Kierunki zmian w systemach przewietrzania œcian eksploatacyjnych z uwagi na zwalczanie zagro eñ wentylacyjnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kierunki zmian w systemach przewietrzania œcian eksploatacyjnych z uwagi na zwalczanie zagro eñ wentylacyjnych"

Transkrypt

1 GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom Zeszyt 1/2 NIKODEM SZL ZAK*, MAREK BOROWSKI**, DARIUSZ OBRACAJ** Kierunki zmian w systemach przewietrzania œcian eksploatacyjnych z uwagi na zwalczanie zagro eñ wentylacyjnych Wprowadzenie Polskie górnictwo podziemne charakteryzuje istnienie trudnych warunków geologiczno- -górniczych oraz wystêpowanie praktycznie wszystkich zagro eñ naturalnych znanych w górnictwie œwiatowym. Do podstawowych zagro eñ w górnictwie podziemnym wêgla kamiennego nale y zaliczyæ zagro enia takie jak: t¹paniami, po arowe, metanowe, wybuchem py³u wêglowego, wyrzutami gazów i ska³, klimatyczne i wodne. Z uwagi na wyczerpywanie siê zasobów wêgla na wy szych poziomach kopalnie musz¹ schodziæ z eksploatacj¹ na poziomy ni sze. Zwiêkszanie g³êbokoœci eksploatacji zwi¹zane jest ze wzrostem zagro eñ naturalnych. W pok³adach zalegaj¹cych na wiêkszych g³êbokoœciach mamy do czynienia z wystêpowaniem zagro eñ (po arowe, t¹paniami, temperaturowe i metanowe). Œciany eksploatacyjne charakteryzuj¹ siê tym, e powsta³a przestrzeñ po wybranym wêglu i wype³niona zawa³em posiada cechy oœrodka porowatego. Przez ten w³aœnie oœrodek przep³ywa powietrze kopalniane powiêkszaj¹c jego straty, a tak e inicjuj¹c zagro enia po arowe, metanowe i klimatyczne. Wszystkie te elementy przek³adaj¹ siê na efekt ekonomiczny [15, 18]. W celu ustalenia systemów przewietrzania stosownych w Polskich kopalniach przeprowadzono badania które s¹ zamieszczone w pracy [13]. Z badañ wynika, e powszechnie stosowny jest system przewietrzania U od granic pola eksploatacyjnego. W tym systemie s¹ przewietrzane niemal wszystkie wysokowydajne œciany równie w przypadku du ego zagro enie metanowego. W ostatnich latach nast¹pi³ zdecydowany odwrót od przewietrzania * Prof. dr hab. in., ** Dr in., Wydzia³ Górnictwa i Geoin ynierii AGH, Kraków;

2 202 Charakterystyka systemów przewietrzania œcian eksploatacyjnych Characteristics the ventilation system of longwalls TABELA 1 TABLE 1 Lp. Nazwa technologii Schemat Wady Zalety system U do granic pola eksploatacyjnego system U od granic pola eksploatacyjnego system Z do granic pola eksploatacyjnego system Z od granic pola eksploatacyjnego system Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym system Y z rozprowadzaniem powietrza zu ytego w dwóch kierunkach system Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym od strony zrobów system H zagro enie po arowe w zrobach, niekorzystne warunki temperaturowe, koniecznoœæ uszczelniania ociosów chodników przyzrobowych wynoszenie metanu ze zrobów, dop³yw ciep³a ze zrobów, system niekorzystny dla odmetanowania, ogranicza mo liwoœæ zwalczania zagro enia metanowego przy ma³ej mi¹ szoœci pok³adu zagro enie po arowe w zrobach, wynoszenie metanu ze zrobów, dop³yw ciep³a ze zrobów, system niekorzystny dla odmetanowania, koniecznoœæ uszczelniania ociosów chodników przyzrobowych zagro enie po arowe w zrobach, koniecznoœæ uszczelniania ociosów chodników przyzrobowych zagro enie po arowe w zrobach, koniecznoœæ uszczelniania ociosów chodników przyzrobowych zagro enie po arowe w zrobach, koniecznoœæ uszczelniania ociosów chodników przyzrobowych wzrost zagro enia metanowego w naro u œciany, dop³yw ciep³a ze zrobów, koniecznoœæ uszczelniania ociosów chodników przyzrobowych koniecznoœæ doprowadzenia powietrza z dwóch stron pola œciany, zagro enie po arowego w zrobach mo liwoœæ jednoczesnego prowadzenie robót przygotowawczych i eksploatacyjnych, korzystny dla prowadzenia odmetanowania i zagro enia t¹paniami ograniczony przep³yw przez zroby, ogranicza zagro enie po arowe w zrobach roboty przygotowawcze w ograniczonym zakresie korzystny dla zagro enia metanowego, korzystny dla prowadzenia odmetanowania, korzystny dla zagro enia t¹paniami korzystny dla du ego zagro enia metanowego, korzystny dla zagro enia temperaturowego, korzystny dla prowadzenia odmetanowania, mo liwoœæ zwalczania zagro enia metanowego w pok³adach o ma³ej mi¹ szoœci korzystny z warunkach zagro enia tapaniowego, korzystny dla odmetanowania, mo liwoœæ zwalczania zagro enia metanowego w pok³adach o ma³ej mi¹ szoœci korzystny dla zagro enia po arowego, mo liwoœæ podawania substancji do zrobów du e bezpieczeñstwo z warunkach zagro enia tapaniowego, korzystny dla zagro enia metanowego, korzystny dla zagro enia temperaturowego, korzystny dla odmetanowania,

3 203 œcian systemem U do granic pola eksploatacyjnego, który dwadzieœcia lat wstecz by³ powszechnie stosowany z uwagi na korzystne cechy w przypadku zagro enia metanowego. Równie powszechnie choæ w mniejszym stopniu s¹ stosowane systemy Y w ró nych odmianach. System ten jest stosowany zarówno w œcianach metanowych jak i niemetanowych, przy wystêpowaniu zagro enia po arowego jak i jego braku. Równie i te œciany osi¹gaj¹ rekordowe postêpy i wydobycia. St¹d nale y s¹dziæ, e o zastosowaniu tego systemu przewietrzania decyduj¹ inne wzglêdy ni skala zagro eñ naturalnych. W warunkach polskich kopalñ stosuje siê równie systemy przewietrzenia Z i H. System Z wymaga minimalnych robót przygotowawczych dla uruchomienia eksploatacji. Natomiast system H jest stosowany w przypadku du ego zagro enia metanowego [1, 9]. W tabeli 1 zestawiono stosowane w polskich warunkach systemy przewietrzania œcian eksploatacyjnych oraz podano ich wady i zalety. Z wyników przeprowadzonej ankiety system przewietrzania U mia³ 61% udzia³ w ca³oœci systemów przewietrzania, w dalszej kolejnoœci system Y posiada³ 21%, system Z 10% i system H 8% [13]. Z analizy wyników badañ uzupe³nionych wypowiedziami in ynierów wentylacji mo na stwierdziæ, e o zastosowaniu systemu przewietrzania decyduj¹ wzglêdy ruchowe zwi¹zane z wielkoœci¹ wydobycia, kierunkiem odstawy urobku, transportem materia³ów i zasilaniem w energiê elektryczn¹. Równie wa nym czynnikiem jest sposób rozciêcia z³o a i stan zaawansowania robót przygotowawczych. W dalszej kolejnoœci pod uwagê bierze siê mo liwoœci doprowadzenia powietrza do œciany oraz wyniki prognozy zagro enia metanowego, w tym mo liwoœæ zastosowania odmetanowania górotworu, stopieñ zagro enia po arowego a tak e wyniki prognozy warunków klimatycznych [14]. Z powy szego wynika, e klasyczny dobór systemu przewietrzania z uwagi na wystêpuj¹ce zagro enia (metanowe, po arowe) posiada mniejsz¹ wagê, co wynika z wysokiej skutecznoœci odmetanowania górotworu, du ej intensywnoœci przewietrzania rejonu œciany a tak e z aktualnych mo liwoœci monitorowania zagro eñ metanowych i po arowych. Po przeprowadzeniu analizy, wskazano trzy najczêœciej aktualnie wykorzystywane systemy przewietrzania œcian z którymi nale y wi¹zaæ rozwój zwalczania zagro eñ wentylacyjnych: U od granic pola eksploatacyjnego, Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym, Y z rozprowadzaniem powietrza zu ytego w dwóch kierunkach. 1. Charakterystyka systemów przewietrzania œcian eksploatacyjnych 1.1. system U od granic pola eksploatacyjnego System przewietrzania U od granic pola eksplotacyjnego jest stosowany w œcianach przy I i II kategorii zagro enia metanowego, zaœ przy III i IV kategorii mo e byæ stosowany w po³¹czeniu z efektywnym odmetanowaniem.

