Bajki terapeutyczne. Pierwsze negatywne doêwiadczenia mogà. Bajki terapeutyczne majà na celu redukcj l ków. Wspierajà dziecko w trudnych sytuacjach.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bajki terapeutyczne. Pierwsze negatywne doêwiadczenia mogà. Bajki terapeutyczne majà na celu redukcj l ków. Wspierajà dziecko w trudnych sytuacjach."

Transkrypt

1 Bajki terapeutyczne Bajki terapeutyczne majà na celu redukcj l ków. Wspierajà dziecko w trudnych sytuacjach. MARIA MOLICKA Pierwsze negatywne doêwiadczenia mogà po o yç si cieniem na dalszych sposobach reagowania dziecka i spowodowaç wykszta cenie si patologicznych strategii radzenia sobie, które mogà ustaliç si jako taki w aênie styl reagowania 1. Niemo noêç wypracowania efektywnych strategii radzenia sobie z l kiem powoduje, e wykszta cajà si patologiczne, które utrwalajà si dlatego, e w danym momencie znoszà nieprzyjemnà emocj. Nieradzenie sobie z dominujàcymi, nieprzyjemnymi reakcjami wegetatywnymi prowadzi do tzw. ucieczki w chorob. Dziecko w niew aêciwy sposób interpretuje doznania somatyczne, bólowe, nie jest Êwiadome w aêciwych motywów swego zachowania. Inne patologiczne strategie to nawyki ruchowe s u àce redukcji napi cia motorycznego (obgryzanie paznokci, wyrywanie w osów, samouszkodzenia), jeszcze inne koncentrujà si wokó procesów poznawczych skierowanych na zmian percepcji siebie bàdê zmian percepcji sytuacji, prowadzàc do konfabulacji, regresji czy magicz- Nieradzenie sobie z dominujàcymi, nieprzyjemnymi reakcjami wegetatywnymi prowadzi do tzw. ucieczki w chorob. nych sposobów myêlenia. Strategie emocjonalne pobudzajà do powstawania reakcji przeciwstawnych (np. b aznowanie). Ucieczkowe powodujà koncentracj na czynnoêciach odwracajàcych uwag od emocjonalnego problemu (ucieczka w uzale nienia, tak e do komputera, gier itp.). ZBYT SILNE EMOCJE Stosowane przez pedagogów, terapeutów czy rodziców bajki terapeutyczne odwo ujà si w swoich za o eniach do psychodynamicznych lub poznawczo- -behawioralnych teorii rozwoju osobowoêci. Przedstawiona charakterystyka bajek terapeutycznych opiera si na za o eniach teorii poznawczo-behawioralnej 2. Odwo uje si zatem do mechanizmów zwiàzanych z konstruowaniem obrazu siebie, reprezentacji Êwiata oraz technik behawioralnych; habituacji oswajania, odwra liwiania desensytyzacji, naêladownictwa czy identyfikacji. Sytuacje trudne, które cz sto wywo ujà u dziecka l k, sà nierozerwalnie zwiàzane z jego rozwojem; to pierwsze dni pobytu w nowym Êrodowisku: przedszkolu czy szkole, przebywanie w ciemnym pokoju przed zaêni ciem, sytu- 1 M. Molicka, Bajkoterapia. O l kach dzieci i nowej metodzie terapii, Poznaƒ H. Kaduson, Ch. Schaefer, Zabawa w psychoterapii, Gdaƒsk P. Baker, Metody w psychoterapii, Gdaƒsk B. Brun, E. W. Pederson, M. Runberg, Symbole duszy, Warszawa D. Brett, Opowiadania dla twojego dziecka, Gdaƒsk G. Otner, Bajki na dobry sen, Warszawa M. Molicka, Bajki terapeutyczne dla dzieci, Poznaƒ /

