WP YW TEMPERATURY PIERWOTNEJ SKA NA STAN ZAGRO ENIA KLIMATYCZNEGO W WYROBISKACH GÓRNICZYCH KOPALÑ WÊGLA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WP YW TEMPERATURY PIERWOTNEJ SKA NA STAN ZAGRO ENIA KLIMATYCZNEGO W WYROBISKACH GÓRNICZYCH KOPALÑ WÊGLA"

Transkrypt

1 Józef KNECHTEL Zak³ad Aerologii Górniczej G³ówny Instytut Górnictwa Pl. Gwarków 1, Katowice Proceedings of International Scientific Conference "Geothermal Energy in Underground Mines" November 21-23, 2001, Ustroñ, Poland WP YW TEMPERATURY PIERWOTNEJ SKA NA STAN ZAGRO ENIA KLIMATYCZNEGO W WYROBISKACH GÓRNICZYCH KOPALÑ WÊGLA THE INFLUENCE OF TEMPERATURE OF ROCK-MASS ON CLIMATIC PARAMETERS OF AIR IN COAL MINE WORKINGS STRESZCZENIE W g³êbokich kopalniach wêgla i rud wystêpuj¹ wysokie temperatury powietrza, które utrudniaj¹ wykonywanie górnikom normalnej pracy. Jednym z g³ównych czynników kszta³tuj¹cych warunki klimatyczne na dole kopalni jest temperatura pierwotna ska³ otaczaj¹cych wyrobisko górnicze. Niekorzystny wp³yw temperatury i wilgotnoœci powietrza na organizm ludzki nazywamy zagro eniem klimatycznym. Referat poœwiêcony jest wp³ywowi temperatury pierwotnej ska³ na temperaturê powietrza w wyrobiskach kopalñ wêgla. Omówiono kryteria oceny stanu zagro enia klimatycznego w kopalniach g³êbinowych (oparte w g³ównej mierze na wartoœci temperatury pierwotnej ska³). Zbadano wp³yw tej temperatury na zagro enie klimatyczne w oparciu o pomiary do³owe oraz w oparciu o rozwa ania teoretyczne. ABSTRACT In the deep coal and ore mines the high temperatures of air occure making difficult the work in underground excavations. One of the main factors influencing underground climatic conditions is primal temperature of rocks surrounding the mine workings. The unfavourable effects of temperature and humidity of air on human body are known as the climatic hazard. The paper presents the influence of primal temperature of rocks on temperature of air in mine workings. The criteria of estimation of climatic hazard in deep mines (based mainly on value of primal temperature of rocks) had been analysed. The influence of that temperature on climatic hazard based on underground measurements as well as theoretical assumption had been investigated. * * * * * * 1. WSTÊP Proces restrukturyzacji polskiego górnictwa potêguje zjawisko wyczerpywania siê zasobów z³ó p³ytko zalegaj¹cych. Poci¹ga to za sob¹ okreœlone skutki, jeœli chodzi o stan zagro enia klimatycznego. Z jednej strony schodzenie z eksploatacj¹ wêgla kamiennego na coraz to g³êbsze poziomy zwi¹zane jest z coraz wiêkszym strumieniem ciep³a p³yn¹cym do powietrza kopalnianego z otaczaj¹cych ska³, z drugiej zaœ strony koncentracja wydobycia ( zwi¹zana z du ymi mocami urz¹dzeñ urabiaj¹cych i odstawczych ) powoduje wzrost strumienia ciep³a pochodz¹cego od procesów technologicznych. Wielu górników pracuje w wyrobiskach, w których temperatura powietrza jest wy sza od 28 0 C. Wysokie parametry termiczne powietrza s¹ przyczyn¹ obni enia takich funkcji psychicznych i umys³owych pracowników, jak: zdolnoœæ percepcji, koncentracji uwagi, spostrzegawczoœci, a ponadto czyni organizm cz³owieka bardziej podatny na dzia³anie pr¹du elektrycznego. Ten niekorzystny wp³yw temperatury i wilgotnoœci powietrza na organizm ludzki okreœlamy pojêciem zagro enia klimatycznego. Na poziom zagro enia klimatycznego w kopalni wp³ywa szereg czynników, jak: iloœci powietrza doprowadzane szybami wdechowymi, sposób rozprowadzenia powietrza (zale ny od rozcinki 1. INTRODUCTION For several years the coal mining industry in Poland has been undergoing processes of restructuring, one effect of which is the slow-but-steady depletion of available shallow-laying deposits of coal. The deeper is exploitation of coal the greater is heat stream flowing from surrounding rocks and intercepted by ventilating air. Additionally, advancing concentration of production involving high-power machinery increases the heat load in ventilation systems. In effect, many miners work in locations where air temperature exceeds 28 o C, being the occupational safety threshold adopted in Polish mining regulations. High temperature of ambient air affects physical and mental ability of workers in many ways, for example it diminishes the ability to withstand an electric shock. These unfavourable effects of high temperature and humidity of air on human body are known as the climatic hazard. The intensity of that hazard depends on several factors such as overall air volume of a mine, ventilation layout (determined by adopted organization of mining activities and the existing ventilation system of the mine), intensity of ventilation along the particular face, power of the machinery applied and distribution of that power along the working, adopted way of haulage of excavated material, water inflow (affecting air humidity lev- Recenzent / Reviewer: dr Burkhard Sanner 215