4 204 W systemie przewietrzania U od granic pola eksploatacyjnego powietrze œwie e jest prowadzone chodnikiem wzd³u calizny wêglowej. Po przewietrzaniu œciany powietrze zu yte jest równie odprowadzane chodnikiem równie wzd³u calizny wêglowej. Przy zastosowaniu tego systemu zakres robót przygotowawczych jest ograniczony oraz przed rozpoczêciem eksploatacji mo na rozpoznaæ pok³ad w polu eksploatowanej œciany. Czynnikami wp³ywaj¹cymi na rozwój systemu przewietrzania s¹ wystêpuj¹ce zagro enia, szczególnie zagro enie metanowe. System ten ogranicza mo liwoœæ zwalczania du ego zagro enia metanowego, poprzez brak mo liwoœci zastosowania skutecznego odmetanowania. Szczególnie trudne jest zwalczanie zagro enia metanowego w pok³adach o ma³ej mi¹ szoœci. Wówczas wystêpuj¹ trudnoœci w doprowadzeniu odpowiedniej iloœci powietrza do frontu œciany. Dodatkowo rozwój tego systemu na du ych g³êbokoœciach eksploatacji ogranicza zagro enie temperaturowe. Wystêpuj¹ trudnoœci w zwalczaniu zagro enia temperaturowego na froncie œciany zwi¹zane z wynoszeniem ciep³a ze zrobów. W przypadku skomplikowanej tektoniki pok³adu i zaburzeñ geologicznych wystêpuj¹ trudnoœci w uzyskaniu postêpu œciany, który gwarantuje minimalizacje zagro enia po arowego. System ten zapewnia ograniczony przep³yw powietrza przez zroby œciany i ogranicza zagro enie po arowe jedynie w przypadku zapewnienia odpowiedniego postêpu eksploatacji œciany. System ten jest skuteczny w ograniczeniu procesu rozwoju samozagrzewania w zrobach œciany. Jednak w przypadku gdy wystêpuje zagro enie po arowe w zrobach wystêpuj¹ ograniczone mo liwoœci jego zwalczania w zrobach œciany systemem Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym Uk³ad przewietrzania Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym stosowany w warunkach zagro enia metanowego w pok³adach o ma³ej mi¹ szoœci. Zapewnia odsuniêcie metanu w zrobach od przestrzeni roboczej frontu œciany. Powietrze œwie e jest doprowadzane dwoma chodnikami wzd³u calizny wêglowej. Po przewietrzaniu œciany powietrze zu yte ³¹czy siê z powietrzem doœwie aj¹cym i jest odprowadzane chodnikiem wzd³u zrobów. System ten zapewnia bezpieczeñstwo pracy w przestrzeni roboczej frontu œciany w warunkach du ego zagro enia metanowego i daje korzystne warunki do prowadzenia odmetanowania. System stwarza korzystne warunki pracy w œcianie, zmniejsza zagro enie temperaturowe poprzez oddzieleniu dróg odstawy i doprowadzenia œwie ego powietrza, jest te korzystny w warunkach zagro enia t¹paniami ze wzglêdu na trzy drogi wyprowadzenia za³ogi. W przypadku tego systemu równie mo liwe jest dobre rozpoznanie pok³adu w polu eksploatacji œciany.

5 1.3. systemem Y z rozprowadzaniem powietrza zu ytego w dwóch kierunkach 205 Uk³ad przewietrzania Y z rozprowadzeniem powietrza zu ytego w dwóch kierunkach jest korzystny w warunkach du ego zagro enia metanowego w pok³adach o œredniej i du ej mi¹ szoœci. Powietrze œwie e jest doprowadzane jednym chodnikami wzd³u calizny wêglowej. Po przewietrzaniu œciany powietrze zu yte jest odprowadzane w dwóch kierunkach wzd³u calizny wêglowej i wzd³u zrobów. System ten zapewnia bezpieczeñstwo pracy w przestrzeni roboczej frontu œciany w warunkach du ego zagro enia metanowego w pok³adach o œredniej i du ej mi¹ szoœci. Stwarza korzystne warunki pracy klimatyczne, jest równie korzystny w warunkach zagro enia t¹paniami ze wzglêdu na trzy drogi wyprowadzenia za³ogi. System ten pozwala na dobre rozpoznanie pok³adu w polu eksploatacji œciany Rozwój systemów przewietrzania Generalnie rozwój systemów przewietrzania powinien byæ skierowany na poprawê bezpieczeñstwa wzglêdem zagro enia po arowego, t¹paniami, metanowegoi temperaturowego. W celu uzyskania du ej koncentracji wydobycia konieczne jest zastosowanie nowoczesnych rozwi¹zañ techniki urabiania kombajnowej i strugowej, prze co bêdzie mo na uzyskaæ du e postêpy œciany. Pozwoli to na ograniczenie zagro enie po arowego, ale jednoczeœnie wzroœnie zagro enie metanowe zwi¹zane z wiêkszym postêpem œciany i zagro enie temperaturowe zwi¹zane z g³êbokoœci¹ eksploatacji oraz moc¹ zainstalowanych maszyn i urz¹dzeñ w rejonie œciany. Rozwój systemów przewietrzania wi¹ e siê z rozwi¹zaniem szeregu problemów, do których zalicza siê: sposób likwidacji chodników przyœcianowych w celu utrzymania odpowiedniego postêpu eksploatacji, sposób doszczelnienia zrobów œciany oraz uszczelnianienia pasa chodnika przyzrobowego, sposób lokowania py³ów dymnicowych w zrobach œciany, skuteczny sposób zwalczaniem zagro enia metanowego, skuteczne systemy odmetanowania, sposób ch³odzenia powietrza w œcianie szczególnie w pok³adach o ma³ej mi¹ - szoœci.

6 Charakterystyka najczêœciej wystêpuj¹cych zagro eñ naturalnych i stosowanej profilaktyki 2.1. Zagro enie metanowe Zagro enie metanowe jest najczêœciej wystêpuj¹cym zagro eniem naturalnym w polskich kopalniach wêgla kamiennego. W zale noœci od spodziewanych wielkoœci zagro enia metanowego nale y przyj¹æ przede wszystkim odpowiedni system przewietrzania œciany, ma on bowiem decyduj¹cy wp³yw na bezpieczeñstwo pracy w rejonie œciany. Przyjêta w dalszej kolejnoœci profilaktyka metanowa (np. odmetanowanie) jest tym wa niejsza, im mniej precyzyjnie dobrany jest system przewietrzania œciany. Celem tej profilaktyki jest oddalanie potencjalnych nagromadzeñ metanu od miejsc pracy za³ogi w œcianie i w chodnikach przyœcianowych. W przypadku zagro enia metanowego preferowane s¹ takie systemy przewietrzania œcian, które zapewniaj¹ utrzymanie sta³ego, niskiego stê enia metanu w zrobach w s¹siedztwie œciany poprzez kontrolowane przewietrzanie tych zrobów. W ostatnim okresie w kopalniach wêgla kamiennego mia³y miejsce zdarzenia zwi¹zane z zapaleniem metanu. Zdarzenia jakie mia³y miejsce wyst¹pi³y zarówno w œcianach przewietrzanych na U jak i na Y, co zosta³o przedstawione w tabeli 2. Podane zdarzenia mia³y miejsce w œcianach prowadzonych w warunkach du ego zagro enia metanowego i po arowego. Strumieñ objêtoœciowy powietrza doprowadzanego do omawianych œcian by³ wystarczaj¹cy jednak nie zapewni³ w tych œcianach, a w szczególnoœci w zrobach, w³aœciwego rozk³adu stê enia metanu. Wyst¹pienie doœæ licznych zdarzeñ w œcianach prowadzonych w warunkach du ego zagro enia metanowego nakazuje zwrócenie wiêkszej uwagi na dobór systemu przewietrzania œciany, jak i parametry geometryczne wyrobisk przyœcianowych [2, 3, 4, 5, 7, 8, 11] Zagro enie po arowe Zagro enie po arami endogenicznymi w polskich kopa1niach jest nadal bardzo du e. Wystêpuje mimo stosowanej coraz doskonalszej techniki wczesnego wykrywania po arów i coraz skuteczniejszej profilaktyki. W tabeli 3 przedstawiono zdarzenia zwi¹zane z po- arami podziemnymi w kopalniach wêgla kamiennego. Do powstania po aru endogenicznego konieczna jest obecnoœæ materia³u palnego, dop³ywu dostatecznej iloœci tlenu i wytworzenie temperatury zdolnej spowodowaæ zap³on wêgla. Wszystkie te sk³adniki wystêpuj¹ w zrobach zawa³owych œcian. Preferowanym systemem przewietrzania œciany w takim przypadku bêdzie zatem system, który ograniczy do minimum przep³yw powietrza przez zroby. Typowym przedstawicielem tej grupy jest system przewietrzania U od granic pola eksploatacyjnego. Powietrze p³yn¹ce wzd³u œciany wêglowej przenika do zrobów tylko na niewielk¹ odleg³oœæ a strefa penetracji zrobów uzale niona jest m.in. od rodzaju ska³ stropowych i przemieszcza siê wraz z postêpem œciany [6, 12].