2 Wyodr bniono bajki relaksacyjne, psychoedukacyjne i psychoterapeutyczne. Kryterium podzia u opiera si na dominujàcej technice u ytej do jej skonstruowania. Przeznaczone sà dla dzieci w wieku od czterech do dziewi ciu lat. Chroni nie tylko przed deszczem Fot. Bogdan Mazur acje kompromitujàce: zmoczenie si, akomstwo lub spowodowanie zniszczenia; pobyt w szpitalu, wizyta u dentysty, Êmierç ulubionego zwierzàtka, pojawienie si nowego dziecka w rodzinie, niepowodzenia w nauce. Ma e dziecko, kiedy znajdzie si w sytuacji, która wyzwala silne emocje: strach, a póêniej l k, wstyd, poczucie winy czy z oêç, zalewane jest przez te emocje i w rezultacie gwa townie reaguje. Nie rozumie najcz Êciej przyczyn swego zachowania, które budzi dezaprobat otoczenia i te jest bardzo przykre do zaakceptowania przez samo dziecko. Wtedy cz sto wypiera je w formie projekcji na innà osob czy zabawk. Dziecko nie potrafi zwróciç si o pomoc, by uzyskaç tak potrzebne wsparcie od doros ych, nie zna s ów okreêlajàcych stany emocjonalne. Nie zna efektywnych strategii radzenia sobie. Tkwi w pu apce w asnych l ków. Bajki terapeutyczne W Êwietle tych rozwa aƒ wspieranie poprzez bajki terapeutyczne jest dziecku bardzo potrzebne. Bajki relaksacyjne Bajki relaksacyjne wspierajà dziecko w rozwoju, wizualizujàc pozytywne obrazy majàce na celu wywo anie uspokojenia, odpr enia. Opierajàc si na za o eniach treningu autogennego Schulca, którego celem jest rozluênienie, redukcja napi cia mi Êniowego, a przez to oddzia ywanie na autonomiczny uk ad nerwowy, wypracowano model bajki, która ma za zadanie obni enie napi cia, zgodnie z modelem tego treningu, poprzez wizualizacj 3. Wizualizacja, którà A. Lazarus nazywa obrazowaniem wewn trznym, wyzwala okreêlone stany emocjonalne 4. W tym wypadku sà one uspokajajàce, tonizujàce napi cie. Sytuacje przedstawione w tych krótkich historyjkach, jak pisze E. Ma kiewicz, trwajàce od 3 do 7 minut, powinny wyraênie uspokajaç, nie mogà w nich wyst powaç elementy dynamiczne 5. Nie nale y opowiadaç bajek, kiedy dziecko ma goràczk, po obfitym posi ku, czy te kiedy jest w stanie silnego wzburzenia. Osoba czytajàca czy opowiadajàca bajk musi byç spokojna, wyciszona. Nie mo e deklamowaç utworu, raczej czytaç monotonnie, niezbyt g oêno przemawiaç do wyobraêni dziecka. TreÊç powinna sprzyjaç wywo- aniu poczucia bezpieczeƒstwa, akcja zaê roz-grywaç si w miejscach znanych dziecku i postrzeganych jako spokojne. Przebieg Dziecko nie potrafi zwróciç si o pomoc, nie zna s ów okreêlajàcych stany emocjonalne. Nie zna efektywnych strategii radzenia sobie. Tkwi w pu apce w asnych l ków. 3 S. Grochmal (red.), Teoria i metodyka çwiczeƒ relaksowo-koncentrujàcych, Warszawa A. Lazarus, Wyobraênia w psychoterapii, Gdaƒsk E. Ma kiewicz, Bajki relaksacyjno-terapeutyczne w pracy z dzieçmi z problemami emocjonalnymi, [w] Wspomnienia w rozwoju (red. B. Kaja), Bydgoszcz ycie Szko y

3 Prze ywane doznania sà najrozmaitsze Rys. Anna Ekes Bajki psychoedukacyjne Bajki psychoedukacyjne majà na celu redukcj nieprzyjemnego napi cia emocjonalwydarzeƒ powinien byç ograniczony do uzasadnienia relaksu i koncentrowaç si wokó doznaƒ prze ywanych wszystkimi zmys ami. TreÊç w sposób naturalny, niewymuszony, powinna sprzyjaç przyj ciu wygodnej pozycji cia a, rozluênieniu i wystàpieniu rytmicznego oddechu. Bajki te majà okreêlonà struktur wzorowanà na wspomnianym ju treningu autogennym. W cz Êci pierwszej, poczàtkowej, wyst pujà elementy uspokajajàce, rozluêniajàce. W drugiej, Êrodkowej, wyzwalamy stan bezw adu, ci aru i ciep a (w aêciwy relaks), by potem w ostatniej cz Êci przejêç do elementów wywo ujàcych przyp yw energii, rzeêkoêç i radoêç ycia, poczucie, e Êwiat jest pi kny. W koƒcowym momencie dobrze jest zobrazowaç opowieêç wyobra eniami zwiàzanymi z wodà, kàpielà, wodospadem, piciem wody ze êród a lub skojarzyç z lataniem. Wià e si to z metaforycznym znaczeniem tych okreêleƒ 6. Obrazy powinny zawieraç struktury: wzrokowà, s uchowà, czuciowà, a tak e, o ile to mo liwe, zapachowà. Dominujàcymi kolorami tworzonych wyobra eƒ powinny byç: zielony i niebieski, którym przypisuje si znaczenie kojàce. Opisywane zdarzenia, jak i wybór bohatera, dobrze jest kojarzyç ze Êwiatem roêlinnym czy zwierz cym, znanym dziecku. Elementy zwiàzane ze sferà s uchowà dotyczyç powinny np. wolnego, niezbyt g oênego szumu fal, czy te podmuchu wia- tru, odg osu cichego Êpiewania, wibracji powietrza, jaki wydaje muszla czy echo. Sfera czuciowa powinna obejmowaç doznania zmys owe zwiàzane z dotykiem, po o eniem cia a, odczuwaniem wewn trznego rytmu cia a, a w chowa przywo ywaç znane i przyjemne zapachy. J. Stadnicka w bajce o pszczó eczce S oduszce koncentruje si na powtarzaniu niektórych elementów, co wyraênie sprzyja nie tylko uspokojeniu, ale tak e usypianiu dziecka 7. Wydaje si, e bajki relaksacyjne przy d ugotrwa ym stosowaniu pomogà dziecku samodzielnie przywo ywaç obrazy majàce dla niego znaczenie kojàce. Bajki te znajdujà zastosowanie w profilaktyce i terapii. Sytuacje trudne ju mnie nie dotyczà Rys. Anna Ekes 6 tam e. 7 J. Stadnicka, Terapia dzieci muzykà, ruchem i mowà, Warszawa /