2 z³o a i struktury sieci wentylacyjnej), intensywnoœæ przewietrzania przodków, moc zainstalowana urz¹dzeñ energomechanicznych i ich lokalizacja, sposób transportu urobku, zawodnienie wyrobisk (i zwi¹zane z tym zawilgocenie powietrza), a zw³aszcza temperatura otaczaj¹cych ska³. W wentylacji kopalnianej przyjêto, e temperatura pierwotna ska³ (jako potencja³ ruchu ciep³a) jest t¹ wielkoœci¹, która reprezentuje energiê geotermiczn¹ w wyrobiskach kopalñ g³êbinowych. Iloœæ tej energii w jednostce czasu, zwana przez K. Chmurê [1] zagêszczeniem ciep³a w strumieniu ziemskim (stosowane jest równie pojecie gêstoœæ strumienia ciep³a) zale y od kilku czynników. W metodach prognozowania temperatury powietrza kopalnianego [2,5] przyjmuje siê, e strumieñ ten zale y od ró nicy temperatury pierwotnej ska³ t pg i temperatury powietrza w wyrobisku t w. Ponadto zagêszczenie ciep³a w strumieniu ziemskim zale y od czasu istnienia wyrobiska, intensywnoœci jego przewietrzania, jak równie w³asnoœci fizyko termicznych ska³ otaczaj¹cych wyrobisko. W referacie omówiono kryteria oceny stanu zagro enia klimatycznego w kopalniach g³êbinowych oraz wp³yw temperatury pierwotnej ska³ na zagro enie klimatyczne wynikaj¹cy z danych pomiarowych i badañ teoretycznych. Wymieniony wp³yw zosta³ tak e przedstawiony w tablicach i na wykresach. 2. KRYTERIA OCENY STANU ZAGRO ENIA KLIMATYCZNEGO Zgodnie z obecnie obowi¹zuj¹cymi przepisami górniczymi [9] kryterium oceny stanu zagro enia klimatycznego w odniesieniu do istniej¹cych miejsc pracy jest wartoœæ temperatury powietrza mierzona termometrem suchym oraz intensywnoœæ ch³odzenia mierzona katatermometrem wilgotnym. Jeœli temperatura ta jest wy sza od 28 0 C, ale ni sza od 33 0 C lub jeœli intensywnoœæ ch³odzenia powietrza jest mniejsza od 11 katastopni wilgotnych, wówczas obowi¹zuje skrócona 6-godzinna dniówka robocza. Jeœli temperatura ta jest wy sza od 33 0 C, wówczas praca jest zabroniona. Innym kryterium oceny stanu zagro enia klimatycznego odniesionym do ca³ej kopalni jest wartoœæ temperatury pierwotnej ska³ na najg³êbszym poziomie eksploatacyjnym. Temperatura ta w ró nych czêœciach Górnoœl¹skiej Niecki Wêglowej przyjmuje ró ne wartoœci. [3,4]. M. in. z pracy [4] wynika, e najwy szych temperatur pierwotnych ska³ nale y spodziewaæ siê na obszarze Jastrzêbskiej Spó³ki Wêglowej, gdzie prognozowana temperatura osi¹ga 38 0 C (na obszarze kopalni Borynia ) dla horyzontu 450 m oraz 51,8 0 C (na obszarze kopalni Pniówek ) dla horyzontu 750 m. Najni szych temperatur pierwotnych ska³ nale y spodziewaæ siê na obszarze Nadwiœlañskiej Spó³ki Wêglowej, gdzie prognozowana temperatura wynosi 22,4 0 C (na obszarze kopalni Silesia ) dla horyzontu 450 m oraz 29 0 C (na obszarze kopalni Piast ) dla horyzontu 750 m. W zale- noœci od tej temperatury wszystkie kopalnie PW podzielono na cztery grupy. el) and last but not least temperature of the rocks surrounding the working. In research concerning ventilation of mines it is assumed that primal temperature of rocks (treated as the potential of heat movement) is a parameter representing geothermal energy in underground ventilation systems. Amount of that energy per time unit, called by K. Chmura [1] heat density in earth stream (the term heat stream density is also used) is the resultant of several factors. In prognostic methods developed for calculation of air temperature in mines ventilation systems it is assumed that heat stream density is a function of difference between primal rocks temperature t pg and temperature of ventilation air in a given working t w. Also, heat stream density is also changing with duration of ventilation of that working and depends on ventilation intensity and physical properties of rocks surrounding the working. In this paper the criteria are discussed used for climatic hazard classification in underground mines. Furthermore, the influence of temperature of surrounding rocks on that hazard are assessed on the basis of in-situ measurements and theoretical reasoning. The results are presented on graphs. 2. CRITERIA USED FOR ASSESSMENT OF CLIMATIC HAZARD According to the Polish mining regulations [9] the parameters used for assessment of environmental conditions in existing places of work are: temperature of air, measured by means of dry-bulb temperature and cooling intensity, measured by wet kata-thermometer. If the temperature of ventilating air in a place of work exceeds 28 o C or cooling intensity there is lower than 11 wet katadegrees, a six-hour long shift should be applied. If air temperature is above 33 o C the regulation prohibits work altogether. Another parameter used when assessing climatic hazard in reference to the entire mine is the value of primal temperature of rock-mass (PTR) at the deepest level of the mine. This temperature is different in different parts of the Upper-Silesian Coal Basin. According to the authors of the work [4] one can expect the highest primal rocks temperatures in the Jastrzêbska Coal Company. For example 38 o C is predicted in Borynia mine at the horizon -450m, and 51.8 o C in Pniówek mine at the horizon -750m. On the other side the lowest temperature is expected in the Nadwiœlañska Coal Company, where 22.4 o C is predicted in Silesia mine at the horizon -450m, and 29 o C in Piast mine at the horizon -750m. All mines in Polish mining industry are classified into one of four groups according to that parameter. The first group comprises the mines where primal rocks temperature at the deepest exploitation level (PTDL) exceeds 40 o C, and such mines (Bielszowice, Halemba and Œl¹sk ) are considered as having very high climatic hazard. The second group, mines of high climatic hazard, consists of production units where primal rocks temperature at the deepest exploitation level (PTDL) is in the range o C (Borynia, Budryk, JAS-MOS, Knurów, Marcel, 216

3 Do pierwszej grupy zaliczono kopalnie, w których temperatura pierwotna ska³ na najg³êbszym poziomie eksploatacyjnym jest wy sza od 40 0 C. S¹ to kopalnie o bardzo du ym zagro eniu klimatycznym (Bielszowice, Halemba i Œl¹sk). Do drugiej grupy zaliczono kopalnie, w których temperatura pierwotna ska³ na najg³êbszym poziomie eksploatacyjnym jest wy sza od 35 0 C, ale nie przekracza wartoœci 40 0 C. S¹ to kopalnie o du ym zagro eniu klimatycznym (Borynia, Budryk, JAS-MOS, Knurów, Marcel, Pniówek, Pokój, Soœnica, Szczyg³owice, Zofiówka). Do trzeciej grupy zaliczono kopalnie, w których temperatura pierwotna ska³ na najg³êbszym poziomie eksploatacyjnym jest wy sza od 30 0 C, ale nie przekracza wartoœci 35 0 C. S¹ to kopalnie o ma³ym zagro eniu klimatycznym (Anna, Bogdanka, Bobrek-Miechowice, Centrum-Szombierki, Makoszowy, Polska-Wirek, Rozbark, Rydu³towy, Staszic, Wujek, Wieczorek). Do czwartej grupy zaliczono pozosta³e kopalnie, w których temperatura pierwotna ska³ na najg³êbszym poziomie eksploatacyjnym jest ni sza od 30 0 C. S¹ to kopalnie niezagro one klimatycznie. Kryterium oceny stanu zagro enia klimatycznego w odniesieniu do poziomu eksploatacyjnego jest tzw. wskaÿnik klimatyczny okreœlony wzorem [6]: K = ( t pg - t d ) / ( t d - t p ), ( 1 ) gdzie: t pg - temperatura pierwotna ska³ na danym poziomie, 0 C; t d - dopuszczalna temperatura powietrza w miejscu pracy ( bez stosowania skróconego czasu pracy ), t d = 28 0 C; t p - temperatura powietrza na podszybiu poziomu, z którego doprowadza siê powietrze œwie e do wyrobisk eksploatacyjnych i przygotowawczych, 0 C. W zale noœci od wartoœci wskaÿnika klimatycznego (przy za³o eniu, e temperatura powietrza na podszybiu jest ni sza od temperatury dopuszczalnej) stopieñ zagro enia klimatycznego definiuje siê nastêpuj¹co: K < 0 nie ma zagro enia klimatycznego, 0 K < 0.8 istnieje niewielkie zagro enie klimatyczne, któremu mo na zapobiec przestrzegaj¹c g³ównych zasad racjonalnej wentylacji, 0.8 K < 1.5 istnieje du e zagro enie klimatyczne, które nale y zwalczaæ stosuj¹c w pierwszej kolejnoœci wentylacyjne œrodki prewencji zagro enia klimatycznego, a gdy te oka ¹ siê niewystarczaj¹ce, równie urz¹dzenia ch³odnicze, K 1.5 istnieje bardzo du e zagro enie klimatyczne, dla zmniejszenia którego nale y stosowaæ urz¹dzenia ch³odnicze. Za pomoc¹ wskaÿnika klimatycznego mo na dokonaæ tylko wstêpnej oceny zagro enia klimatycznego. Zdarza³y siê bowiem przypadki, e w wyrobiskach zlokalizowanych na poziomach eksploatacyjnych o bardzo du ym wskaÿniku klimatycznym ( K > 1.5 ) rzeczywista temperatura powietrza by³a znacznie ni sza od 28 0 C Pniówek, Pokój, Soœnica, Szczyg³owice, Zofiówka). The third group, of low climatitic hazard is formed by mines of PRTDL in the range o C (Anna, Bogdanka, Bobrek- Miechowice, Centrum-Szombierki, Makoszowy, Polska- Wirek, Rozbark, Rydu³towy, Staszic, Wujek, Wieczorek). The rest of Polish mines, where PTDL is lower than 30 o C are considered as having no climatic hazard. The parameter that is used as a climatic hazard criterion when referring to a particular exploitation level is the climatic index K, determined by the following formula: [6]: K = ( t pg - t d ) / ( t d - t p ), ( 1 ) where: t pg primal rock temperature at given level, 0 C; t d the highest permissible temperature of air at a place of work ( without work time shortening), t d = 28 0 C; t p temperature of air at shaft station of the level from which fresh air is delivered to exploitation zones of the level, 0 C. Assuming that the air temperature at shaft station is below the highest permissible temperature (28 o C) and basing on the value of climatic index, K climatic hazard is defined in the following way: K < 0 there is no climatic hazard, 0 K < 0.8 climatic hazard is low, and can be alleviated by means of standard procedures of rational ventilation, 0.8 K < 1.5 climatic hazard is high; if ventilation means of fighting against climatic hazard (they ought to be applied in the first place) prove not sufficient, cooling devices should be installed, K ³1.5 there is very high climatic hazard, the only way to alleviate it is application of cooling devices. The climatic hazard index, K can be used only for some preliminary assessment of climatic hazard. It is so because there were cases of galleries that, despite the fact that they were located in exploitation levels of very high climatic hazard index (K>1,5), proved to have their actual air temperature well bellow permissible limit (28 o C). We noted also some vice versa cases with K below 0.8 and air temperature exceeding 28 o C. More precise prediction of climatic hazard that can be encountered in planned exploitation zones is achieved by means of procedures of climatic prognosis. It should be noted that primal temperature of rocks intervenes also in the formulas of climatic prognosis so, primal temperature of surrounding rocks is a decisive factor for climatic hazard in places where miners work. 3. THE ASSESSMENT OF INFLUENCE OF GEOTHERMAL ENERGY OF SURROUNDING ROCKS ON CLIMATIC HAZARD, BASED ON UNDERGROUND MEASUREMENTS Analyses of climatic hazard in Polish coal industry have been carried out in the Ventilation Division of the GIG (Central Mining Institute) since 1982 [7]. It is evident form these analyses that from 1986 till 1993 there was steady 217

