AKCJA ULICZNA WALK MAN / Artur Tajber

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AKCJA ULICZNA WALK MAN 1995 1995-2007 / 1995-1977. Artur Tajber"

Transkrypt

1 AKCJA ULICZNA WALK MAN / Artur Tajber Artur Tajber Kraków 2007

2 STREET - ACTION WALK MAN 1996 projekt i książka Artur Tajber, Akcja uliczna Bangkok, Jerusalem, Mexico City Stockholm, Saniago de Chile, Vancouver Cardiff, Milano, Monza, Madrid, Mexico City, Sete Hamilton, Toronto, Belfast, Derry, Ballycastle, Bergen, New York, Tel Aviv, Jerusalem Tokyo, Aichi, Nagano, Kaohsiung, Taipei, Paris Charlottesville, Washington DC, Valencia, Barcelona, Huesca Timisoara, Bergen, Vaasa, Helsinki Dublin, Lyon, Linz, Wien, London, Belfast Bergen Dublin, Cork, Belfast, Roermond, Nove Zamky, Budapest, Chicago, Cincinnati, Lexington, Kraków Bloomington-Normal, Chicago, London, Nagano, Nagoya, Hiroshima, Tokyo, Budapest Bucresti, Vilnius, London, Kingston Upon Hull, Bergen Timisoara Belfast, Derry, London, Poznań, Quebec, Montreal Derry, Dublin, Cork Montreal, Quebec, Sevilla Perth, Edinburgh, London, Belfast, Derry, Dublin, Cork Gent /89 Paris, Grenoble 1983 Paris, London, Lyon, Aix en Provence, Antibes, Arles, Nimes Wien, Zurich, Geneve Paris, Nice, Arles

3 many have eyes but cannot see 3

4 STREET - ACTION / WALK MAN 1996 / akcja uliczna Komentowanie komentarza zawsze sprawia trudność. Zwłaszcza komentarz determinowany chronologią, gdy przedmiotem jest czas. A tak właśnie jest w tym przypadku przynajmniej w znacznej jego części. O potrzebie komentarza jestem jednak przekonany, gdyż widzę, że forma mojej wypowiedzi w zbyt wielkim stopniu odbiega od ogólnie przyjętych zwyczajów i konwencji, a zatem jest duże prawdopodobieństwo odrzucenia jej - odrzucenia przez nieznajomość formuły. Kolejna trudność to miejsce, w którym komentarz ten powinien się znaleźć w porządku (porządkach) tej książki. Konwencje wskazują początek (słowo wstępne) lub koniec (epilog, posłowie). Cóż jednak, jeżeli faktyczny wstęp jest już zaszyty gdzieś wewnątrz, w okolicach chronologicznego punktu zero? (wszak założeniem pierwszego wykładu była chwila, od której równolegle miał zmierzać z biegiem czasu i pod jego prąd ) Cały komentowany wykład jest zbiorem wybiegów, kompromisów i koncesji na rzecz zbiegów toku myśli z miejscem (miejscami) myślenia, na rzecz zbiegów praktyki i teorii, aktów i faktów. Zatem ta znacząca jednak i pierwszorzędna decyzja musi być umniejszona pragmatyką czytania zatem, znajdzie się to słowo od autora gdzieś na początku książki. Otwierającemu książkę jestem więc winien kilka wyjaśnień. Jej zawartość jest niejednorodna. Jej części, elementy, ślizgają się po sobie. Nie było to intencją autora, lecz tak się musiało stać, tak musiało być, gdyż wynika to wprost z postawionego zadania, jest rezultatem natury rzeczy. Nie było to więc intencją autora, choć z drugiej strony można było to przewidzieć. Być może nawet myślałem o tym w tym czasie, gdy pojawił się pomysł zapisania zachodzących w czasie zmian. Ta książka jest o czasie, o przemieszczaniu się, o miastach (może właściwsze określenie to przestrzenie zurbanizowane, lub siatki ulic albo - utrwalone trakty). Jest również o nie do końca uświadamianych prawach natury, które znamy trochę dzięki nauce, ale których nie rozpoznajemy w naszej własnej życiowej praktyce. Jest o przeczuciach pojawiających się na marginesie poznania. Książka ta jest też o sztuce. O sztuce w czasie zamieszania i zwątpienia, gdy większość nas z obawy przed samymi sobą poddaje się nieaktualnym, dawno obalonym regułom, gdy najbardziej prawomocnym staje się w praktyce anachronizm. Przyszło mi bowiem żyć w czasach, w których gwarancją akceptacji nie jest już wierność gustom przemijających generacji, ani odkrywanie nowych formuł czy innowacja, lecz zasada powtarzania, przetwarzania, odtwarzania, kompilacji. Związek sieci dróg i ulic z myśleniem w sztuce (nie mam tu na myśli myślenia o sztuce, lecz właśnie myślenie w sztuce, wtedy, gdy sztukę się robi ) jest dla mnie oczywisty, lecz bardzo trudny do wytłumaczenia. Można powiedzieć, że sztuka powstaje tak, jak lokuje się miasta, i tak, jak miasta rozmija się w procesie rozwoju z planami lokacji. Tyle, że jest to wielkie uproszczenie, można tak powiedzieć o wielu innych niż sztuka ludzkich dziełach, a mnie chodzi o coś więcej. Na swojej drodze znajdowałem znacznie bogatsze w konsekwencje skrzyżowania dróg i myśli. Być może jest wskazówką rola, jaką ma natura, tektonika, ukształtowanie terenu - w korygowaniu biegu dróg; być może dlatego prawdziwe dzieła sztuki bardziej łączą się w mojej wyobraźni z miastami mającymi bogatą (choć nie koniecznie długą), utrwaloną w swym kształcie historię. Uruchamiając proces selekcji, porządkowania i konfigurowania materiałów, pisząc na bieżąco zarówno z myślą o tej książce, jak i kierowany innymi zamiarami, zawsze (od jesieni 1995 roku) miałem przed oczami siebie chodzącego 4 komentowanie komentarza

5 many have eyes but cannot see po ulicach uniwersalnej metropolii, złożonej i wciąż rekonfogurowanej z fragmentów pamiętanych miast. Wiele notatek i fragmentów tekstów powstało po prostu na ulicy, w drodze, w środkach transportu, w chwilach odpoczynku. Faktyczny związek z chodzeniem po miastach, ten fizycznie namacalny, emocjonalny i związany jednością miejsca wydawał mi się zawsze ważniejszy od tematycznej spójności. Stąd tak wiele urwanych wątków, przeskoków, arytmii. Tak bywa coraz częściej nie kończąc historii rozpoczętej w jednym miejscu w niemal mgnieniu oka musimy przenieść się w inne, do innego miasta, gdzie siłą rzeczy zaczyna się inna historia. Po wielokroć zastanawiałem się, czy idea miasta jako synonimu procesu myślenia nie jest dla mnie odpowiednikiem, czy też namiastką systemu mnemonicznego - teatrem pamięci. Jest tu bez wątpienia wiele analogii do Raymonda Lulla, Giulio Camilla czy Roberta Fludda (?). Również związek ze sztuką. Zwłaszcza, gdy odsuniemy pogląd traktujący mnemonikę jako wyłącznie technikę zapamiętywania, pozostając przy jej konstruktach rozumianych jako modele wszechświata. Prawdopodobnie jednak związek ten ma charakter ogólnie gramatyczny, strukturalny, gdyż moje perypatetyczne zabawy nie zmierzają do porządkowania doświadczenia w takim sensie. Różnica jest być może taka, jak pomiędzy gramatyką tradycyjną a generatywną gramatyką Chomskiego. Decyzja o napisaniu, czy też raczej skomponowaniu tej książki, jest skutkiem trudności, oporu, jakie sprawiła mi niespodzianka konfronatacji tego, co wydawało mi się subiektywne, osobnicze i indywidualne, z rytmem przychodzącym z zewnątrz. Ludzkiego z nieludzkim, uniwersalnym. Wspólna natura przeciwieństw, zaprzeczenie logiki i literatury. Ale nie zamierzałem pisać o metafizyce. Jest to zatem eksperyment bardziej na sobie, aniżeli eksperyment literacki czy filozoficzny. Zważywszy okoliczności i motywację, jak również pamiętając o potocznej systematyce, jest to - być może - nietypowa książką artystyczna. autor, Santiago de Chile, maj 2007 Baquedano Avenida Libertador Bernardo O Higgins Avenida Vicuna MacKenna Avenida Irene Morales Avenida Portugal Avenida Diagonal Paraguay (...) Iglesia de la Gratitud Nacional Avenida General Bulnes Avenida Garcia Reyes Avenida R. Sotomayor Avenida Libertad Avenida Esperanza Avenida Maipu Avenida Chacabuco Avenida Matucana moje perypatetyczne zabawy nie zmierzają do porządkowania doświadczenia 5