4 nego spowodowanego sytuacjami trudnymi, którego dziecko doêwiadcza w yciu realnym, bàdê tym wyobra onym, cz sto zaszczepionym przez filmowe horrory, groêne wydarzenia, których wspó czeênie nie brakuje. Wspierajà rozwój dziecka g ównie w aspekcie poznawczym. Oddzia ujà na procesy intelektualne poprzez: oswajanie z sytuacjà zagro enia, zapoznanie z sytuacjà trudnà, tak e staje si ona zrozumia a, zapoznajà ze s ownictwem pozwalajàcym etykietowaç doznania, tym samym sprzyjajà ich uêwiadamianiu, wizualizujà treêç i nadajà jej w ten sposób znaczenie emocjonalne, wyjaêniajà zwiàzki przyczynowo-skutkowe mi dzy zdarzeniem a doznawaniem emocji, racjonalizujà problem, obrazujà inny sposób myêlenia o sytuacji, pokazujà wzory skutecznego dzia ania, myêlenia, innego odczuwania (strategie radzenia sobie), przedstawiajà ró ne przeszkody, zach cajà do dzia ania, mówienia o trudno- Êciach, poszukiwania sposobu rozwiàzania, uczà pozytywnego myêlenia. Bajki psychoedukacyjne sà utworami krótkimi (dlatego nie zawsze wszystkie elementy wsparcia wyst pujà). Dostarczajà dziecku nowej wiedzy wp ywajàcej na zmian percepcji siebie i sytuacji na bardziej optymistycznà, pobudzajàcà do dzia ania i dzi ki temu redukujà napi cie. Bajkowy bohater prze ywa sytuacj trudnà, analogicznà, w jakiej znajduje si lub mo- e si znajdowaç dziecko. Zdarzenia sà przeniesione w Êwiat bajkowy, ale podobne do tych, jakie zdarzajà si w yciu codziennym. Sytuacje i zdarzenia sà realne. Bohaterowie bajek to ma e dzieci, zwierzàtka, zabawki lub postacie fikcyjne. Bajki te pomagajà w procesie zmiany poznawczej reprezentacji problemu, poniewa pojawia si w umyêle dziecka inny sposób myêlenia, inna interpretacja zdarzeƒ, poznaje ono inne strategie dzia ania. U ycie w tekêcie symboli i metafor pozwala na samodzielne ich odkrywanie i odnoszenie do w asnych doêwiadczeƒ. Dziecko odnajduje w tych bajkach swój sposób myêlenia i zachowania, a jednoczeênie poznaje wzory innego dzia ania, innego myêlenia. Bajki te konkretyzujà emocje, przypisujàc je do zdarzeƒ, stymulujà empati, pokazujà, jak wa ne sà dobre relacje z innymi. Bajki psychoterapeutyczne Bajki psychoterapeutyczne majà nie tylko daç wiedz potrzebnà do efektywnego radzenia sobie w sytuacji trudnej emocjonalnie, ale tak e wsparcie emocjonalne, a przede wszystkim kompensowaç braki w zaspokojeniu podstawowych potrzeb: zast pcze danie bezpieczeƒstwa, mi oêci, przynale noêci czy uznania. Bajka psychoterapeutyczna àczy w sobie walory bajki psychoedukacyjnej, czyli wspiera poznawczo, ale tak e emocjonalnie, oraz umo liwia kompensowanie niezaspokojonych potrzeb. Dlatego bajki te majà d u szà fabu, bohater otrzymuje wiele wzmocnieƒ, jest nagradzany za skutecznoêç i zawsze odnosi sukces. Najwa niejsza ich rola polega na tym, e dziecko identyfikuje si z bohaterem bajkowym, bo tylko wówczas zredukuje napi cie tkwiàce w niezaspokojonych potrzebach. W bajkach tych wspieranie emocjonalne polega na: daniu zrozumienia, e nie jestem sam, e inni te podobnie czujà, myêlà i zachowujà si, umo liwieniu wy alenia si, ekspresji uczuç poprzez wizualizacj tekstu, w ten sposób ponowne doêwiadczenie emocji; Bajka psychoterapeutyczna àczy w sobie walory bajki psychoedukacyjnej, czyli wspiera poznawczo, ale tak e emocjonalnie, oraz umo liwia kompensowanie niezaspokojonych potrzeb ycie Szko y

5 w rezultacie dokonuje si ich redukcja (wyrzucenie z siebie zalegajàcych emocji wraz z ich zrozumieniem i wyzwalajàcych je czynników mo e powodowaç trwa e ich obni enie), doraênej zmianie samopoczucia dzi ki pokazaniu, e inni sà w podobnej sytuacji (cz sto gorszej). Wspieranie emocjonalne pomaga odbudowaç pozytywnà samoocen poprzez doêwiadczenie, e inni podobnie post pujà, obni yç napi cie emocjonalne poprzez ekspresj emocjonalnà i doraênà zmian samopoczucia. Zast pcze zaspokojenie potrzeb (bezpieczeƒstwa, mi oêci, przynale noêci, uznania) powoduje: odbudowanie pozytywnego obrazu siebie, wzbudzenie nadziei, co pozwala odraczaç natychmiastowà gratyfikacj. Mo na oczekiwaç, e bajki psychoterapeutyczne, dajàc dziecku poznawcze i emocjonalne wsparcie, sprzyjaç b dà obni aniu l ków dzi ki mechanizmom wewn trznym, takim jak: internalizacja, naêladownictwo, identyfikacja, odwra liwianie czy oswajanie z sytuacjà trudnà. Pozwoli to na skuteczniejsze adaptowanie si i przyj cie efektywnych strategii radzenia sobie, innego myêlenia i odczuwania w konfrontacji z sytuacjà emocjonalnie trudnà. Kompensujàc niezaspokojone potrzeby, bajka terapeutyczna wp ywa na kszta towanie si poczucia w asnej wartoêci. Bajkowy bohater prze ywa sytuacj trudnà, analogicznà, w jakiej znajduje si lub mo e si znajdowaç dziecko. Zdarzenia sà przeniesione w Êwiat bajkowy, ale podobne do tych, jakie zdarzajà si w yciu codziennym. Sytuacje i zdarzenia sà realne. Bohaterowie bajek to ma e dzieci, zwierzàtka, zabawki lub postacie fikcyjne. Niezaspokojona potrzeba bezpieczeƒstwa wyzwala cz sto l k przed ciemnoêcià, po arciem przez dzikie zwierz ta itp. W bajce kompensacja tej potrzeby b dzie wyst powa- Bajki psychoterapeutyczne dajà dziecku emocjonalne wsparcie Rys. Anna Ekes a w formie budowania poczucia, e dziecku nic nie zagra a, poniewa jest ktoê zawsze gotowy do pomocy, ktoê, kto czuwa i nie pozwoli zrobiç krzywdy. Niezaspokojona potrzeba mi oêci i przynale noêci rodzi l k przed porzuceniem, odrzuceniem i dlatego bohater bajkowy jest nie tylko wart mi oêci, ale jà otrzymuje. Przy niezaspokojonej potrzebie uznania, akceptacji, rodzi si poczucie mniejszej wartoêci. Dlatego bohater bajkowy nie jest bez skazy, boi si przecie, ale dokonuje takich czynów, które pozwalajà mu zdobyç szacunek, podziw i uznanie. STRATEGIE RADZENIA SOBIE Okres przedszkolny i m odszy wiek szkolny sà bardzo wa ne dla kszta towania si strategii radzenia sobie i dlatego otrzymane wsparcie dzi ki bajce terapeutycznej wydaje si byç istotne. 2/

6 Terapeuta mo e pos ugiwaç si bajkà w celu uwolnienia dziecka od poczucia winy, otwierania, tak by potrafi o mówiç o zdarzeniu, pomog o wyrzuciç z siebie wszelkie nagromadzone uczucia, pobudzenia do dzia- ania, by wyrwaç je z poczucia bezradnoêci. S u à temu bajki, które adresowane sà do dzieci krzywdzonych (np. alkoholizm jednego z rodziców Ksi ycowy domek w Bajkach terapeutycznych dla dzieci (Poznaƒ 1999), a w nowej edycji Bajek terapeutycznych dla dzieci, cz Êç 2, Poznaƒ 2003; O odwa nej dziewczynce i z ym czarowniku wykorzystywanie seksualne; przemoc fizyczna Wilczek i jego przyjaciel króliczek, Kamieƒ i ódka). W sytuacjach takich jak: Êmierç, zabieg okaleczajàcy, ale ratujàcy ycie, rozwód rodziców, bajka terapeutyczna pomaga dzieciom zaakceptowaç to, co si wydarzy o, a na co nie mia y adnego wp ywu, i tak postrzegaç te sytuacje, by nie budzi y grozy, ale sprzyja y ich zrozumieniu: Êmierç bajka zatytu owana Lustro, zabieg Per a, a w nowej edycji: problem Êmierci ukochanego zwierzàtka Domek na drzewie, rozwód rodziców ZwaÊnione pory roku. Bajka o rozwodzie ma na celu pokazanie, e rodzice sà wprawdzie rozdzieleni, ale to nie przeszkodzi ka demu z nich kochaç dziecko, byç blisko i dawaç mu poczucie bezpieczeƒstwa. W bajkach dotyczàcych Êmierci przedstawienie jej jako naturalnego przejêcia ze Êwiata znanego do podobnego, gdzie sà bliscy, którzy ju odeszli. W bajkach terapeutycznych nie stosuje si techniki opartej na implozji. Terapia ta polega na wywo ywaniu mo liwie najwi kszego l ku u pacjenta poprzez wyobra anie sobie sytuacji, przedmiotów, których najbardziej pacjent si obawia. Zwolennicy implozji twierdzà, e konfrontacja z sytuacjà zagra ajàcà, podczas której pacjent doznaje l ku, a jednoczeênie nie doznaje adnej szkody, wygasza reakcj l kowà. I rzeczywiêcie, wiele dzieci, s uchajàc czy oglàdajàc przera ajàce historie w obecnoêci matek czy innych dzieci, silnie je prze ywa i od tej pory Baba-Jaga czy inne potwory ju im niestraszne. Nie dotyczy to jednak wszystkich dzieci. Te szczególnie wra liwe mogà w takiej sytuacji nabawiç si l ku czy nawet doêwiadczyç traumy. Znany terapeuta Albert Ellis pisze: Podobnie jak technika implozji, strategie paradoksalne mogà zaszkodziç 13. *** Zalecana jest du a ostro noêç przy epatowaniu l kiem ma ych dzieci i dlatego ta technika behawioralna nie zosta a zastosowana w bajkach terapeutycznych. Terapeuta mo e pos ugiwaç si bajkà w celu uwolnienia dziecka od poczucia winy, otwierania,...by wyrwaç je z poczucia bezradnoêci. W artykule pomini to aspekty nawiàzywania i wzmacniania wi zów, jakie powstajà we wzajemnych relacjach mi dzy opowiadajàcym czy czytajàcym opowiadania a dzieckiem. Skoncentrowano si wy àcznie na cechach charakterystycznych bajek we wspieraniu i terapii. Dr MARIA MOLICKA doktor psychologii, profesor Paƒstwowej Wy szej Szko y Zawodowej w Lesznie, pracuje te w Instytucie Pedagogiki Spo ecznej. Autorka ksià ek: Bajki terapeutyczne dla dzieci, Bajkoterapia. O l kach dzieci i nowej metodzie terapii, Bajki terapeutyczne cz Êç druga 13 A. Ellis, Terapia krótkoterminowa lepiej, g biej, trwa ej, Gdaƒsk 1999, s ycie Szko y

Wpływ literatury na rozwój i wychowanie dzieci

Wpływ literatury na rozwój i wychowanie dzieci Wpływ literatury na rozwój i wychowanie dzieci W trakcie swego rozwoju dziecko napotyka na różne stresowe sytuacje i to, jak je rozwiąże, zależy od tego, jakie strategie radzenia sobie obierze. Radzenie

Bardziej szczegółowo

Bajkoterapia jako rodzaj biblioterapii w procesie budowania zasobów osobistych i terapii.