4 i odwrotnie: na poziomach niezagro onych klimatycznie lub o ma³ym zagro eniu klimatycznym ( 0 < K < 0.8 ) by³y wyrobiska z temperatur¹ powietrza powy ej 28 0 C. Dok³adnej oceny stanu zagro enia klimatycznego w odniesieniu do projektowanych wyrobisk górniczych dokonujemy w oparciu o prognozy klimatyczne. Nadmieniæ nale y, e we wzorach na prognozowan¹ temperaturê powietrza kopalnianego interweniuje temperatura pierwotna ska³. Zatem w wiêkszoœci wy ej wymienionych kryteriów wystêpuje temperatura pierwotna ska³ jako czynnik decyduj¹cy o stanie zagro enia klimatycznego w miejscu pracy górników. 3. OCENA WP YWU ENERGII GEOTERMALNEJ W KOPALNIACH PODZIEMNYCH NA ZAGRO ENIE KLIMATYCZNE W OPARCIU O POMIARY KOPALNIANE W Zak³adzie Aerologii Górniczej GIG od 1982 roku prowadzone s¹ analizy stanu zagro enia klimatycznego w kopalniach wêgla kamiennego [7]. Z analiz tych wynika, e od roku 1986 do roku 1993 notuje siê systematyczny wzrost liczby wyrobisk korytarzowych i eksploatacyjnych z temperatur¹ powietrza, mierzon¹ termometrem suchym, powy ej 28 0 C i to niejednokrotnie pomimo stosowania urz¹dzeñ ch³odniczych. G³ównymi przyczynami wzrostu trudnoœci klimatycznych w kopalniach s¹: du a koncentracja produkcji, a w zwi¹zku z tym wzrost mocy zainstalowanych w przodku wydobywczym oraz schodzenie z eksploatacj¹ na coraz wiêksze g³êbokoœci o wy szej temperaturze pierwotnej ska³ otaczaj¹cych wyrobisko górnicze. Na podstawie rocznych analiz stanu zagro enia klimatycznego w kopalniach wêgla kamiennego stwierdzono, e wzrasta wydobycie z poziomów o temperaturze pierwotnej ska³ otaczaj¹cych wyrobisko wy szej od 40 0 C, maleje zaœ wydobycie z poziomów p³ytszych, na których temperatura pierwotna ska³ jest ni sza od 30 0 C. W celu zobrazowania, jak kszta³towa³a siê liczba wyrobisk, w których stwierdzono temperaturê powietrza mierzon¹ termometrem suchym powy ej 28 0 C w latach , sporz¹dzono tablicê 1. W tablicy tej w poszczególnych kolumnach podano: liczbê porz¹dkow¹, nazwê kopalni, najg³êbszy poziom eksploatacyjny, temperaturê pierwotn¹ ska³ na tym poziomie, rok kalendarzowy. Z tablicy tej wynika, e w latach obserwowano spadek liczby wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza. Jest to zwi¹zane z zastosowaniem na dole kopalni pierwszego urz¹dzenia ch³odniczego produkcji krajowej. W nastêpnych latach wprowadzono do górnictwa wêgla kamiennego kolejne urz¹dzenia ch³odnicze. Od roku 1986 natomiast zanotowano wzrost liczby wyrobisk z temperatur¹ powietrza powy ej 28 0 C i to zarówno w odniesieniu do wyrobisk œcianowych jak i wyrobisk z wentylacj¹ odrêbn¹. Wzrost ten jest wypadkow¹ kilku wzajemnie przeciwdzia³aj¹cych czynników. Rozwój wentylacyjnych œrodków prewencji zagro enia klima- - tycznego i wprowadzenie do kopalñ wiêkszej liczby urz¹dzeñ ch³odniczych powinny sprzyjaæ poprawie trudnych warunków klimatycznych w wyrobiskach górniczych. 218 increase in number of workings were temperature of air exceeded 28 o C, in some cases despite application of cooling devices. The main reasons of that rise appear to be: - the advancing process of concentration of production, involving the use of more and more powerful machinery along faces and adjacent galleries, - deeper and deeper exploitation activities, which means that the average primal temperature of surrounding rocks is rising. Also, on the basis of annual analyses of climatic hazard in coal mining industry it can be stated that the coal production from the faces with surrounding rocks of temperature exceeding 40 o C is increasing, while the output from the faces of surrounding rock temperature below 30 o C is diminishing. The changes that occurred in the period in number of workings where air temperature (measured with the use of dry-bulb thermometer) exceeded 28 o C are presented in table 1. The columns in that table represent respectively: name of a mine, the deepest exploitation level, primal temperature of rocks at that level and year. It is evident that in the years there was a drop in number of workings with air temperature above the limit. We attribute it to the fact that in 1983 first madein-poland cooling devices were being introduced. In the following years another cooling units of different make were installed. Then, from 1986 some increase in number of workings with air temperature exceeding 28 o C was observed, and it should be noted that the increase took place both in exploitation faces and in driven workings with auxiliary ventilation applied. That increase can be considered as the resultant of a couple of mutually contradictory factors. Development of passive, (or so called ventilatory) methods of climatic hazard control and introduction of significant number of cooling units acted in favor of climatic hazard alleviation. On the other hand greater depth of exploitation, higher primal temperature of surrounding rocks, development of high-capacity longwalls (instead of three longwalls of 1200 ton/day each one face of 4000 ton/day in output or more) and longer routes of fresh air; all that worsened environmental conditions in underground workings. The analysis of the data in reference to particular groups of climatic hazard leads to the conclusion that the main factor behind the increase of number of workings with heat load problem appears to be high temperature of surrounding rock-mass. The percent share of workings with air temperature exceeding the legal limit in mines of high climatic hazard (primal temperature of rocks higher than 40 o C) is rising whereas analogous share in mines of low climatic hazard (primal temperature of rocks lower than 40 o C) is falling. Bearing in mind that the data presented in table 1, pertaining to the period are not complete (only 21 mines are listed) it can be stated that the number of workings with high air temperature is still rising. In Table 2 the data for the year 2000 grouped by mines are presented. The particular columns in that table represent respectively: name of a mine, the deepest exploitation level, primal temperature of rocks at that level,