6 STREET - ACTION / WALK MAN 1996 / akcja uliczna Aktualność......Topicality Wszyscy wiemy co to znaczy, i wiemy, niejako czujemy, co to jest. A jednak, gdy chcemy sprawdzić swą wiedzę, gdy chcemy dojść do większego stopnia precyzji - jesteśmy zaskakiwani. Tak jak i ja poczułem się zaskoczony w momencie, gdy uświadomiłem sobie, że tekst, nad którym siedzę, będzie od pewnego momentu rozrastał się do przodu. Nie tak jak książki, które się czyta (niewiadoma przesuwa się w trakcie czytania coraz bardziej do tyłu, na dalsze strony), lecz ruchem wahadła. Najpierw rekonstrukcja, od dzisiaj, przez wczoraj do przedwczoraj, potem rejestracja, od dzisiaj do jutra. Moment początkowy, skutkiem skutków, pozostanie coraz bardziej wewnątrz. A na dodatek te wszystkie skoki, stany zawahania, retrospekcje. Gdy tekst staje się narzędziem pomiaru, rejestracji, barometrem i chronometrem. Wtedy tekst - bywa - kołysze się przed oczami. (dzisiaj widzę, że chronologia tekstu jest jeszcze bardziej skomplikowana. Trochę jest być może tak, jak gdyby do powyższego opisu dodać strukturę dachówek i pozwolić na swobodne wstawianie takich łat, jak ta; dachówki płyną w jedną stronę od szczytu do krawędzi dachu, ale zakładane są na siebie niejako na odwrót, w przeciwnym spadowi kierunku; tak jest właśnie z fragmentami tekstu, które płyną od tytułowej strony zgodnie z konwencjonalną paginacją, gdy fragmenty same cofają się w czasie). (1997) Przedmiot trwa - fenomen się zmienia; fenomen trwa - zmienia się przedmiot The Object Lasting the Phenomenon Changed; The Phenomenon Lasting the Object Changed Właśnie napisałem te słowa, właściwie przepisałem ze swojego własnego, innego tekstu, do którego trafiły w szerszym cytacie. Przepisując zachowałem sens. Zmieniłem trochę formę, jednak chyba właśnie o to chodzi. Chcę ten fragment umieścić koło dwóch innych: wyższość istot rosnących nad rzeczami robionymi, lęk sztuki przed sztuką. Wszystkie trzy razem przenoszą sens, ten właśnie sens, który tak trudno uchwycić inaczej. Nie, to nie tak, nie przenoszą tego sensu słowa, ani zestawienie tekstów. Wydaje się tylko, że w tych trzech oderwanych zdaniach doszedłem najbliżej, że w tym właśnie momencie nie wydaje się już możliwe pójść dalej. AKCJA ULICZNA - STREET ACTION W styczniu tego roku (1996) podjąłem decyzję zebrania i usystematyzowania przejść po ulicach miast, spacerów pochodzących z różnych okresów i różnie zapisywanych. Idea nadania jednolitej formy wielu (choć nie wszystkim) akcjom realizowanym w długim okresie czasu nurtowała mnie już od dawna. Same akcje rozpoczęły się bezwiednie i samorodnie. Wynikały początkowo z ledwie uzmysłowionej potrzeby; ich źródłem była instynktowna konieczność. Uświadomiona potrzeba notacji przebytej drogi zaczęła dawać się odczuć gdzieś około roku Akcja uliczna nie jest więc wymyślonym projektem czy założonym programem. Nie jest też akcją w sensie czegoś, co podejmuje się z jakiegoś powodu i nakierowuje na cel. Nie jest akcją w rozumieniu sztuki, aż do momentu, w którym nie wyobraziłem jej sobie jako czegoś osobnego i nie poddałem dalszej obróbce. Jak wspomniałem, trudno jest dzisiaj precyzyjnie określić moment, w którym zauważyłem, czy też przyłapałem się na chodzeniu, które było trudne do uzasadnienia. Jestem pewien, że stało się to w miejscu, w którym byłem gościem, którego nie znałem. Dość wcześnie też 6 wyższość istot rosnących nad rzeczami robionymi, lęk sztuki przed sztuką

7 many have eyes but cannot see zauważyłem różnicę pomiędzy chodzeniem po mieście, a wędrowaniem w otwartej przestrzeni - po polach, lasach i górach. Chodząc po mieście mamy ograniczoną możliwość dokonywania skrótów, chodzimy ulicami odpowiadającymi koncepcji komunikacji związanej z lokacją miasta. Oczywiście, może to być natręctwo myśli, obsesja każąca łączyć ze sobą właśnie te, a nie inne, przypadkowo wybrane rzeczy. Dobrze o tym wiedzieć, lecz warto też sprawdzić (o ile da się to sprawdzić?). Czy trzy wyrwane i oderwane zdania mają jakiś rzeczywisty związek z wieloletnim chodzeniem po miastach? Czy łączy je tylko emocja, zbieg okoliczności? Po miastach chodzi się różnie. Są miasta, po których chodzenie wciąga i pasjonuje. Również ulice różnią się nośnością. Bywają takie, które noszą nas długo i zachęcają do kontynuacji drogi, są też jednak uliczki, z których niemal natychmiast musimy zboczyć. Są też miasta, w których bywam stosunkowo często, i po których chodzę (bo muszę), lecz które równocześnie nigdy nie wytwarzają tej szczególnej atmosfery niezbędnej, by uznać przebytą trasę za coś szczególnie znaczącego. Bywa też tak, że miasta znane zbyt dobrze przestają prowokować do bezwiednych wędrówek, lub wymuszają błądzenie wciąż tą samą konfiguracją ulic. Usystematyzowany zbiór ulicznych akcji zawiera tylko najwyraźniej utrwalone (w pamięci, w zapisie) i naj-ważniejsze przejścia ulicami wybranych, zachęcających do chodzenia miast, w których bywałem w latach Bezpośrednim bodźcem do podjęcia decyzji o opracowaniu tego zbioru stało się zjawisko zaobserwowane w listopadzie, w zeszłym roku, gdy stanąłem na moście Lagan. Niebo przysłoniła niespotykana ilość ptaków, które ogromnymi chmarami wirowały nad rzeką i miastem. Poszczególne grupy wirowały niezależnie, naprzemian skupiając się i rozpraszając. Obserwowane w dłuższym czasie wydawały się jednak ukazywać wyższy, nadrzędny porządek organizacji ruchu. Nie wiem, ile o tym porządku może wiedzieć pojedynczy ptak. Nie wiem, ile mogę wiedzieć ja sam - ile się mogę dowiedzieć - krążąc ulicami miast. PIERWSZA WĄTPLIWOŚĆ Tak, chciałem kontynuować przed Aktualnością. Może tak by i było właściwie, przecież jest to już aktualność przeszła? Lecz, z drugiej strony, gdyby wszystko i wszędzie określać przez aktualność (dalszą, bliższą, mniej-bardziej-byłą?), do takiej dojdziemy, o której już nic sensownego powiedzieć nie można ponad: tak, podobno coś takiego było kiedyś. Jest jeszcze inny punkt widzenia, bo aktualność to niekoniecznie teraźniejszość (prosta) - przecież i przeszłość może być aktualna (dzisiaj, ale i w każdym określonym czasie!). Aktualność to niekoniecznie teraźniejszość, ale TO co w AKCIE, bardziej czynność niż moment, raczej pół-idea/pół przedmiot. Aktualność, to jest TO, co w tym momencie - czynne. Tak więc zrezygnowałem z wejścia przed Aktualność. Bo tutaj jest ona (czyli TO) w momencie nieokreślonym (moim teraz, moim jutro - czy moim wczoraj; może nie w moim, a twoim? - gdy czytasz). I ponieważ aktualność w tym, naszym przypadku znaczy tyle, co to, co w akcie inicjacji, to, co daje początek, rezygnuję z dopisywania spraw bieżących zawsze na początku. Będę to robił po Aktualności i po Akcji ulicznej. A - być może - i po Pierwszych Wątpliwościach. Czy jest to brak konsekwencji? Nie mam jasnej odpowiedzi, w gąszczu czasów należy się kierować intuicją (nigdy nie wątpiłem, że osnową intuicji jest żelazna, choć ukryta - logika). W każdym razie faktyczny moment początkowy Akcji Ulicznej, czyli przystanek na Moście Lagan i TAM pod- Chodząc po mieście mamy ograniczoną możliwość dokonywania skrótów 7

8 STREET - ACTION / WALK MAN 1996 / akcja uliczna jęta decyzja równoczesnej rekonstrukcji byłych przejść i zapisywania nowych, czy styczniowe postanowienie podjęcia systematycznej pracy, a może to nie ten moment, tylko ptaki, a ja byłem przypadkowym świadkiem zdarzenia, które to rozpoczyna... W każdym razie, TO trochę się z czasem rozmazuje i chowa wewnątrz tekstu. Tak - bez wątpienia - powinno być, jest to zgodne z naturą rzeczy (i kulturą), jednak - jako, że nie chcę być tylko biernym świadkiem, chcę pozostawić choć symboliczną wskazówkę, gdzie szukać początku nici. (...) Tutaj piszę wyłącznie to, co później będę chciał przepisać, myśli, pomysły, kontynuacje......jak to jest z ludźmi, czy rzeczywiście tych, których lubimy i akceptujemy - wypełniamy czymś i do -, lub nad - wartościowujemy? A tych, których nie lubimy, lub którzy są nam obojętni - widzimy ostrzej i prawdziwej? Znów chodzenie po miastach... Okazuje się że często nie ma znaczenia wielkość miasta, że małe miasta wydają się większe niż są, i vice versa... do Buenos Aires 13 godzin do Buenos Aires (z Charles de Gaule). Potem Santiago de Chile i Valparaiso. W Paryżu był zmrok, ciepło, jasne niebo. Po starcie zrobiło się ciemno. Podobno w Buenos Aires jest teraz 12 stopni Celsjusza. Lecimy nad Nantes, 12:09, już zatoka Biskajska. Kierunek gdzieś na La Coruna. Jeszcze 10,5 tysięcy kilometrów. Za oknem -55 o C. Przespałem Ocean. Jesteśmy mniej więcej gdzieś nad Belo Horizonte. Czas lokalny - 5:45, pod nami Rio km do Buenos Aires. Dla mnie jest 10:49 polskiego czasu. Tak, nadlatujemy nad La Plata od strony Nowej Szwajcarii, świta. Wszyscy lecący dalej, do Santiago, maja nad głową, na oparciach foteli plastikową chorągiewkę ze znakiem zakaz siadania i napisem final. Wysiadamy wszyscy razem - to bedą moje pierwsze kroki na tym kontynencie (już w trakcie pisania czuję ten paradoksalny anachronizm - jak się to ma do Vasco da Gamy, do awanturniczych żeglarzy następnych epok, podróżnikow i emigrantow XIX wieku? Czy - przynajmniej - odczuwam podobne wzruszenie?). Schodzimy do lądowania. Lotnisko. Znajdujemy się w jakimś typowym, bylejakim, handlowym centrum, trochę bardziej zatłoczona i mniej pretensjonalna Galeria Kraków. Rzekomo mamy 30 minut na przesiadkę, czyli kontrolę paszportową, kontrolę bagażu, oraz na znalezienie odpowiedniego stanowiska (8), które zostało w ostatniej chwili wyświetlone na tablicy lotów. Oczywiście, okazało się, że z 30 minut zrobiła sie przeszło godzina, czekamy lekko rozespani, zatłoczeni. Za oknami szaroróżowy, lekko srebrny poranek. Za mgłą horyzontu pojawiają sie góry lub wzgórza - płaskie, wystające wysoko ponad okolice. Niziny Argentyny, eleganckie rolnictwo, systemy irygacyjne, porządek. Półtorej godziny uporządkowanego rolnictwa. Przedgórze, zmienia się faktura płaszczyzn. Więcej nieregularnych, chropowatych wysp, pojawia się światłocień. Nagle zza lewego skrzydła samolotu wyskakuje poszarpana, spieniona śniegiem kurtyna Andów. Mgła znika. Od wschodu szybki wzrost ostrych kamiennych struktur, najpierw przypruszonych na krawędziach śniegiem, potem sama rzeźba śnieżna poprzecinana granatowo brązowymi krawędziami kamienia. Pasma za pasmami, rozpięte pomiędzy południem i północą. W stronę zachodnią przechodzą w brązowe, mocno wypiętrzone, łągodniejsze w kształcie masywy, głębokie doliny, znów pojawia się mgła inna, 8 Typowymi przykładami przestrzeni publicznej wydaje się większość dróg, wraz z chodnikami...

9 many have eyes but cannot see jak ławice śmietany, bita śmietana, mgła od Pacyfiku, w niej czarne i niebieskie trójkąty szczytów, wschodni horyzont zamknięty Andyjskim murem. Na zachodnim horyzoncie górskie półwyspy biegną w mgłę, w chmury, w Ocean? Niebieskie, poziome języki, to chyba Pacyfik. Santiago de Chile jest gdzieś w głębi, na dnie chmuromgły. Santiago-action 28 April 2007 Padre Mariano (czyli nigdzie na tej ulicy mieszka Alexander) - (to jest pierwsze miejsce w Santiago, jeszcze nie zlokalizowane, widzę je na planie ulic, jakieś pół godziny od terytorium zaznaczonego jako Downtown) Providencia Merced Belles Artes Ismael Valdes Puente Plaza de Armas Merced Miraflores Ismael Valdes Belles Artes Merced Providencia Padre Mariano 29 April 2007 Padre Mariano Andres Belco Santa Maria Ernesto Pinto Lagarrague Antonia Lopez de Bello Patronato Santa Filomena Recoleta Artesanos Allende (przechodząc przez most usłyszałem chałas mocne, proste i zdecydowane bicie w bębny, ostry dźwięk trąbek) - Ismael Valdes (na początku Ismael Valdes tłum ludzi, na chodnikach i ulicy, coś wyraźnie otaczają, spomiędzy nich wydobywają się chóralne okrzyki, klaskanie, znów bębny ) Puente Cal Y Cantos (z początku wygląda to na dość tandetną paradę) Paseo Puente (widzę coraz więcej grup tańczą, śpiewają, grają, czasem w szaleńczym tempie, ale przede wszystkim dobrze się bawią; na Puente wygląda to już całkiem okazale super!) Plaza de Armas 21 de Mayo Santo Domingo Belles Artes Merced Providencia Padre Mariano 30 April 2007 Padre Mariano Providencia (potem w lewo, aż do Rosa (?), potem Santa Lucia, park, Merced, aż do Puente, powrót) 1 May 2007 (Tuesday?) Metrem do Matucana, rejestruję materiał do performance. Kłopoty z oświetleniem, jakoś obeszliśmy, natomiast ja zapomnialem, czy też nie dopatrzyłem nie przesunąłem suwaka na manualny fokus, pozostał w środku. Część rejestracji traci ostrość w szybkich partiach, jak również przy pustym horyzoncie obraz pompuje Będę musiał znaleźć sposób na montaż, poza tym muszę się zastanowić, czy nie udało by się to wykorzystać do jakiejś innowacji. Stół trochę za ciężki. Ale myślę, że jakoś to się jednak uda. Popołudnie u rodziców Alejandry, przyjęcie dla znajomych, jest już Jason i Roi, oczywiście również Jamie. Jutro ma przyjechać Yoshinori i chyba Kolumbijczycy. Wieczorem wracają rodzice Alejandry, jej ojciec ma na imię Oskar. Mama nie pamiętam. Wednesday, 2 May 2007 Valparaiso walk ( ) Miasto wygląda na pierwszy rzut oka dość prowizowycznie. Fantastycznie położone, ze wzgórz spływają małe, kolorowe domki, prawie baraki, zagłębieniami wzgórz zgęszczone, na zboczach wyglądają prowizorycznie, poniżej wzdłuż brzegu rozrzucona bariera bardziej miejskiej zabudowy, rzadkie wieże bloków i wieżowce. Szeroka zatoka otwarta na bajeczny Pacyfik, zamknięta pojedynczymi statkami i molami przy jednym cumują okręty wojenne. Obiad w restauracji na piętrze starej hali targowej. Przy bliższym wglądzie typowe zgęszczenie domków w zagłębieniach wzgórz okazuje się całkiem zmyślną wiązanką uliczek, schodów i pasaży, bardzo bogatą w dziwaczne lecz miłe oku założenia, fantastyczne, kolorowe perspektywy, plątaniny instalacji energetycznych Kilka całkiem reprezentacyjnych ulic, nobliwe kamienice,...w przestrzeni publicznej nie oczekuje się zachowań prywatnych... 9

10 STREET - ACTION / WALK MAN 1996 / akcja uliczna dziewiętnastowieczne, dobrze zachowane budynki publiczne. Miasto ma charakter. Na tarasie, na wzgórzach zastaje nas zmrok. Znad wzgórz nad miastem, na wschodzie wstaje księżyc, pełnia. Milimetr po milimetrze rośnie nad miastem kopuła jasno-pomarańczowego światła, odrywa się balon, z półmroku robi się jasna noc. Thursday, 3 May, 2007 Dzisiaj początek w Matucana, parada Mapuche, występuje Roi. Ja mam dzień montażu (i noc). Muzeum Sztuki Przedkolumbijskiej. Friday, 4 May, 2007 Mój dzień. (-) Saturday-Tuesday Mam wolne. Nagrania - wieczory w mieście, dźwięk. Wednesday, 9 May, 2007 Odlot. Suwerenność przestrzeni (publicznej) - wiosna 2006 Aby skutecznie rozmawiać o rolach i funkcji terminów: przestrzeń publiczna i opinia publiczna wobec współczesnej sztuki, należy sprecyzować, co rozumiemy przez publiczne. Przymiotnik ten wcale nie jest jednoznaczny - na pewno odnosi się do tego, co wspólne dla dużych grup ludzi, a więc oznacza przestrzeń dla nich wspólną, na równi im dostępną i jawną, opinię wspólną dla grupy, charakterystyczną Lecz starając się określić jego zakres, gdy pytamy się o grupę, o jej konstytucję, skład, o zasadę jej odrębności, ukazuje się cała ambiwalencja przymiotnika. Pozorna oczywistość terminu przysłania jego niejednoznaczność i kontekstową zmienność, które są łatwo wykorzystywane do konstruowania frazesów. Bez wątpienia przestrzeń publiczna, albo miejsce publiczne, są tam, gdzie każdy ma prawo przyjść, wejść i nie dać się usunąć z powodów społecznych, politycznych lub ekonomicznych. Na przykład, publiczne są miejsca, w których nie obowiązują bilety wstępu lub okazanie dokumentów. Wiele przestrzeni uchodzi za publiczne, wręcz symbolizują wygląd miejsca publicznego, jakkolwiek dostęp do nich jest limitowany - są własnością prywatną lub korporacyjną - na przykład domy towarowe, wielkie sklepy lub pasaże handlowe, dworce sieci komunikacyjnych. Jednym z czynników decydujących o faktycznym charakterze miejsca/przestrzeni jest właśnie własność teren prywatny nigdy nie jest do końca publiczny, a sposób sprawowania własności (korporacynej, społecznej, państwowej, status public domain ) ma tu znaczenie dominujące. Typowymi przykładami przestrzeni publicznej wydaje się większość dróg, wraz z chodnikami, bulwarami, skwerami miejskimi, parkami (Hyde Park, jako szczególny przypadek). Jednak część tych miejsc i przestrzeni jest okresowo zamykana, na przykład na noc. Typową, subtelną różnicę pomiędzy przestrzenią publiczną a prywatną ilustruje porównanie siedzenia na publicznej ławce wobec siedzenia w ulicznym, kawiarnianym ogródku (zwróćmy uwagę na różne zakazy lub licencje związane ze spożyciem alkoholu lub paleniem tytoniu!). Pasaże przestrzeni handlowych mogą być deklarowane jako przestrzeń publiczna, oraz mogą pozostawać dostępne poza godzinami handlu, często przez 24 godziny. To samo dotyczy miejsc związanych z transportem publicznym peronów, hali, poczekalni, lub ich części; w niektórych z tych miejsc należy 10 Typowymi przykładami przestrzeni publicznej wydaje się większość dróg, wraz z chodnikami...

11 many have eyes but cannot see jednak okazać ważny bilet. Również biblioteki publiczne, niektóre muzea i galerie są - mniej lub więcej - miejscami publicznymi. W tych połowicznie publicznych miejscach mogą obowiązywać specjalne reguły, np. dotyczące sposobu ubrania, form handlu, reklamy, konsumpcji, lub innych szczególnych zachowań. Niedawno dowiedziałem się, że w krajach skandynawskich wszystkie przestrzenie naturalne są prawnie zdefiniowane jako przestrzeń publiczna allemansratten (ogólnodostepne). Innym ciekawym przykładem (na linii pomiędzy naturą a dziełem człowieka) są zasady dostępności oprogramowania komputerowego i przestrzeni sieci, a zwłaszcza relacja pomiędzy wielkimi koncernami a producentami darmowego oprogramowania lub dystrybutorami programów typu open source. Ogólnie mówiąc, w przestrzeni publicznej nie oczekuje się zachowań prywatnych jest ona regulowana zespołem konwenansów zależnych od czynników kulturowych, społecznych i politycznych, a antynomia prywatne/publiczne wyznacza ruchomą granicę poddaną stalym negocjacjom. Przestrzeń publiczna jest jednak dla wielu osób atrakcyjna dla mniej zamożnych turystów, włóczęgów i dla bezdomnych również jako możliwość znalezienia własnego kąta. Dotyczy to zwłaszcza tych jej części, które są względnie komfortowe, klimatyzowane bądź ogrzewane i chronione przed niepogodą. W związku z tym bywa, że dostęp do tych miejsc jest właśnie z powodu tego rodzaju atrakcyjności ograniczany, lub są one celowo pozbawiane elementów zachęcających do stałego przebywania (ograniczanie liczby ławek lub siedzeń, obniżanie temperatury, zamykanie przejść lub poszczególnych pomieszczeń). Podobnego typu funkcja wiązania sfery publicznej z prywatną jest też cechą rzeczywistości znanej z totalitarych, komunistycznych eksperymentów, gdzie sfera indywiualnych potrzeb jest ograniczana przez prymat własności społecznej, i tym samym ewokuje specyficzne roszczenia jednostek wobec czynników administrujących (utrata podmiotowości indywidualnej). W szerokim znaczeniu pojęcie przestrzeni publicznej rozciąga się też na miejsca, gdzie każdy może wejść po opłaceniu równego wstępu lub realizacji elementarnego zamówienia, jak na przykład: kawiarnia, restautacja, pociąg, kino, sala wystawowa lub muzeum, teatr, burdel, a poniekąd również na media komunikacji publicznej tramwaj, metro, telewizję, radio, internet Dobrym przykładem znaczenia pomiędzy wąskim a szerokim rozumieniem jest sklep : każdy może wejść i zwiedzić bez obowiązku zakupu towarów, lecz zachowania wyraźnie odstające od czynności komercyjnych zazwyczaj nie są akceptowane. * Ważność i sens instytucji, jaką jest bez wątpienia przestrzeń publiczna, są pochodne od historycznego związku z takimi pojęciami, jak: wolność wypowiedzi, wolność słowa, wymiana idei, opinia publiczna, demokracja. Idąc tym tropem łatwo odkrywamy symetrię pomiędzy demokracją a przymiotnikiem publiczny tylko w demokracji nabiera on pełnego sensu, a granice opini i przestrzeni publicznej są wprost proporcjonalnie zależne od modelu i jakości demokracji. Można wręcz powiedzieć, że nasze funkcjonowanie w opinii i przestrzeni publicznej jest praktycznym i jedynym publicznie dostępnym sprawdzianem ustroju. Przechodząc powoli do problematyki bliżej związanej ze sztuką, należy jeszcze wspomnieć o periodycznym kurczeniu się bądź zanikaniu sfery publicznej w demokracjach. Współcześnie można zaobserwować kilka takich procesów w wielkiej skali. Od zaniku i degradacji typowych miejskich przestrzeni publicznych rynków, promenad, skwerów na skutek industrializacji, komercjalizacji i...w przestrzeni publicznej nie oczekuje się zachowań prywatnych... 11

12 STREET - ACTION / WALK MAN 1996 / akcja uliczna rozwoju ruchu samochodowego (szczególnie widoczne w Stanach Zjednoczonych i ich modelach aglomeracji), co zauważono już dawno, i co jest powodem programów rewitalizacji centrów miast, poprzez nowe, wcześniej nie znane typy regulacji dostępu (jak na przykład monitoring lub obejmowanie wybranych przestrzeni miejskich prawem autorskim cassus Millennium Park w Chicago - copyrighted public space), aż do infiltracji sfery publicznej przez reklamę i jej zawłaszczanie przez wielkie korporacje w przestrzeniach wirtualnych (Internet). Podobne procesy zachodzą obecnie w Polsce w wielu miastach obserwujemy znane z Dzikiego Zachodu zjawisko grodzenia nie Prerii lecz przestrzeni dotąd wspólnych, przejść pomiędzy osiedlami, pasaży. Osiedla i dzielnice są rozdzielane przez rosnące jak grzyby po deszczu, otoczone murami i chronione prywatną strażą kondominia, zamykane są ulice i dostęp do miejsc będących wcześniej miejscami spacerów i odpoczynku. Poza miastami gminy udzielają za duże pieniądze kontrowersyjnych prawnie zezwoleń na zabudowę na terenach chronionych dla wspólnego dobra, w parkach krajobrazowych, na otulinach rezerwatów, nabrzeżach rzek i jezior Warto zwrócić uwagę, że kwestia zawłaszczania sfery publicznej jest często podnoszona w kontekście działalności artystów, oraz że często ich rola w tych procesach jest dyskusyjna (skandal w Chicago nie miał by miejsca bez fundacji w Millennium Park dzieł Franka Gehry i Anisha Kapoora). Przyglądając się wnikliwie procesom granicznym uzmysławiamy sobie również widoczną cezurę czasu problematyka przestrzeni i opinii publicznej w epoce cyfrowej nabiera zupełnie nowych aspektów i znaczeń. * Co to jest sztuka publiczna (public art)? Przyjmując podejście statystyczne, przede wszystkim są to dzieła sztuki wystawiane, bądź wmontowane na stałe w miejsca, które są częścią przestrzeni publicznej. Historycznie wiązana jest z funkcją pomników, obiektów upamiętniających wydarzenia i osoby, określających społeczny i polityczny status, figur alegorycznych. Od czasów modernizmu wprowadzono w taką rolę również obiekty pochodne od sztuki niefiguratywnej, w tym również takie, których funkcją nie jest upamiętnianie czegoś, lecz wyłącznie formalna korespondencja z otoczeniem. Za takim rozumieniem idzie przeświadczenie, że sztuka publiczna, a zwłaszcza ta, którą ulokowano w otwartej przestrzeni, musi być sporządzona z wytrzymałych materiałów kamienia, brązu, stali, aluminium, betonu i musi być trwała; że zazwyczaj jest rzeźbą, lub specyficznie wykonanym obrazem (freski, sgrafitto, mozaika, inne typy murale); że powinna być zintegrowana z architekturą i tworzyć wspólnie z nią harmonijną całość. Taka sztuka jest realizowana na zamówienie władzy lub w porozumieniu z nią, wymaga zgody administratora przestrzeni. Wiele rządów aktywnie wspiera programy promujące tworzenie dzieł sztuki w miejscach publicznych, za przykład można podać wymóg prawny procentowej inwestycji w sztukę przy dużych przedsięwzięciach budowlanych, jaki obowiązuje w Quebeku, na niektórych terytoriach Kanady, czy w Nowym Jorku. Jako ciekawostkę z polskiej perspektywy podam fakt, że w Kanadzie o rodzaju inwestycji artystycznej nie decyduje ani pilnujący tego prawa rząd, ani lokalne władze, ani przymusowy inwestor administracja nie ma głosu decydującego. Idąc dalej, wielkie instytucje i korporacje, takie jak banki i towarzysztwa ubezpieczeniowe inwestują znaczne sumy w publicznie udostępniane obiekty i kolekcje sztuki, również sieci handlowe czy fastfoody (jak McDonald s) kupują obiekty artystyczne i instalują je w swych przestrzeniach. Obiekty, które pełnią taką funkcję, zazwyczaj sytuowane są w eksponowanych miejscach, na 12 zjawisko grodzenia przestrzeni dotąd wspólnych, przejść pomiędzy osiedlami, pasaży...

13 many have eyes but cannot see placach miejskich, ważnych skrzyżowaniach, w reprezentatywnych parkach, przed ważnymi i często odwiedzanymi budowlami, w centrach komnikacyjnych, w często odwiedzanych pomieszczeniach (wyjątkami od takiej reguły lokalizacji są miejsca wydzielone, takie jak np. ogród rzeźb sculpture garden czy też galeria lub muzem, aż do fundacji całego wydzielonego miejsca włącznie vide: przykład relacji sklep a przestrzeń publiczna). Do tego typu sztuki, albo raczej najgorszych jej przejawów, odnosi się angielski, ironiczny termin plop art który oznacza publiczne dzieła sztuki fundowane za horrendalne pieniądze w najbardziej widocznych miejscach, sygnowane zazwyczaj znanymi nazwiskami, lecz bez troski o kontekst, artystyczną wartość i znaczenie. Termin ten wskazuje na nieadekwatność takich obiektów wobec otoczenia oraz ich naczelną funkcję podkreślanie zamożności, wpływów i znaczenia fundatora. Plop art, jeżeli pominie się jego brak treści i bezideowość, jest bardzo blisko różnych form propagandy wizualnej, znanych z ustrojów totalitarnych. Na naszym podwórku szczególnym przykładem plop art może być rzeżba Mitoraja na Krakowskim Rynku, wraz z podchodami Magistratu wokół jej stałej lokalizacji. Zjawiskiem plop artowi bliskim jest klonowanie zbiorów w stołecznych muzeach i centrach sztuki nowoczesnej (wszędzie te same nazwiska i podobne, kanoniczne eksponaty). Jako przykład przeciwieństwa tego rodzaju inwestycji można zaproponować akt wandalizmu, za który przez lepiej sytuowaną część społeczeństw uznawane jest zazwyczaj graffiti. Bywa jednak, że taki rodzaj sztuki publicznej jest efektywnym narzędziem społecznej emancypacji lub woli politycznej przykładami pozytywnego przezwyciężenia stereotypów mogą być choćby sławne murale na Murze Berlińskim, z Los Angeles lub Belfastu. Nie możemy jednak zapominać, że znaczna część malowideł w Ulsterze ma charakter wojennych totemów, których zadaniem jest mobilizacja przeciw innym społecznościom, że ich funkcją jest często zamykanie dostępu, że malowane są jako starszaki na murach oddzielających enklawy. Efektywność takich zjawisk jest również wykorzystywana do celów propagandowych jest to drugi biegun podobieństwa, wskazujący na oczywistość, że aspekt publiczny zawsze był wykorzystywany w relacji do celów politycznych (kto ma władzę, ten kontroluje przestrzeń publiczną im więcej władzy, tym przestrzeń publiczna bardziej się kurczy). * Termin sztuka publiczna używany jest też w innym sensie. Tradycja artystyczna oparta na sukcesji awangard, oraz na kulturowej rewolcie lat sześciesiątych, rozumie przez sztukę publiczną takie działania w materii społecznej, które zmierzają do zniesienia wszelkich form zewnętrznej kontroli i cenzury w kontakcie pomiędzy widzem i autorem, a zwłaszcza tych rodzajów aktywności, które świadomie rezygnują z miejsc tradycyjnie przeznaczonych dla działalnosci artystycznej (jak galerie, muzea, uniwersytety) i przenoszą je w miejsca bardziej dostępne dla zwykłych ludzi (ulica, przestrzenie handlowe, inne miejsca publiczne). Warunkiem spełnienia takiego postulatu jest również przeniesienie punktu ciężkości dzieła z wewnetrznej relacji strukturalnej, materiałowej, formalnej bezpośrednio w materię społeczną. O publicznym aspekcie nie decyduje tu więc lokalizacja, miejsce prezentacji, lecz immanentne powiązanie idei sfery publicznej, jej elementów, bądź fizycznych części ze strukturą, ideą, ciałem dzieła. Najdalej idącmi postulatami tak rozumianej sztuki będą na pewno lansowane przez Josepha Beyusa idee rzeźby społecznej i ruchu na rzecz bezpośredniej demokracji, czy kontrkulturowy postulat każdy jest artystą. Gdzieś bardzo blisko takich postaw i poglądów lokują się fenomeny sztu-...im więcej władzy, tym przestrzeń publiczna bardziej się kurczy 13

14 STREET - ACTION / WALK MAN 1996 / akcja uliczna ki społecznej, site specific art, environmental art, sztuka kontekstu. Tak rozumiana formuła sztuki publicznej zbudowana jest na przekonaniu, że bez względu na typ ustroju społecznego zawsze zachodzi inercyjny proces budowy establishmentu, którego funkcją jest kontrolowanie i ograniczanie przestrzeni publicznej (i środków komunikacji). Funkcją zaś sztuki jest przywracanie jej terytorium i obiegu z założenia sztuka zaangażowana społecznie jest tutaj czynnikiem humanizującym, formą terapii społecznej i mechanizmem prometejskiego oddawania władzy jednostce. Natomiast stosunek do przestrzeni publicznej, do opinii publicznej, a idąc dalej, również do praw autorskich i do własności intelektualnej, są probieżami faktycznego zaangażowania artystów w działalność na rzecz społecznego dobra (oraz idąc najdalej miarą wartości ich dzieła). Wspomniałem wcześniej o przesunięciu dzisiaj idei i roszczeń związanych z pojęciem przestrzeni publicznej w kierunku cyberprzestrzeni, wirtualnej przestrzeni Internetu, cyfrowych sieci obiegu informacji. Amerykański filozof Howard Besser obserwuje na tym terenie zjawiska analogiczne: atak na przestrzeń publiczną w cyberprzestrzeni. Jego spostrzeżenia zasługują na obszerne cytowanie, tutaj jednak uwagę zwrócę na wybrane aspekty jego myśli. Besser mocno wiąże pojęcie przestrzeni publicznej z pojęciami własności intelektualnej i twórczej (public domain), dochodząc do wniosku, że głównym zagrożeniem wolności w cyberprzestrzeni nie jest jak się często sądzi jej grodzenie i komercjalizacja, lecz poszerzanie zakresu praw autorskich i handel nimi. Licencjonowanie dóbr nauki, techniki i kultury (muzyka, obraz, słowo, oprogramowanie), ograniczanie możliwości ich kopiowania, przetwarzania, modyfikacji, prowadzi wedle Bessera do tłumienia zdolności twórczych i utrwalania społecznych podziałów. I mniej już idzie o podział na biednych i bogatych, a 14 bardziej na twórców i konsumentów. Reglamentacja twórczości, gdy zastanawiamy się nad związkiem sztuki z przestrzenią publiczną, wydaje się kwestią pierwszoszędną. Dostęp do sztuki (jak i problem odwrotny czyli zdolność artysty do funkcjonowania w obiegach sztuki) jest problemem publicznym i politycznym dotyczy idei i modelu społeczeństwa, dotyczy też demokracji. Względne bezpieczeństwo i zamożność artystów w rozwiniętych demokracjach jest skutkiem nie tyle ich bezpośredniego udziału w rynku, lecz ogólnej (re)dystrybucji dóbr, w tym przede wszystkim dystrybucji masowej informacji opartej nie na własności materialnej, lecz właśnie prawie autorskim i jego częściowym udostępnianiu lub przekazywaniu. W Polsce, kraju jak wiele innych - goniącym peleton i kopiującym gotowe wzory, szczególnie boleśnie widzimy tę zależność pomiędzy obiegiem a egzystencją. Bycie artystą w wymiarze publicznym, a co za tym idzie posiadanie zdolności (również materialnych) wytwarzania publicznie postrzeganych faktów artystycznych, jest zależne od dostępu do mechanizmów dystrybucji, co w praktyce znaczy: kierowników, dyrektorów, ministrów, redacji, towarzystw, silnych instytucji biurokracji sztuki. Biurokraci sztuki mają jedną wspólną cechę obok prerogatyw do administrowania sztuką posiadają własne ambicje i przekonania artystyczne, są ideologami kreującymi wlasne poglądy z budżetu kierowanych przez siebie instytucji. Artysta wchodząc w taki oligarchiczny układ zależności zyskuje łatwą możliwość komunikacji z odbiorcą i władzą. Równocześnie jednak niebezpiecznie zbliża się do akceptacji udziału w establishmentowej grze o podział i licytację publicznej własności. * Howard Besser zwraca uwagę na jeszcze jedną rzecz, która wydaje się tłumaczyć dzisiejszą Licencjonowanie dóbr nauki, techniki i kultury prowadzi (...) do tłumienia zdolności twórczych

15 many have eyes but cannot see sytuację w sztuce. Jest nią kwestia obecności prywatności w przestrzeni publicznej. Podaje przykłady wycofywania zachowań prywatnych i postępującej skłonności do przeciwastawiania sobie sfery prywatnej i publicznej. Rzeczywiście, do niedawna sfery te wyraźnie się przenikały w wielu kulturach domy do dzisiaj są częściowo otwarte na ulicę (brak firanek w oknach w Skandynawii, chińskie wystawy domowych sprzętów na chodnikach, czy choćby nasze ławeczki przed domami), a szereg łączących społeczności rytuałów miało charakter pomostu pomiędzy indywiduum a zbiorowością. W latach sześćdziesiątych kontrkultura na swój sposób podjęła próbę odzyskania tego związku symbolem tego buntu jest choćby fenomen placu Dam w Amsterdamie, eksperymenty Christianii, Lauryell Canyon, Woodstock, i wiele innych miejsc w wielu krajach, masowo zasiedlanych przez koczujące tam dzień i noc dzieci-kwiaty. Wszystkie te miejsca zniknęły wraz hippiesami. Dzisiejsze publiczne koczowiska to wstydliwie ukrywane noclegownie wykluczonych ze społeczeństwa pariasów. Zachowania prywatne jak wcześniej już napisałem nie są w przestrzeni publicznej oczekiwane, lecz są w jakiejś części tolerowane. Coraz dalej zachodzi proces regulacji i prawnego zastrzegania ich granic. Rzadko się dziś spotkamy z przypadkami spontanicznego linczu na całującej się na ulicy parze, możemy jednak oczekiwać kary za palenie tam tytoniu czy picie alkocholu, a co najdziwniejsze za wykonywanie zupełnie neutralnych czynności, które odbiegają od dominującego sposobu zachowania. Jest tu jakaś zbieżność z praktykami artystów. Od lat osiemdziesiątych widzę stopniowe odchodzenie od przenoszenia do prezentowanej publicznie sztuki autentycznych, osobistych przeżyć i problemów. Dominująca większość artystów angażuje się w ekspoloatację społecznie funkcjonujących stereotypów, i w tym na przykład widzę podstawy zjawiska nazywanego przez polską krytykę sztuką krytyczną. Jej wspólnym fundamentem wydaje się być skupienie się artystów nie na tym, czym sami żyją, lecz na nie lubianych przez nich przeżyciach zbiorowych. Jest w tym bez wątpienia widoczny jakiś akt dezaprobaty, niezadowolenia lub nieprzystosowania, lecz również wynikający z braku pozytywnej i osobistej alternatywy schemat. Inaczej mówiąc, artyści punktują zjawiska i obyczaje, których nie lubią, prowokują mocny rezonans medialny, ale nie zdradzają pomysłów na to, jak zmieniać otoczenie, czym je zastąpić. W ten sposób sfera sztuki podporzadkowuje się sferze polityki, sztuka traci swój język, traci autonomię, staje się funkcją światopoglądowej propagandy (vide polityczne grafitti). Starcie w kulturze postaw progresywnych, zachodnich, liberalnych i krytycznych z kulturą narodową i polityką historyczną jest symetryczne do podziału sceny na liberałów i moherowe berety czyli w sensie poznawczym całkowicie jałowe. Obserwując ewolucję różnych wątków strategii tworzących dzisiaj artystów najbardziej interesujące wydają się te zachowania, króre sferę publiczną przenikają w oczekiwaniu faktycznego transferu pomiędzy doświadczeniem indywidualnym a zachowaniami zbiorowymi prywatyzują to, co publiczne, w odwrotnym od ogólnie przyjętego sensie. Myślę tu szczególnie o działaniach wyzbywających się spektakularnej oprawy, stymulujących wyobraźnię otoczenia bez stawiania na ekskluzywny rozdział nadawcy od odbiorcy. Myślę też tutaj o tym idiomie, który wychodzi z założenia zaawansowanej integracji materii pracy artystycznej z kontekstem mobilnej praktyki, gdzie kontekst staje się równie aktywny i stymulujący sytuację, co działania intencjonalnie skierowane. Przypadki takiej aktywności zazwyczaj umykają uwadze artystycznej krytyki i realizują się poza instytucjami, są ignorowane przez media, Dzisiejsze publiczne koczowiska to wstydliwie ukrywane noclegownie wykluczonych 15

16 STREET - ACTION / WALK MAN 1996 / akcja uliczna lecz ich wpływ na ewolucję myślenia o sztuce wydaje sie nie do przecenienia. * Relacja sztuka sfera publiczna jest dzisiaj zagadnieniem związanym z zasadniczym pytaniem o naszą przyszłość. Wiążąc ją z ideałami demokracji musimy zobaczyć demokrację jako proces dynamiczny, podlegający stałej ewolucji, poddany entropii, nigdy w pełni nie spełniony i w każdym momencie możliwy zawrócenia. Praca artystyczna w przestrzeni publicznej w oczywisty sposób włącza się w ten proces i ma oddziaływanie stymulujące bez względu na obiektywnie wyliczalną efektywność. Dzieło sztuki, każde dzieło sztuki, zawiera w sobie informację o tym, kto i jak tu rządzi, oraz dramatyzuje stanowisko, jakie wobec tego faktu mamy zająć. Rzecz nie w tym, by wybrać łaskawszego władcę, lecz by stać się suwerenem i umieć się uzyskaną władzą dobrze podzielić. Artur R.Tajber , kwiecień PRZYPISY: Własność publiczna (public domain - stan posiadania prawa użycia, własności, przez wszysttkich ), właściwe użycie (fair use własność zastrzeżona może być użyta, cytowana pod warunkiem nie wprowadzania w nią zmian bez zezwolenia właściciela, i bez opłat), (first sale, typowo amerykańskie prawo do szczególnego tytułu własności pochodzącego z zakupu towaru z pierwszego źródła) Intellectual Property: The Attack on Public Space in Cyberspace Howard Besser Associate Professor UCLA School of Education & Information NEW (SUB)URBANISM A COMMENTARY ON CURRENT ISSUES IN ME- TROPOLITAN DEVELOPMENT The Copyrighting of Public Space Public space - From Wikipedia, the free encyclopedia, Toronto Public Space Committee - postering.htm - The new bylaw defines COMMUNITY POSTER as a poster promoting citizen participation in religious, civic, charitable or non-profit activities and events, or advertising festivals, community events, political ideas, or missing persons, pets or items. (tekst opublikowany w magazynie FORT SZTUKI) E a s t - E t y k a (ewolucja pojęcia sztuki niezależnej w wolnej Polsce ) - jesień 2006 Mam złudne, być może wrażenie, że do niedawna rzeczy wydarzały się w różnych miejscach zgodnie ze swoim czasem - czasem, który był miarą lokalną - podczas gdy obecnie wydarzają się niemal równocześnie, choć czas w różnych miejscach nadal płynie z im właściwą szybkością. Z końcem lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych zrealizowano w Polsce kilka dużych, zbiorowych wystaw, które miały zaprezentować i dowartościować sztukę niezależną lat osiemdziesiątych. Była to próba zdyskontowania lat spędzonych w podziemiu, w przykościelnych kryptach, przestrzeniach prywatnych, w ukryciu, na marginesie ukazania światu moralnego zwycięstwa nad opresyjnym i intelektualnie pustym reżymem. Z perspektywy czasu można zauważyć, że próba ta zdecydowanie się nie powiodła, a w naszej potocznej rzeczywistości jest dzisiaj więcej pozostałości komunizmu i mentalności stanu wojennego, aniżeli kultury, czy też etosu dysydentów. Opozycyjna sztuka lat osiemdziesiątych jako zjawisko odrębne - nie wyszła poza katalogi zapomnianych wystaw i pełną resentymentów pamięć działaczy, organizatorów i uczestników podziemia. Powodów niepowodzenia tej formacji jest zapewne więcej, niż potrafię wyliczyć. Z tych, które wydają mi się ważne, podam: 16...każde dzieło sztuki zawiera w sobie informację o tym, kto i jak tu rządzi

17 many have eyes but cannot see - nieumiejętność dokonania syntetycznego i czytelnego wyróżnienia cech konstytuujących specyfikę tego okresu, - słabość artystyczną zjawiska o stosunkowo mocnej, politycznej specyfice, - niespójność genealogiczną, ideologiczną, semantyczną i formalną sztuki manifestującej się w nurcie organizacyjnym kultury niezależnej, - małe znaczenie tych zjawisk z punktu widzenia aktualnych interesów osób i grup grających pierwsze skrzypce w rzeczywistości początku lat dziewięćdziesiątych i później. Ruch związany z przykościelnymi wystawami, oraz większość pozostałych inicjatyw odwołujących się do etosu walki z reżymem i odnowy moralnej, paradoksalnie - z dzisiejszej perspektywy - wpisują się w kolejne fale inwazji indywidualnych anachronizmów nowych generacji. Jogin i Komisarz 3,5 Przy okazji otwartych w Krakowie na przełomie lat wystaw Dotyk ikonografia lat SPEKTRUM PODCZERWIEŃ osiemdziesiątych oraz Cóż po artyście w czasie marnym? (pierwsza, przygotowana w Galerii BWA i Pałacu Sztuki przez Zbigniewa Bajka, druga autorstwa Tadeusza Boruty zrealizowana w Muzeum Narodowym) odbyło się pokaźne rozmiarami sympozjum Czas niezależności sztuka lat 80-tych. Wzięli w nim czynnie udział: Aleksander Wojciechowski, Tadeusz Nyczek, Andrzej Osęka, Zbigniew Makarewicz, Tadeusz Boruta, Adam Brincken, Jacek Waltoś, Janusz Marciniak, Stanisław Rodziński, Małgorzata Pokorska, Stanisław Bereś, Marta Tarabuła, Jerzy Kornhauser, A. Dzieduszycki, W. Skrodzki, oraz autor tego tekstu. Zainspirowany esejami Artura Koestle- ULTRAFIOLET ra wygłosiłem wtedy referat zatytułowany Jogin i Komisarz 3. Dla sprawdzenia jego tez i diagnoz z realiami dnia dzisiejszego, zacytuję poniżej obszerne fragmenty. ( ) Wypowiadając się na temat sztuki lat osiemdziesiątych w Polsce chcę mówić o Sztuce, i dlatego właśnie zacznę od Artura Koestlera. Zaczynając od sztuki, chcąc nie chcąc, co chwilę wracałbym prawdopodobnie do polityki. Koestler każe nam wyobrazić sobie narzędzie pozwalające rozszczepić formy społecznych zachowań tak, jak fizyk rozszczepia wiązkę światła. Otrzymane tak spektrum wszystkich możliwych postaw zajmowanych przez ludzi wobec życia ma rozjaśnić nam całą tę beznadziejną gmatwaninę. Podczerwień najniższa częstotliwość drgań najmniej subtelny składnik wiązki przenosi jednak największą ilość ciepła. Na tym krańcu możemy dostrzec KOMISARZA: wierzy on w zmianę z zewnątrz, że wszystkie ludzkie plagi można uleczyć radykalną zmianą, reorganizacją systemu, że cel taki usprawiedliwia użycie wszelkich środków przemocy, oszustwa, zdrady, trucizny. Komisarz uważa, że każdy, kto wierzy w coś innego jest ESKAPISTĄ. Ultrafiolet coraz krótsze, niewidzialne dla oka, pozbawione barwy i ciepła fale, coraz większa częstotliwość. Po tej stronie siedzi JOGIN, który bez zastrzeżeń widzi świat jako mechanizm zegarowy. Uważa, że jednak można go równie dobrze nazwać pozytywką lub czymkolwiek. Jogin wierzy, że celów nie sposób przewidzieć, że liczą się tylko środki. Odrzuca przemoc niezależnie od okoliczności, sądzi, że logiczne rozumienie traci zdolność ukazywania kierunku w miarę, jak umysł zbliża się do abso- Jogin wierzy, że celów nie sposób przewidzieć, że liczą się tylko środki 17

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

KARTA ZADAŃ NR 2 Bezpieczne miasto

KARTA ZADAŃ NR 2 Bezpieczne miasto KARTA ZADAŃ NR 2 Bezpieczne miasto To propozycja aktywności możliwa do realizacji w II lub III klasie szkoły podstawowej. Proponowane ćwiczenie może być modyfikowane w zależności od potrzeb i możliwości

Bardziej szczegółowo

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com 30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com Witaj. Chciałbym dzisiaj podzielić się z Tobą moim kilkunastoletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej Małgorzata Jagiełło Wrocław 2012 Autor: Małgorzata Jagiełło Wydawca: Grupa Ergo Sp. z o.o., 50-127 Wrocław ul. Św. Mikołaja 56/57 www.wydawnictwo-ergo.pl

Bardziej szczegółowo

Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej?

Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej? Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej? ZANIM POWSTANIE REKLAMA ZANIM POWSTANIE DOBRA REKLAMA Analiza Synteza Kreacja Realizacja Marka (jaka jest, do czego dąży, ambicje, problemy) Do kogo mówimy (grupa docelowa

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ Wielu rodziców znajduje się w sytuacji, gdy ich dziecko poświęca dużo czasu na naukę, natomiast jego wyniki szkolne nie są zadawalające. Wielokrotnie dzieci opowiadają, że

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Piotr Smolnicki. Grafika

Piotr Smolnicki. Grafika Piotr Smolnicki Grafika czerwiec-lipiec 2014 Przed za, przed po, przede mną za mną, przed chwilą za chwilę, przedtem potem. W pracach Piotra Smolnickiego jedną z najważniejszych kategorii jest czas, a

Bardziej szczegółowo

W Mordorze na Domaniewskiej. Raport TNS Polska. W Mordorze na Domaniewskiej

W Mordorze na Domaniewskiej. Raport TNS Polska. W Mordorze na Domaniewskiej Raport TNS Polska Gdzie, z kim i po co rozmawialiśmy? Mordor na Domaniewskiej to biurowe zagłębie na warszawskim Mokotowie. Popularność tego miejsca urasta już do rangi symbolu pracy korporacyjnej. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula 1 Spis treści 2 Spis treści Nota o Autorze......5 W pisaniu nie wracam do przeszłości Rozmowa z Markiem Czuku......6 Świat bez telewizji jest możliwy Rozmowa z ks. Krzysztofem Łuszczkiem.... 10 Zapowiada

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie:

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie: Repozytorium służy do przechowywania plików powstających przy pracy nad projektami we w miarę usystematyzowany sposób. Sam mechanizm repozytorium jest zbliżony do działania systemu plików, czyli składa

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI [czas trwania wywiadu do 120 minut] Ogólne wskazówki odnośnie przeprowadzania wywiadu: Pytania

Bardziej szczegółowo

COACHING dla każdego

COACHING dla każdego Kilka słów o mnie Dlaczego analiza egzystencjalna COACHING Trochę historii Podejście fenomenologiczne Wewnętrzna zgoda Cztery podstawowe motywacje człowieka Viktor E. Frankl logoterapia, poradnictwo Człowiek

Bardziej szczegółowo

eszkoła przyszłości Gimnazjum nr 1 w Barcinie

eszkoła przyszłości Gimnazjum nr 1 w Barcinie eszkoła przyszłości Gimnazjum nr 1 w Barcinie Jak może wyglądać szkoła za rok, dwa Koniec epoki papieru w szkołach. Pora na tablety i netbooki Już od dłuższego czasu trwa dyskusja nad tym, czy tablety

Bardziej szczegółowo

emind Coaching Co to jest emind Coaching?

emind Coaching Co to jest emind Coaching? Co to jest emind Coaching? emind Coaching to metoda, która zawiera w sobie zarówno elementy Coachingu, jak i Mentoringu. Metoda ta bazuje na prawidłowym i skutecznym wykorzystaniu zasobów podświadomości

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

czy samorządność szkolnictwa wyższego = samorządność i niezależność uniwersytetu? Jerzy M. Mischke, em. prof. AGH

czy samorządność szkolnictwa wyższego = samorządność i niezależność uniwersytetu? Jerzy M. Mischke, em. prof. AGH czy samorządność szkolnictwa wyższego = samorządność i niezależność uniwersytetu? Jerzy M. Mischke, em. prof. AGH o czym będę mówił? o kulturotwórczej roli wolności akademickich i ich ochronie o współczesnych

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA EDUKACYJNE EDUKACJA DLA KAŻDEGO PORADY MAŁEJ EWUNI DUŻEJ EWIE. Dziecko jest mądrzejsze niż myślisz. Ewa Danuta Białek

WYZWANIA EDUKACYJNE EDUKACJA DLA KAŻDEGO PORADY MAŁEJ EWUNI DUŻEJ EWIE. Dziecko jest mądrzejsze niż myślisz. Ewa Danuta Białek 1 WYZWANIA EDUKACYJNE EDUKACJA DLA KAŻDEGO SZTUKA ŻYCIA W ŚWIECIE PORADY MAŁEJ EWUNI DUŻEJ EWIE Dziecko jest mądrzejsze niż myślisz Ewa Danuta Białek 1 2 Ewa Danuta Białek PORADY MAŁEJ EWUNI DUŻEJ EWIE

Bardziej szczegółowo

Program wycieczki do Londynu. 23-27 kwietnia 2013 rok. Szkoła podstawowa nr 28 z Oddziałami Integracyjnymi w Lublinie

Program wycieczki do Londynu. 23-27 kwietnia 2013 rok. Szkoła podstawowa nr 28 z Oddziałami Integracyjnymi w Lublinie Świat jest wspaniałą książką, z której Ci, co nigdy nie oddalili się od domu, przeczytali tylko jedną stronę Św. Augustyn Program wycieczki do Londynu 23-27 kwietnia 2013 rok Szkoła podstawowa nr 28 z

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Nowa siedziba Cricoteki

Nowa siedziba Cricoteki Nowa siedziba Cricoteki Cricoteka rozpoczęła swą działalność w 1980 roku w Krakowie jako Ośrodek Teatru Cricot 2. Przez następne dziesięć lat Ośrodek tworzył instytucjonalne podstawy funkcjonowania Teatru

Bardziej szczegółowo

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński plan spotkania Trzy części spotkania: podstawowe pojęcia i problemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY NA DOBRY POCZĄTEK ROKU SZKOLNEGO

SPOSOBY NA DOBRY POCZĄTEK ROKU SZKOLNEGO SPOSOBY NA DOBRY POCZĄTEK ROKU SZKOLNEGO 1. Zadbanie, aby dziecko miało stałe miejsce do uczenia się, w którym znajdują się wszystkie potrzebne przedmioty. 2. Podczas odrabiania lekcji ważne jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi.

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. Pokochaj i przytul dziecko z ADHD ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. TYPOWE ZACHOWANIA DZIECI Z ADHD: stale wierci się na krześle,

Bardziej szczegółowo

Domena publiczna. Udostępnianie

Domena publiczna. Udostępnianie Domena publiczna. Udostępnianie Oznaczanie domeny publicznej CZYM JEST DOMENA PUBLICZNA? Za domenę publiczną uznajemy dobro wspólne: zbiór utworów, z których każdy może korzystać bezpłatnie i wyłącznie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

YATENGA - ARCHITEKTURA

YATENGA - ARCHITEKTURA Yatenga zakłada powstanie jednej z największych i może najciekawszych na świece realizacji stosujących techniki alternatywne (low-tech), czyli glinę, słomę i materiały naturalne oraz recyklingowane. YATENGA.

Bardziej szczegółowo

Portal odkryjmalopolske.pl to funkcjonujący już od ponad roku serwis informacyjno turystyczny, ukazujący bogactwo kulturowe i przyrodnicze Małopolski.

Portal odkryjmalopolske.pl to funkcjonujący już od ponad roku serwis informacyjno turystyczny, ukazujący bogactwo kulturowe i przyrodnicze Małopolski. Portal odkryjmalopolske.pl to funkcjonujący już od ponad roku serwis informacyjno turystyczny, ukazujący bogactwo kulturowe i przyrodnicze Małopolski. Działalność portalu koncentruje się na: upowszechnianiu

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

Raport z konsultacji społecznych dotyczących projektu propozycji zmian w układzie komunikacyjnym Częstochowy, projektu Systemu Informacji

Raport z konsultacji społecznych dotyczących projektu propozycji zmian w układzie komunikacyjnym Częstochowy, projektu Systemu Informacji Raport z konsultacji społecznych dotyczących projektu propozycji zmian w układzie komunikacyjnym Częstochowy, projektu Systemu Informacji Pasażerskiej oraz standaryzacji infrastruktury przystankowej w

Bardziej szczegółowo

Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus

Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus Kraków, 31 marca 2012r. Dyrektor wczoraj Dyrektor dziś Dyrektor w sieci Po co szkole organizacja pozarządowa: - Szkoła jako jednostka

Bardziej szczegółowo

DZIECKO ZA STEREM. Miejskie Przedszkole nr 7 w Częstochowie

DZIECKO ZA STEREM. Miejskie Przedszkole nr 7 w Częstochowie DZIECKO ZA STEREM Miejskie Przedszkole nr 7 w Częstochowie W organizacji codziennego życia przedszkola zgodnie z koncepcją daltońską w prosty i jednocześnie skuteczny sposób można: ułatwić dzieciom odnalezienie

Bardziej szczegółowo

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach?

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach? Inwestycje alternatywne w Polsce do niedawna nie były szczególnie popularne, a wiedza na ich temat była znikoma. Jednak od paru lat ta sytuacja się zmienia, a nasze portfele inwestycyjne coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

Jestem turystą, znam język angielski i nie zawaham się go użyć

Jestem turystą, znam język angielski i nie zawaham się go użyć Autorski program nauczania opracowany w ramach projektu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko Pomorskiego pt. Coaching i tutoring w stronę nowoczesnej pracy dydaktycznej. TYTUŁ PROGRAMU: Jestem

Bardziej szczegółowo

LOKALE NA WYNAJEM PLATFORMA DLA HANDLU DETALICZNEGO

LOKALE NA WYNAJEM PLATFORMA DLA HANDLU DETALICZNEGO LOKALE NA WYNAJEM PLATFORMA DLA HANDLU DETALICZNEGO TRENDY Od kilku lat na polskim rynku handlu zachodzą bardzo dynamiczne zmiany. Klienci cenią wygodę i szybkość zakupów dokonywanych blisko domu oraz

Bardziej szczegółowo

Miłosz Łuczyński. Miejsca Miłosza. instalacja immersive

Miłosz Łuczyński. Miejsca Miłosza. instalacja immersive Miłosz Łuczyński Miejsca Miłosza instalacja immersive Plac Szczepański Kraków, 9-25 maja 2011 Miejsca Miłosza to intermedialny projekt artystyczny łączący literaturę, sztuki wizualne, muzykę i nowe media.

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Uregulowania prawne w zakresie ochrony krajobrazu

Uregulowania prawne w zakresie ochrony krajobrazu Uregulowania prawne w zakresie ochrony krajobrazu XXIII Podkarpacka Konferencja Samorządów Terytorialnych Solina 18 czerwca 2015 KONWENCJA KRAJOBRAZOWA RADY EUROPY KRAJOBRAZ JEST KLUCZOWYM ELEMENTEM DOBROBYTU

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

e-szkolenia szkolenia biznesowe doradztwo badania organizacji

e-szkolenia szkolenia biznesowe doradztwo badania organizacji oferta Wierzymy, że najważniejsze jest poczucie bezpieczeństwa i prostota rozwiązań. Dlatego naszych klientów i partnerów biznesowych otaczamy pełną opieką, tworząc usługi adekwatne do potrzeb. Gramy przewidywalnie

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO OBOWIĄZUJĄCY W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W LĘDZINACH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO OBOWIĄZUJĄCY W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W LĘDZINACH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO OBOWIĄZUJĄCY W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W LĘDZINACH Zadaniem PSO jest zapewnienie trafnego, rzetelnego, jawnego i obiektywnego oceniania wspierającego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Oferta wynajmu mobilnego

Oferta wynajmu mobilnego Oferta wynajmu mobilnego kina emocji CINEMA 5D CINEMA 5D zobacz i poczuj! Nasze kino to innowacyjny produkt na miarę XXI wieku. W kinie CINEMA 5D widz odbiera film wszystkimi zmysłami. Dzieje się tak za

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

PRACA Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO

PRACA Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO PRACA Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO ZALECENIA DLA NAUCZYCIELI Wiele informacji napisano już na temat dzieci nadpobudliwych psychoruchowo. Postępowanie z nimi wciąż jednak stanowi ogromny problem

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

Temat: Zróbmy sobie flash mob!

Temat: Zróbmy sobie flash mob! Temat: Zróbmy sobie flash mob! Jak wykorzystać globalnej sieci do korzystania z prawa do zgromadzeń? ZWIĄZEK Z PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie, IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Jaką postać mają informacje w umyśle? Radosław Sterczyński

Jaką postać mają informacje w umyśle? Radosław Sterczyński Jaką postać mają informacje w umyśle? Radosław Sterczyński 1 Rozmaitą! 2 Kryteria systematyki Aktywność Kod Rodzaj treści Forma organizacji 3 Aktywność informacji 4 Aktywność pamięci większość informacji

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

WIRTUALNE WIZUALIZACJE. Poznaj nowy wymiar wizualizacji dzięki wirtualnej rzeczywistości.

WIRTUALNE WIZUALIZACJE. Poznaj nowy wymiar wizualizacji dzięki wirtualnej rzeczywistości. WIRTUALNE WIZUALIZACJE Poznaj nowy wymiar wizualizacji dzięki wirtualnej rzeczywistości. Potencjał wirtualnej rzeczywistości jest ogromy. Załóż gogle i nie ruszając Załóż gogle i przenieś nigdzie nie się

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

spojrzenie na kompozycję poprzez emocjonalny podział płaszczyzny

spojrzenie na kompozycję poprzez emocjonalny podział płaszczyzny spojrzenie na kompozycję poprzez emocjonalny podział płaszczyzny Krążek umieszczony pośrodku kwadratu, podlega zasadom kompozycji statycznej i zamkniętej. Patrząc na rysunek jesteśmy pewni, że biernie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

Karolina Ciechorska-Kulesza Uniwersytet Gdański DIAGNOZA SPOŁECZNA GMINY NOWY DWÓR GDAŃSKI POD KĄTEM POTRZEB KULTURALNYCH

Karolina Ciechorska-Kulesza Uniwersytet Gdański DIAGNOZA SPOŁECZNA GMINY NOWY DWÓR GDAŃSKI POD KĄTEM POTRZEB KULTURALNYCH Karolina Ciechorska-Kulesza Uniwersytet Gdański DIAGNOZA SPOŁECZNA GMINY NOWY DWÓR GDAŃSKI POD KĄTEM POTRZEB KULTURALNYCH Główne zagadnienia: oceny zasobów i potencjału wsi i gminy pod kątem atrakcji oraz

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu 21 X 2011 21 października uczniowie klasy drugiej i szóstej byli na wycieczce w Warszawie. Dzień zaczęli od wizyty w Centrum Nauki Kopernik. Ponad 450 eksponatów w sześciu tematycznych galeriach oraz Teatr

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

"PRZYGODA Z POTĘGĄ KOSMICZNA POTĘGA"

PRZYGODA Z POTĘGĄ KOSMICZNA POTĘGA "PRZYGODA Z POTĘGĄ KOSMICZNA POTĘGA" Maciej Rak kl.4a 1 PEWNEGO DNIA W SZKOLE NA LEKCJI MATEMATYKI: PANI: Dzieci, proszę o ciszę!!! STAŚ: Słuchajcie pani, bo jak nie, to zgłoszę wychowawczyni żeby wpisała

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Mieszkania chronione dla młodzieży opuszczającej pieczę zastępczą w Małopolsce Analiza dostępności i zapotrzebowania Wyniki badania

Mieszkania chronione dla młodzieży opuszczającej pieczę zastępczą w Małopolsce Analiza dostępności i zapotrzebowania Wyniki badania Mieszkania chronione dla młodzieży opuszczającej pieczę zastępczą w Małopolsce Analiza dostępności i zapotrzebowania Wyniki badania 22.04.2015 r., Kraków O badaniu Cel przedsięwzięcia: Wypracowanie rekomendacji

Bardziej szczegółowo

Jak trenować z dzieckiem koncentracje uwagi?

Jak trenować z dzieckiem koncentracje uwagi? Jak trenować z dzieckiem koncentracje uwagi? Umiejętność koncentracji można ćwiczyć, ale wymaga to wysiłku zarówno ze strony dziecka, jak i rodzica wspierającego i motywującego je do tej pracy. Obranie

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny.

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Wymagania programowe na poszczególne oceny. Język angielski, gimnazjum, klasa III ( grupa zaawansowana) Semestr I- oznaczony został kolorem czarnym Semestr II oznaczony został kolorem brązowym Funkcje

Bardziej szczegółowo

RUCHOMy TEATR XXI WIEKU DLA DZIECI XXIV sceny biblijne i historyczne. OfERTA EDUKACyJnA

RUCHOMy TEATR XXI WIEKU DLA DZIECI XXIV sceny biblijne i historyczne. OfERTA EDUKACyJnA RUCHOMy TEATR XXI WIEKU DLA DZIECI XXIV sceny biblijne i historyczne OfERTA EDUKACyJnA Zapraszamy dzieci do wspaniałego teatru ukazującego polską historię i działanie Opatrzności Bożej w dziejach naszego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m.

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m. Bieszczady Gdzieś na krańcu Polski, na południowym wschodzie leży legendarna i trudno dostępna kraina górska, czyli słynne Bieszczady. Dostać się tutaj środkiem komunikacji publicznej jest niezwykle ciężko.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości 1. Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi: Dokonać trafnej samooceny oraz autoprezentacji. Zastosować w praktyce podstawowe zasady pracy

Bardziej szczegółowo

KOLOROWA IMPREZA BALONOWA

KOLOROWA IMPREZA BALONOWA KOLOROWA IMPREZA BALONOWA Dokument ten nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu prawa, a jedynie wstęp do negocjacji. Treść niniejszego dokumentu jest własnością intelektualną firmy Sigma Event i jako

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Cele gry - poznanie interesów różnych grup społecznych, których dotyczy budowa farmy wiatrowej - poznanie/ lepsze zrozumienie zalet i wad elektrowni wiatrowych - rozwój

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Załącznik nr 6 Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Część 3 - Narzędzia służące rekrutacji i ocenie Pomysłodawców oraz pomysłów przeznaczone dla ośrodków

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

Jak wykonać inwentaryzację (spis z natury) w rc sklep lub rc sklep mini.

Jak wykonać inwentaryzację (spis z natury) w rc sklep lub rc sklep mini. Jak wykonać inwentaryzację (spis z natury) w rc sklep lub rc sklep mini. Inwentaryzację wykonujemy wtedy, kiedy chcemy dokładnie poznać fizyczny stan towarów na sklepie. Najczęściej jest to spowodowane

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo