odżywczej produktów spożywczych i potraw. IŻŻ, Warszawa Wolnicka K, Rychlik E. Chude mięso, drób, ryby i nasiona roślin strączkowych jako źródło pełnowartościowego białka w diecie. [w:] Jarosz M (red.). Pol-Health, Narodowy Program Zapobiegania Nadwadze i Otyłości oraz Przewlekłym Chorobom Niezakaźnym poprzez Poprawę Żywienia i Aktywności Fizycznej Zasady prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży oraz wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia. IŻŻ, Warszawa Charzewska J, Wajszczyk B. Co powinna zawierać zbilansowana dieta. Rola urozmaiconej diety. [w:] Jarosz M (red.). Pol-Health, Narodowy Program Zapobiegania Nadwadze i Otyłości oraz Przewlekłym Chorobom Niezakaźnym poprzez Poprawę Żywienia i Aktywności Fizycznej Zasady prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży oraz wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia. IŻŻ, Warszawa Kośmider A, Gronowska-Senger A. Postawa wobec żywności typu fast-food i jej popularność wśród młodzieży szkolnej z rejonu Mazowsza. Roczn PZH 2005, 56(2):

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu zdrowia. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia.

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Nieprawidłowe odżywianie w wieku niemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym: hamuje rozwój

Bardziej szczegółowo

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie 1. Jedz

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz do badania zachowań żywieniowych i opinii na temat żywności i żywienia

Kwestionariusz do badania zachowań żywieniowych i opinii na temat żywności i żywienia Kwestionariusz do badania zachowań żywieniowych i opinii na temat żywności i żywienia Proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania zamieszczone w kwestionariuszu, poprzez zakreślenie odpowiedniego pola znakiem

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZŁE NAWYKI ŻYWIENIOWEKONSEKWENCJE zmniejszona wydolność fizyczna dziecka, płaskostopie, skrzywienia

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r.

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r. Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE WYDZIAŁ NAUK O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA I KONSUMPCJI SGGW POLSKIE TOWARZYSTWO NAUK ŻYWIENIOWYCH ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE dr hab. Jadwiga Hamułka, prof. SGGW dr hab. Anna Kołłajtis-Dołowy

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 1. Cel główny Uczeń ocenia swój sposób żywienia Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 2. Cele szczegółowe Uczeń: ocenia wielkość porcji poszczególnych grup produktów spożywczych identyfikuje

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

ZASADY RACJONALNEGO ŻYWIENIA

ZASADY RACJONALNEGO ŻYWIENIA ZASADY RACJONALNEGO ŻYWIENIA Niech żywność będzie Twoim lekarstwem, a lekarstwo Twoją żywnością, słowa te wypowiedziane przez Hipokratesa - lekarza greckiego - ojca medycyny w III wieku przed Chrystusem

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Żywić się zdrowo powinniśmy w każdym okresie życia, ale szczególnie ważny jest sposób odżywiania dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 W żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży w jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia Masa ciała Wzrost.

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

Co nowego w żywieniu niemowląt i małych dzieci (1-3 lat)? Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Dr inż. Anna Harton

Co nowego w żywieniu niemowląt i małych dzieci (1-3 lat)? Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Dr inż. Anna Harton Co nowego w żywieniu niemowląt i małych dzieci (1-3 lat)? Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Dr inż. Anna Harton Dlaczego żywienie niemowlęcia i małego dziecka jest takie ważne? programowanie metaboliczne

Bardziej szczegółowo

Żywność pierwszym lekiem

Żywność pierwszym lekiem Żywność pierwszym lekiem Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności SGGW w Warszawie Rada ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia przy Ministrze Zdrowia Długość życia Polaków krótsza od średniej UE: mężczyźni

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE REGULACJE PRAWNE

WPROWADZENIE REGULACJE PRAWNE WPROWADZENIE Z dniem 1 września 2015r., w życie wchodzi nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE I PREFERENCJE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE I PREFERENCJE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Joanna Newerli-Guz, Katarzyna Kulwikowska Akademia Morska w Gdyni ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE I PREFERENCJE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Dzieci w wieku przedszkolnym kształtują nawyki żywieniowe, na które rodzice/opiekunowie

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym

Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym Zbilansowana dieta POWIATOWA STACJA SANITARNO-EPIDEMIOLOGICZNA W JELENIEJ GÓRZE

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego SKLEPIKI SZKOLNE Prawidłowe żywienie jest jednym z istotnych elementów wpływających korzystnie na zdrowie dziecka. Dzieci i młodzież powinny spożywać 4-5 posiłków w ciągu dnia. Oznacza to, iż w czasie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka Obecny styl życia i towarzyszące mu zmiany, także w naszym sposobie odżywiania się, zmniejszają zdolność uczenia się, sprzyjają przemęczeniu psychicznemu i fizycznemu, powodują drażliwość a nawet agresję.

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 48-53 2009

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę!

Ewaluacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę! Ewaluacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę! realizowanego przez Państwową Inspekcję Sanitarną oraz Polską Federację Producentów Żywności Związek Pracodawców Część I - Odżywianie a zdrowie młodzieży

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 40-47 2009

Bardziej szczegółowo

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec 2014 r. Realizacja komponentu ponadnarodowego W dniach

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2 Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek SPIS TREŚCI Rozdział 1. Podstawowe wiadomości o produktach spożywczych

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Metadane scenariusza Zasady zdrowego żywienia 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna zasady prawidłowego żywienia, - zna piramidę zdrowego żywienia, - zna zapotrzebowanie energetyczne dla osób w danym

Bardziej szczegółowo

Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia. Anna Jelonek dietetyk

Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia. Anna Jelonek dietetyk Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia Anna Jelonek dietetyk Rola jednostek i społeczeństwa Sposób odżywiania kobiety w ciąży związany z przekarmieniem

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 3, 63-68 2009 63 Alicja

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec 2014 r. Realizacja komponentu ponadnarodowego W dniach

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC

ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 3, str. 412 417 Witold Kozirok, Beata Mroczkowska ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC I. CZĘSTOŚĆ SPOŻYCIA WYBRANYCH PRODUKTÓW SPOŻYWCZYCH

Bardziej szczegółowo

POMIARY CIAŁA. 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m

POMIARY CIAŁA. 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m Aby zamówić Indywidualny Plan Żywieniowy należy wypełnić formularz. Czas potrzebny do wypełnia to ok 30 minut. Proszę o dokładne i szczegółowe wypeł formularza. Wypełniony

Bardziej szczegółowo

Zasady i znaczenie racjonalnego żywienia

Zasady i znaczenie racjonalnego żywienia Zasady i znaczenie racjonalnego żywienia Racjonalne żywienie to dostarczenie organizmowi we właściwym czasie odpowiednich dla jego potrzeb składników odżywczych w odpowiedniej ilości Wiąże się to nie tylko

Bardziej szczegółowo