7 207 TABELA 2 Zestawienie zdarzeñ zwi¹zanych z zapaleniem metanu w polskich kopalniach wêgla kamiennego [10] TABLE 2 Comparison of events of ignition the methane in Polish coal mines [10] Kopalnia Rok Przyczyna Katowice-Kleofas 2000 Rydu³towy zapalenie metanu, które spowodowa³o po ar egzogeniczny (system przewietrzania U od granic) wyst¹pi³o zapalenie metanu (system przewietrzania U od granic) Pniówek Budryk Bielszowice Brzeszcze Zofiówka Soœnica w wyniku urabiania kombajnem w strefie uskokowej œciany wyst¹pi³o zapalenie metanu (system przewietrzania Y z doœwie aniem w chodniku nadœcianowym) zapalenie metanu w zrobach œciany i po ar egzogeniczny (system przewietrzania Y z doœwie aniem w chodniku nadœcianowym) zapalenie metanu w zrobach œciany (system przewietrzania U od granic) zapalenie metanu w zrobach œciany i po ar (system przewietrzania U od granic) zapalenie metanu podczas urabiania kombajnem w œcianie (system przewietrzania U od granic) zapalenie metanu w zrobach œciany i po ar (system przewietrzania Y z doœwie aniem w chodniku nadœcianowym) Budryk 2004 Halemba zapalenie metanu nast¹pi³o w czasie urabiania kombajnem chodnikowym warstw przystropowych ska³y p³onnej sk³onnych do iskrzenia zapalenie metanu w œcianie 1 podczas urabiania kombajnem w pok³adzie 506 na poziomie 1030 m (system przewietrzania Y z doœwie aniem w chodniku nadœcianowym) Soœnica Staszic Szczyg³owice Halemba zapalenie metanu i po ar w zrobach likwidowanego chodnika 6aw pok³adzie 408/2 na poziomie 850 m (system przewietrzania Y z doœwie aniem w chodniku nadœcianowym) zapalenie metanu, w likwidowanej dowierzchni VI-L w pok³adzie 402 na poziomie 720 m, w miejscu wykonywania tamy izolacyjnej zapalenie metanu (system przewietrzania Y z doœwie aniem w chodniku nadœcianowym) zapalenie metanu i wybuch metanu oraz py³u wêglowego w œcianie 1 podczas likwidacji œciany w pok³adzie 506 na poziomie 1030 m (system przewietrzania Y z doœwie aniem w chodniku nadœcianowym)

8 208 TABELA 3 Zestawienie zdarzeñ zwi¹zanych z po arami podziemnymi w polskich kopalniach wêgla kamiennego [10] TABLE 3 Comparison of events with underground fires in Polish coal mines [10] Kopalnia Rok Przyczyna Bytom III wyst¹pi³o samozapalenie wêgla w stropie dr¹ onej pochylni Piast po ar endogeniczny Brzeziny Soœnica Rydu³towy Pniówek Budryk Bielszowice Brzeszcze Soœnica Centrum Bytom II Bielszowice Halemba Budryk Œl¹sk Centrum Polska-Wirek Janina Katowice-Kleofas Weso³a Bielszowice Mys³owice Soœnica Polska-Wirek Siltech Polska-Wirek Budryk Halemba Bielszowice Sobieski Brzeszcze-Silesia w chodniku podœcianowym, w rejonie przeciêcia z likwidowanym przekopem wyst¹pi³ po ar endogeniczny wyst¹pi³o samozapalenie wêgla w pozostawionym p³ocie wêglowym pomiêdzy przecink¹ œciany a zrobami œciany s¹siedniej zapalenie metanu i po ar egzogeniczny zapalenie metanu i po ar egzogeniczny zapalenie metanu w zrobach œciany i po ar egzogeniczny po ar endogeniczny w zrobach i zapalenie metanu, w rejonie skrzy owania œciany z chodnikiem po ar w wyniku zapalenia metanu w zrobach œciany po ar endogeniczny w zrobach i zapalenie metanu po ar endogeniczny w zrobach œciany po ar endogeniczny w chodniku demonta owym po ar endogeniczny w zrobach œciany po ar endogeniczny w zrobach œciany po ar egzogeniczny, zapalenie siê taœmy w dr¹ onym wyrobisku po ar endogeniczny w czêœci stropowej wyrobiska po ar endogeniczny w œcianie po ar egzogeniczny, zapalenie siê transformatora w wyrobisku po ar endogeniczny w stropie likwidowanej œciany po ar endogeniczny w likwidowanej kopalni, w starych, odizolowanych tamami izolacyjnymi zrobach pok³adu 501 po ar endogeniczny w zrobach likwidowanej œciany 24 w pok³adzie 501 na poziomie 665 m po ar endogeniczny i zapalenie metanu w œcianie 780 b po ar endogeniczny w zrobach zawa³owych œciany 401G w pok³adzie 510 na poziomie 500 m po ar egzogeniczny po wykonaniu robót strza³owych dla spowodowania zawa³u stropu w chodniku taœmowym za frontem œciany nast¹pi³o zapalenie metanu i po ar po ar egzogeniczny w przekopie wschodnim z pok³. 510 blok A na poz 711 m po ar endogeniczny w pok³adzie 509 na poziomie 380 m w chodniku eksploatacyjnym 9 po ar endogeniczny w zrobach zawa³owych œciany 8B/III, w pok³adzie 510 na poziomie 711 m po ar endogeniczny w pok³adzie 358/1 na poziomie 1050 m samozapalenie wêgla pozostawionego w zrobach likwidowanej œciany po ar egzogeniczny, w rejonie œciany po ar przenoœnika taœmowego po ar egzogeniczny w rozdzielni 6kV w rejonie # Pi³sudski", zwarcie wewnêtrzne w jednostce kondensatorowej samozapalenie siê wêgla w zrobach pok³adu 315 izolowanych od przekopu wschodniego tam¹ izolacyjn¹

9 Zagro enie temperaturowe Zagro enie temperaturowe nabiera coraz wiêkszego znaczenia wraz ze wzrostem g³êbokoœci eksploatacji. Ciep³o pochodz¹ce z otaczaj¹cego wyrobisko górotworu oraz ciep³o wytwarzane przez pracuj¹ce maszyny i urz¹dzenia energetyczne o coraz wiêkszej mocy musi byæ odprowadzone za poœrednictwem przep³ywaj¹cego powietrza do systemu wentylacyjnego kopalni. Najskuteczniejszym sposobem obni enia temperatury w wyrobiskach górniczych, jak dot¹d, jest ich intensywna wentylacja i coraz powszechniej stosowane uk³ady klimatyzacji. Jednak nie wszystkie wyrobiska mo na jednak równie intensywnie przewietrzaæ. Chronione s¹ g³ównie miejsca pracy za³ogi w œcianie i chodnikach przyœcianowych. Nie mo na tak e nadmiernie zwiêkszaæ prêdkoœci przep³ywaj¹cego powietrza z uwagi na zagro enie py³owe. Preferowane systemy przewietrzania œcian to takie, które pozwalaj¹ na doprowadzenie do miejsc o podwy szonej temperaturze okreœlonej objêtoœci powietrza o ni szej temperaturze i w ten sposób mo liwe jest obni enie temperatury ca³oœci strumienia. Wa ne jest, aby by³a mo liwoœæ skierowania gor¹cego powietrza do wyrobiska, w którym nie ma za³ogi albo te za³oga przebywa w nich sporadycznie. Do takich systemów mo na zaliczyæ systemy Y oraz H [17, 20] Dobór systemu przewietrzania œciany w przypadku wspó³wystêpowania zagro eñ Do najczêœciej wspó³wystêpuj¹cych zagro eñ nale ¹: metanowe, temperaturowe, po arowe i t¹paniami. W ka dym z tych przypadków niezwykle niebezpieczne jest wystêpowanie zagro enia t¹paniami. Zarówno sama profilaktyka t¹paniowa jak i wstrz¹sy mog¹ powodowaæ wzrost zagro enia po arowego w wyniku zeszczelinowania calizny wêglowej i umo liwienia przez to intensywnej penetracji powietrza w g³¹b tej calizny [19]. Spoœród wspó³wystêpuj¹cych zagro eñ najmniej groÿne jest zagro enie temperaturowe. Jednak utrudnia ono bardzo osi¹ganie wysokiej koncentracji wydobycia ze œciany tym bardziej, e projektuj¹c œciany o du ym wydobyciu z regu³y przyjmuje siê system przewietrzania U od granic pola eksploatacyjnego. Ten zaœ system jest niekorzystny dla zwalczania wysokiej temperatury. W tabeli 4 zestawiono systemy przewietrzania œcian w aspekcie wspó³wystêpuj¹cych zagro eñ naturalnych. W odpowiednich kolumnach zaznaczono systemy preferowane dla poszczególnych rodzajów zagro eñ naturalnych. System na Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym spe³nia oczekiwania przy wystêpowaniu ³¹cznym zagro enia metanowego, po arowego i temperaturowego. System U do granic pola eksploatacyjnego spe³nia warunki w przypadku wspó³wystêpowania zagro enia metanowego i t¹paniami. Pozosta³e systemy spe³niaj¹ warunki pojedynczych zagro eñ. Jednak e przyjêcie okreœlonego systemu przewietrzania œciany musi zawsze uwzglêdniaæ warunki indywidualne [14].