5 Schodzenie z eksploatacj¹ na coraz g³êbsze poziomy, na których panuje wy sza temperatura pierwotna ska³, rozwój frontu eksploatacyjnego, wzrost koncentracji produkcji (zamiast trzech œcian o wydobyciu 1200 t/d ka da, jedna œciana o wydobyciu 4000 t/d i wiêcej), wyd³u enie dróg powietrza œwie ego przyczyniaj¹ siê do wzrostu parametrów mikroklimatu powietrza kopalnianego. Z analizy procentowego udzia³u wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza wed³ug kopalñ zaliczonych do poszczególnych grup zagro enia klimatycznego wynika, e g³ówn¹ przyczyn¹ wzrostu liczby wyrobisk zagro onych klimatycznie jest wysoka temperatura pierwotna ska³. Procentowy udzia³ wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ w kopalniach o bardzo du ym zagro eniu klimatycznym (temperatura pierwotna ska³ wy sza od 40 0 C) ma tendencjê wzrostow¹, natomiast procentowy udzia³ wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ w kopalniach niezagro onych klimatycznie (temperatura pierwotna ska³ ni sza od 30 0 C) ma tendencjê malej¹c¹. Bior¹c pod uwagê fakt, e dane zestawione w tablicy 1, a dotycz¹ce lat s¹ niepe³ne (bo dotycz¹ tylko 21 kopalñ) mo na stwierdziæ, e liczba wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza w dalszym ci¹gu roœnie. W tablicy 2 zestawiono dane za 2000 rok w rozbiciu na poszczególne kopalnie. W tablicy tej w poszczególnych kolumnach podano: liczbê porz¹dkow¹, nazwê kopalni, najg³êbszy poziom eksploatacyjny, temperaturê pierwotn¹ ska³ na tym poziomie, temperaturê powietrza na podszybiu szybu wdechowego najg³êbszego poziomu, wskaÿnik klimatyczny, wydobycie dobowe, strumieñ objêtoœci powietrza p³yn¹cego przez kopalniê, posiadany potencja³ ch³odniczy, liczbê wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza w rozbiciu na: wyrobiska œcianowe, wyrobiska œlepe oraz wyrobiska korytarzowe z op³ywowym pr¹dem powietrza. Podano równie ³¹czn¹ liczbê wyrobisk z temperatur¹ powietrza powy ej 28 0 C oraz liczbê wyrobisk z podwy szona temperatur¹ powietrza na 1000 t wydobycia dobowego. Z tablicy tej wynika, e im wy sza temperatura pierwotna ska³ tym wiêcej wyrobisk z temperatur¹ powietrza powy ej 28 0 C, przy czym nie stwierdzono tutaj wyraÿnej korelacji. Temperatura pierwotna ska³ nie mo e byæ wiêc jedynym kryterium decyduj¹cym o liczbie wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza ( nawet w przeliczeniu na tonê wydobycia dobowego). Na zmniejszenie bowiem wymienionej liczby mog¹ mieæ wp³yw intensywna wentylacja oraz zainstalowana moc ch³odnicza. Potwierdzaj¹ to równie rysunki 1 i 2, które przedstawiaj¹ liczbê wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza. Rysunek 1 dotyczy liczby wyrobisk w przeliczeniu na 100 m 3 /s powietrza dop³ywaj¹cego do kopalni. Na rysunku tym na osi odciêtych podano temperaturê pierwotn¹ ska³ na najg³êbszym poziomie eksploatacyjnym, zaœ na osi rzêdnych liczbê wyrobisk z temperatur¹ powietrza powy ej 28 0 C. Linia koloru ró owego stanowi przybli enie wyk³adnicze rozk³adu punktów na p³aszczyÿnie: temperatura pierwotna ska³ liczba wyrobisk z temperatur¹ powietrza powy ej 28 0 C (wspó³czynnik korelacji dla tej linii wynosi r = 0,49). Na Number of workings Pristine temperature of rocks, C Ryc. 1. Iloœæ wyrobisk z temperatur¹ powietrza powy ej 28 O C w przeliczeniu na 100 m 3 /s powietrza w zale noœci od temperatuty pierwotnej ska³. Fig.1. Number of workings with temperature of air above 28 o C per 100 m 3 /s unit of airflow as a function of pristine temperature of rocks Number of workings Number of workings Exponential approximation Category of climatic hazard Ryc. 2. Iloœæ wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza w przeliczeniu na jedn¹ kopalniê Fig. 2. Number of workings with temperature of air above 28 o C in a standard mine Predicted temperature of air, C Workings without heat sources (normal ventilation) Workings with heat sources (normal ventilaltion) Longwalls Driven workings with auxiliary ventilation Very high climatic hazard High climatic hazard Low climatic hazard Pristine temperature of rocks, C Ryc. 3. Wp³yw temperatury pierwotnej ska³ na temperaturê powietrza w wyrobisku górniczym Fig. 3. Influence of pristine temperature of rocks on temperature of air in mine workings temperature of air at the deepest shaft station, climatic index, daily output of the mine, total airflow through the mine, cooling power available, and number of workings with temperature higher than 28 o C, grouped by each of the following three kinds of workings: longwalls, driven workings wit auxiliary ventilation and galleries ventilated by the main ventilation system. Also, the total number of workings with high air temperature (above 28 o C) and the ratio of number of those workings to the daily output of the mine is given. The analysis of data shows that the higher is the primal temperature of rocks the more 219

6 rysunku 2 w postaci wykresu s³upkowego przedstawiono liczbê wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza (t > 28 0 C) w przeliczeniu na jedn¹ kopalniê zaliczon¹ do danej grupy zagro enia klimatycznego. S³upek koloru niebieskiego dotyczy kopalñ o bardzo du ym zagro eniu klimatycznym, s³upek koloru ró owego dotyczy kopalñ o du ym zagro eniu klimatycznym, s³upek koloru ó³tego dotyczy kopalñ o ma³ym zagro eniu klimatycznym. Z danych statystycznych uzyskanych z kopalñ wêgla kamiennego w latach wynika, e w przybli eniu wp³yw temperatury pierwotnej ska³ (t pg ) na liczbê wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza (LW) mo na uj¹æ wzorem: LW = 1,18. t pg 34,2 (2) przy czym wspó³czynnik korelacji dla zale noœci (2) wynosi r = 0, WP YW ENERGII GEOTERMALNEJ W KOPALNIACH PODZIEMNYCH NA TEMPERATURÊ POWIETRZA WYNIKAJ CY Z BADAÑ TEORETYCZNYCH Rysunki 1 i 2 oraz wzór (2) dotycz¹ce wp³ywu temperatury pierwotnej ska³ na temperaturê powietrza w wyrobiskach górniczych uzyskano w oparciu o wyniki pomiarów in situ. Rysunek 3 dotyczy wymienionego wp³ywu w oparciu o rozwa ania teoretyczne. Opieraj¹c siê na za³o eniu, e ruch ciep³a i wilgoci z otaczaj¹cego masywu skalnego do powietrza w wyrobisku wywo³any jest zarówno ró nic¹ temperatur œcian wyrobiska i powietrza, jak i ró nic¹ potencja³ów ruchu wilgoci, mo na napisaæ [5]: = f [(t s ); (w s )] (3) gdzie: gêstoœæ strumienia ciep³a p³yn¹cego z górotworu do powietrza w wyrobisku, W/m 2 ; t s - temperatura œcian wyrobiska, 0 C; t w - temperatura powietrza w wyrobisku, 0 C; w s potencja³ ruchu wilgoci w warstwie przyœciennej, J/kmol; w w potencja³ ruchu wilgoci dla powietrza p³yn¹cego wyrobiskiem, J/kmol. Potencja³ ruchu wilgoci jest wielkoœci¹ analogiczn¹ do potencja³u ruchu ciep³a (temperatury t). Wyznaczamy go za pomoc¹ wzoru [2]: w = R. (273,15+t). ln (x/0,622) (4) w którym: R = 8314,3 J/(kmol. K) uniwersalna sta³a gazowa, t - temperatura, 0 C; X - stopieñ zawil enia. Rozwi¹zuj¹c uk³ad równañ ró niczkowych opisuj¹cy pole temperatury i wilgotnoœci w masywie skalnym, uzyskuje siê wzory na gêstoœæ strumieni ciep³a i wilgoci p³yn¹cych workings have temperature of air exceeding 28 o C, although there is no clear correlation between those parameters; basing on that observation we believe that the primal temperature of rocks is not the sole factor influencing the number of workings with high temperature of flowing air (even when one refers that parameter to the value of daily output of the mine. Certainly, high intensity of ventilation and installation of cooling devices do have impact on the decrease of such workings. It is clearly shown on the figures 1 and 2. Figure 1 presents the number of heat problem workings referred to 100 m 3 /s unit of air volume entering a mine. On the abscissa we have primal temperature of rock-mass on the deepest level of exploitation and on the number the workings with air temperature above 28 o C. The yellow line is the exponential approximation of this dependency (correlation coefficient r = 0.49). The bar graph on figure 2 shows the numbers of workings with air temperature above 28 o C referred to a mine representing a given climatic hazard group. The blue bar pertains to the mines of very high climatic hazard, the rose one to the mines of high climatic hazard and the yellow one to the mines of low climatic hazard. An approximate correlation between primal temperature of rock-mass (t pg ) and the number of workings with temperature of air above 28 o C (LW) can be derived from the statistical data collected from coal mines in Poland during the period The formula is as follows: LW = 1,18. t pg 34,2 (2) and the correlation coefficient of (2) is r = A THEORETICAL REASONING ABOUT INFLUENCE OF GEOTHERMAL ENERGY OF ROCK- MASS ON TEMPERATURE OF AIR As it was mentioned, figures 1 and 2 and formula (2) represent the data obtained during in situ measurements. Figure 3 shows the results of a theoretical study of the influence of primal temperature of rock-mass on temperature of air flowing along a mining working. The assumption on which the study was based is that movement of heat and moisture in a working is caused by differences of temperature as well as differences of moisture movement potential. Taking into account that assumption, it can be said that [3]: = f [(t s ); (w s )] (3) where: heat stream density, of the stream flowing from surrounding rock-mass into air flowing along a working, W/m 2 ; t s - temperature of walls, 0 C; t w temperature of air in the working, 0 C; w s moisture movement potential in the next-to-wall air slice, J/kmol; w w moisture movement potential for air flowing along the working, J/kmol. Moisture movement potential is a physical quantity analogous to heat movement potential (i.e. temperature). The 220

