Normalizacja i zarządzanie jakością w logistyce systemy zarzadzania jakością

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Normalizacja i zarządzanie jakością w logistyce systemy zarzadzania jakością"

Transkrypt

1 Normalizacja i zarządzanie jakością w logistyce systemy zarzadzania jakością Normalizacja jest jednym z trzech filarów zrównoważonego rozwoju. Pozostałe dwa filary to metrologia i ocena zgodności. Kryzys gospodarczy i finansowy, który w 2008 r. dotknął wszystkie sektory gospodarki, gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa oraz rynek pracy, który zdaniem wielu ekspertów zniweczył wyniki wielu lat postępu gospodarczego i społecznego, odsłonił zarazem strukturalne słabości gospodarek w wielu regionach świata, w tym gospodarki europejskiej. Jednocześnie w tym samym czasie gwałtownie narastają takie problemy, jak globalizacja, rosnące zapotrzebowanie na ograniczone zasoby i starzenie się społeczeństw. W takiej sytuacji szczególnego znaczenia nabierają przedsięwzięcia dające państwom i regionom szansę na wyjście z kryzysu finansowego i gospodarczego oraz na wzmocnienie gospodarki. Do takich przedsięwzięć należy zaliczyć projekt Komisji Europejskiej Strategia Europa 2020 obejmujący trzy wzajemnie ze sobą powiązane priorytety : - rozwój gospodarki opartej na wiedzy, - rozwój zrównoważony, - rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu, czyli wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną. Wydaje się, że szczególna rola w tym projekcie powinna przypaść rozwojowi zrównoważonemu polegającemu na wspieraniu gospodarki efektywnie korzystającej z zasobów, bardziej przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej. Choć najczęściej zrównoważony rozwój kojarzony jest ze środowiskiem, jednak w rzeczywistości ma on wymiar daleko szerszy i oznacza wykorzystanie rozwoju gospodarczego do zwiększenia sprawiedliwości społecznej przy jednoczesnym poszanowaniu ekosystemów i zasobów naturalnych. Istotą zrównoważonego rozwoju jest zatem potrzeba jednoczesnego uwzględniania trzech podstawowych elementów: społeczeństwa, gospodarki i środowiska. Trzeba przy tym pamiętać, że koncepcja zrównoważonego rozwoju jest koncepcją dynamiczną. Zrównoważony rozwój to proces łączący to, co stało się w przeszłości, z tym, co robimy teraz, co z kolei wpływa na możliwości i wyniki w przyszłości. W polityce zrównoważonego rozwoju szczególną rolę odgrywają: metrologia, ocena zgodności i normalizacja, określane często, z racji swojego znaczenia, filarami tego rozwoju. Filary te są ze sobą ściśle związane i wzajemnie na siebie oddziałują. Działania realizowane w ramach trzech filarów są wykorzystywane przez przedsiębiorców i władze państwowe dla zoptymalizowania procesów produkcyjnych oraz ochrony zdrowia, konsumentów i środowiska oraz zapewnienia bezpieczeństwa i odpowiedniego poziomu jakości. Efektywna implementacja działań realizowanych przez metrologię, ocenę zgodności i normalizację wzmacniają zrównoważony rozwój, bezpieczeństwo społeczne oraz umożliwiają pełne uczestnictwo w wymianie międzynarodowej.

2 Metrologia Określenie precyzyjnych, wiarygodnych i możliwych do odczytania miar (podstawa do określenia wymagań w normach) Akredytacja Wykazanie kompetencji laboratoriów badawczych i pomiarowych, organizacji certyfikujących i kontrolnych Normalizacja Normy ułatwiające handel, dające podstawy dla technicznych regulacji, rozwijane przez międzynarodowe, regionalne lub krajowe organizacje normalizacyjne Ocena zgodności Pobieranie próbek, kontrola, badanie, certyfikacja. Prawne aspekty metrologii Ochrona konsumenta, uczciwe miary i wagi w handlu Efektywny system handlu Zmniejszenie zbędnych różnic, ekonomia skali, zapewnienie jakości, wzmocnienie wpływu wymagań konsumentów, zdatność do użytku wyrobów i usług odpowiadających normom Rysunek: Związki metrologii, oceny zgodności i normalizacji Źródło: ISO, UNIDO, Fast forward. National standards bodies in developing countries, ISO 2006, s Metrologia Trudno sobie wyobrazić jakąkolwiek działalność gospodarczą, w tym szczególnie działalność handlową, zarówno krajową, jak i międzynarodową, bez zapewnienia niezawodnych i właściwych miar. Bez możliwości ustalenia długości, masy, objętości, czasu i temperatury nawet proste transakcje narażone byłyby na nadużycia, uczciwy handel byłby niemożliwy, a regulacje mające na celu ochronę zdrowia i bezpieczeństwa ludności nie przyniosłyby zamierzonego rezultatu. Przedmiotem metrologii są wszystkie fazy pomiaru, począwszy od ustalenia modelu obiektu mierzonego i tego, co się mierzy, a skończywszy na opracowaniu wyników pomiaru. Do metrologii należy ustalenie jednostek miar, a także budowa, konserwacja i eksploatacja przyrządów pomiarowych. Wiele dyscyplin nauki i techniki (np. automatyka, telekomunikacja, systemy jakości, ekonomia i psychologia) korzysta z aparatu pojęciowego i metodyki właściwych metrologii. Metrologia obejmuje: metrologię naukową, przemysłową i prawną. W ramach metrologii naukowej realizowane są prace w zakresie : - budowy i utrzymania wzorców jednostek miar wielkości fizycznych, - przekazywania jednostek miar, - porównywania wzorców oraz powiązań z wzorcami wyników i wskazań, - wzajemnego uznawania. Domenę metrologii przemysłowej stanowią usługi związane z procesami produkcyjnymi obejmujące wzorcowanie przyrządów pomiarowych oraz zatwierdzanie typu przyrządów pomiarowych dla producenta lub upoważnionego przedstawiciela. Z kolei metrologia prawna zajmuje się:

3 - określeniem wymagań dla przyrządów pomiarowych wykorzystywanych między innymi dla ochrony zdrowia, życia i środowiska, bezpieczeństwa, porządku prawnego i praw konsumenta, - stworzeniem infrastruktury gwarantującej sprawdzanie tych wymagań, - nadzór nad przestrzeganiem przepisów ustawy Prawo o miarach. Międzynarodowa współpraca metrologiczna przyczynia się do rozwoju społecznego i gospodarczego, powoduje, że współpraca gospodarcza staje się bardziej efektywna, a obywatele są lepiej chronieni. Międzynarodowe organizacje metrologiczne tworzą warunki dla zapewnienia wzajemnego zaufania do wyników pomiarów i wystawianych certyfikatów dzięki stosowaniu wspólnych jednostek miar i wspólnych procedur pomiarowych oraz regulacji prawnych. Organizacje te działają również na rzecz wzajemnego uznawania wzorców jednostek miar oraz deklarowanego poziomu zdolności w zakresie usług metrologicznych i potwierdzania kompetencji laboratoriów w różnych krajach. Szczególne znaczenie dla metrologii na całym świecie ma Międzynarodowa Konwencja Metryczna skupiająca 52 państwa członkowskie, w tym Polskę, oraz 26 państwa stowarzyszone. Zgodnie z konwencją opracowywane są zasadnicze ustalenia związane z metrologią naukową. Wspólne działania państw członkowskich Konwencji Metrycznej umożliwiają: - zapewnienie tzw. spójności pomiarowej, osiąganej między innymi przez porównywanie wzorców, - uczestnictwo w porozumieniach zawieranych przez członków Konwencji, zwłaszcza w Porozumieniu o wzajemnym uznawaniu wzorców jednostek miar oraz świadectw wzorcowania i pomiarów wydawanych przez krajowe instytucje metrologiczne (MRA). W praktycznym wymiarze to powołane do życia przez Konwencję Metryczną Międzynarodowe Biuro Miar (BIPM) uprawnione jest do tworzenia podstaw dla jednolitego i spójnego systemu miar na całym świecie, mającego swoje źródło w Międzynarodowym Układzie Jednostek Miar (SI). W Polsce organami administracji rządowej właściwymi w sprawie miar są: Prezes Głównego Urzędu Miar, będący centralnym organem administracji rządowej, dyrektorzy okręgowych urzędów miar oraz naczelnicy obwodowych urzędów miar. Do zakresu działania Prezesa należy, między innymi: 1) budowa, utrzymanie i modernizacja państwowych wzorców jednostek miar, 2) zapewnienie, poprzez porównania, powiązania państwowych wzorców jednostek miar z międzynarodowymi wzorcami jednostek miar lub wzorcami jednostek miar w innych krajach, 3) zatwierdzanie typów przyrządów pomiarowych na podstawie wyników przeprowadzonych badań i nadawanie znaków zatwierdzenia typu, 4) wydawanie certyfikatów zgodności w ramach systemu Międzynarodowej Organizacji Metrologii Prawnej. 2. Ocena zgodności Ocena zgodności oznacza proces oceny wykazujący, czy zostały spełnione określone wymagania odnoszące się do produktu, procesu, usługi, systemu, osoby lub jednostki. Natomiast system oceny zgodności tworzą przepisy, procedury i zarządzenia prowadzące do oceny zgodności. W skład tego

4 systemu wchodzą przepisy określające zasadnicze i szczegółowe wymagania dotyczące wyrobów oraz przepisy i normy określające działanie podmiotów uczestniczących w procesie oceny zgodności16. Systemy oceny zgodności mogą działać na szczeblu międzynarodowym, regionalnym, krajowym lub szczeblu niższym. Działania związane z oceną zgodności w odniesieniu do danego przedmiotu mogą być wykonywane przez stronę pierwszą, drugą i trzecią. Ocena zgodności przez stronę pierwszą obejmuje działania wykonywane przez osobę lub organizację, która dostarcza przedmiot. Ocena zgodności przez stronę drugą obejmuje działania wykonywane przez osobę lub organizację zainteresowaną przedmiotem jako użytkownik, na przykład przez nabywców lub użytkowników wyrobów lub potencjalnych klientów szukających oparcia w systemie zarządzania dostawcy lub organizacji reprezentujących ich interesy. Z kolei ocena zgodności przez stronę trzecią obejmuje działania realizowane przez osobę lub jednostkę niezależną od osoby lub organizacji, która dostarcza przedmiot i od użytkownika zainteresowanego tym przedmiotem. Przyjęte w ostatnich latach wspólnotowe regulacje prawne w ramach tzw. pakietu towarowego tworzą nowe ramy legislacyjne dla prawa wspólnotowego harmonizującego wymagania dla wyrobów wprowadzanych do obrotu na jednolitym rynku Unii Europejskiej. W rozporządzeniu /WE/Nr 765/2008 stwierdza się, że: 1) określa ono zasady organizacji i prowadzenia akredytacji jednostek oceniających zgodność wykonujących czynności z zakresu oceny zgodności, 2) stanowi ramy dla nadzoru rynku wyrobów w celu zapewnienia, że spełniają one wysokie wymagania w zakresie ochrony interesów publicznych, takich jak: ogólne zdrowie i bezpieczeństwo, zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy, ochrona konsumentów, ochrona środowiska i bezpieczeństwa publicznego, 3) stanowi ramy dla kontroli wyrobów z krajów trzecich, 4) określa ogólne zasady dotyczące znakowania CE. Akredytacja oznacza poświadczenie przez krajową jednostkę akredytacyjną, że jednostka oceniająca zgodność spełnia wymagania określone w normach zharmonizowanych oraz, w stosownych przypadkach, wszelkie dodatkowe wymagania, w tym wymagania określone w odpowiednich systemach sektorowych konieczne do realizacji określonych czynności związanych z oceną zgodności. Każde państwo członkowskie Unii wyznacza jedną jednostkę akredytującą. W Polsce krajową jednostką akredytującą jest Polskie Centrum Akredytacji. Akredytacja jest udzielana na wniosek zainteresowanej jednostki certyfikacyjnej, jednostki kontrolującej, laboratorium lub innego podmiotu przeprowadzającego oceny zgodności lub weryfikacje, po dokonaniu ich oceny i potwierdzeniu, że

5 spełniają wymagania i warunki określone w odpowiednich Polskich Normach, a w przypadku ich braku - w odpowiednich dokumentach organizacji międzynarodowych. Nadzór rynku gwarantuje, że objęte wspólnotowym prawodawstwem harmonizacyjnym produkty, które przy zastosowaniu zgodnie z ich przeznaczeniem i w przewidywalnych warunkach oraz przy właściwym montażu i konserwacji zagrażają zdrowiu i bezpieczeństwu użytkowników lub które są niezgodne ze stosownymi wymaganiami ustanowionymi we wspólnym prawodawstwie harmonizacyjnym, zostaną wycofane z obrotu lub ich udostępnianie na rynku zostanie zakazane lub ograniczone, a opinia publiczna, Komisja i pozostałe państwa członkowskie zostaną o tym należycie poinformowane. Krajowe struktury i programy nadzoru rynku powinny zapewniać możliwość podjęcia skutecznych działań w odniesieniu do każdej kategorii produktów podlegającej wspólnotowemu prawodawstwu harmonizacyjnemu. Do kontroli produktów przywożonych do Wspólnoty zobowiązane są organy celne. Organy odpowiedzialne za kontrole na granicach zewnętrznych zawieszają dopuszczenie produktu do swobodnego obrotu na rynku Wspólnoty w przypadku stwierdzenia w trakcie kontroli któregokolwiek z następujących przypadków: 1) produkt wykazuje cechy, które dają podstawę do przypuszczeń, że stanowi po-ważne zagrożenie dla zdrowia, bezpieczeństwa, środowiska, 2) braku dokumentacji lub oznakowania wymaganych przez wspólnotowe prawodawstwo harmonizacyjne, 3) fałszywego lub mogącego wprowadzić w błąd oznakowania CE. Organy odpowiedzialne za kontrolę na granicach zewnętrznych natychmiast informują organy nadzoru rynku o takim zawieszeniu. Jednak produkt, którego dopuszczenie do obrotu zostało zawieszone, zostaje dopuszczony do obrotu, jeżeli w ciągu trzech dni roboczych od zawieszenia organy podejmujące taką decyzję nie zostaną powiadomione o jakimkolwiek działaniu podjętym przez organy nadzoru rynku oraz pod warunkiem, że wszystkie pozostałe wymogi i formalności związane z dopuszczeniem zostały spełnione. W przypadku gdy organy nadzoru rynku stwierdzą, że dany produkt stwarza poważne zagrożenie, mogą zakazać wprowadzenia produktu do obrotu. W takiej sytuacji organy te zwracają się do organów odpowiedzialnych za kontrole na gra-nicach zewnętrznych o niedopuszczenie produktu do swobodnego obrotu oraz o umieszczenie adnotacji Produkt niezgodny z przepisami - niedopuszczony do swobodnego obrotu - rozporządzenie /WE/nr 765/2008 na fakturze handlowej i każdym innym istotnym dokumencie towarzyszącym produktowi lub w przypadku elektronicznej obróbki danych - w systemie przetwarzania danych. Oznakowanie CE oznacza oznakowanie, za pomocą którego producent wskazuje, że produkt spełnia mające zastosowanie wymagania określone we wspólnotowym prawodawstwie harmonizacyjnym przewidującym jego umieszczenie. Oznakowanie CE może zostać umieszczone wyłącznie przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela wyłącznie na produktach, dla których jest to przewidziane na mocy szczegółowych wspólnotowych przepisów harmonizacyjnych.

6 Umieszczając oznakowanie CE, producent lub upoważniony przedstawiciel wskazują, że przejmują na siebie odpowiedzialność za zgodność produktu ze wszystkimi obowiązującymi wymaganiami określonymi w odnośnym wspólnotowym prawodawstwie harmonizacyjnym. Oznakowanie CE stanowi jedyne oznakowanie stwierdzające zgodność produktu z obowiązującymi wymaganiami prawodawstwa harmonizacyjnego określającego warunki takiego znakowania. 3. Normalizacja Najczęściej do korzyści wynikających z normalizacji zalicza się zwiększenie przydatności wyrobów, procesów i usług do celów, którym mają one służyć, zapobieganie powstawaniu barier w handlu oraz ułatwienie współpracy technicznej28. W ramach strategii Unii Europejskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia Komisja oraz Rada Unii Europejskiej uznały normalizację za kluczowy instrument pobudzania innowacyjności i ważny element podwyższenia konkurencyjności wyrobów i usług. Nowe wyzwania gospodarcze, przyśpieszone cykle rynkowe, konwergencja technologii, globalizacja rynków oraz wyzwania ekologiczne i społeczne powodują, że normalizacja musi przystosować się do tempa zmian zachodzących we współczesnym świecie, aby wspierać, a nie hamować, innowacyjność i konkurencyjność gospodarki. Jednocześnie obserwujemy rosnącą międzynarodową konkurencję w ustanawianiu norm ze strony wschodzących potęg gospodarczych takich jak Chiny czy Indie, traktujących normalizację jako istotny instrument strategii gospodarczych. Ogólnie rzecz ujmując, normalizacja to dobrowolna współpraca między przemysłem, konsumentami, władzami publicznymi i innymi zainteresowanymi stronami na rzecz rozwijania specyfikacji technicznych opartych na konsensusie. W normie europejskiej EN 45020:2006 normalizacja definiowana jest jako działalność mająca na celu uzyskanie optymalnego, w danych okolicznościach, stopnia uporządkowania w określonym zakresie, poprzez ustalanie postanowień przeznaczonych do powszechnego i wielokrotnego stosowania, dotyczących problemów istniejących lub możliwych do wystąpienia. Działalność ta polega w szczególności na opracowywaniu, publikowaniu i wdrażaniu norm. Norma jest dokumentem przyjętym na zasadzie konsensusu i zatwierdzonym przez upoważnioną jednostkę organizacyjną, ustalającym - do powszechnego i wielokrotnego stosowania - zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów działalności lub ich wyników i zmierzającym do uzyskania optymalnego stopnia uporządkowania w określonym zakresie. Przedmiotem normalizacji w szerokim znaczeniu może być wyrób, proces lub usługa, a więc zarówno dowolny materiał, składnik, wyposażenie, jak i procedura, metoda, system zarządzania lub obszar działalności. Normalizacja formalna przebiega na trzech poziomach, obejmujących krajowe, regionalne i międzynarodowe jednostki normalizacyjne. Normalizacja nieformalna prowadzona jest przez poszczególne branże, stowarzyszenia, a nawet poszczególne przedsiębiorstwa i urzędy. Różni się ona przede wszystkim zakresem podmiotowym, czasowym i zasięgiem geograficznym. Hierarchię norm przedstawia rysunek 2. Do wiodących organizacji tworzących międzynarodowe normy zalicza się przede wszystkim: - ISO - Międzynarodową Organizację Normalizacyjną,

7 - IEC - Międzynarodową Organizację Normalizacyjną Elektrotechniczną, - ITU - Międzynarodową Unię Telekomunikacyjną. ISO powstała w 1946 r. na bazie Międzynarodowej Federacji Narodowych Komitetów Normalizacyjnych. Celem działania ISO jest przyczynianie się do rozwoju normalizacji na całym świecie, ułatwienie wymiany towarów między krajami, świadczenie usług i realizowanie stałego współdziałania w dziedzinie nauki, techniki i ekonomii. Członkami ISO jest 159 narodowych organizacji normalizacyjnych z dużych i małych państw zarówno uprzemysłowionych, jak i rozwijających się i będących w okresie transformacji. W portfelu ISO jest ponad norm dotyczących gospodarki, zarządzania i społeczeństwa zawierających praktyczne narzędzia dla wszystkich trzech wymiarów zrównoważonego rozwoju - ekonomicznego, środowiskowego i społecznego. Normy ISO dostarczają rozwiązań i pomagają w osiąganiu korzyści dla większości sektorów działalności, włączając w to: rolnictwo, budownictwo, przemysł maszynowy i ciężki, dystrybucję, sprzęt medyczny, informacyjne i komunikacyjne technologie, środowisko, energetykę, zarządzanie jakością, ocenę zgodności i usługi. Normy ISO są rezultatem globalnego konsensu dotyczącego najnowocześniejszej technologii lub dobrych praktyk.

8 * CAC - Codex Alimentarius Commission, IPPC - International Plant Protection Convention, OIE - Office International des Epizooties, OIML - International Organization for Legal Metrology ** BRC - British Retail Consortium, The BRC Global Standards to zestaw czterech norm, które zawierają wymagania dotyczące produkcji, pakowania, magazynowania i sprzedaży bezpiecznej żywności i wyrobów konsumenckich. GLOBALGAP - jest organizacją prywatną wydającą certyfikaty dla produktów rolniczych *** API - normy przemysłu naftowego, GSM - telefonów komórkowych, ASTM - American Society for Testing and Materia Rys.2.Hierarchia norm Źródło: opracowano na podstawie ISO i UNIDO, Building Trust. The Conformity Assessment Toolbox, Genewa 2010, Zakres działalności normalizacyjnej ISO obejmuje wszystkie obszary z wyjątkiem elektrotechniki i elektroniki zwanych ogólnie elektrotechnologią, za które odpowiada IEC, oraz telekomunikacji, stanowiącej domenę ITU. Te trzy organizacje razem tworzą the World Standards Cooperation (WSG) i współpracują na obszarze międzysektorowym, na przykład technologii informacyjnych czy nanotechnologii. Do europejskich organów normalizacyjnych zalicza się: - Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN), - Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki (CENELEC), - Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych (ETSI). Większość europejskich norm i specyfikacji technicznych jest tworzona przez CEN. Misją Komitetu jest promowanie gospodarki europejskiej w handlu światowym i wspieranie działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa zarówno mieszkańcom Europy, jak i środowisku, w którym oni żyją. Na mocy porozumienia ISO i CEN (Vienna Agreement) - uznaje się prymat norm międzynarodowych oraz adaptowanie tych samych tekstów zarówno jako Normy ISO, jak i Norm Europejskich. Trzy wymienione powyżej organizacje europejskie ściśle ze sobą współpracują przy zachowaniu różnic w zakresie odpowiedzialności i kompetencji. Krajową jednostką normalizacyjną w Polsce jest Polski Komitet Normalizacyjny (PKN). Do zadań PKN należy między innymi: 1) określanie stanu i kierunków rozwoju normalizacji, 2) organizowanie i nadzorowanie działań związanych z opracowywaniem i rozpowszechnianiem Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych, 3) zatwierdzanie i wycofywanie Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych,

9 4) reprezentowanie Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych i regionalnych organizacjach normalizacyjnych, 5) organizowanie i prowadzenie działalności szkoleniowej, wydawniczej, promocyjnej i informacyjnej dotyczącej normalizacji, 6) opiniowanie projektów aktów prawnych związanych z normalizacją. Polska, będąc członkiem CEN, jest zobowiązana do nadania normie europejskiej statusu normy krajowej bez wprowadzania jakichkolwiek zmian. Przedstawiona powyżej hierarchia sformalizowanych międzynarodowych, regionalnych i krajowych norm jest uzupełniana funkcjonującymi w praktyce gospodarczej normami opracowanymi przez poszczególne branże, a nawet przedsiębiorstwa czy grupy przedsiębiorstw w celu określenia wymagań w transakcjach z innymi przedsiębiorcami, w tym szczególnie z dostawcami. Ten rodzaj normalizacji jest określany jako normalizacja nieformalna. Szczególnie dynamiczny rozwój tych tzw. norm prywatnych nastąpił na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku, kiedy tzw. konsorcja i fora rozwijały branżowe specyfikacje zwłaszcza w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ITC). W wielu przypadkach normy te stanowione były przez nieliczną grupę przedsiębiorstw z branży ITC. Jednak w miarę upływu czasu stawały się one popularne w całej branży stając się w ten sposób de facto normami międzynarodowymi. Z kolei w branży rolno-spożywczej firmy zajmujące się sprzedażą tych produktów, zaniepokojone wieloma zdarzeniami podważającymi zaufanie konsumentów do bezpieczeństwa sprzedawanych artykułów, stworzyły forum współpracy między ekspertami z zakresu bezpieczeństwa żywności reprezentującymi sprzedawców i producentów artykułów żywnościowych z całego świata - Global Food Safety Initiative (GFSI). Współpraca ta jest koordynowana przez The Consumer Goods Forum, światową sieć producentów i sprzedawców. Forum składa się z 400 członków pochodzących z 150 państw. GFSI nie prowadzi żadnej działalności certyfikacyjnej, jedynie dokonuje porównań funkcjonujących norm dotyczących żywności z kryteriami bezpiecznej żywności opisanymi w dokumencie GFSI Guidance Document. Certyfikaty dotyczące produktów rolniczych wystawiane są natomiast zgodnie z normami wydawanymi przez GLOBALGAP - organizację powstałą w 2007 r. w wyniku przekształcenia powstałej w 1997 r., z inicjatywy sprzedawców zrzeszonych w Euro-Retailer Produce Working Group (EUREP), organizacji EURGAP. Certyfikacja GLOBALGAP jest realizowana przez ponad sto niezależnych organizacji działających w ponad 100 krajach47. Również światowy zasięg mają certyfikaty przyznawane zgodnie z wymaganiami zawartymi w BRC Global Standards. Zestaw podstawowych czterech norm zawiera wymagania, jakie muszą być spełnione w produkcji, pakowaniu, magazynowaniu i sprzedaży bezpiecznej żywności i wyrobów konsumenckich (np. mebli, tekstyliów, zabawek, kosmetyków, sprzętu elektrycznego, szamponów i farb).

10 Normy odnoszące się do aspektów społecznych i środowiskowych są najczęściej powiązane z procesem ustanawiania postanowień umownych, certyfikacją i etykietowaniem. Dotyczą one najczęściej ekoetykietowania, zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi (np. lasami) i społecznej odpowiedzialności. Organizacją, która zrzesza podmioty zajmujące się stanowieniem norm i certyfikacją z tego zakresu, jest na przykład ISEAL Alliance (International Social and Environmental Accreditation and Labelling Alliance) zarejestrowana w 2002 r. w Wielkiej Brytanii jako organizacja działająca nie dla zysku. Zasadnicza różnica między normami przyjmowanymi przez te organizacje a wcześniej omawianymi normami sformalizowanymi na przykład przez ISO czy IEC nie polega na ich powszechności, ale raczej na tym, że w pracach ISO i IEC przestrzega się skrupulatnie zasad i norm zawartych w dokumentach WTO50 i akceptuje Kodeks Dobrych Praktyk. 4. Miejsce znormalizowanych systemów zarządzania w zarządzaniu organizacją Rynkowe i sformalizowane wymagania dla wyrobów i usług wymagają nie tylko dokumentacji dotyczącej technicznych charakterystyk, ale również odnoszących się do zarządzania produkcją i dystrybucją. Wynika to z tego, że sposób zarządzania organizacją może w znacznej mierze decydować ostatecznie o klęsce lub sukcesie na rynku danego producenta wyrobów lub podmiotu świadczącego usługi. W tradycyjnym ujęciu zarządząnie to, zdaniem R. Griffina, zestaw działań obejmujący planowanie i podejmowanie decyzji, organizowanie, przewodzenie, tj. kierowanie ludźmi i kontrolowanie, skierowanych na zasoby organizacji (ludzkie, finansowe, rzeczowe i informacyjne) i wykorzystywanych z zamiarem osiągnięcia celów organizacji w sposób sprawny i skuteczny. Według A. K. Koźmińskiego i D. Jemielniaka zarządzanie to umiejętność praktyczna, na którą składa się rozległa i zróżnicowana wiedza, praktyka oraz przyrodzone talenty i zdolności. Do funkcji zarządzania zaliczają: planowanie, organizowanie, zarządzanie informacją i wiedzą, zarządzanie finansami organizacji, zarządzanie operacjami, politykę personalną, marketing i public relations, negocjacje i kontrolę. Peter F. Drucker podkreśla, że istotą zarządzania jest produktywne wykorzystanie wiedzy. Jest ono zatem funkcją społeczną. Celem zarządzania jest zapewnienie oczekiwanych rezultatów wynikających z działalności danej organizacji. Według tego autora zarządzanie jest niejako narzędziem, które ma zapewnić instytucji, niezależnie od tego, czy będzie nią przedsiębiorstwo, Kościół, uniwersytet czy szpital, możliwość osiągnięcia zamierzonych wyników w otoczeniu, w którym działa. Zwiększeniu skuteczności i efektywności organizacji w osiąganiu celów służy zidentyfikowanie, zrozumienie i właściwe zarządzanie wzajemnie powiązanymi procesami zachodzącymi w organizacji. Podejście systemowe wymaga podkreślenia znaczenia podsystemów, czyli określonego systemu w ramach szerszego systemu. Na przykład funkcje marketingu, produkcji i finansów w przedsiębiorstwie są nie tylko samodzielnymi systemami, lecz również podsystemami w ramach całego przedsiębiorstwa. Ze względu na ich współzależność zmiana w jednym podsystemie może wpływać na inne podsystemy. Wszystkie te okoliczności brane są pod uwagę przy tworzeniu przez międzynarodowe organizacje normalizacyjne norm związanych z dobrymi praktykami zarządzania mającymi służyć poprawie

11 zarządzania na przykład jakością, działalnością środowiskową, bezpieczeństwem i higieną pracy, bezpieczeństwem informacji, bezpieczeństwem żywności czy działaniami z zakresu społecznej odpowiedzialności. Trzeba wyraźnie podkreślić, że znormalizowane systemy zarządzania stanowią jedynie jedno z narzędzi, które może być wykorzystywane w procesie zarządzania organizacją. Systemy te sprzyjają ustanowieniu niezbędnego, minimalnego zestawu wymagań, których spełnienie powinno umożliwić osiągniecie zaplanowanych, zgodnych z wymaganiami klientów wyników. Literatura Drucker, P.F., Myśli przewodnie Druckera, MT Biznes, Warszawa Drucker, P.F., Zarządzanie w XXI wieku, Muza S. A., Warszawa Europa Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, Bruksela , KOM/2010/2020, wersja ostateczna. Griffin, R.W., Podstawy zarządzania organizacjami, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Koźmiński, A.K., Jemielniak, D., Zarządzanie od podstaw, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa Strange, T., Bayley, A., Sustainable Development. Linking Economy, Society, Environment, OECD Wielka encyklopedia PWN, Warszawa Akty prawne Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, tekst jednolity, Dz.U. z 2008, nr 25, poz Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach, tekst jednolity, Dz.U z 2004, nr 243, poz z późn. zmianami, Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności, Dz.U. nr 166, poz. 360 z późn. zmianami. Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji, Dz.U nr 169, poz z późn. zmianami. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiające wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu. Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 768/2008/WE z dnia 9 lipca 2008 r. w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu. Normy PN-EN ISO/IEC Ocena zgodności. Terminologia i zasady ogólne, PKN, Warszawa 2006.

12 PN-EN Normalizacja i dziedziny związane. Terminologia ogólna, PKN, Warszawa Strony internetowe European Committee for Standardization, European Committee for Electrotechnical Standardization, European Telecommunications Standards Institute, Global Food Safety Initiative (GFSI), International Elektrotechnical Comission, International Telecommunication Union; ISEAL Alliance, Międzynarodowa Konwencja Metryczna, Remiszewska ]., Potrzeba i skutki współpracy z zagranicą, Pytania kontrolne 1.Jakim przedsięwzięciom służy projekt Komisji Europejskiej Strategia Europa 2020, 2. Co jest istotą zrównoważonego rozwoju, 3.Co w polityce zrównoważonego rozwoju, określa się filarami tego rozwoju, 4.Co jest domeną metrologii przemysłowej, 5. Jakie dziedziny stanowią zakres metrologii prawnej, 6. Międzynarodowa Konwencja Metryczna podpisana została przez 17 państw w 1875 r, w którym roku do Konwencji przystąpiła Polska 7. Co oznacz ocena zgodności, 8. Kto wydaje poświadczenie, że jednostka oceniająca zgodność spełnia wymagania określone w normach zharmonizowanych, 9. Co oznacza oznakowanie CE, 10.Jak w normie europejskiej EN 45020:2006 definiowana jest normalizacja.

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA

EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA Numer publikacji EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA (EA MLA) CEL Niniejszy dokument określa warunki Wielostronnego Porozumienia EA, w ramach którego sygnatariusze wzajemnie uznają równoważność swoich

Bardziej szczegółowo

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 2 Instytucją zajmującą się kwestiami norm technicznych i jakościowych oraz ich standaryzacją jest Koreańska Agencja Standardów i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UBIEGAJĄCYCH SIĘ O ZGODĘ PREZESA URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO NA WYKONYWANIE OCEN ZGODNOŚCI W OBSZARZE KOLEI Wydanie 1 Warszawa, 27.10.2015

Bardziej szczegółowo

EA INF/04:2012 Deklaracja akceptacji i uznawania działań prowadzonych w ramach EA MLA

EA INF/04:2012 Deklaracja akceptacji i uznawania działań prowadzonych w ramach EA MLA EA INF/04:2012 Deklaracja akceptacji i uznawania działań prowadzonych w ramach EA MLA Numer Publikacji EA-INF/04:2012 OŚWIADCZENIE O AKCEPTACJI I UZNAWANIU DZIAŁALNOŚCI PROWADZONEJ W RAMACH EA MLA CEL

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej, działający w ramach Polskiego

Bardziej szczegółowo

Strategianormalizacji europejskiej

Strategianormalizacji europejskiej Strategianormalizacji europejskiej wg rozporządzenia UE Spotkanie CBT 24.09.2014 Jolanta Kochańska Z-ca Prezesa PKN ds. Normalizacji Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1025/2012 z dnia

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

WWW. ATOMIK.PL ATOMIK

WWW. ATOMIK.PL ATOMIK OFERTA WWW..PL SPIS TREŚCI: 1. Prezentacja firmy 2. Informacja o jednostce certyfikującej: w Polsce: Polskie Centrum Akredytacji oraz międzynarodowej jednostce ILAC/MRA 3. Certyfikat Akredytacji go 4.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne Dz.U.04.195.2011 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie systemów oceny zgodności, wymagań, jakie powinny spełniać notyfikowane jednostki uczestniczące w ocenie zgodności,

Bardziej szczegółowo

REWIZJA I PROCEDURY CERTYFIKACJI I AKREDYTACJI (ZASADY OGÓLNE)

REWIZJA I PROCEDURY CERTYFIKACJI I AKREDYTACJI (ZASADY OGÓLNE) Rewizja i Procedury Certyfikacji i Akredytacji poprawiony styczeń 2008 Polski System Certyfikacji Leśnictwa PEFC dokument nr 1 luty 2005 REWIZJA I PROCEDURY CERTYFIKACJI I AKREDYTACJI (ZASADY OGÓLNE) Rada

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE JAKOŒCI

WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE JAKOŒCI MARIAN GO ÊBIOWSKI WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE JAKOŒCI STUDIA I PRACE WYDZIA U NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZ DZANIA NR 12 211 Marian Go³êbiowski WYBRANE ZAGADNIENIA NORMALIZACJI W DZIEDZINIE

Bardziej szczegółowo

TRANSPORTOWY DOZÓR TECHNICZNY JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA 1468. System oceny zgodności w Polsce jak to działa?

TRANSPORTOWY DOZÓR TECHNICZNY JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA 1468. System oceny zgodności w Polsce jak to działa? System oceny zgodności w Polsce jak to działa? Unijne akty horyzontalne Decyzja PE i Rady UE nr 768/2008/WE w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu Rozporządzenie nr 765/2008/WE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI

PROGRAM CERTYFIKACJI Opracował: PROGRAM CERTYFIKACJI Zatwierdził: Strona/Stron: 1/5 1. Informacje wstępne Przedstawiony program certyfikacji produktów w systemie Jakość-Tradycja stosowany jest przez Biuro Certyfikacji COBICO

Bardziej szczegółowo

METROLOGIA PRAWNA W LABORATORIUM

METROLOGIA PRAWNA W LABORATORIUM Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB METROLOGIA PRAWNA W LABORATORIUM Jacek Pilecki RADWAG Wagi Elektroniczne Metrologia - nauka o pomiarach i ich zastosowaniach Metrologia Prawna Dział metrologii

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

OCENA SKUTKÓW REGULACJI Nazwa projektu Projekt ustawy o zmianie ustawy o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-06-17 12:33:54

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-06-17 12:33:54 Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-06-17 12:33:54 2 Z chwilą wejścia Polski do Unii Europejskiej temat przeszkód i barier w dostawach polskich towarów i usług do Wielkiej Brytanii przestał być aktualny.

Bardziej szczegółowo

Zadania Inspekcji w świetle przepisów ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych

Zadania Inspekcji w świetle przepisów ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych Zadania Inspekcji w świetle przepisów ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych Produkty tradycyjne i regionalne - wprowadzanie do obrotu i wydawanie świadectw jakości Ustawa o jakości handlowej

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI

PROGRAM CERTYFIKACJI Opracował: Zatwierdził: Strona/Stron: 1/5 1. Informacje wstępne Przedstawiony program certyfikacji produktów tradycyjnych i regionalnych. COBICO Sp. z o.o. jako jednostka certyfikująca wyroby jest akredytowana

Bardziej szczegółowo

Akredytacja w Polsce Rola Rady ds. Akredytacji

Akredytacja w Polsce Rola Rady ds. Akredytacji Eurolab Pollab Międzynarodowe Seminarium poświęcone materiałom odniesienia Akredytacja w Polsce Rola Rady ds. Akredytacji dr Wojciech Henrykowski Warszawa, 02.04.2014 r. 1 1 Początki akredytacji w Polsce

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

MEMORANDUM. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym

MEMORANDUM. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym MEMORANDUM Warszawa, październik 2012 r. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym Niniejsze Memorandum zostało zawarte w dniu..

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KZ NR 503 ds. Facility Management

PLAN DZIAŁANIA KZ NR 503 ds. Facility Management PLAN DZIAŁANIA KZ NR 503 ds. Facility Management Strona 1 STRESZCZENIE Termin Facility Management (FM) nie ma idealnego przekładu na język polski. Często spotykanym tłumaczeniem pojęcia FM jest zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

UDT a Utrzymanie Ruchu

UDT a Utrzymanie Ruchu Oferta UDT dla Służb Utrzymania Ruchu Misja UDT Misją Urzędu Dozoru Technicznego jest ograniczanie ryzyka związanego z eksploatacją urządzeń technicznych w Polsce do poziomu akceptowalnego przez społeczeństwo.

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RZĄDU. Data przyjęcia stanowiska przez Komitet do Spraw Europejskich 20 grudnia 2012 r. 4 lutego 2013 r.

STANOWISKO RZĄDU. Data przyjęcia stanowiska przez Komitet do Spraw Europejskich 20 grudnia 2012 r. 4 lutego 2013 r. STANOWISKO RZĄDU I. METRYKA DOKUMENTU Tytuł KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW: Plan działania w dziedzinie e-zdrowia

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów STRESZCZENIE Środowisko biznesowe: Zakres objęty działalnością KT 184 jest niezwykle szeroki i ma charakter wybitnie intersektorowy, gdyż dotyczy nie tylko

Bardziej szczegółowo

Norma ISO 26000 Zasady, obszary i działania Wyzwania praktyczne. Dr inż. Zofia Pawłowska

Norma ISO 26000 Zasady, obszary i działania Wyzwania praktyczne. Dr inż. Zofia Pawłowska Norma ISO 26000 Zasady, obszary i działania Wyzwania praktyczne Dr inż. Zofia Pawłowska 1 Odpowiedzialnośd społeczna powinna przenikad każdą decyzję, bez względu na to, czy dotyczy ona pracowników, wyrobów,

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2016/C 209/02)

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2016/C 209/02) 10.6.2016 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 209/9 Komunikat Komisji w ramach wdrażania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008, decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Liczniki energii elektrycznej czynnej - prawna kontrola metrologiczna

Liczniki energii elektrycznej czynnej - prawna kontrola metrologiczna Liczniki energii elektrycznej czynnej - Główny Urząd Miar Piknik AMI w Krakowie, 19 listopada 2015 r. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. z 2013 r. poz. 1069) Art. 1 Celem ustawy jest

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK OCENIAJĄCYCH ZGODNOŚĆ DO CELÓW NOTYFIKACJI Wydanie 1 Warszawa, 26.09.2013 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 3 2 Definicje... 4 3 Wymagania akredytacyjne...

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1)

USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1) Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2004 r. Nr 93, poz. 898. Art. 1. Ustawa określa zadania i właściwość organów i jednostek

Bardziej szczegółowo

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain.

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. KARTA DOSTAWCÓW Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. Grupa przystąpiła do Światowego Paktu Global Compact Narodów

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 14 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze. (druk nr 387)

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 14 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze. (druk nr 387) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 14 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze (druk nr 387) USTAWA z dnia 3 lipca 2002 r. PRAWO LOTNICZE (Dz. U. z 2012

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Współpraca w zakresie badań i certyfikacji na rynku Unii Celnej i Wspólnego Obszaru Gospodarczego Rosji, Białorusi i Kazachstanu. 7 grudnia 2012 r.

Współpraca w zakresie badań i certyfikacji na rynku Unii Celnej i Wspólnego Obszaru Gospodarczego Rosji, Białorusi i Kazachstanu. 7 grudnia 2012 r. Współpraca w zakresie badań i certyfikacji na rynku Unii Celnej i Wspólnego Obszaru Gospodarczego Rosji, Białorusi i Kazachstanu 7 grudnia 2012 r. 1 Zakres świadczonych usług: Certyfikacja systemów zarządzania

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej

PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej STRESZCZENIE Komitet Techniczny 257 ds. Metrologii Ogólnej został powołany w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego, którego misją jest sprawne

Bardziej szczegółowo

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PC-04 PROGRAM CERTYFIKACJA ZGODNOŚCI WYROBU Z KRYTERIAMI TECHNICZNYMI certyfikacja dobrowolna Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 czerwca 2016 r. Poz. 878 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 17 czerwca 2016 r. w sprawie dokonywania oceny zgodności urządzeń radiowych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Jakość materiałów budowlanych w Polsce. Systemy oceny, atesty, polskie normy. Badania.

Jakość materiałów budowlanych w Polsce. Systemy oceny, atesty, polskie normy. Badania. Jakość materiałów budowlanych w Polsce. Systemy oceny, atesty, polskie normy. Badania. Polskie przepisy wprowadzające uregulowania UE - OBSZAR REGULOWANY - budownictwo Ustawa Prawo Budowlane z dnia 7 lipca1994

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA CERTYFIKACJI WYROBÓW ICW

INSTRUKCJA CERTYFIKACJI WYROBÓW ICW Ośrodek Certyfikacji Wyrobów IPS TABOR Jednostka ds. Certyfikacji tel. +48 61 6641420; +48 61 6641429; +48 61 6641434 fax. +48 61 6641420; +48 61 6534002 e-mail: certyfikacja@tabor.com.pl Instytut Pojazdów

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r. Dz.U.2005.37.328 2007.06.07 zm. Dz.U.2007.90.597 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie jednolitości miar i dokładności pomiarów związanych z obronnością i bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie CE a certyfikacja dobrowolna konkurencja czy synergia

Oznaczenie CE a certyfikacja dobrowolna konkurencja czy synergia Oznaczenie CE a certyfikacja dobrowolna konkurencja czy synergia mgr inż. Sławomir Wilczyński Polski Komitet Normalizacyjny OBSZAR ZHARMONIZOWANY W UE OBSZAR NIE ZHARMONIZOWANY W UE Dyrektywy UE ( prawo

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04)

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04) 7.7.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 183/45 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK Nr ZK - 6. Informator o programach certyfikacji prowadzonych przez GLOBAL QUALITY Sp. z o.o.

ZAŁĄCZNIK Nr ZK - 6. Informator o programach certyfikacji prowadzonych przez GLOBAL QUALITY Sp. z o.o. Strona 1 / 6 1. INFORMACJA O JEDNOSTCE CERTYFIKUJĄCEJ GLOBAL GLOBAL Sp. z o. o jest spółką zarejestrowaną w Polsce od 2011 roku z siedzibą w Warszawie. Zakres działalności Spółki obejmuje: certyfikację

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH W ZAKRESIE SYSTEMU QAFP Wydanie 1 Warszawa, 30.11.2012 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Definicje...3 3 Wymagania akredytacyjne...3

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe urządzenia transportowe

Ciśnieniowe urządzenia transportowe Ciśnieniowe urządzenia transportowe Art. 19a. Ciśnieniowe urządzenia transportowe przewożone transportem drogowym powinny odpowiadać określonym w umowie ADR wymaganiom technicznym, zwanym dalej "wymaganiami".

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych.

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Potwierdzając swoje zaangażowanie w nowe normy o zasięgu europejskim EN

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

POLITYKA OCHRONY KONSUMENTÓW: ZASADY I INSTRUMENTY

POLITYKA OCHRONY KONSUMENTÓW: ZASADY I INSTRUMENTY POLITYKA OCHRONY KONSUMENTÓW: ZASADY I INSTRUMENTY Europejska polityka ochrony konsumentów stanowi podstawowy element dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego. Jej celem jest zapewnienie prawidłowych

Bardziej szczegółowo

Samodzielny audit z zakresu ochrony danych osobowych oraz przygotowanie do kontroli z Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych

Samodzielny audit z zakresu ochrony danych osobowych oraz przygotowanie do kontroli z Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych Samodzielny audit z zakresu ochrony danych osobowych oraz przygotowanie do kontroli z Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych Wykładowca mgr prawa i mgr inż. elektronik Wacław Zimny audyt

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji

PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 317 ds. Wentylacji i Klimatyzacji STRESZCZENIE KT ds. Wentylacji i Klimatyzacji obejmuje swoim zakresem systemy wentylacji i klimatyzacji w budynkach mieszkalnych zamieszkania

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r.

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r. Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych Bronisze, 04.12.2015 r. 1 Zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest m.in. sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

DECYZJE. (Tekst mający znaczenie dla EOG)

DECYZJE. (Tekst mający znaczenie dla EOG) L 289/18 5.11.2015 DECYZJE DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2015/1984 z dnia 3 listopada 2015 r. w sprawie określenia okoliczności, formatów i procedur notyfikacji zgodnie z art. 9 ust. 5 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE a. Przepisy europejskie i krajowe dla wyrobów budowlanych obowiązujące po 1 lipca 2013 roku Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Plan prezentacji Znaczenie bezpieczeństwa produktów w zjednoczonej Europie Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością

Systemy zarządzania jakością Systemy zarządzania jakością cechy, funkcje, etapy wdrażania systemu Prezentacja na spotkanie 3 System zarządzania jakością - czym jest a czym nie jest? System zarządzania jakością jest: zbiorem reguł,

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 283 ds. Materiałów Stomatologicznych

PLAN DZIAŁANIA KT 283 ds. Materiałów Stomatologicznych Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 283 ds. Materiałów Stomatologicznych STRESZCZENIE Zadaniem Komitetu Technicznego 283 ds. Materiałów Stomatologicznych powołanego w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Bardziej szczegółowo

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing http://www.varbak.com/fotografia/olbrzym-zdj%c4%99%c4%87-sie%c4%87-paj%c4%85ka; 15.10.2012 Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing dr Anna Jęczmyk Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Warunki uczestnictwa w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 1 2 Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 13.03.2012 r. 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30 Dyrektor Generalny

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 13.03.2012 r. 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30 Dyrektor Generalny Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 13.03.2012 r. 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30 Dyrektor Generalny BDGzp 2120B 13/12 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia dot. postępowania o udzielenie

Bardziej szczegółowo

EA-INF/04:2016 Oświadczenie o akceptacji i uznawaniu działalności prowadzonej w ramach EA MLA

EA-INF/04:2016 Oświadczenie o akceptacji i uznawaniu działalności prowadzonej w ramach EA MLA EA European co-operation for Accreditation EA Europejska Współpraca w dziedzinie Akredytacji Numer publikacji EA-INF/04:2016 Oświadczenie o akceptacji i uznawaniu działalności prowadzonej w ramach EA MLA

Bardziej szczegółowo