10 210 TABELA 4 Porównanie systemów przewietrzania œcian eksploatacyjnych z uwagi na zwalczanie zagro eñ naturalnych [14] TABLE 4 Comparison the ventilation systems of longwalls with attention on fighting the natural hazard Rodzaj zagro enia naturalnego Lp. Nazwa technologii Schemat metanowe po arami endogenicznymi t¹paniami temperaturowe 1 system U do granic pola eksploatacyjnego system U od granic pola eksploatacyjnego + 3 system Z do granic pola eksploatacyjnego + 4 system Z od granic pola eksploatacyjnego system Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym system Y z rozprowadzaniem powietrza zu ytego w dwóch kierunkach system Y z doœwie aniem chodnikiem nadœcianowym od strony zrobów + 8 system H Z danych zamieszczonych w tabeli mo na zatem wysnuæ wniosek, e tylko w przypadku systemu H jego dobór by³ adekwatny do wszystkich wystêpuj¹cych zagro eñ naturalnych. W pozosta³ych przypadkach trudno jest doszukaæ siê jednoznacznie okreœlonych kryteriów wynikaj¹cych z zagro enia naturalnego. O wyborze konkretnego systemu decyduj¹ wzglêdy techniczne zmierzaj¹ce do koncentracji wydobycia. Dowodzi tego przewietrzanie systemem U od granic pola eksploatacyjnego w œcianach o du ym wydobyciu, pomimo wystêpowania w tych œcianach zagro eñ, dla których powinny byæ preferowane powinny inne systemy przewietrzania.

11 211 Podsumowanie 1. Z przeprowadzonych rozwa añ wynika, e decyduj¹cy wp³yw na wybór systemu przewietrzania posiadaj¹ w nastêpuj¹cej kolejnoœci: wzglêdy ruchowe, sposób rozciêcia z³o a i dopiero zagro enia naturalne. 2. W warunkach polskich kopalñ w zdecydowanej wiêkszoœci stosowany jest system przewietrzania U od granic pola eksploatacyjnego, co wynika z ograniczonych robót przygotowawczych, mo liwoœci rozpoznania pok³adu w polu wybierania œciany, ograniczenia wp³ywu na eksploatacjê przestrzeni wyeksploatowanej. 3. Dobór systemu przewietrzania jest dokonywany w oparciu o zagro enie najmniej rozpoznane w tym przypadku zagro enie t¹paniami, a w dalszej kolejnoœci o zagro enie o wiêkszej skali spoœród zagro enia metanowego i po arowego. 4. Mo liwoœci stosowania systemów przewietrzania s¹ zwi¹zane z zwalczaniem zagro eñ naturalnych. 5. W odniesieniu do zagro enia po arowego konieczne jest opracowanie skutecznego sposobu podawania py³ów dymnicowych do zrobów œciany. W dalszej kolejnoœci konieczne jest opracowanie sposobu wykonywania uszczelniaj¹cego pasa podsadzkowego oraz sposobu likwidacji chodników przyœcianowych. 6. Niezale nie od systemu przewietrzania œciany konieczne jest doskonalenie metod odmetanowania. 7. Nale y równie d¹ yæ do rozwi¹zania sposobu ch³odzenia powietrza w warunkach du ej mocy maszyn i urz¹dzeñ zainstalowanych w rejonie œciany szczególnie na froncie œciany w pok³adach o ma³ej mi¹ szoœci. Z przeprowadzonej analizy wynika, e dla rozwoju systemów przewietrzania konieczne jest doskonalenie istniej¹cych, a tak e wypracowanie nowych metod zwalczania zagro- eñ naturalnych, co pozwoli w przysz³oœci na rozwój bezpiecznej technologii robót górniczych. S³u yæ temu bêdzie równie ulepszanie konstrukcji maszyn i urz¹dzeñ, wprowadzenie pe³nej automatyzacji oraz stosowanie systemów monitorowania. Publikacja zosta³a opracowana w ramach projektu nr WKP_1/1.4.5/2/2006/9/12/590/2006/U pt.: Scenariusze rozwoju technologicznego przemys³u wydobywczego wêgla kamiennego, wspó³finansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. LITERATURA [1] Flügge G., 1971 Die Anwendung der Trogtheorie auf den Raum der Zusatzausgasung. Glücauf Forschungshefte, nr 32. [2] Frycz A., Szl¹zak J., 1977 Wp³yw rozcinki z³o a w pok³adach silnie metanowych na wystêpowanie metanu w rejonie œciany. Przegl¹d Górniczy 2, Katowice. [3] Frycz A., Szl¹zak J., 1978 Wentylacyjne sposoby zwalczania zagro enia metanowego. Bezpieczeñstwo i Higiena Pracy nr 1, Katowice.

12 212 [4] F r y c z A., K o z ³ o w s k i B., 1979 kopalñ metanowych. Wyd. Œl¹sk, Katowice. [5] Koz³owski B.,Grêbski Z.,1982 Odmetanowanie górotworu w kopalniach. Wyd. Œl¹sk, Katowice. [6] M a c i e j a s z Z., K r u k F., 1977 Po ary podziemne w kopalniach. Wyd. Œl¹sk, Katowice. [7] M a t u s z e w s k i J., 1979 Kryteria zagro enia wybuchami metanu i py³u wêglowego w nastêpstwie gwa³townych przemieszczeñ górotworu. Prace GIG, Katowice, [8] M u s i a ³ D., 2000 Analiza uk³adów przewietrzania rejonów œcian w podsieciach wentylacyjnych w aspekcie zagro enia metanowego, po arowego, i termicznego. Wiadomoœci Górnicze nr 6, Katowice. [9] P a w i ñ s k i J., R o s z k o w s k i J., S t r z e m i ñ s k i J., 1995 kopalñ. Œl¹skie Wydawnictwa Techniczne, Katowice. [10] Raport Wy szego Urzêdu Górniczego Stan bezpieczeñstwa i higieny pracy w górnictwie, Katowice. [11] Roszkowski J., Szl¹zak N., 1999 Wybrane problemy odmetanowania kopalñ wêgla kamiennego, Wyd. Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne, Kraków. [12] S t r u m i ñ s k i A., 1987 Zwalczanie po arów podziemnych w kopalniach. Wydawnictwa PAN, Zak³ad Narodowy im. Ossoliñskich, Wroc³aw. [13] Szl¹zak J., 2000 Przep³yw powietrza przez strefê zawa³u w œwietle badañ teoretycznych i eksperymentalnych. Wyd. Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne, Rozprawy Monografie, Kraków. [14] Szl¹zak J., Szl¹zak N., 2001 Dobór systemu przewietrzania œciany w aspekcie wystêpuj¹cych zagro eñ naturalnych. Wyd. WUG, Bezpieczeñstwo Pracy i Ochrona Œrodowiska w Górnictwie, miesiêcznik Wy szego Urzêdu Górniczego, nr 9, Katowice. [15] Szl¹zak J.,Szl¹zak N.,2001 Filtracja powietrza w zrobach œcian zawa³owych. Górnictwo, kwartalnik AGH, r. 25, z. 4, Kraków. [16] Szl¹zak J., Szl¹zak N., 2004 Ocena systemów przewietrzania wyrobisk œcianowych w kopalniach wêgla kamiennego w warunkach zagro enia metanowego i po arowego. Wyd. Materia³y 3 Szko³y Aerologii Górniczej, paÿdziernik, Zakopane. [17] Szl¹zak N., Obracaj D., Borowski M., 1999 Warunki klimatyczne w wyrobiskach górniczych œcianowych przy miejscowym i roz³o onym sch³adzaniu powietrza. Kwartalnik Górnictwo, r. 23, z. 4, AGH, Kraków. [18] Szl¹zak N., Borowski M., 2004 Weryfikacja zmian stê enia metanu w zrobach œcian zawa³owych w oparciu o pomiary wykonane w wyrobiskach przyzrobowych. Wyd. Materia³y 3 Szko³y Aerologii Górniczej: Zakopane, paÿdziernik, Centrum Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa EMAG, Katowice. [19] Szl¹zak N.,ZasadniW.,2004 Wp³ywzagro eniat¹paniaminadobór profilaktyki po arowej w kopalniach wêgla. Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne, Kraków. [20] Szl¹zak N., Obracaj D., Borowski M., 2005 Warunki klimatyczne w œcianach eksploatacyjnych przewietrzanych na U. Wyd. Instytut Geotechnologii, Geofizyki Górniczej i Ekologii Terenów Przemys³owych, Wydz. Górnictwa i Geologii Politechniki Œl¹skiej, 10-ta Sesja Miêdzynarodowego Biura Termofizyki Górniczej, luty, Gliwice. [21] Szl¹zak N.,Szl¹zak J.,2005 Filtracja powietrza przez zroby œcian zawa³owych w kopalniach wêgla kamiennego. Wyd. Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne, Kraków.

13 213 KIERUNKI ZMIAN W SYSTEMACH PRZEWIETRZANIA ŒCIAN EKSPLOATACYJNYCH Z UWAGI NA ZWALCZANIE ZAGRO EÑ WENTYLACYJNYCH S³owa kluczowe Wentylacja, zagro enia naturalne, systemy wentylacji œcian eksploatacyjnych Streszczenie Polskie górnictwo wêgla kamiennego charakteryzuje siê trudnymi warunkami geologiczno-górniczymi oraz wystêpowaniem praktycznie wszystkich zagro eñ naturalnych znanych w górnictwie œwiatowym. Z uwagi na wyczerpywanie siê zasobów wêgla na wy szych poziomach kopalnie musz¹ schodziæ z eksploatacj¹ na poziomy ni sze. Zwiêkszanie g³êbokoœci eksploatacji zwi¹zane jest ze wzrostem zagro eñ naturalnych. W artykule przedstawiono stosowane systemy przewietrzania w polskim górnictwie wêgla kamiennego. Powszechnie stosowny jest system przewietrzania U od granic pola eksploatacyjnego. W tym systemie s¹ przewietrzane niemal wszystkie wysokowydajne œciany tak e w przypadku du ego zagro enie metanowego. Równie powszechnie, choæ w mniejszym stopniu, stosowane s¹ systemy Y w ró nych odmianach. System ten jest stosowany zarówno w œcianach metanowych, jak i niemetanowych, przy wystêpowaniu zagro enia po arowego, jak i jego braku. O zastosowaniu konkretnego systemu przewietrzania decyduj¹ inne wzglêdy ni skala zagro eñ naturalnych. W tabeli 1 podano charakterystykê systemów przewietrzania œcian eksploatacyjnych oraz podano ich wady i zalety. W dalszej czêœci omówiono wyniki badañ ankietowych stosowanych systemów przewietrzania. Wskazano, które z systemów przewietrzania œcian s¹ najczêœciej wykorzystywane w trakcie prowadzenia eksploatacji. Przedstawiono czynniki które decyduj¹ o zastosowaniu systemu przewietrzania. Nastêpnie scharakteryzowano systemy przewietrzania œcian eksploatacyjnych, które w przysz³oœci pozwol¹ na skuteczne zwalczanie zagro eñ wentylacyjnych. Omówiono systemy przewietrzania ze wzglêdu na mo liwoœci zwalczania zagro eñ przy wspólnym wystêpowaniu w trakcie eksploatacji. W zale noœci od spodziewanych wielkoœci zagro enia metanowego nale y przyj¹æ przede wszystkim odpowiedni system przewietrzania œciany, ma on bowiem decyduj¹cy wp³yw na bezpieczeñstwo pracy w rejonie œciany. W tablach 2 i 3 podano zdarzenia, które wyst¹pi³y w ostatnich latach zwi¹zane z zapaleniem metanu oraz po arami podziemnymi. Podane zdarzenia mia³y miejsce w œcianach prowadzonych w warunkach du ego zagro- enia metanowego i po arowego. Iloœæ doprowadzanego powietrza do omawianych œcian by³a wystarczaj¹ca, jednak nie zapewni³a w tych œcianach, a w szczególnoœci w zrobach, w³aœciwego rozk³adu stê enia metanu. Równie zagro enie temperaturowe nabiera coraz wiêkszego znaczenia wraz ze wzrostem g³êbokoœci eksploatacji. W tabeli 4 zestawiono systemy przewietrzania œcian w aspekcie wspó³wystêpuj¹cych zagro eñ naturalnych. W podsumowaniu zwrócono uwagê na koniecznoœæ udoskonalania istniej¹cych, a tak e wypracowanie nowych metod zwalczania zagro eñ naturalnych. DIRECTIONS OF CHANGES IN VENTILATION SYSTEM OF LONGWALLS WITH ATTENTION ON REDUCTION VENTILATING HAZARDS Key words Ventilation, natural hazards, ventilation system for longwalls Abstract Polish mining industry is characterized by difficult geologic and mining threats and occurrence of almost every natural hazards known in world mining. Because of running out of coal resources on upper levels, coal mines have to explore lower levels. Increasing the depth of exploration means dealing with more natural hazards. Following article presents ventilation systems currently used in Polish coal mines.

14 214 The U ventilation system for retreat longwall with caving is commonly used. This system is used to ventilate almost every highly efficient longwalls, also in case of high methane threat. Different forms of the Y ventilation systems are less popular but also used. This system can be exploited both in methane and non-methane longwalls. It is also used in areas threatened by underground fire as well as in the areas free of this kind of threat. But it is not the scale of natural hazard that is decisive criterion for choosing given system of ventilation. Characteristic as well as advantages and disadvantages of each system are presented in Table 1. Further part of this material presents results of questionnaire-based research of different kinds of ventilation systems used. The most popular systems of longwalls ventilation used in underground exploitation are pointed out in the following text. This article also presents main factors taken under consideration while choosing ventilation system. Further this paper presents systems that will make fighting ventilation threats possible and effective. Ventilation systems in view of possibilities of fighting common threats of exploitation are also discussed. Dependently on expecting dimension of methane threat it is necessary to adopt relevant system of longwall ventilation. It is because of its decisive influence on safety in the longwall area. Incidents related to methane ignition and underground fire that took place in recent years are shown in Table 2 and 3. Examined incidents took place in the areas of high methane and fire threat. The quantity of air conveyed to discussed longwalls was sufficient, nevertheless did not secured the right distribution of methane concentration in these longwalls, in goafs in particular. Temperature threat is becoming more and more significant as the exploitation goes deeper. Table 4 presents compilation of ventilation systems in view of co-existing natural hazards. In recapitulation main accent was put on necessity of improving existing and creating new methods of fighting natural hazards.

Wyższy Urząd Górniczy. Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla

Wyższy Urząd Górniczy. Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla Wyższy Urząd Górniczy Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla Zagrożenie pożarowe w drążonych wyrobiskach kamiennych przecinających pokłady węgla Katowice 2011

Bardziej szczegółowo

Gospodarcze wykorzystanie metanu z pok³adów wêgla na przyk³adzie rozwi¹zañ JastrzêbskiejSpó³kiWêglowejS.A.

Gospodarcze wykorzystanie metanu z pok³adów wêgla na przyk³adzie rozwi¹zañ JastrzêbskiejSpó³kiWêglowejS.A. SYMPOZJA I KONFERENCJE nr 73 Materia³y XXII Konferencji z cyklu Zagadnienia surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej Ustroñ, 19 22.10.2008 r. Kazimierz GATNAR* Gospodarcze wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH Górnictwo i Geoin ynieria Rok 29 Zeszyt 4 2005 Andrzej Tor*, Kazimierz Gatnar* GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POK ADÓW WÊGLA JSW S.A. W INSTALACJACH ENERGETYCZNYCH Jastrzêbska Spó³ka Wêglowa S.A. (JSW

Bardziej szczegółowo

Przedmowa do tomu II... 9

Przedmowa do tomu II... 9 Spis treœci Przedmowa do tomu II... 9 16. Promieniowanie jonizuj¹ce... 11 16.1. Przemiany j¹drowe, promieniowanie korpuskularne i elektromagnetyczne... 11 16.1.1. Promieniowanie jonizuj¹ce... 11 16.1.2.