7 z górotworu do powietrza w wyrobisku [5]: = B 1 (t pg ) + B 2 (w pg ) (5) j w = B 3 (w pg ) + B 4 (t pg ) (6) w których: t pg - temperatura pierwotna ska³, 0 C; w pg - potencja³ ruchu wilgoci w ska³ach w stanie pierwotnym, J/kmol; B 1, B 2, B 3, B 4 - wspó³czynniki zale ne od: w³asnoœci fizyko -termicznych ska³, czasu oraz intensywnoœci przewietrzania i rozmiarów wyrobiska [5]. Temperatura powietrza w wyrobisku jest wprost proporcjonalna do strumienia ciep³a p³yn¹cego z górotworu do wyrobiska. Wymieniony strumieñ zaœ (reprezentuj¹cy energiê geotermaln¹) jest wprost proporcjonalny do temperatury pierwotnej ska³. Zatem, im wy sza temperatura pierwotna ska³, tym wy sza temperatura powietrza. Na rysunku 3 przedstawiono wyniki prognoz klimatycznych dla piêciu wartoœci temperatury pierwotnej ska³: t pg = 25 0 C, 30 0 C, 35 0 C, 40 0 C i 45 0 C. Prognozy klimatyczne wykonano dla czterech rodzajów wyrobisk: wyrobiska korytarzowe z op³ywowym pr¹dem powietrza (linia ³¹cz¹ca romby koloru granatowego), w których jedynym Ÿród³em ciep³a jest górotwór, wyrobiska korytarzowe z dodatkowymi lokalnymi Ÿród³ami ciep³a: napêdy urz¹dzeñ urabiaj¹cych i odstawczych, ciep³y i mokry urobek (linia ³¹cz¹ca kwadraty koloru ró owego), œciany eksploatacyjne (linia koloru zielonego ³¹cz¹ca trójk¹ty) oraz dr¹ one wyrobiska z wentylacj¹ lutniow¹ (linia koloru niebieskiego ³¹cz¹ca znaki mno enia). Z analizy przebiegu wymienionych krzywych wynika, e w wyrobiskach z dodatkowymi Ÿród³ami ciep³a temperatura powietrza roœnie szybciej wraz z temperatur¹ pierwotn¹ ska³ ni w wyrobiskach be dodatkowych Ÿróde³. Obserwuje siê równie szybszy wzrost temperatury powietrza ze wzrostem temperatury ska³ w wyrobiskach o krótkim czasie przewietrzania (œciany eksploatacyjne, wyrobiska z wentylacj¹ odrêbn¹) oraz w wyrobiskach o ma³ej intensywnoœci przewietrzania (wyrobiska z wentylacj¹ odrêbn¹). 5. WNIOSKI Kopalnie wêgla kamiennego, w których wystêpuje zagro enie klimatyczne, uzyskuj¹ oko³o 50% ca³ego wydobycia w polskim górnictwie wêglowym. Z raportów rocznych dotycz¹cych stanu zagro enia klimatycznego w polskim górnictwie wêglowym wynika, e roœnie wydobycie z poziomów g³êbszych (o wy szej temperaturze pierwotnej ska³), a maleje wydobycie z poziomów p³ytszych. Zarówno pomiary wykonane na dole kopalni, jak i badania teoretyczne wskazuj¹, na to, e ze wzrostem temperatury pierwotnej ska³ wzrasta zagro enie klimatyczne wyrobisk górniczych. Zagro enie to szybciej wzrasta w wyrobiskach, w których odbywa siê odstawa urobku oraz w dr¹ onych wyrobiskach z wentylacj¹ lutniow¹. Wymieniony wzrost widoczny jest zw³aszcza w wyrobiskach z wentylacj¹ lutniow¹, które charakteryzuj¹ siê formula determining it is [2]: w = R. ( t). ln (x/0.622) (4) where: R = J/(kmol. K) universal gas constant, t - temperature, 0 C; X moisture content. Solving a set of differential equations describing temperature and moisture movement potential fields in rockmass, one obtains the following formulae for density of heat and moisture streams flowing from the surrounding rock-mass into ventilating air flowing in the working. [5]: = B 1 (t pg ) + B 2 (w pg ) (5) j w = B 3 (w pg ) + B 4 (t pg ) (6) where: t pg primal temperature of rock-mass, 0 C; w pg primal potential of moisture movement in rockmass, J/kmol; B 1, B 2, B 3, B 4 coefficients related to physical properties of rock-mass, duration and intensity of ventilation and size of the working [5]. Temperature of air is in direct proportion to heat stream flowing from rock-mass, which is in direct proportion to temperature of surrounding rocks. Therefore, the higher is temperature of rocks the higher is temperature of air. The results of prognostic calculations for five values of primal temperature of surrounding rocks, namely: t pg = 25 0 C, 30 0 C, 35 0 C, 40 0 C and 45 0 C are presented on Figure 3. The calculations were carried out for four types of workings: galleries of normal (not auxiliary) ventilation without additional sources of heat (the line joining darkblue rhombuses, galleries of normal (not auxiliary) ventilation with additional heat sources, such as engines of machinery or wet excavated coal (the line joining rose squares), longwalls (the green line joining triangles) and driven galleries with auxiliary ventilation (the blue line joining * signs). As it was expected, in the workings where additional sources of heat are involved, temperature of air increases at greater rate when rock-mass temperature rises. The increase is also higher in workings of short life-span such as longwalls or those of poor-intensity ventilation such as driven workings with auxiliary ventilation. 5. CONCLUSIONS The mines where climatic hazard occurs account for about 50% of total output of the Polish mining industry. The data from annual reports on climatic hazard in Polish mining industry shows that average depth of exploitation of coal is steadily growing, resulting in increase of temperature of surrounding rock-mass. Both the results of in-situ measurements and the conclusion derived from theoretical reasoning indicate that climatic hazard in the Polish mining is strongly related to temperature of surrounding rocks. This correlation is even stronger in workings where additional sources of heat load are located ( for example in haulage galleries) or in driven workings with auxiliary ventilation. Workings with auxiliary 221

8 krótkim czasem przewietrzania (kilka miesiêcy) przy jednoczeœnie ma³ej intensywnoœci przewietrzania (3 5 m 3 /s). Œciany eksploatacyjne s¹ wyrobiskami o bardzo krótkim czasie przewietrzania (kilka godzin), ale intensywnoœæ przewietrzania jest bardzo du a (od oko³o 15 do oko³o 30 m 3 /s). St¹d te przyrosty temperatury powietrza w obu rodzajach wyrobisk s¹ podobne. Temperatura pierwotna ska³ nie jest jednak jedynym czynnikiem wp³ywaj¹cym na klimat kopalniany. Du y wp³yw na temperaturê powietrza kopalnianego maj¹ dodatkowe Ÿród³a ciep³a i wilgoci dzia³aj¹ce w wyrobisku. Wp³yw temperatury pierwotnej ska³ (jak równie energii geotermalnej) na temperaturê powietrza w wyrobisku mo na zmniejszyæ stosuj¹c intensywn¹ wentylacjê. W pracy [8] omówiono wp³yw strumienia objêtoœci powietrza p³yn¹cego wyrobiskiem oraz czas przewietrzania wyrobiska na temperaturê powietrza. Z pracy tej wynika, e najwiêkszy wp³yw temperatury pierwotnej ska³ na temperaturê powietrza jest w pierwszych miesi¹cach przewietrzania. Po kilku latach wp³yw ten jest du o mniejszy, a po kilkunastu latach, nawet przy bardzo wysokiej temperaturze pierwotnej jej wp³yw na temperaturê powietrza jest bardzo ma³y, zw³aszcza przy du ej intensywnoœci przewietrzania. Jak zaznaczono we wstêpie, ze wzglêdów praktycznych, temperatura pierwotna ska³ reprezentuje energiê geotermaln¹ w wyrobiskach kopalñ g³êbinowych. Niestety w warunkach polskiego górnictwa wêgla kamiennego energii tej dotychczas nie uda³o siê wykorzystaæ gospodarczo. Co wiêcej, energia ta sprawia k³opoty z zachowaniem cieplnych warunków pracy wymaganych przepisami. ventilation have usually very limited lifespan (several months typically) and rather low intensity of their ventilation (3 5 m 3 /s). Longwalls are characterized by even shorter periods of exploitation but usually are very intensely ventilated (from 15 up to 30 m 3 /s). So, both longwalls and driven workings with auxiliary ventilation undergo similar temperature increases. The primal temperature of rocks is an major, but not the sole factor as far as climatic hazard is concerned. The presence of additional sources of heat and moisture also has impact on climatic conditions. The application of intense ventilation can alleviate the effects of high temperature of rocks surrounding a working. The influence of air stream volume and duration of exploitation of a working on temperature of air flowing along that working is discussed in the work [8]. The conclusion of the reasoning was that temperature of rock-mass has the greatest impact on temperature of air during the first couple-month period of working s ventilation. After sufficiently lengthy period of ventilation (a couple of years) temperature of rock-mass has moderate impact on temperature of air. After a dozen or so years of exploitation, even in workings having in the first place very high primal rock-mass temperature, this factor has little importance, especially in the case of workings of very high intensity of ventilation. As it has been already indicated, in ventilation calculations it is assumed that primal temperature of rocks represents geothermal energy in underground mines. Practical use of that energy in Polish mining is yet to be developed. Furthermore, geothermal energy is a source of troubles for mining industry in securing adequate occupational parameters of ventilating air. LITERATURA 1. Chmura K., Chudek M., Geotermo mechanika górnicza, wyd. Suplement Ksiêgarnia Nak³adowa, Miko³ów 2. Holek S., Opracowanie potencja³u ruchu wilgoci i opartych na nim metod prognozowania mikroklimatu wyrobisk, praca GIG seria dodatkowa, Katowice 3.Karwasiecka M., Atlas Geologiczny Górnoœl¹skiego Zag³êbia Wêglowego. Cz.1: Mapy geotermiczne. Warszawa, Wyd. Geolog. 4. Knechtel J., Markefka P., Zgryza S., Mapy pierwotnej temperatury ska³ Górnoœl¹skiego Okrêgu Przemys³owego dla horyzontów 450, -550, -650 i 750 m, Prace G³ównego Instytutu Górnictwa, Komunikat nr 719, Katowice 5. Knechtel J., Metoda prognozowania parametrów mikroklimatu wyrobisk z t³ocz¹c¹ wentylacj¹ lutniow¹, uwzglêdniaj¹ca teoriê potencja³u ruchu wilgoci, Prace Naukowe G³ównego Instytutu Górnictwa, Komunikat nr 780, Katowice 6. Knechtel J., Zagro enie klimatyczne w polskich kopalniach wêgla, Prace G³ównego Instytutu Górnictwa nr 835, Katowice REFERENCES 7. Knechtel J., Stan zagro enia klimatycznego w polskich kopalniach wêgla kamiennego wraz z ocen¹ kosztów klimatyzacji, Wiadomoœci górnicze nr 10/98, Pañstwowa Agencja Restrukturyzacji Górnictwa Wêgla kamiennego S.A. 8. Knechtel J., Wp³yw rodzaju termoizolacji na poprawê trudnych warunków klimatycznych w gor¹cych wyrobiskach górniczych, Materia³y Trzeciej Konferencji: WYBIERANIE Z Ó NA DU YCH G ÊBOKOŒCIACH ORAZ W TRUDNYCH WARUNKACH GEOTERMICZNYCH, organizatorzy: KGHM Polska MiedŸ, CBPM CUPRUM, Instytut Górnictwa Politechniki Wroc³awskiej, Wroc³aw 9. Rozporz¹dzenie Ministra Przemys³u i Handlu z dnia 14 kwietnia 1995 r. w sprawie bezpieczeñstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo arowego w podziemnych zak³adach górniczych, Katowice, Kadra. 222

9 Tablica 1. Liczba wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza w latach Table 1. Number of workings with temperature of air above the 28 o C limit in the period No.. Mine H max, m t pg, 0 C Morcinek , ? 6 2 Halemba , ? Bielszowice , ?? 11 4 Œl¹sk , Borynia * , Zofiówka , Soœnica , Budryk , ? Pniówek , ? Pokój *** , ? 4 11 Knurów , JAS-MOS , ? 8 13 Marcel ** , Szczyg³owice , ? 1 15 Jadwiga , ? 5 16 Anna , ? 0 17 Centrum-Szombierki , ? ???? 18 Staszic , ? Makoszowy , Wieczorek , ??? 0 21 Bobrek-Miechowice , ? 2 22 Rydu³towy , ?? 1 23 Polska-Wirek , ?? 0 24 Rozbark , ?? 3 25 Wujek , Dêbieñsko , Bogdanka , Powstañców Œl , Katowice-Kleofas , ??? 1 30 Weso³a , ? 1 31 Niwka-Modrzejów , ? 0 32 Andaluzja **** , ? 2? 0 Number of workings per 100 mln t output ?? 89 1 Razem * - with ZMP Mine, ** - with 1 Maja Mine, *** - with Wawel Mine, **** now ZG Brzeziny z closed mine 223

10 224 Tablica 2. Liczba wyrobisk z podwy szon¹ temperatur¹ powietrza w okresie letnim 2000 roku Table 2. Number of workings with temperature of air above 28 o C limit in the 2000 summer season

Gospodarcze wykorzystanie metanu z pok³adów wêgla na przyk³adzie rozwi¹zañ JastrzêbskiejSpó³kiWêglowejS.A.

Gospodarcze wykorzystanie metanu z pok³adów wêgla na przyk³adzie rozwi¹zañ JastrzêbskiejSpó³kiWêglowejS.A. SYMPOZJA I KONFERENCJE nr 73 Materia³y XXII Konferencji z cyklu Zagadnienia surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej Ustroñ, 19 22.10.2008 r. Kazimierz GATNAR* Gospodarcze wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Metody poprawy warunków klimatycznych zwi¹zane ze wzrostem zagro enia cieplnego w kopalniach

Metody poprawy warunków klimatycznych zwi¹zane ze wzrostem zagro enia cieplnego w kopalniach GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 24 2008 Zeszyt 1/2 JAN DRENDA* Metody poprawy warunków klimatycznych zwi¹zane ze wzrostem zagro enia cieplnego w kopalniach 1. Zagro enie cieplne w polskich kopalniach

Bardziej szczegółowo

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects President of The Board mgr inż. Roman Łój Katowicki Holding Węglowy S.A. Katowicki

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY IM. JANA I JÊDRZEJA ŒNIADECKICH W BYDGOSZCZY ROZPRAWY NR 128 Stanis³aw Mroziñski STABILIZACJA W ASNOŒCI CYKLICZNYCH METALI I JEJ WP YW NA TRWA OŒÆ ZMÊCZENIOW BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Od redaktora naukowego 2. Mapy górnicze 3. Pomiary sytuacyjne w

Od redaktora naukowego 2. Mapy górnicze 3. Pomiary sytuacyjne w Spis treœci Od redaktora naukowego... 9 1. Zadania dzia³u mierniczo-geologicznego i jego miejsce w strukturze zak³adu górniczego... 11 Jan Pielok 1.1. Zadania miernictwa górniczego w œwietle przepisów

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

METODY PROGNOZOWANIA WILGOTNOŚCI POWIETRZA W WYROBISKACH GÓRNICZYCH

METODY PROGNOZOWANIA WILGOTNOŚCI POWIETRZA W WYROBISKACH GÓRNICZYCH wilgotność powietrza, prognoza warunków klimatycznych wentylacja kopalń Katarzyna WÓJTOWICZ* METODY PROGNOZOWANIA WILGOTNOŚCI POWIETRZA W WYROBISKACH GÓRNICZYCH W pracy przedstawiono wybrane metody prognozowania

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WARUNKÓW MIKROKLIMATU W REJONIE ŚCIAN EKSPLOATACYJNYCH KOPALŃ WĘGLA KAMIENNEGO

ANALIZA WARUNKÓW MIKROKLIMATU W REJONIE ŚCIAN EKSPLOATACYJNYCH KOPALŃ WĘGLA KAMIENNEGO GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2013 Tom 8 Zeszyt 2 Nikodem SZLĄZAK, Dariusz OBRACAJ, Bartłomiej GŁUCH AGH Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Katedra Górnictwa Podziemnego ANALIZA

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ZAGROŻEŃ NATURALNYCH NA BEZPIECZEŃSTWO PRACY W KOPALNIACH

WPŁYW ZAGROŻEŃ NATURALNYCH NA BEZPIECZEŃSTWO PRACY W KOPALNIACH GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2013 Tom 8 Zeszyt 1 Jan SZLĄZAK Politechnika Śląska, Gliwice WPŁYW ZAGROŻEŃ NATURALNYCH NA BEZPIECZEŃSTWO PRACY W KOPALNIACH Streszczenie. W artykule wykonano analizę wpływu zagrożeń

Bardziej szczegółowo

Wyższy Urząd Górniczy. Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla

Wyższy Urząd Górniczy. Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla Wyższy Urząd Górniczy Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla Katowice 2011

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Kierunki zmian w systemach przewietrzania œcian eksploatacyjnych z uwagi na zwalczanie zagro eñ wentylacyjnych

Kierunki zmian w systemach przewietrzania œcian eksploatacyjnych z uwagi na zwalczanie zagro eñ wentylacyjnych GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 24 2008 Zeszyt 1/2 NIKODEM SZL ZAK*, MAREK BOROWSKI**, DARIUSZ OBRACAJ** Kierunki zmian w systemach przewietrzania œcian eksploatacyjnych z uwagi na zwalczanie zagro

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Magurski Park Narodowy

Magurski Park Narodowy Magurski Park Narodowy Lokalizacja punktów pomiarowych i wyniki badań. Na terenie Magurskiego Parku Narodowego zlokalizowano 3 punkty pomiarowe. Pomiary prowadzono od stycznia do grudnia 2005 roku. 32.

Bardziej szczegółowo

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH Górnictwo i Geoin ynieria Rok 29 Zeszyt 4 2005 Andrzej Tor*, Kazimierz Gatnar* GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH Jastrzêbska Spó³ka Wêglowa S.A. (JSW

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

2014-3-30. Urbanek J., Jabłoński A., Barszcz T ssswedfsdfurbanek J., Jabłoński A., Barszcz T., Wykonanie pomiarów

2014-3-30. Urbanek J., Jabłoński A., Barszcz T ssswedfsdfurbanek J., Jabłoński A., Barszcz T., Wykonanie pomiarów Wykonanie pomiarów sygnałów wibroakustycznych przy stałych oraz zmiennych warunkach eksploatacyjnych na stanowisku testowym. Część II: Analiza poprawności pomiarów. Autorzy: Urbanek J., Jabłoński A., Barszcz

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Przedmowa do tomu II... 9

Przedmowa do tomu II... 9 Spis treœci Przedmowa do tomu II... 9 16. Promieniowanie jonizuj¹ce... 11 16.1. Przemiany j¹drowe, promieniowanie korpuskularne i elektromagnetyczne... 11 16.1.1. Promieniowanie jonizuj¹ce... 11 16.1.2.

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Leonard Woroncow, Ewa Wachowicz Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ DOROBKU NAUKOWEGO

WYKAZ DOROBKU NAUKOWEGO SUMMARY Straight majority of technologies of industrially important products is based on reactions of catalytic character, one of such processes is dehydrogenation. Of substantial importance is for example

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Analiza wielkoœci wydobycia, zatrudnienia oraz kosztów wynagrodzeñ w systemie organizacyjnym uwzglêdniaj¹cym ci¹g³¹ pracê zak³adu wydobywczego

Analiza wielkoœci wydobycia, zatrudnienia oraz kosztów wynagrodzeñ w systemie organizacyjnym uwzglêdniaj¹cym ci¹g³¹ pracê zak³adu wydobywczego GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 21 2005 Zeszyt 3 ROMAN MAGDA*, TADEUSZ FRANIK**, TADEUSZ WO NY** Analiza wielkoœci wydobycia, zatrudnienia oraz kosztów wynagrodzeñ w systemie organizacyjnym uwzglêdniaj¹cym

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 13 grudnia 2006 r. Nr 18 DECYZJE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO:

Katowice, dnia 13 grudnia 2006 r. Nr 18 DECYZJE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO: DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 13 grudnia 2006 r. Nr 18 TREŒÆ: Poz.: DECYZJE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO: 93 nr 26 z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie ustalenia sk³adu

Bardziej szczegółowo

STUDIES OF ROCK MASS ACTIVITY IN THE WALBRZYCH CITY AREA

STUDIES OF ROCK MASS ACTIVITY IN THE WALBRZYCH CITY AREA STUDIES OF ROCK MASS ACTIVITY IN THE WALBRZYCH CITY AREA Stefan Cacon 1/2, Jan Blachowski 1, Wojciech Milczarek 1 1 Institute of Mining, Wroclaw University of Technology, pl. Teatralny 2, 50-051 Wrocław

Bardziej szczegółowo

RCH 05 Hercules. Dane techniczne Technical data RCH 05. Regał chłodniczy Cooling multideck. www.essystemk.com Strona 1/8 Page 1/8.

RCH 05 Hercules. Dane techniczne Technical data RCH 05. Regał chłodniczy Cooling multideck. www.essystemk.com Strona 1/8 Page 1/8. e Hercules www.essystemk.com Strona 1/8 Page 1/8 e SPIS TREŚCI: 1. Informacje ogólne...3 General information 2. Informacje elektryczne...4 Electrical information 3. Informacje chłodnicze...5 Cooling information

Bardziej szczegółowo

OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL

OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL Wrzesień 2014 www.ostc.com/game Po zarejestrowaniu się w grze OSTC Global Trading Challenge, zaakceptowaniu oraz uzyskaniu dostępu to produktów, użytkownik gry będzie

Bardziej szczegółowo

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe Wyniki pomiarów z sieci ARMAAG Fundacja ARMAAG Raport 1999 3.3.3 Py³ PM10 Py³ PM10 mierzony by³ w stacjach ARMAAG dwiema metodami: metod¹ radiometryczn¹ analizatorem firmy Eberline i metod¹ wagow¹, py³omierzem

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project:

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project: Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Title of the project - System of the heat storage at different temperature level. Krótki opis projektu: Opracowanie systemu akumulacji ciepła

Bardziej szczegółowo

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA BIULETYN PAÑSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 456: 627 632, 2013 R. OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA EVALUATION OF FUNCTIONING AND THE INFLUENCE

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

AN EFFECT OF FLOW NON-UNIFORMITY IN EARTH-TO-AIR MULTI-PIPE HEAT EXCHANGERS (EAHEs) ON THEIR THERMAL PERFORMANCE

AN EFFECT OF FLOW NON-UNIFORMITY IN EARTH-TO-AIR MULTI-PIPE HEAT EXCHANGERS (EAHEs) ON THEIR THERMAL PERFORMANCE Łukasz AMANOWICZ *, Janusz WOJTKOWIAK * Ground earth-to-air multi-pipe heat exchanger, flow rate non-uniformity, thermal performance AN EFFECT OF FLOW NON-UNIFORMITY IN EARTH-TO-AIR MULTI-PIPE HEAT EXCHANGERS

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

OCENA KLIMATYCZNYCH WARUNKÓW PRACY GÓRNIKÓW W POLSKICH KOPALNIACH WĘGLA KAMIENNEGO I RUDY MIEDZI

OCENA KLIMATYCZNYCH WARUNKÓW PRACY GÓRNIKÓW W POLSKICH KOPALNIACH WĘGLA KAMIENNEGO I RUDY MIEDZI GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2012 Tom 7 Zeszyt 3 Jan DRENDA Politechnika Śląska, Gliwice OCENA KLIMATYCZNYCH WARUNKÓW PRACY GÓRNIKÓW W POLSKICH KOPALNIACH WĘGLA KAMIENNEGO I RUDY MIEDZI Streszczenie. W artykule

Bardziej szczegółowo

Gospodarcze wykorzystanie metanu z pok³adów wêgla w warunkach polskich

Gospodarcze wykorzystanie metanu z pok³adów wêgla w warunkach polskich POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 12 Zeszyt 2/2 2009 PL ISSN 1429-6675 Pawe³ KRZYSTOLIK*, Jacek SKIBA** Gospodarcze wykorzystanie metanu z pok³adów wêgla w warunkach polskich STRESZCZENIE. Zagro enie wybuchami

Bardziej szczegółowo

Doœwiadczenia zwi¹zane z energetycznym wykorzystaniem biogazu ze sk³adowisk odpadów komunalnych

Doœwiadczenia zwi¹zane z energetycznym wykorzystaniem biogazu ze sk³adowisk odpadów komunalnych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Jerzy DUDEK*, Piotr KLIMEK* Doœwiadczenia zwi¹zane z energetycznym wykorzystaniem biogazu ze sk³adowisk odpadów komunalnych STRESZCZENIE. W

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy Załącznik do Monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Trzebnica, wrzesień 2009 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Bezprzeponowy Płytowy Gruntowy Wymiennik Ciepła PROVENT-GEO to unikatowe, oryginalne rozwiązanie umożliwiające pozyskanie zawartego gruncie chłodu latem oraz ciepła

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Baza zasobowa wêgli koksowych kopalñ wchodz¹cych w sk³ad Kompanii Wêglowej SA

Baza zasobowa wêgli koksowych kopalñ wchodz¹cych w sk³ad Kompanii Wêglowej SA Materia³y XXV Konferencji z cyklu Zagadnienia surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej Zakopane, 9 12.10.2011 r. Katarzyna GANDERSKA-WOJTACZKA* Baza zasobowa wêgli koksowych kopalñ wchodz¹cych

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ubocznych produktów spalania do utylizacji wód kopalnianych

Wykorzystanie ubocznych produktów spalania do utylizacji wód kopalnianych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 1 28 PL ISSN 1429-6675 Franciszek PLEWA*, Piotr PIERZYNA** Wykorzystanie ubocznych produktów spalania do utylizacji wód kopalnianych STRESZCZENIE. Popio³y lotne s¹ bardzo

Bardziej szczegółowo

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31]

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] 994. pracy w Polsce do standardów Unii Europejskiej : Część A. Program realizacji badań naukowych i prac rozwojowych 1.01 31.12.2002.

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja emisji metanu z układów wentylacyjnych i z układów odmetanowania kopalń węgla kamiennego w Polsce w latach 2001-2010

Inwentaryzacja emisji metanu z układów wentylacyjnych i z układów odmetanowania kopalń węgla kamiennego w Polsce w latach 2001-2010 1 Inwentaryzacja emisji metanu z układów wentylacyjnych i z układów odmetanowania kopalń węgla kamiennego w Polsce w latach 2001-2010 Dr inż. Renata Patyńska Główny Instytut Górnictwa Pracę zrealizowano

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

(13) B1 PL 161821 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 161821

(13) B1 PL 161821 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 161821 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 161821 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 283615 (22) Data zgłoszenia: 02.02.1990 (51) IntCl5: G05D 7/00 (54)Regulator

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO Dotyczy projektu: Wzrost konkurencyjności firmy poprzez wdrożenie innowacyjnej technologii nestingu oraz Województwa Łódzkiego na lata 2007-2013. Numer umowy o dofinansowanie: UDA-RPLD.03.02.00-00-173/12-00

Bardziej szczegółowo

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7.

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7. Warszawa: Organizacja cyklu wyjazdów informacyjnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego (RPO WM) w roku 2010 Numer ogłoszenia: 34595-2010; data zamieszczenia: 19.02.2010

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION 1. Applicant s data Company s name (address, phone) NIP (VAT) and REGON numbers Contact person 2. PPROPERTIES HELD Address Type of property Property

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

PRACE. Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych. Nr 2

PRACE. Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych. Nr 2 PRACE Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych Scientific Works of Institute of Glass, Ceramics Refractory and Construction Materials Nr 2 ISSN 1899-3230 Rok I Warszawa Opole 2008

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

WP YW STRUKTURY U YTKÓW ROLNYCH NA WYNIKI EKONOMICZNE GOSPODARSTW ZAJMUJ CYCH SIÊ HODOWL OWIEC. Tomasz Rokicki

WP YW STRUKTURY U YTKÓW ROLNYCH NA WYNIKI EKONOMICZNE GOSPODARSTW ZAJMUJ CYCH SIÊ HODOWL OWIEC. Tomasz Rokicki 46 ROCZNIKI NAUK ROLNICZYCH, T. ROKICKI SERIA G, T. 94, z. 1, 2007 WP YW STRUKTURY U YTKÓW ROLNYCH NA WYNIKI EKONOMICZNE GOSPODARSTW ZAJMUJ CYCH SIÊ HODOWL OWIEC Tomasz Rokicki Katedra Ekonomiki i Organizacji

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ I) INFORMACJE OGÓLNE W ostatnich latach stosowanie licznych, szeroko rozpowszechnionych substancji syntetycznych napotkało na nowe ograniczenie, którym jest ochrona

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

KOMPAKTOWE REKUPERATORY CIEP A

KOMPAKTOWE REKUPERATORY CIEP A KOMPAKTOWE REKUPERATORY CIEP A KOMPAKTOWE REKUPERATORY CIEP A ZW 1. ZASTOSOWANIE REKUPERATORA ZW Rekuperator kompaktowy ZW to urz¹dzenie nawiewno-wywiewne umo liwiaj¹ce mechaniczn¹ wentylacje powietrzem

Bardziej szczegółowo

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Bogdan FILAR*, Tadeusz KWILOSZ** Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce STRESZCZENIE. Artyku³ przedstawia przyczyny wzrostu

Bardziej szczegółowo

Numeryczna analiza konwergencji pola komór magazynowych gazu w wysadzie solnym

Numeryczna analiza konwergencji pola komór magazynowych gazu w wysadzie solnym GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 26 2010 Zeszyt 3 JAROS AW ŒLIZOWSKI*, KAZIMIERZ URBAÑCZYK**, KAROLINA SERBIN*** Numeryczna analiza konwergencji pola komór magazynowych gazu w wysadzie solnym Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

OCENA ENDOMETRIUM NIEPŁODNYCH KLACZY WYBRANYMI METODAMI DIAGNOSTYCZNYMI

OCENA ENDOMETRIUM NIEPŁODNYCH KLACZY WYBRANYMI METODAMI DIAGNOSTYCZNYMI UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU WYDZIAŁ MEDYCYNY WETERYNARYJNEJ KATEDRA ROZRODU Z KLINIKĄ ZWIERZĄT GOSPODARSKICH Lek. wet. OCENA ENDOMETRIUM NIEPŁODNYCH KLACZY WYBRANYMI METODAMI DIAGNOSTYCZNYMI

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

WARUNKI GEOTERMICZNE Z O A WÊGLA KWK "SILESIA" GEOTHERMIC CONDITIONS OF "SILESIA" MINE COAL DEPOSIT

WARUNKI GEOTERMICZNE Z O A WÊGLA KWK SILESIA GEOTHERMIC CONDITIONS OF SILESIA MINE COAL DEPOSIT S³awomir KÊDZIOR Uniwersytet Œl¹ski Katedra Geologii Stosowanej ul. Bêdziñska 6, 41 Sosnowiec Proceedings of International Scientific Conference "Geothermal Energy in Underground Mines" November 21-23,

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Korzyści energetyczne, ekonomiczne i środowiskowe stosowania technologii kogeneracji i trigeneracji w rozproszonych źródłach energii

Korzyści energetyczne, ekonomiczne i środowiskowe stosowania technologii kogeneracji i trigeneracji w rozproszonych źródłach energii Andrzej Wiszniewski Korzyści energetyczne, ekonomiczne i środowiskowe stosowania technologii kogeneracji i trigeneracji w rozproszonych źródłach energii Definicja Kogeneracja CHP (Combined Heat and Power)

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX UNIWERSYTETU BIBLIOTEKA IEGO UNIWERSYTETU IEGO Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX 1. Make a new connection Open the System Preferences by going to the Apple menu

Bardziej szczegółowo