Bajkoterapia jako rodzaj biblioterapii w procesie budowania zasobów osobistych i terapii. Bajkoterapia jako rodzaj biblioterapii w procesie budowania zasobów osobistych i terapii. Autor: dr Maria Molicka Biblioterapia to metoda psychoterapeutyczna, oddziałującą poprzez literaturę na procesy

Bardziej szczegółowo

Mówiąc o lęku należy zwrócić uwagę na dwa pojęcia, które bardzo często w naszej kulturze traktowane są zamiennie- to lęk i strach.

Mówiąc o lęku należy zwrócić uwagę na dwa pojęcia, które bardzo często w naszej kulturze traktowane są zamiennie- to lęk i strach. Wspominając swoje dzieciństwo często przypominamy sobie jak przykre odczucia budzili w nas obcy ludzie, których podejrzewaliśmy, że np. chcą nas porwać. Niemal każdy dorosły zachowuje we wspomnieniach

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY DYDAKTYCZNO - WYCHOWAWCZY NA ROK 2014/2015 DLA PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA W JEDLNI - LETNISKO

PLAN PRACY DYDAKTYCZNO - WYCHOWAWCZY NA ROK 2014/2015 DLA PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA W JEDLNI - LETNISKO PLAN PRACY DYDAKTYCZNO - WYCHOWAWCZY NA ROK 2014/2015 DLA PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA W JEDLNI - LETNISKO CELE PRIORYTETOWE: 1. LITERATURA Wykorzystanie literatury dziecięcej do kształtowania u dzieci umiejętności

Bardziej szczegółowo

NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3

NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3 Miejskie Przedszkole Nr 18 w Puławach ul. Norwida 32 A NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3 / styczeń - luty 2009 / Czytanie dziecku alternatywą dla masowej kultury mediów. Wszyscy chcemy, aby nasze dzieci wyrosły na

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny dla dzieci i młodzieży

Program profilaktyczny dla dzieci i młodzieży Leśna ni 19.02.2014 r. Leśniańskie Towarzystwo Sportowe Przy OŚrodku Kultury i Sportu w Leśnej 59-820 Leśna ul Świerczewskiego 5 A; email: ltslesna@gmail.com http://ltslesna.futbolowo.pl RACHUNEK LTS przy

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE

Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE PODSTAWY PRAWNE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH Szkołę w działaniach dotyczących edukacji

Bardziej szczegółowo

PLAKATY DLA DZIECI (DO WYDRUKU, JAKO TAPETA, WYGASZACZ EKRANU ITP.)

PLAKATY DLA DZIECI (DO WYDRUKU, JAKO TAPETA, WYGASZACZ EKRANU ITP.) PLAKATY DLA DZIECI (DO WYDRUKU, JAKO TAPETA, WYGASZACZ EKRANU ITP.) Zapraszamy do poznania bohaterów, o których usłyszeć możecie dzięki Bajkom uzdrawiajkom Justyny Piecyk. Czy potraficie odgadnąć, do której

Bardziej szczegółowo

Chillout w pracy. Nowatorska koncepcja

Chillout w pracy. Nowatorska koncepcja Chillout w pracy Wypoczęty pracownik to dobry pracownik. Ciężko z tym stwierdzeniem się nie zgodzić, ale czy możliwy jest relaks w pracy? Jak dzięki aranżacji biura sprawić frajdę pracownikom? W każdej

Bardziej szczegółowo

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 SPIS TREŚCI Wstęp... 3 Cele programu... 6 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas drugich...13 Ramowy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. IX Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida W Częstochowie. Częstochowa, wrzesień 2013.

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. IX Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida W Częstochowie. Częstochowa, wrzesień 2013. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI IX Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida W Częstochowie Częstochowa, wrzesień 2013. I. PODSTAWA PRAWNA DO WPROWADZANIA DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W SZKOLE II. WIZJA PROFILAKTYKI

Bardziej szczegółowo

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Artyku 12. Prawo do wyra ania swoich poglàdów Artyku 13. Swoboda wypowiedzi i informacji Artyku 16. PrywatnoÊç, honor, reputacja Artyku 17. Dost p do informacji i mediów

Bardziej szczegółowo

DZISIAJ PRZEDSZKOLAKI JUTRO JUŻ PIERWSZAKI

DZISIAJ PRZEDSZKOLAKI JUTRO JUŻ PIERWSZAKI Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 im. A. Mickiewicza 45 720 Opole ul. Sz. Koszyka 21 tel./fax.: (077) 4743191 DZISIAJ PRZEDSZKOLAKI JUTRO JUŻ PIERWSZAKI program współpracy szkolno - przedszkolnej Magdalena

Bardziej szczegółowo

Projekt nr POKL.09.05.00-02-256/11 Sami dla siebie współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt nr POKL.09.05.00-02-256/11 Sami dla siebie współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zapytanie ofertowe Dobromierz, dnia 28.03. Ochotnicza Straż Pożarna w Dobromierzu w związku z realizacją projektu Sami dla siebie! zwraca się do Państwa z zapytaniem ofertowym dotyczącym zakupu usług edukacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Techniki radzenia sobie ze stresem. mgr Katarzyna Kulwicka-Durmowicz