Bardziej szczegółowo

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Bezprzeponowy Płytowy Gruntowy Wymiennik Ciepła PROVENT-GEO to unikatowe, oryginalne rozwiązanie umożliwiające pozyskanie zawartego gruncie chłodu latem oraz ciepła

Bardziej szczegółowo

WENTYLACJA WYROBISK ŚCIANOWYCH W KOPALNIACH WĘGLA KAMIENNEGO, W WARUNKACH ZAGROŻEŃ METANOWEGO I POŻAROWEGO

WENTYLACJA WYROBISK ŚCIANOWYCH W KOPALNIACH WĘGLA KAMIENNEGO, W WARUNKACH ZAGROŻEŃ METANOWEGO I POŻAROWEGO GÓRNICTWO I GEOLOGIA 13 Tom 8 Zeszyt Nikodem SZLĄZAK Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Jan SZLĄZAK Politechnika Śląska, Gliwice WENTYLACJA WYROBISK ŚCIANOWYCH W KOPALNIACH WĘGLA

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 13 grudnia 2006 r. Nr 18 DECYZJE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO:

Katowice, dnia 13 grudnia 2006 r. Nr 18 DECYZJE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO: DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 13 grudnia 2006 r. Nr 18 TREŒÆ: Poz.: DECYZJE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO: 93 nr 26 z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie ustalenia sk³adu

Bardziej szczegółowo

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68 wêgiel drewno 19 28 38 48 59 70 79 88 15 21 28 36 44 52 60 68 Kocio³ SOLID EKO jest eliwnym, automatycznym kot³em na paliwa sta³e wyposa onym w dodatkowe rusztowe palenisko sta³e do spalania drewna kawa³kowego,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ Temat opracowania: Oświetlenie uliczne Adres: 42-700 Rusinowice, ul. Leśna Inwestor: Urząd Gminy Koszęcin 42-286 Koszęcin, ul. Powstańców

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik górnictwa podziemnego 311[15] Zadanie egzaminacyjne 1

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik górnictwa podziemnego 311[15] Zadanie egzaminacyjne 1 Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik górnictwa podziemnego 311[15] Zadanie egzaminacyjne 1 Uwaga! Zdający rozwiązywał jedno z dwóch zadań. 1 2 3 4 5 6 Zadanie egzaminacyjne

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Wyższy Urząd Górniczy. Zwalczanie zagrożenia metanowego w ścianach w aspekcie sposobu ich przewietrzania

Wyższy Urząd Górniczy. Zwalczanie zagrożenia metanowego w ścianach w aspekcie sposobu ich przewietrzania Wyższy Urząd Górniczy Zwalczanie zagrożenia metanowego w ścianach w aspekcie sposobu ich przewietrzania Zwalczanie zagrożenia metanowego w ścianach w aspekcie sposobu ich przewietrzania Katowice 2011 Copyright

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA o wynikach prac Komisji powołanej dla zbadania przyczyn i okoliczno

INFORMACJA o wynikach prac Komisji powołanej dla zbadania przyczyn i okoliczno INFORMACJA o wynikach prac Komisji powołanej dla zbadania przyczyn i okoliczności zapalenia i wybuchu metanu oraz wypadku zbiorowego, zaistniałych w dniu 21 listopada 2006 r. w Kompanii Węglowej S.A. Oddział

Bardziej szczegółowo

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Mogłoby się wydawać, iż kopalnia węgla kamiennego, która wydobywa teoretycznie jeden surowiec jakim jest węgiel nie potrzebuje tak zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do uchwały nr 9/24/III/2012 Zarządu Kopalni Soli Wieliczka S.A. z dnia 13 marca 2012 r.

Załącznik nr 1 do uchwały nr 9/24/III/2012 Zarządu Kopalni Soli Wieliczka S.A. z dnia 13 marca 2012 r. Załącznik nr 1 do uchwały nr 9/24/III/2012 Zarządu Kopalni Soli Wieliczka S.A. z dnia 13 marca 2012 r. Zasady stwierdzania przygotowania i doświadczenia zawodowego, które są obowiązane posiadać osoby wykonujące

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 3 Sposoby podwyższania sprawności elektrowni 2 Zwiększenie sprawności Metody zwiększenia sprawności elektrowni: 1. podnoszenie temperatury i ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Zagospodarowanie nowych z³ó wêgla kamiennego powiêkszenie bazy zasobowej przez Kompaniê Wêglow¹ S.A.

Zagospodarowanie nowych z³ó wêgla kamiennego powiêkszenie bazy zasobowej przez Kompaniê Wêglow¹ S.A. Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energi¹ Polskiej Akademii Nauk nr 78, rok 2010 Katarzyna GANDERSKA-WOJTACZKA* Zagospodarowanie nowych z³ó wêgla kamiennego powiêkszenie bazy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO Dotyczy projektu: Wzrost konkurencyjności firmy poprzez wdrożenie innowacyjnej technologii nestingu oraz Województwa Łódzkiego na lata 2007-2013. Numer umowy o dofinansowanie: UDA-RPLD.03.02.00-00-173/12-00

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ZAGROŻEŃ NATURALNYCH NA BEZPIECZEŃSTWO PRACY W KOPALNIACH

WPŁYW ZAGROŻEŃ NATURALNYCH NA BEZPIECZEŃSTWO PRACY W KOPALNIACH GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2013 Tom 8 Zeszyt 1 Jan SZLĄZAK Politechnika Śląska, Gliwice WPŁYW ZAGROŻEŃ NATURALNYCH NA BEZPIECZEŃSTWO PRACY W KOPALNIACH Streszczenie. W artykule wykonano analizę wpływu zagrożeń

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

W³adys³aw Duliñski*, Czes³awa Ewa Ropa*

W³adys³aw Duliñski*, Czes³awa Ewa Ropa* WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 5 ZESZYT 008 W³adys³aw Duliñski*, Czes³awa Ewa Ropa* ANALIZA I USTALENIE PARAMETRÓW EKSPLOATACYJNYCH DLA ODWIERTÓW WÓD MINERALNYCH W ZALE NOŒCI OD WIELKOŒCI WYK ADNIKA GAZOWEGO

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY I UKŁADY PNEUMATYKI I HYDRAULIKI

ELEMENTY I UKŁADY PNEUMATYKI I HYDRAULIKI Ćwiczenie 18 ELEMENTY I UKŁADY PNEUMATYKI I HYDRAULIKI 1. Wstęp W różnego rodzaju maszynach produkcyjnych wyszczególnić można zasadniczo trzy rodzaje napędów: elektryczne, pneumatyczne i hydrauliczne.

Bardziej szczegółowo

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Ogrzewanie podłogowe staje się coraz bardziej docenianym systemem podnoszącym komfort użytkowników mieszkań, apartamentów i domów jednorodzinnych. Niestety

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

KARTA PROGRAMOWA - Sylabus -

KARTA PROGRAMOWA - Sylabus - AKADEMIA TECHNICZNO HUMANISTYCZNA KARTA PROGRAMOWA - Sylabus - WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I INFORMATYKI Przedmiot: Automatyzacja i robotyzacja procesów produkcyjnych Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Punkty

Bardziej szczegółowo

Zasady tworzenia baz danych na potrzeby symulacji stochastycznej kosztów produkcji w polach œcianowych

Zasady tworzenia baz danych na potrzeby symulacji stochastycznej kosztów produkcji w polach œcianowych GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 23 2007 Zeszyt 2 ROMAN MAGDA*, STANIS AW G ODZIK**, TADEUSZ WO NY** Zasady tworzenia baz danych na potrzeby symulacji stochastycznej kosztów produkcji w polach œcianowych

Bardziej szczegółowo

Wyższy Urząd Górniczy ul. Poniatowskiego 31 40-055 Katowice. tel.: 32 736 17 00. faks: 32 251 48 84. e-mail: wug@wug.gov.pl

Wyższy Urząd Górniczy ul. Poniatowskiego 31 40-055 Katowice. tel.: 32 736 17 00. faks: 32 251 48 84. e-mail: wug@wug.gov.pl Wyższy Urząd Górniczy ul. Poniatowskiego 31 40-055 Katowice tel.: 32 736 17 00 faks: 32 251 48 84 e-mail: wug@wug.gov.pl www.wug.gov.pl www.wug.bip.info.pl Copyright by Wyższy Urząd Górniczy, Katowice

Bardziej szczegółowo

Metody poprawy warunków klimatycznych zwi¹zane ze wzrostem zagro enia cieplnego w kopalniach

Metody poprawy warunków klimatycznych zwi¹zane ze wzrostem zagro enia cieplnego w kopalniach GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 24 2008 Zeszyt 1/2 JAN DRENDA* Metody poprawy warunków klimatycznych zwi¹zane ze wzrostem zagro enia cieplnego w kopalniach 1. Zagro enie cieplne w polskich kopalniach

Bardziej szczegółowo

Od redaktora naukowego 2. Mapy górnicze 3. Pomiary sytuacyjne w

Od redaktora naukowego 2. Mapy górnicze 3. Pomiary sytuacyjne w Spis treœci Od redaktora naukowego... 9 1. Zadania dzia³u mierniczo-geologicznego i jego miejsce w strukturze zak³adu górniczego... 11 Jan Pielok 1.1. Zadania miernictwa górniczego w œwietle przepisów

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

Zagospodarowanie magazynu

Zagospodarowanie magazynu Zagospodarowanie magazynu Wymagania wobec projektu magazynu - 1 jak najlepsze wykorzystanie pojemności związane z szybkością rotacji i konieczną szybkością dostępu do towaru; im większa wymagana szybkość

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

REKONSTRUKCJA USZKODZONEJ BETONOWEJ OBUDOWY SZYBU

REKONSTRUKCJA USZKODZONEJ BETONOWEJ OBUDOWY SZYBU dr inż. Henryk KLETA Katedra Geomechaniki, Budownictwa Podziemnego i Zarządzania Ochroną Powierzchni Politechnika Śląska, Gliwice kleta@zeus.polsl.gliwice.pl 1. Wprowadzenie REKONSTRUKCJA USZKODZONEJ BETONOWEJ

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

Baza zasobowa wêgli koksowych kopalñ wchodz¹cych w sk³ad Kompanii Wêglowej SA

Baza zasobowa wêgli koksowych kopalñ wchodz¹cych w sk³ad Kompanii Wêglowej SA Materia³y XXV Konferencji z cyklu Zagadnienia surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej Zakopane, 9 12.10.2011 r. Katarzyna GANDERSKA-WOJTACZKA* Baza zasobowa wêgli koksowych kopalñ wchodz¹cych

Bardziej szczegółowo

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe.

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Lekcja 173, 174 Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Silnik elektryczny asynchroniczny jest maszyną elektryczną zmieniającą energię elektryczną w energię mechaniczną, w której wirnik obraca się z

Bardziej szczegółowo

KD-CO 2 -HD, KD-CO 2 -ND Sta e Urzàdzenia GaÊnicze na dwutlenek w gla

KD-CO 2 -HD, KD-CO 2 -ND Sta e Urzàdzenia GaÊnicze na dwutlenek w gla KD-CO 2 -HD, KD-CO 2 -ND Sta e Urzàdzenia GaÊnicze na dwutlenek w gla Sposób dzia ania Dwutlenek w gla (CO 2 ) jest gazem bezbarwnym, bezwonnym i nieprzewodzàcym elektrycznoêci. W celu wykrycia ewentualnych

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE DECYZJI O ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWANIACH ZGODY NA REALIZACJĘ PRZEDSIĘWZIĘCIA*

WNIOSEK O WYDANIE DECYZJI O ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWANIACH ZGODY NA REALIZACJĘ PRZEDSIĘWZIĘCIA* ... imię i nazwisko / nazwa inwestora...... adres Krzanowice, dnia... Burmistrz Miasta Krzanowice ul. 15 Grudnia 5 47-470 Krzanowice nr telefonu kontaktowego...... imię i nazwisko pełnomocnika (upoważnienie

Bardziej szczegółowo

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ 1 Dane wyjściowe 1.1 Przedmiot i podstawa opracowania Przedmiotem opracowania jest dokumentacja projektowa budowy siłowni terenowej na dz. nr ewid.

Bardziej szczegółowo

WENTYLACJA + KLIMATYZACJA KRAKÓW NAWIEWNIKI WIROWE ELEMENTY WYPOSAŻENIA INSTALACJI WENTYLACJI I KLIMATYZACJI

WENTYLACJA + KLIMATYZACJA KRAKÓW NAWIEWNIKI WIROWE ELEMENTY WYPOSAŻENIA INSTALACJI WENTYLACJI I KLIMATYZACJI NAWIEWNIKI WIROWE ELEMENTY WYPOSAŻENIA INSTALACJI WENTYLACJI I KLIMATYZACJI SPIS TREŒCI 1. WIROWY NAWIEWNIK STROPOWY ST-DVL/R...1 2. WIROWY NAWIEWNIK STROPOWY ST-DVW i ST-DRW...8 WIROWY NAWIEWNIK STROPOWY

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI do książki pt. ELEKTROENERGETYKA Autorzy: Jan Strojny, Jan Strzałka

SPIS TREŚCI do książki pt. ELEKTROENERGETYKA Autorzy: Jan Strojny, Jan Strzałka SPIS TREŚCI do książki pt. ELEKTROENERGETYKA Autorzy: Jan Strojny, Jan Strzałka 1. Budowa i eksploatacja urządzeń elektroenergetycznych... 9 1.1. Klasyfikacja, ogólne zasady budowy i warunki pracy urządzeń

Bardziej szczegółowo

CENTRALE WENTYLACYJNE NAWIEWNO WYWIEWNE Z ODZYSKIEM CIEPŁA ORAZ WILGOCI

CENTRALE WENTYLACYJNE NAWIEWNO WYWIEWNE Z ODZYSKIEM CIEPŁA ORAZ WILGOCI CENTRALE WENTYLACYJNE NAWIEWNO WYWIEWNE Z ODZYSKIEM CIEPŁA ORAZ WILGOCI DOKUMENTACJA TECHNICZNO RUCHOWA B3B-WX 20, B3B-WX 30, B3B-WX 40, B3B-WX 60 http://www.hakom.pl SPIS TREŚCI 1. CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA.

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 2/2010 do CZĘŚCI VIII INSTALACJE ELEKTRYCZNE I SYSTEMY STEROWANIA 2007 GDAŃSK Zmiany Nr 2/2010 do Części VIII Instalacje elektryczne i systemy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/ /16 RADY GMINY STARE BABICE. z dnia 28 stycznia 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/ /16 RADY GMINY STARE BABICE. z dnia 28 stycznia 2016 r. UCHWAŁA NR XIV/ /16 RADY GMINY STARE BABICE Projekt z dnia 28 stycznia 2016 r. w sprawie przyjęcia na 2016 rok planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli Na podstawie art. 18 ust. 2

Bardziej szczegółowo

SST - 03 - SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE.

SST - 03 - SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE. SST - 03 - SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE. H 03.00.00 Roboty Umocnieniowe kod CPV 45 200000-9 H 03.01.00 Układanie geowłókniny SPIS TREŚCI 1. WSTĘP 148 2.MATERIAŁY 148-149 3. SPRZĘT... 149 4. TRANSPORT...149

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Projekt: wersja β do konsultacji społecznych Opracowanie: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi Ul. Piotrkowska 175 90-447 Łódź Spis treści

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Warszawa: Dostawa materiałów i wypełnień stomatologicznych dla Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 377/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 kwietnia 2011 r. SSN Józef Iwulski (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

Bardziej szczegółowo

Pani Magdalena Domasik Centrum Szkoleń DOMASIK ul. Sienkiewicza 11 07-440 Goworowo

Pani Magdalena Domasik Centrum Szkoleń DOMASIK ul. Sienkiewicza 11 07-440 Goworowo Warszawa, 10 grudnia 2015 r. WOJEWODA MAZOWIECKI WK-II.431.8.2015 Pani Magdalena Domasik Centrum Szkoleń DOMASIK ul. Sienkiewicza 11 07-440 Goworowo WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 39h ust. 2

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

REMONT POMIESZCZEŃ SĄDU REJONOWEGO POZNAŃ STARE MIASTO PRZY UL. DOŻYNKOWEJ 9H W POZNANIU. IV. INFORMACJA BIOZ

REMONT POMIESZCZEŃ SĄDU REJONOWEGO POZNAŃ STARE MIASTO PRZY UL. DOŻYNKOWEJ 9H W POZNANIU. IV. INFORMACJA BIOZ IV. INFORMACJA BIOZ Inwestor: SĄD REJONOWY POZNAŃ STARE MIASTO ul. Młyńska 1a 61-729 Poznań Projekt budowy dla inwestycji : REMONT POMIESZCZEŃ SĄDU REJONOWEGO POZNAŃ STARE MIASTO PRZY UL. DOŻYNKOWEJ 9H

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan.

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan. Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan.pl Poznań: Dostawa w formie leasingu operacyjnego fabrycznie nowej frezarki

Bardziej szczegółowo

Wentylacja Pożarowa Oddymianie

Wentylacja Pożarowa Oddymianie Nakładem Wydawnictw Naukowo-Technicnzych wydana została nowa pozycja dedykowana dla studentów i osób zajmujących się systemami wentylacji ppoż "Wentylacja Pożarowa Oddymianie" autorstwa Bogdana Mizielińskiego

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

KATASTROFY BUDOWLANE w 2013 roku

KATASTROFY BUDOWLANE w 2013 roku GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO KATASTROFY BUDOWLANE w 213 roku Warszawa, 17 marca 21 roku 1 1. WSTĘP Katastrofą budowlaną jest niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części,

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura systemowa zasilania, informatyki technicznej i automatyki w œwietle scenariusza rozwoju technologii wydobycia wêgla kamiennego

Infrastruktura systemowa zasilania, informatyki technicznej i automatyki w œwietle scenariusza rozwoju technologii wydobycia wêgla kamiennego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 12 Zeszyt 2/2 2009 PL ISSN 1429-6675 Stanis³aw TRENCZEK*, Piotr WOJTAS** Infrastruktura systemowa zasilania, informatyki technicznej i automatyki w œwietle scenariusza rozwoju

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne systemy zabezpieczeń układów nawęglania

Nowoczesne systemy zabezpieczeń układów nawęglania Nowoczesne systemy zabezpieczeń układów nawęglania Dr inż. Dorota Brzezińska Żaneta Glonek Agnieszka Grzelak Politechnika Łódzka Katedra Inżynierii Bezpieczeństwa Pracy Łódź, 18-19 września 2012 r. XI

Bardziej szczegółowo

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Bogdan FILAR*, Tadeusz KWILOSZ** Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce STRESZCZENIE. Artyku³ przedstawia przyczyny wzrostu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra, 27 lutego 2014 r. VII G 211/01/14. wszyscy Wykonawcy. WYJAŚNIENIA TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA, nr 3

Zielona Góra, 27 lutego 2014 r. VII G 211/01/14. wszyscy Wykonawcy. WYJAŚNIENIA TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA, nr 3 Zielona Góra, 27 lutego 2014 r. P R O K U R A T U R A O K RĘGOWA W Z I E L O N E J G Ó R Z E ul. Partyzantów 42 65-950 ZIELONA GÓRA tel.: 68 329 17 00, fax: 68 329 17 48 REGON 000000448 NIP 929-14-56-582

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

Naprawa. Kwalifikacja M.18.2. pojazdów samochodowych REFORMA 2012. Seweryn Orzełowski, Stanisław Kowalczyk

Naprawa. Kwalifikacja M.18.2. pojazdów samochodowych REFORMA 2012. Seweryn Orzełowski, Stanisław Kowalczyk REFORMA 2012 Naprawa pojazdów samochodowych Seweryn Orzełowski, Stanisław Kowalczyk Kwalifikacja M.18.2 Podręcznik do nauki zawodu TECHNIK POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH MECHANIK POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH Rozdziały:

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA zlec. 1/P/06/2008 INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres obiektu : Budynek Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Ozorkowie budowlanego Ul. Traugutta 1 - dz.nr 96,obręb O-5. Inwestor

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 14 Strona 2 z 14 Strona 3 z 14 Strona 4 z 14 Strona 5 z 14 Strona 6 z 14 Uwagi ogólne Egzamin praktyczny w zawodzie technik dróg i mostów kolejowych zdawały wyłącznie osoby w wieku wskazującym

Bardziej szczegółowo

Ocena rynku CNG przez użytkowników pojazdów zasilanych gazem ziemnym

Ocena rynku CNG przez użytkowników pojazdów zasilanych gazem ziemnym Ocena rynku CNG przez użytkowników pojazdów zasilanych gazem ziemnym Małgorzata Śliwka Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Akademia Górniczo-Hutnicza im.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM PASZPORTYZACJI I KONTROLI URZĄDZEŃ EX

SYSTEM PASZPORTYZACJI I KONTROLI URZĄDZEŃ EX SYSTEM PASZPORTYZACJI I KONTROLI URZĄDZEŃ EX www.inspectorex.pl SYSTEM DO PROWADZENIA PASZPORTYZACJI ORAZ EFEKTYWNEJ KONTROLI URZĄDZEŃ ZLOKALIZOWANYCH W PRZESTRZENIACH ZAGROŻONYCH WYBUCHEM. Inspector-Ex

Bardziej szczegółowo

Szybkoschładzarki SZYBKOSCHŁADZARKI. Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania

Szybkoschładzarki SZYBKOSCHŁADZARKI. Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania SZYBKOSCHŁADZARKI Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania SZYBKOSCHŁADZARKI DLACZEGO WARTO ICH UŻYWAĆ? Wszystkie świeże produkty zawierają naturalną florę bakteryjną, która w sprzyjających warunkach

Bardziej szczegółowo

STUDIES OF ROCK MASS ACTIVITY IN THE WALBRZYCH CITY AREA

STUDIES OF ROCK MASS ACTIVITY IN THE WALBRZYCH CITY AREA STUDIES OF ROCK MASS ACTIVITY IN THE WALBRZYCH CITY AREA Stefan Cacon 1/2, Jan Blachowski 1, Wojciech Milczarek 1 1 Institute of Mining, Wroclaw University of Technology, pl. Teatralny 2, 50-051 Wrocław

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH Pozwalają zaoszczędzić do 80% energii elektrycznej i więcej! Strumień światła zachowuje 100% jakości w okresie eksploatacji nawet do 50.000 do 70.000 h tj. w okresie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

4.1. Transport ISK SKIERNIEWICE, PL

4.1. Transport ISK SKIERNIEWICE, PL TRANSPORT 18 4.1. Transport Transport, w szczególności towarów niebezpiecznych, do których należą środki ochrony roślin, jest zagadnieniem o charakterze przygotowawczym nie związanym ściśle z produkcją

Bardziej szczegółowo

Zestawienie wartości dostępnej mocy przyłączeniowej źródeł w sieci RWE Stoen Operator o napięciu znamionowym powyżej 1 kv

Zestawienie wartości dostępnej mocy przyłączeniowej źródeł w sieci RWE Stoen Operator o napięciu znamionowym powyżej 1 kv Zestawienie wartości dostępnej mocy przyłączeniowej źródeł w sieci RWE Stoen Operator o napięciu znamionowym powyżej 1 kv stan na: lipiec 2016 r. RWE Stoen Operator Sp. z o.o. 28/06/2016 STRONA 1 Podstawa

Bardziej szczegółowo

1.5. Program szkolenia wstępnego. Lp. Temat szkolenia Liczba godzin

1.5. Program szkolenia wstępnego. Lp. Temat szkolenia Liczba godzin Załącznik Nr 7 do Zarządzenia Nr 101/2014 Burmistrza Ornety z dnia 26.08.2014 r. PROGRAM SZKOLENIA WSTĘPNEGO I INSTRUKTAśU STANOWISKOWEGO dla pracowników Urzędu Miejskiego w Ornecie opracowany na podstawie

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

Metody odmetanowania stosowane w polskich kopalniach węgla kamiennego

Metody odmetanowania stosowane w polskich kopalniach węgla kamiennego WARSZTATY 2012 z cyklu: Zagrożenia naturalne w górnictwie Mat. Symp. str. 237 247 Adam MIREK, Dariusz KATAN Wyższy Urząd Górniczy w Katowicach Metody odmetanowania stosowane w polskich kopalniach węgla

Bardziej szczegółowo

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Strona 1 z 5 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.knf.gov.pl/o_nas/urzad_komisji/zamowienia_publiczne/zam_pub_pow/index.html Warszawa:

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI Warszawa, dnia 22 grudnia 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI Anna Streżyńska DI-WRP.0210.14.2015 Pani Justyna Duszyńska Sekretarz Komitetu Rady Ministrów ds. Cyfryzacji Szanowna Pani Sekretarz,

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZEJAZDU. Poniższe postanowienia obowiązują od 1 marca 2012 roku.

REGULAMIN PRZEJAZDU. Poniższe postanowienia obowiązują od 1 marca 2012 roku. REGULAMIN PRZEJAZDU Poniższe postanowienia obowiązują od 1 marca 2012 roku. Postanowienia ogólne: 1. Dokonanie zakupu przewozu w firmie Koldecure oznacza zawarcie umowy przewozu i potwierdzenia przyjęcia

Bardziej szczegółowo

Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury

Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury Zapewnienie sprawnego przygotowania i przeprowadzenia bezpiecznej ewakuacji uczniów i pracowników Szkoły w sytuacji wystąpienia zagrożenia. I. Przedmiot i zakres

Bardziej szczegółowo

www.unimetal.pl NIP: 7671447269

www.unimetal.pl NIP: 7671447269 EGZ. NR 1 UNIMETAL Sp. z o.o. tel. +8 67 26 0 80 ul. Kujańska 10 tel. +8 67 26 22 71 77 00 Złotów fax +8 67 26 26 7 www.unimetal.pl NIP: 76717269 I N W E N T A R Y Z A C J A B U D O W L A N A W R A Z Z

Bardziej szczegółowo