Techniki radzenia sobie ze stresem. mgr Katarzyna Kulwicka-Durmowicz Techniki radzenia sobie ze stresem mgr Katarzyna Kulwicka-Durmowicz Plan wykładu Część pierwsza: Stres koncepcje stresu objawy stresu przyczyny stresu Część druga: Sposoby radzenia sobie ze stresem Koncepcje

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości Marta Pyrchała-Zarzycka www.astrosalus.pl www.kosmetyka-fitness.pl http://www.astrosalus.com/ www.sukces-biznes.pl kursy@astrosalus.pl 506-320-330

Bardziej szczegółowo

Grupy i czynniki ryzyka Komunikacja jako forma profilaktyki

Grupy i czynniki ryzyka Komunikacja jako forma profilaktyki Grupy i czynniki ryzyka Komunikacja jako forma profilaktyki mgr Anna Dolczewska Samela psycholog kliniczny, terapeuta tel.: 607 25 48 27 e-mail: samela@konto.pl WCZESNA ADOLESCENCJA 13 17 rok życia CENTRALNY

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ANKIET DIAGNOZUJĄCYCH PROBLEMY PRIORYTETOWE WYMAGAJĄCE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH

ANALIZA ANKIET DIAGNOZUJĄCYCH PROBLEMY PRIORYTETOWE WYMAGAJĄCE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH ANALIZA ANKIET DIAGNOZUJĄCYCH PROBLEMY PRIORYTETOWE WYMAGAJĄCE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH Ankiety zostały przeprowadzone we wrześniu 2014 roku. W badaniach brało udział 108 uczniów, 60 rodziców, 9 nauczycieli

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym.

Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym. Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym. W nowoczesnym podejściu do edukacji zdrowotnej, zwłaszcza dzięki rozwojowi nauk medycznych, w tym higieny,

Bardziej szczegółowo

Jak nauczyciel może wspierać uczniów, w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym?

Jak nauczyciel może wspierać uczniów, w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym? Jak nauczyciel może wspierać uczniów, w radzeniu sobie ze stresem egzaminacyjnym? Rozmawiajmy o stresie Stres jest zjawiskiem absolutnie naturalnym Boimy się tego co nieznane Większa świadomość uczniów

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA DLA NAUCZYCIELI

SZKOLENIA DLA NAUCZYCIELI Centrum Twojego Rozwoju SZKOLENIA DLA NAUCZYCIELI I PRACA Z UCZNIEM PRACA Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM RUCHOWO /ADHD/ zajęcia obejmują: nadpobudliwość ruchowa, przyczyny, rozpoznanie, leczenie; sposoby pracy

Bardziej szczegółowo

Budowanie domu na skale - relacje między dzieckiem a rodziną zastępczą warunkiem harmonijnego rozwoju

Budowanie domu na skale - relacje między dzieckiem a rodziną zastępczą warunkiem harmonijnego rozwoju Budowanie domu na skale - relacje między dzieckiem a rodziną zastępczą warunkiem harmonijnego rozwoju Elżbieta Trubiłowicz Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Specjalistyczna Poradnia dla Rodzin

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/481,projekt-rozporzadzenia-ministra-spraw-wewnetrznych-i -Administracji-z-dnia-2005-r.html Wygenerowano: Czwartek, 28 stycznia 2016, 20:27

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Skawinie

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Skawinie Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Skawinie OFERTA ZAJĘĆ GRUPOWYCH dla dzieci, młodzieży i rodziców na rok szkolny 2009/2010 Z humorem przez szkołę zajęcia ogólnostymulujące dla młodszych dzieci szkolnych

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów Ogólne bezpieczeƒstwo produktów !?! PRODUKT to rzecz ruchoma: nowa lub u ywana, naprawiana lub regenerowana, przeznaczona do u ytku konsumentów lub co do której istnieje prawdopodobieƒstwo, e mo e byç

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

Bajkoterapia jako nowa metoda pracy z dziećmi upośledzonymi umysłowo w stopniu umiarkowanym i znacznym

Bajkoterapia jako nowa metoda pracy z dziećmi upośledzonymi umysłowo w stopniu umiarkowanym i znacznym Bajkoterapia jako nowa metoda pracy z dziećmi upośledzonymi umysłowo w stopniu umiarkowanym i znacznym Biblioterapia (bajkoterapia), inaczej zwana terapią czytelniczą, jest metodą szeroko dziś rozpowszechnioną

Bardziej szczegółowo

Program bajkoterapii dla dzieci Szkoły Podstawowej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Pucku p.n. Spacer po wyobraźni

Program bajkoterapii dla dzieci Szkoły Podstawowej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Pucku p.n. Spacer po wyobraźni Program bajkoterapii dla dzieci Szkoły Podstawowej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Pucku p.n. Spacer po wyobraźni Opracowała: mgr Sylwia Maszota 1. Wstęp Dzisiaj dzieci żyją w świecie gier

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015 Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Substancje psychoaktywne

Substancje psychoaktywne Substancje psychoaktywne Definicja uzależnienia Ustawa o Przeciwdziałaniu Narkomanii z 24.04.1997 r. (wraz ze zmianami z 26.10.2000): zespół zjawisk psychicznych lub fizycznych wynikających z działania

Bardziej szczegółowo

Dziêkujemy GlaxoSmithKline za wspieranie miêdzynarodowego rozwoju i ewaluacji Przyjació³ Zippiego.

Dziêkujemy GlaxoSmithKline za wspieranie miêdzynarodowego rozwoju i ewaluacji Przyjació³ Zippiego. Dziêkujemy GlaxoSmithKline za wspieranie miêdzynarodowego rozwoju i ewaluacji Przyjació³ Zippiego. Przewodnik dla rodziców do Programu Przyjaciele Zippiego Co Ty mo esz zrobiæ? Program zmieni³ nasze ycie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałaniu Narkomanii na lata 2015-2018 Na podstawie art. 10 ust 2 i 3 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy.

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Wiedza to władza! Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Po moich licznych rozmowach z ofiarami przemocy, postanowiłam

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ

REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ Warszawa kwiecień 2013 Przyjęty na XXV Walnym Zgromadzeniu ZBP w dniu 18 kwietnia 2013 r. 1. Komisja Etyki Bankowej, zwana dalej Komisją, działa przy Związku Banków Polskich

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia I stopnia. Autor: Tomasz Frołowicz

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia I stopnia. Autor: Tomasz Frołowicz METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Autor: Tomasz Frołowicz LEKCJA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO TYPY I RODZAJE LEKCJI PEDAGOGICZNE CZYNNOŚCI NAUCZYCIELA I CZYNNOŚCI UCZNIÓW Wychowanie jest to sztuka, której nikt dotąd

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli POZIOMY PRACY WYCHOWAWCZEJ I. PRACA WYCHOWAWCZA WYCHOWAWCY KLASY 1. Zapoznanie rodziców z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 7 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016 Załącznik do uchwały Nr 260/13 Rady Gminy Celestynów z dnia 26 marca 2013 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 3 Sposoby podwyższania sprawności elektrowni 2 Zwiększenie sprawności Metody zwiększenia sprawności elektrowni: 1. podnoszenie temperatury i ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Świadomość, która obala stereotypy. Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie

Świadomość, która obala stereotypy. Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie Świadomość, która obala stereotypy Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie Plan prezentacji 1. Jak to się zaczęło? 2. Komu to pomoże? 3. Choroby psychiczne stereotypy. 4. Opinie Polaków

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

na rok szkolny 2010/2011 w Szkole Podstawowej w Chruślnie

na rok szkolny 2010/2011 w Szkole Podstawowej w Chruślnie Plan pracy Szkoły Promującej Zdrowie na rok szkolny 2010/2011 w Szkole Podstawowej w Chruślnie Projekt edukacyjny: Temat: śycie i zdrowie mam tylko jedno. Blok tematyczny: 5. Bezpieczeństwo i higiena na

Bardziej szczegółowo

Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. Zarządzanie czasem i priorytetami. Metody: Cele szkolenia: Wybrane zagadnienia: Uczestnicy nauczą się:

Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. Zarządzanie czasem i priorytetami. Metody: Cele szkolenia: Wybrane zagadnienia: Uczestnicy nauczą się: 1 Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. ~ P. Rosegger Zarządzanie czasem i priorytetami > > Nauka ergonomicznego wykorzystania czasu > > Planowanie pracy w odniesieniu do ustalonych celów > >

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI. Szkoły Podstawowej nr 15. w Zielonej Górze

PROGRAM PROFILAKTYKI. Szkoły Podstawowej nr 15. w Zielonej Górze PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej nr 15 w Zielonej Górze na rok szkolny 2014/2015 Zadanie kierunkowe Cele kierunkowe I. Wspieranie uczniów z trudnościami w nauce 1. Kształtowanie pozytywnej postawy

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja wewnętrzna w Przedszkolu Publicznym w Czyżowicach Chatka małolatka 2014/2015

Ewaluacja wewnętrzna w Przedszkolu Publicznym w Czyżowicach Chatka małolatka 2014/2015 Ewaluacja wewnętrzna w Przedszkolu Publicznym w Czyżowicach Chatka małolatka 2014/2015 Wymaga 4 Dzieci są aktywne Wymaga 4: Dzieci są aktywne Cele ewaluacji wewnętrznej jest sprawdze czy dzieci są wdrażane

Bardziej szczegółowo

Motyl uczy nas literki L

Motyl uczy nas literki L Karolina Wi ckowska Motyl uczy nas literki L Podstawa programowa (wybrane treêci i wymagania): 1. Edukacja polonistyczna: 1.a. Obdarza uwagà dzieci i doros ych, s ucha ich wypowiedzi i chce zro zumieç,

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w kontekście realiów kierowania i umieszczania nieletnich

Bardziej szczegółowo

P R O C E D U R Y - ZASADY

P R O C E D U R Y - ZASADY ZASADY REKRUTACJI DO PUBLICZNYCH PRZEDSZKOLI, ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH PRZY SZKOŁACH PODSTAWOWYCH DLA KTÓRYCH ORGANEM PROWADZĄCYM JEST MIASTO I GMINA POŁANIEC NA ROK SZKOLNY 2016/2017 P R O C E D U R Y

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Wstęp I. Podstawy prawne II. Diagnoza problemu III. Cel i zadania

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY WYCHOWAWCY

PLAN PRACY WYCHOWAWCY Agnieszka Stolarska Zespół Szkół im. Jana Kochanowskiego wczęstochowie PLAN YCHOWAWCY Zagadnienia ujęte w planie: I. ZESPOŁU KLASOWEGO 1. Zapoznanie się z zespołem klasowym. 2. Prawa i obowiązki ucznia

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

z dnia 21 grudnia 2015 r.

z dnia 21 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XIV/156/2015 RADY GMINY SZEMUD z dnia 21 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie

Bardziej szczegółowo

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de Witajcie Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de D-MCT: Pozycja satelity Dzisiejszy temat Pamięć Zachowanie Depresja Postrzeganie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej im. Michała Gwiazdowicza w Bądkowie Wstęp Program profilaktyczny obejmuje wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli

Bardziej szczegółowo

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Bezprzeponowy Płytowy Gruntowy Wymiennik Ciepła PROVENT-GEO to unikatowe, oryginalne rozwiązanie umożliwiające pozyskanie zawartego gruncie chłodu latem oraz ciepła

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

Praca na materacu. podczas pracy na materacu nale y zmieniaç p aszczyzn podparcia, zadania, punkty podparcia.

Praca na materacu. podczas pracy na materacu nale y zmieniaç p aszczyzn podparcia, zadania, punkty podparcia. Praca na materacu Terapia w pozycjach niskich w okresie terapii zaawansowanej, tj. gdy pacjent osiàgnie ju etap samodzielnego siedzenia, mo e zwi kszyç mo liwo- Êci pacjenta. Daje szans nauczenia pacjenta

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji 9 Plan działania Komunikacja w procesie tworzenia i wdrażania lokalnej strategii rozwoju jest warunkiem nieodzownym w osiąganiu założonych efektów. Podstawowym warunkiem w planowaniu skutecznej jest jej

Bardziej szczegółowo

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję?

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Opracowanie Grażyna Cybula Konsultant Regionalnego Ośrodka Metodyczno-Edukacyjnego Metis Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Procedury czyli zasady i kroki podejmowanych działań oparte

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI

PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI Szkoła Podstawowa nr 4 w Morągu Temat działania: Mówię NIE agresji, przemocy, uzależnieniom Cele działania: Celem głównym programu profilaktyki jest przygotowanie uczniów do radzenia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Publiczne Gimnazjum w Gwdzie Wielkiej ul. Polna 21 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Publicznego Gimnazjum w Gwdzie Wielkiej rok szkolny: 2015/2016; 2016/2017; 2017/2018 Program został zaopiniowany na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Zdrowy styl Ŝycia. Klasy I VI Szkoły Podstawowej. Promocja zdrowia. Lp. Zadania Sposób realizacji Odpowiedzialni Osoba współodp. pogadanka.

Zdrowy styl Ŝycia. Klasy I VI Szkoły Podstawowej. Promocja zdrowia. Lp. Zadania Sposób realizacji Odpowiedzialni Osoba współodp. pogadanka. Zdrowy styl Ŝycia Klasy I VI Szkoły Podstawowej Promocja zdrowia Zdrowo się odŝywiamy. Jaki wpływ na nasze zdrowie mają : cukry, tłuszcze, witaminy, węglowodany. mapa pojęć naucz. biologii i przyrody Wykonanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE!

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE! ZDROWO I ŚWIADOMIE! Stowarzyszenie Jeździeckie Osób Niepełnosprawnych HIPPOLAND 04-369 Warszawa, ul. Kickiego 2 lok. U2 tel./fax: 22 671 51 77 e-mail: hippoland@hippoland.pl www.hippoland.pl NIP: 113-22-58-003,

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole Europejska Akademia Dziecka Pl. Wojska Polskiego 4, 58-100 Świdnica www.pead.pl, przedszkolakead@wp.pl Tel.

Niepubliczne Przedszkole Europejska Akademia Dziecka Pl. Wojska Polskiego 4, 58-100 Świdnica www.pead.pl, przedszkolakead@wp.pl Tel. UMOWA Nr.. O ŚWIADZENIU USŁUG W ZAKRESIE WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO Zawarta w dniu.. pomiędzy: Niepublicznym Przedszkolem s.c. Daria Michalska Przemysław Michalski Agnieszka Perska, ul. Wojska Polskiego

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015. Załącznik do Uchwały Nr III.12.2014 Rady Gminy Raciąż z dnia 29 grudnia 2014 roku Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015. Wstęp Jednym z nadrzędnych i długofalowych

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ NR 4/14/15 przeprowadzony w Specjalnym Ośrodku Szkolno- Wychowawczym w Międzyrzecu Podlaskim w roku szkolnym 2014/2015

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ NR 4/14/15 przeprowadzony w Specjalnym Ośrodku Szkolno- Wychowawczym w Międzyrzecu Podlaskim w roku szkolnym 2014/2015 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ NR 4/14/15 przeprowadzony w Specjalnym Ośrodku Szkolno- Wychowawczym w Międzyrzecu Podlaskim w roku szkolnym 2014/2015 Opis ewaluowanego obszaru: Wymogi zewnętrzne: Obszar

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 9 W BARTOSZYCACH

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 9 W BARTOSZYCACH KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 9 W BARTOSZYCACH WIZJA PRZEDSZKOLA Absolwenci naszego przedszkola to dzieci otwarte, twórcze, komunikatywne, przygotowane do podjęcia obowiązków na kolejnym szczeblu

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 82 4828 Poz. 923 ROZPORZÑDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 wrzeênia 2000 r.

Dziennik Ustaw Nr 82 4828 Poz. 923 ROZPORZÑDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 wrzeênia 2000 r. Dziennik Ustaw Nr 82 4828 Poz. 923 923 ROZPORZÑDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 29 wrzeênia 2000 r. w sprawie okreêlenia wzoru wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego dodatku rodzinnego w 2000 r.

Bardziej szczegółowo

Rozdział III Przestępczość nieletnich przebywających w zakładzie poprawczym w Raciborzu w świetle podjętych badań empirycznych

Rozdział III Przestępczość nieletnich przebywających w zakładzie poprawczym w Raciborzu w świetle podjętych badań empirycznych Rozdział III Przestępczość nieletnich przebywających w zakładzie poprawczym w Raciborzu w świetle podjętych badań empirycznych 1. Charakterystyka grupy badawczej. Badanie przeprowadzono na terenie zakładu

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo