MATERIAŁY POMOCNICZE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MATERIAŁY POMOCNICZE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH"

Transkrypt

1 MATERIAŁY POMOCNICZE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Ćwiczenie nr 6, 7 Wybrane materiały w konstrukcji środków transportu (opracowanie: dr hab. inż. Krystyna Imielińska) 1. Materiały na konstrukcję roweru Rowery wykonywano początkowo z twardego drewna bukowego (rys.1), które jest jednym z najlżejszych materiałów konstrukcyjnych (ρ=0,75 Mg/m 3 ) jednak nie dawało ono możliwości uzyskania najbardziej funkcjonalnego kształtu przekroju rurki. Nowsze rowery wykonywano już z rurek różniących się średnicą wewnętrzną 2r i grubością ścianki ze stali, stopów aluminium, magnezu, tytanu, a najnowocześniejsze z kompozytu o osnowie epoksydowej ze wzmocnieniem z ciągłych włókien węglowych. Wymagania stawiane materiałom Najważniejszym wskaźnikiem rozpatrywanym przy projektowaniu roweru jest granica plastyczności i wytrzymałość na zginanie (rama i widelce nie mogą się odkształcić plastycznie lub pęknąć). Oczywiście sztywność (związana z ugięciem sprężystym) też ma znaczenie, ale drugorzędne. Jeśli ma to być rower wyścigowy to jego masa musi być minimalna. Gwarantuje to materiał o małej gęstości i przekroju poprzecznym rurki. Najlepszy materiał na lekką, wytrzymałą belkę o przekroju rurki, obciążoną momentem zginającym można określić maksymalizując wskaźnik funkcjonalności M 1 : M= σ 2/3 f /ρ (1) σ f - naprężenie niszczące (failure stress) przy danym sposobie gdzie : obciążenia elementu konstrukcyjnego tutaj: σ f=r e -granica plastyczności dla metali, R m- wytrzymałość na zginanie dla kompozytów polimerowych. Cechą pożądaną materiałów do budowy roweru jest też dobra odporność na korozję w środowisku wodnym. Rys. 1 Konstrukcja drewnianego roweru Stal wysokowytrzymała Fe-0,3C-0,9Mn-0,9Cr-0,2Mo (AISI 4130-wg. ASTM) jest to stal średniowęglowa stosowana w stanie hartowanym (855 o C) i odpuszczanym (480 0 C), co daje granicę plastyczności około 1100 MPa. Charakteryzuje się też bardzo dobrą plastycznością (A=16,5%) oraz odpornością na pękanie (K IC=150MP m 1/2 ). Moduł sprężystości (Young a), miara sztywności materiału, jest w przybliżeniu taki jak dla innych stali 200GPa. Stal ta jest też bardzo dobrze spawalna wszystkimi metodami. Najtańsze rurki z tej stali mogą być gięte w stanie wyżarzonym i spawane czołowo, można też otrzymywać rurki bez szwu ciągnione na zimno, a następnie poddane ulepszaniu cieplnemu. Istotną zaletą stali jest jej niska cena. Wadą- stosunkowo mała odporność na korozję i duża gęstość (ρ=7,8 Mg/m 3 ). Bardzo drogą, ale stosowaną na cienkie rurki stalą jest stal maraging np. gatunek 250 (Fe-18Ni-8,5Co-5Mo) o bardzo małej zwartości węgla (< 0,03%C) hartowana i utwardzana wydzieleniowo (patrz materiały w konstrukcji samolotu). Stop aluminium Al-5,6Zn-2,5Mg-1,6Cu (ASTM 7075) jest najpopularniejszym stopem aluminium stosowanym w budowie rowerów. Materiał ten jest też wykorzystywany w budowie elementów kadłubów samolotów. W porównaniu ze stalą jest 3-krotnie lżejszy (ρ=2,7 Mg/m 3 ), ale też 3-krotnie mniej sztywny (E=70GPa). Stop stosowany na ramy rowerów zalicza się do stopów do przeróbki plastycznej. Ze względu na dobrą plastyczność (A=17% przed ostateczną obróbką cieplną) może być obrabiany plastycznie na zimno (ciągnienie na zimno rurek). Stosunkowo wysoką wytrzymałość stopu uzyskuje się przez obróbkę cieplną utwardzania wydzieleniowego ( przesycanie i starzenie), w wyniku której z roztworu stałego częściowo wydzielają się drobnodyspersyjne fazy MgZn 2 utrudniające zachodzenie poślizgów (odkształcenie plastyczne) stopu, przez co podwyższa się jego granica plastyczności R e=440mpa. Stop tytanu Ti-6Al-4V. Stopy tytanu charakteryzują się niezwykłą kombinacją właściwości: gęstością równą 2/3 gęstości stali, (ρ=4,5 Mg/m 3 ), E= 115 GPa nadzwyczaj wysoką wytrzymałością (R m powyżej 1000 MPa) przy dość wysokiej ciągliwości (A=14%), co sprawia iż łatwo poddają się operacjom obróbki plastycznej na zimno (ciągnienie rurek), wysoką temperaturą topnienia,t t= C, (odporność cieplna). Jednak jedną z największych zalet stopów tytanu jest ich odporność na korozję w temperaturze otoczenia w powietrzu, morzu i wielu rodzajach atmosfery przemysłowej. Stopy te są też dobrze obrabialne przez skrawanie. Jednak w podwyższonych temperaturach łatwo wchodzą w reakcje z innymi materiałami, stąd konieczne jest stosowanie niekonwencjonalnych metod topienia i odlewania, co znacząco podwyższa ich koszt. Ze względu na bio-kompatybilność są stosowane jako materiały na implanty. Poza tym ze stopów tytanu wykonuje się m.in. elementy samolotów i wyposażenia zakładów chemicznych. Stop magnezu Mg-3Al-1Zn. Najbardziej wyróżniającą cechą stopów magnezu jest ich niewiarygodnie niska gęstość, porównywalna z gęstością włókien węglowych i polimerów (ρ=1,7 Mg/m 3 ). Magnez jest stosunkowo miękki i mało sztywny (E= 45GPa). Ze względu na swoją budowę krystaliczną - heksagonalną magnez trudno się odkształca na zimno, dlatego przetwórstwo stopów Mg najczęściej przeprowadza się za pomocą obróbki plastycznej na gorąco lub odlewania. Podobnie jak w przypadku aluminium wadą stopów Mg jest niska odpornośc cieplna (temperatura topnienia T t=651 0 C). Stopy Mg są odporne na korozję w powietrzu ale podatne na korozję w środowisku wody morskiej. Stopy Mg znalazły zastosowanie w elementach konstrukcji: pocisków balistycznych i elementach samolotów. Często zastępują tworzywa sztuczne o tej samej gęstości, ale mniejszej sztywności, również ze względu na recyklingowalność (np. jako uchwyty narzędzi ręcznych jak nożyce do żywopłotu, w samochodach np. kierownice, ramy oparć, obudowy skrzynek przekładniowych, obudowy laptopów, komputerów, odbiorników telewizyjnych, telefonów komórkowych. 1 Wyprowadzenie wskaźników funkcjonalności można znaleźć w : M.F. Ashby: Dobór materiałów w projektowaniu inżynierskim. Wskaźnik funkcjonalności jest to wskaźnik oceniający przydatność danego materiału w danej konstrukcji. Podany wzór (1) jest uproszczony, gdyż nie bierze pod uwagę współczynnika kształtu przekroju φ, zakłada przekrój w kształcie okrągłej rurki.

2 Kompozyt (CFRP) o osnowie epoksydowej ze wzmocnieniem z ciągłych włókien węglowych - o ułożeniu kolejnych warstw 0/90/ ±45 jest materiałem dość nowym, wprowadzonym do użytku w latach 70 ub. wieku. Należy do najwytrzymalszych, a jednocześnie najlżejszych materiałów konstrukcyjnych (przy optymalnym wypełnieniu włóknami węglowymi typu HM -high modulus, ok. 70%), gęstość wynosi ρ=1,7 Mg/m 3 co daje 4-krotnie wyższą sztywność właściwą niż stal. Wytrzymałość kompozytu węglowego jest w dużym stopniu uzależniona od metody wytwarzania i precyzji procesu technologicznego. Przy zachowaniu optymalnych warunków (wykorzystanie jako półwyrobów preimpregnatów, utwardzanie w autoklawie w pod próżnią i przy dodatkowym nacisku) wytrzymałość na zginanie CFRP może wynosić 1000 MPa. Wadą tego materiału jest jego kruchość (wydłużenie do pierwszego pękania przy zginaniu rzędu 1,5%). Rurki z kompozytu węglowego najczęściej wykonuje się przez nawijanie na trzpieniu (który zostaje z koniec usunięty). W innych konstrukcjach mogą być one wypełnione pianką lub aramidowym plastrem miodu, a konstrukcja ramy jest formowana w całości. Każdy producent roweru z kompozytu węglowego stosuje swoją technologię. Oprócz wysokiej ceny kompozytu węglowego ( zl/kg) o wysokiej cenie rowerów z włókna węglowego decyduje fakt zainwestowania znacznych środków w opracowanie nowoczesnej technologii. W celu poprawy odporności na pękanie i zwiększenia zdolności do tłumienia drgań część włókien węglowych zastępuje się włóknami aramidowymi Kevlar. W tabeli 2 zebrano współczynniki funkcjonalności materiałów stosowanych na ramy rowerów, obliczone według zależności (1). Tabela 1. Współczynniki funkcjonalności i wytrzymałość materiałów stosowanych na ramy rowerów Materiał, gęstość, ρ [Mg/m 3 ] σf (Re lub Rm) [MPa] M= σf 2/3 /ρ Drewno bukowe ρ=0,75 Rm= Stal wysokowytrzymała Fe-0.35%C-1.5% Mn-0.25%Mo, ρ=7,8 Re= Stop aluminium (ASTM 7075 T6)Al-5,6Zn-2,5Mg-1,6Cu ρ=2,7 Re= Stop tytanu Ti-6Al-4V ρ=4,5 Re= Stop magnezu Mg-3Al-1Zn ρ=1,7 Re= CFRP kompozyt węglowy (0/90/ ±45, ρ=1,8 Rm= Materiały na karoserię samochodów osobowych Wszystkie materiały stosowane na karoserie samochodów musza spełniać wymaganie odpowiedniej wytrzymałości i sztywności, łatwości nadawania kształtu (dobrej tłoczności w przypadku materiałów metalowych i łatwości formowania - w przypadku materiałów niemetalowych), ważna jest też odpowiednia odporność na uderzenia (pochłanianie energii uderzenia przy jak najmniejszych odkształceniach lub zniszczeniach). Dopiero na dalszym miejscu umieszcza się gęstość materiału ze względu na obniżenie zużycia paliwa. Wybór materiału na elementy karoserii samochodu uzależniony jest też od zamożności odbiorcy i wielkości produkcji. Stal stosuje się dziś głównie na konstrukcję nośną: (rys. 2) ze względu na dużą sztywność połączoną z plastycznością (dobra tłoczność). W popularnych samochodach wykorzystuje się stal uspokojoną o zwartości węgla ok. 0,1% i granicy plastyczności ok. R e =350MPa. Droższe samochody wykorzystują stale niskostopowe o podwyższonej wytrzymałości np. 0,15%C, 1,3% Mn, o granicy plastyczności R e = 600 MPa o wysokim stosunku R e/r m co przy dużym wydłużeniu rzędu A 10=30% daje zwiększoną zdolność absorpcji energii uderzenia. Postęp w zakresie wykorzystania stali sprowadza się do modyfikacji składu chemicznego stali niskostopowych co umożliwia zastosowanie mniejszych grubości blach oraz unowocześnianiu procesu tłoczenia umożliwiającego wykonywanie całej konstrukcji nośnej w jednej operacji. Dodatkowo stosowanie powłok antykorozyjnych (cynkowanie elektrolityczne, farby podkładowe cynkowe przed lakierowaniem) zabezpiecza przed korozją. Zastosowanie nowocześniejszych stali umożliwia 10% oszczędności na masie karoserii. Rys. 2 a/ Konstrukcja ramy wykonywana ze stali, b/ elementy karoserii wykonywane z kompozytów polimerowych (SMCformowanie tłoczne m.in. na pokrywy bagażnika), RIM- wtrysk reaktywny, RRIM- wtrysk reaktywny ze wzmocnieniem (włóknami), TPO- tworzywa termoplastyczne wzmocnione matą. Stopy aluminium np. Al-1,1Si-0,6Mg-0,35Mn - stosowany w USA na karoserię małych samochodów sportowych. Utwardzany wydzieleniowo daje dobrą wytrzymałość (R m = 400 MPa) przy dobrym wydłużeniu (A=19%). Element ze stopu Al w stanie przesyconym jest formowany, malowany, a następnie zamiast operacji starzenia następuje wypalanie farby w temperaturze wywołującej starzenie stopu. Jest spawalny. W zastosowaniu do konstrukcji samochodu nie jest materiałem konkurencyjnym dla stali niskowęglowej ze względu na trzykrotnie mniejszą sztywność, co powoduje że muszą być wykorzystywane grubsze blachy, co kompensuje w większości zysk związany z małą masą. Poza tym stop ten charakteryzuje się gorszą podatnością do tłoczenia. Zaletą stopów Al jest odporność korozyjna, dzięki czemu

3 elementy aluminiowe mogą być stosowane na części pracujące w trudnych warunkach środowiska, gdzie są narażone na zdrapanie farby. Kompozyty polimerowe o wzmocnieniu z włókien szklanych. Elementy karoserii takie jak: drzwi, dach, błotniki, pokrywy bagażnika, zderzaki, wykonuje się dziś z lekkich, odpornych na korozję kompozytów polimerowych. Rys. 2 pokazuje, które elementy karoserii są wykonane jaką techniką. Zderzaki i błotniki z poliuretanu wzmocnionego włóknami szklanymi metodą RRIM (formowanie wtryskowe żywicy z ciętymi włóknami szklanymi- 15%), drzwi, dach, pokrywy bagażnika, formuje się z żywicy poliestrowej wzmocnionej matą szklaną (30%) w procesie SMC (formowanie tłoczne), progi i nadproża szczególnie narażone na korozję formuje się z kompozytu o osnowie termoplastycznej (np. nylon) ze specjalnych półfabrykatów, w których ciągłe włókna szklane są nasycane żywicą termoplastyczną. Dalej elementy są poddawane prasowaniu tłocznemu TPO tak jak tłoczywa warstwowe termoutwardzalne (poliestrowe) SMC. Elementy polimerowe są łączone z konstrukcją nośną za pomocą śrub lub klejenia. Pomimo oczywistych zalet kompozyty polimerowe mają też wiele wad w stosunku do stali. Poza mniejszą sztywnością i absorpcją energii uderzenia, obecnie najważniejszą ich wadą jest brak możliwości recyklingu, co powoduje, że zanim nie zostaną opracowane tanie, recyklingowalne tworzywa stal będzie wciąż niezastąpiona. 3. Materiały na kadłub i skrzydła samolotu Producenci samolotów dążą do zwiększenia ich ładowności i zasięgu, a to jest możliwe dzięki obniżeniu masy kadłuba i zespołu napędowego oraz zwiększeniu wydajności silnika. Poszukuje się więc nowych materiałów o zwiększonym stosunku wytrzymałości i sztywności do gęstości: R m/ρ, E/ρ oraz materiałów zachowujących wysokie własności wytrzymałościowe w coraz to wyższych temperaturach. W odniesieniu do kadłuba i skrzydeł samolotu gęstość materiału jest właściwością, która ma szczególne znaczenie. Obniżenie gęstości o 1/3 ma większy wpływ na obniżenie całości masy samolotu niż zwiększenie wytrzymałości czy sztywności. Dźwigary skrzydeł z użebrowaniem stanowią ich konstrukcję nośną, na której są umocowane płaty poszycia za pomocą nitów. Skrzydła pracują jak zginane belki utwierdzone, przy czym górna powierzchnia jest ściskana, a dolna rozciągana. Dolna, rozciągana musi mieć dużą wytrzymałość na rozciąganie, odporność na pękanie i zmęczenie określone prędkością propagacji pęknięcia oraz odpowiednią sztywność, żeby zapobiec wyboczeniu. W zależności od rodzaju obciążenia przy doborze materiałów na elementy konstrukcji skrzydeł samolotu bierze się pod uwagę następujące wskaźniki funkcjonalności: górna powierzchnia skrzydeł (ściskanie) naprężenie niszczące σ f odniesione do gęstości: σ f/ρ ( tutaj naprężeniem niszczącym jest granica plastyczności przy ściskaniu) i wskaźnik modułu sprężystości: E 1/3 /ρ. Dolna powierzchnia skrzydeł (rozciąganie): naprężenie niszczące σ f odniesione do gęstości: σ f/ρ(tutaj naprężeniem niszczącym jest granica plastyczności przy rozciąganiu), wskaźnik modułu sprężystości E/ ρ oraz wskaźniki odporności na pękanie i zmęczenie. W tabeli 4 porównano dane odnośnie wytrzymałości, gęstości, sztywności i wskaźnika funkcjonalności dla różnych materiałów stosowanych w konstrukcji kadłuba i skrzydeł samolotu. Sklejka z drewna świerkowego. Drewno świerkowe i brzozowe było stosowane w pierwszych konstrukcjach lotniczych (wysoki wskaźnik funkcjonalności). Jednak ze względu na niskie własności mechaniczne i anizotropię własności oraz małą odporność na wpływ środowiska zostało zastąpione innymi materiałami. Sklejka jest materiałem płytowym o grubości 2-20 mm sklejanym z cienkich płyt drewna (fornirów o grubości 0,3-3mm) przy prostopadłym ułożeniu włókien w sąsiadujących warstwach. Sklejka stosowana w lotnictwie sklejana jest klejami syntetycznymi odpornymi na działanie wody. Sklejka stosowna jest miedzy innymi w budowie środków transportu na rdzenie konstrukcji przekładkowych konstrukcji samochodów dostawczych, łodzi itd. Stopy aluminium. Tradycyjne stopy Al stosowane na poszycie samolotów (rys.1a) to stopy z miedzią durale (tzw. stopy 2xxx wg norm amerykańskich np. ASTM 2024-T3 (Al-4,4Cu-1,5Mg-0,6Mn) w stanie przesyconym ok. 500 o C i starzonym samorzutnie (T3). Najbardziej rozpowszechnione i najwytrzymalsze są stopy Al-Zn-Mg-Cu (7xxx) np. ASTM 7075-T6 zawierający Al-5,6Zn-2,5Mg- 1,6Cu. stosowany w stanie przesyconym (ok. 500 o C) i sztucznie starzonym ( o C). Walcowanie blach przeprowadza się zaraz po przesyceniu, gdy materiał jest bardzo plastyczny. Starzenie ostatecznie umacnia element. Uzyskuje własności wytrzymałościowe porównywalne ze stalą (R 0,2=470) przy dużym wydłużeniu (A=20%). Ze względu na dość słabą odporność na korozję stopy Al z Cu i Zn muszą być platerowane czystym aluminium. Trzecia grupa to stopy Al lit (8xxx) np. Al-2,5Li-1,3Cu-0,8Mg o zmniejszonej gęstości 2,53Mg/m 3. Ze względu na 3-krotnie mniejszą sztywność niż stali często stosuje się konstrukcje przekładkowe z lekkim rdzeniem np. aluminiowego plastra miodu o okładkach z blachy aluminiowej. Wadą stopów Al jest mała odporność cieplna (temperatura topnienia czystego Al C), co ogranicza maksymalną temperaturę, w której mogą być stosowane. Wszystkie stopy Al gwałtownie tracą wytrzymałość powyżej C. W przypadku samolotów latających z bardzo dużą prędkością tarcie powietrza o kadłub wywołuje wzrost temperatury szczególnie znaczący na dziobie i krawędziach natarcia skrzydeł. W samolocie Concorde (rys. 3b) temperatura na dziobie wynosiła 128 o C, a na krawędziach natarcia C. Przy wymaganych tys. godzin lotu jest to poważny problem. Stale - są stosowane głównie na elementy podwozia (odkuwki ze stali wysokiej wytrzymałości np. 0,35C-3,8Ni- 1,7Cr-0,3Mo (np ASTM) hartowane i odpuszczane w C) oraz na fragmenty konstrukcji przekładkowej w okolicy dysz wylotowych silników (stale odporne na korozję, np. 0,07C-14Cr-6Ni-2Mo-2Cu-1Mn) ze względu na wysokie temperatury. Wadą tych ostatnich stali jest dość mała odporność na pękanie. Wymaganie wytrzymałości rzędu 1900 MPa i K Ic = 90 MPa m 1/2 mogą być spełnione jedynie przez niskowęglowe (<0,03%C) nierdzewne stale wysokostopowe maraging, poddawane specjalnej obróbce cieplnej hartowania i starzenia, co daje strukturę miękkiego niskowęglowego martenzytu listwowego z drobnodyspersyjnymi wydzieleniami faz np. Fe 2Ni. Przed starzeniem struktura miękkiego martenzytu zapewnia bardzo dobrą obrabialność za pomocą obróbki plastycznej i skrawalność na wymiar przed ostateczna obróbką starzenia C. Stal maraging gatunku 175 stosowana na osie podwozia w samolotach cywilnych charakteryzuje się granicą plastyczności R 0,2= MPa bliską wytrzymałości

4 R m= MPa przy wydłużeniu %, E= 190 GPa, K IC= MPa m 1/2. Jednak stale maraging są generalnie uznawane za zbyt drogie i najczęściej jako materiał podwozia stosuje się stale o wysokiej wytrzymałości 4340 hartowane i podwójnie odpuszczane oraz dodatkowo śrutowane dla zwiększenia wytrzymałości zmęczeniowej. W tabeli 4 porównano dane odnośnie wytrzymałości, gęstości, sztywności i wskaźnika funkcjonalności dla różnych materiałów stosowanych w konstrukcji kadłuba i skrzydeł samolotu. Obudowa skrzydła Al-Zn-Mg 7075-T6 Wręgi Al Al-Zn-Mg 7075-T6 Ster wysokości (poziomy) Ster kierunku (pionowy) Al-Cu (2024-T3) T6 Wręgi Al-Zn-Mg Krawędzie spływu Kompozyt węglowy Powłoki kadłuba Al.-Cu (2024-T3) Powłoki kadłuba) Al-Cu (2024-T3) Podlużnice Al-Zn-Mg 7075-T6 Wspornik gondoli silnika Ti-6Al-4V Al-Cu (2024-T3 Rys.3 a/ Wykorzystanie lekkich materiałów w konstrukcji samolotu, b/ wykorzystanie kompozytów węglowych w budowie samolotu bojowego AV-8B Advanced Harrier, c/ Rozkład temperatur w kadłubie i skrzydłach samolotu Concorde Tabela 2. Porównanie danych odnośnie wytrzymałości, gęstości, sztywności i wskaźnika funkcjonalności materiałów stosowanych w konstrukcji kadłuba i skrzydel samolotu Materiał ρ[mg/m 3 ] σf (Re) [MPa], E σf / ρ M=E 1/3 /ρ [GPa] Sklejka (swierkowa) 0, , Kompozyt poliestrowo szklany GFRP: 50% tkanina jednokierunkowa 0 o /45 o 1, ,5 Kompozyt CFRP epoksydowo/ węglowy 1, ,6 jednokierunkowy HM 0 o Stop Al-4,4Cu-1,5Mg-0,6Mn (ASTM l2024-t3) 2, ,5 Stop Al-5,6Zn-2,5Mg-1,6Cu (ASTM 7075-T6) 2,8 470 (R0,2) 72 1,48 Stop Ti Ti-6Al-4V Ti-13V-11Cr-3Al 4, (R0,2) 1500 (Rm) 110 1,08 różnych Stal wysokowytrzymała 0,35C-3,8Ni-1,7Cr-0,3Mo 7,8 1670(R0,1) 200 Stal nierdzewna 0,07C-14Cr-6Ni-2Mo-2Cu-1Mn 7, (R0,1) 215 0,765 Stal maraging 250 (Fe-18Ni-8,5Co-5Mo) 7, (R0,2) ,74

5 Stopy tytanu Stopy Ti w konstrukcjach kadłuba samolotu są stosowane w formie odkuwek i blach. Odkuwki stosuje się zamiast elementów obrabianych skrawaniem ze względu na wysoka cenę materiału. Kucie zapewnia małe straty materiału. Zaletą stopów tytanu w stosunku do stopów aluminium w zastosowaniach do konstrukcji kadłuba jest duża wartość stosunku wytrzymałość /gęstość a drugą utrzymywanie wytrzymałości w dość wysokich temperaturach. Dlatego stopy tytanu są przede wszystkim stosowane w budowie samolotów bojowych (udział 20% cięż. w F14). Stop wysokowytrzymały Ti-13V-11Cr-3Al (o strukturze metastabilnej utwardzany przesycany i starzony) jest najczęściej stosowany. Przy wytrzymałości 1500 MPa stanowi 93% konstrukcji kadłuba samolotu bojowego YF12. Stop ogólnie wykorzystywany w różnych zastosowaniach Ti-6Al-4V ( - ) jest stosowany w stanie wyżarzonym. Jego zaletą jest możliwość spawania elektronowego (konstrukcja skrzydła z tytanu jest często spawana. Kompozyty polimerowe o osnowie epoksydowej zbrojone włóknami węglowymi, szklanymi, aramidowymi (Kevlarowymi), boru są w coraz większej ilości stosowane w budowie samolotów pasażerskich. Często wykorzystuje się kilka rodzajów włókien w jednej konstrukcji (kompozyty hybrydowe) w celu zniwelowania wad jednego rodzaju zbrojenia. Dla przykładu włókna węglowe są bardzo sztywne, ale kruche w przeciwieństwie do włókien aramidowych, które nadają konstrukcjom z włókien węglowych dodatkowo dobra odporność na pękanie i uderzenie. W kadłubach aluminiowych z kompozytów wykonuje się części układu sterującego: oprofilowanie i krawędzie spływu sterów, lotki a także oprofilowanie skrzydeł. Konstrukcja kadłuba samolotu bojowego Harrier (Rys. 7b) jest wykonana prawie w całości z kompozytów zbrojonych włóknami węglowymi, co dało oszczędność masy 150 kg. Najnowsza konstrukcja Boeinga Dreamliner ma kadłub w całości wykonany z kompozytów polimerowych. 4. Materiały na kadłuby i nadbudówki statków Kadłub statku jest otwartym zbiornikiem poddanym działaniu sił zginających go jak belkę. Jest on więc podatny na wyboczenie pod wpływem naprężeń ściskających. Obciążenie wpływa na grubość blach, odległość wręgów i decyduje o wymaganiach odnośnie modułu sprężystości materiałów. Im cieńsze blachy, większe odległości wręgów i mniejszy moduł sprężystości materiałów tym mniejsze obciążenia może przenosić kadłub. Własności jakie bierze się pod uwagę przy wyborze materiału na konstrukcję nośną statku to wytrzymałość (granica plastyczności) sztywność (moduł Younga), ugięcie (odkształcenie) gęstość, palność, odporność środowiskowa, wytrzymałość, ugięcie sprężyste. Na podstawie obliczeń wytrzymałościowych dla dwóch materiałów o module sprężystości E 1 i E 2 ugięciach δ 1 i δ 2 oraz 1 E2 1 wytrzymałości σ 1 i σ 2 zachodzi zależność : E która daje podstawę do porównania różnych materiałów pod względem ich funkcjonalności. Przyjmując wskaźniki dla stali niskowęglowej (miękkiej) jako E 1, σ 1, δ 1 w tablicy przeliczono moduły, naprężenia i ugięcia w kadłubie statku o tych samych wymiarach zrobionych z różnych materiałów: stali o podwyższonej wytrzymałości, stopu aluminium, kompozytu poliestrowo/szklanego zbrojonego matą z włókien ciętych (30%), matą z włókna ciągłego (50%) lub tkaniną węglową. Tabela 3 Materiał Przelicznik modułu Przelicznik wytrzymałości Przelicznik ugięcia Przelicznik gęstości Przelicznik ciężaru Stal miekka E1 σ1 δ1 ρ1 W1 Stal wysokowytrzymała E1 1,2 σ1 1 δ1 1 ρ1 0,8 W1 Stop Al 1/3 E1 0,6 σ1 1,8 δ1 0,35 ρ1 0,6W1 GFRP zbrojony matą z 1/20 E1 0,5 σ1 10 δ1 0,19 ρ1 0,4W1 włókien ciętych (30%), GFRP zbrojony tkaniną z 1/15 E1 1 σ1 15 δ1 0,2ρ1 0,2 W1 włókien ciągłych (50%), CFRP 1/2 E1 2,7 σ1 5,4 δ1 0,2ρ1 0,07 W1 Ryzyko pożaru i odporność środowiskowa Stale stosowane na kadłuby podlegają stałej korozji stąd musza mieć ochronne powłoki malarskie, a w przypadku ich braku następuje stopniowe zmniejszanie grubości blachy. Pod linią wody korozja jest praktycznie wyeliminowana przez ochronę katodową. Elementy nadbudówek najsilniej narażone na korozję wykonuje się dziś często z odpornego na korozję aluminium (stop jednofazowy Al-4,5Mg-Mn), często w postaci konstrukcji przekładkowej (okładki z blachy aluminiowej. Odporność na korozje nadaje warstewka pasywna Al 2O 3 na powierzchni konstrukcji aluminiowej Alternatywnie doskonałą odporność na korozję w połączeniu z małym ciężarem zapewniają też konstrukcje przekładkowe z kompozytu polimerowego szklano/fenolowego. Osnowa fenolowa o gorszych wskaźnikach wytrzymałościowych niż poliestrowa jest niepalna. Rdzeń to najczęściej pianka PVC. Kompozyty te są właściwie odporne na korozję (związaną z ubytkami na skutek tworzenia warstw tlenkowych), jednak w przypadku usunięcia ochronnej warstwy farby (żekotu) na skutek absorpcji wody może dojść do degradacji materiału. Granica plastyczności stali jest zależna od temperatury, spada o połowę w temperaturze 500 o C, tak więc pożar na pokładzie może powodować znaczące odkształcenia konstrukcji nośnej, chociaż prawdopodobnie nie zagraża integralności statku. Aluminium jest bardziej narażone na pożar ze względu na znacznie niższą temperaturę topnienia, dlatego najczęściej wykonuje się z niego jedynie konstrukcje nadbudówek, które nie przenoszą znaczących obciążeń i w razie pożaru nawet stopienie nie jest katastroficzne. W przypadku kompozytów jest znaczące ryzyko pożaru, gdyż

6 osnowa poliestrowa jest palna. Zwiększenie udziału niepalnych włókien szklanych i włókna w postaci ciężkich tkanin stanowią zaporę dla przedostawania się ognia z zewnętrznych warstw laminatu do środka. Drewno było materiałem do budowy łodzi i statków od wieków, jednak w ostatnich czasach zostało prawie całkowicie wycofane. Nie gwarantuje dużej sztywności stąd nadaje się jedynie na małe jednostki. Moduł E=11-13GPa Główną wadą drewna, która spowodowała ich wycofanie na rzecz materiałów produkowanych przez człowieka jest bardzo duża podatność na niszczenie środowiskowe. Przy ponad 18% wilgoci drewno może gnić atakowane przez różne mikroorganizmy. Również wewnętrzna struktura drewna ulega degradacji na skutek obecności różnego rodzaju szkodników. Środki impregnacyjne są kosztowne i konieczna jest częsta konserwacja. Stal miękka i stale o podwyższonej wytrzymałości są obecnie najpopularniejszymi materiałami na konstrukcje kadłubów. Stal kadłubowa zawiera 0,18-0,23%C i występuje w 4 kategoriach udarności A,B,C,D,E (w kolejności rosnącej wytrzymałości). Stale o podwyższonej wytrzymałości występuje w kategoriach AH, DH, EH. Te stale zawierają 0,18% C i zwiększona ilość Mn 0,9-1,6. Odpowiednią udarność i wytrzymałość nadaje stali budowa drobnoziarnista otrzymywana dzięki odpowiedniej obróbce plastycznej walcowania i mikrododatków takich jak aluminium, niob lub wanad. Blachy są stosowane w stanie walcowanym, lub normalizowanym. Wymagana jest dobra spawalność stali okrętowych, bez konieczności wstępnego nagrzewania, co ogranicza zawartość węgla (równoważnik węglowy równy C+Mn/6) w stali do 0,41 (max 0,45% ). Elementy kadłuba powiązane ze zbiornikami ciekłego gazu muszą być wykonywane ze stali austenitycznej 18/8 (18%Cr, 8%Ni). Kompozyty -są lekkie, odporne na korozję (chociaż wymagają ochrony przed absorpcją wody) i dobrze tłumią drgania. Wadą jest mała sztywność i duże ugięcia, jednak łatwość formowania całych kadłubów powiększa zakres zastosowań tych materiałów, a wykorzystanie konstrukcji przekładkowych z lekkim rdzeniem z pianki PVC (znaczne zwiększenie sztywności) wraz z doskonaleniem technik wytwarzania (formowanie próżniowe) umożliwia zwiększenie długości produkowanych jednostek. W zastosowaniach nie wymagających rygorystycznej kalkulacji kosztów (marynarka wojenna, sport wyczynowy) stosuje się też alternatywnie włókna węglowe i aramidowe częściowo lub całkowicie zastępujące włókna szklane. Włókna aramidowe (Kevlar) o dużej sztywności i dużej zdolności tłumienia drgań są stosowane na konstrukcje przekładkowe grodzi i podłóg. Obecnie największa długość produkowanych jednostkowo trałowców z kadłubami o konstrukcji przekładkowej o hybrydowym zbrojeniu okładek (tkaniny węglowe, aramidowe i szklane naprzemiennie w osnowie żywicy winyloestrowej z rdzeniem z pianki PVC) wynosi 105 m, jednak w planach jest budowa jednostek z kompozytów polimerowych o długości 145m. Okres eksploatacji statków z konstrukcją kompozytowa przewiduje się na 20 lat. 5. Materiały stosowane na łopatki kompresora i turbiny w silniku turbinowym Materiały stosowane na łopatki kompresora i turbiny w silniku turbinowym mogą służyć jako przykład materiałów do pracy w wysokich temperaturach, od których wymaga się nie tylko wysokiej wytrzymałości ale i jej zachowywania w dłuższych okresach eksploatacji. Najprostszy silnik turbinowy składa się z trzech głównych elementów: sprężarki (kompresora), komory spalania i turbiny. Na rys. 2 pokazano jednostopniowy kompresor i osiową turbinę zamocowane na tym samym wale. Temperatura powietrza sprężonego w kompresorze rośnie w zależności od stopnia sprężenia ( o C w przypadku silnika lotniczego). Powietrze z kompresora przechodzi do komory spalania, gdzie paliwo jest spalane w sprężonym powietrzu wytwarzając temperaturę ok o C. Gorące gazy (ok. 900 o C) napędzają turbinę i są usuwane przez dyszę wylotową. Ponieważ teoretyczna sprawność silnika (określająca straty energii cieplnej od momentu spalenia paliwa do wylotu gazów) jest uzależniona od różnicy temperatur w komorze spalania T 1 i na wylocie z silnika T 2 : T 1-T 2/T 1. Im wyższa temperatura spalania tym mniejsze straty ciepła. Na rys 3 pokazano, że im wyższa temperatura spalania tym mniejsze zużycie paliwa. Podwyższanie temperatury spalania narzuca wymagania opracowywania nowych, żarowytrzymałych materiałów. Materiały z których robi się elementy silnika turbinowego musza spełniać zróżnicowane wymagania w zależności od temperatury pracy, która decyduje o wytrzymałości, odporności na pełzanie, odporności korozyjnej. Największe wymagania stawiane są materiałom na łopatki turbiny najmniejsze tarczy kompresora. Materiały na łopatki turbin muszą wykazywać się: odpornością na pełzanie, Odpornością na utlenianie w wysokich temperaturach Odpornością na uszkodzenia dynamiczne (np. zderzenie z fragmentami złamanych łopatek sprężarki) Odporność na zmęczenie wywołane zmianami temperatury Dużą stabilnością cieplną mikrostruktury Możliwie najmniejszą gęstością (wpływa na obciążenie wirnika). Wymagania te poważnie ograniczają wybór materiałów odpornych na pełzanie. Na przykład ceramika z jej wysoką żarowytrzymałością i małą gęstością jest wyłączona z zastosowania w silnikach lotniczych, gdzie istnieją ogromne konsekwencje nagłego uszkodzenia silnika. Cermetale nie są również korzystne ponieważ ich metaliczna osnowa mięknie w zbyt niskich temperaturach. Materiały stosowane obecnie w silniku turbinowym obejmują (według kolejności związanej w temperaturą pracy): kompozyty o osnowie epoksydowej lub poliimidowej zbrojone włóknami szklanymi (na łopatki kompresora), stopy

7 magnezu (tylko na obudowę kompresora), stopy Al (np. Al.-2,2Cu-1,5Mg-1Fe-1Ni) (na kompresor tarczowy), stopy Ti (np. Ti-6Al-4V), stale martenzytyczne (np. Fe-12Cr-2,5Ni-1,15Mo). Stopy typowo wykorzystywane do budowy wirnika i łopatek turbiny to stopy niklu. Przy starcie samolotu łopatka turbiny podlega naprężeniu rzędu 250 MPa i jest wymagane, aby łopatka wytrzymała je przez 30godzin w temperaturze C przy nieodwracalnym odkształceniu wywołanym pełzaniem nie większym niż 0,1%. W celu sprostania tym wymaganiom stosuje się stopy wieloskładnikowe na bazie Ni, Fe, Co, tworzące zróżnicowane fazy wtórne takie jak Ni 3Al, Ni 3Ti, MoC, TaC. Im więcej różnorodnych wydzieleń tym dłużej hamowany jest proces wydłużania się ziarn pod wpływem naprężenia (siła odśrodkowa) i temperatury i tym dłuższy okres, po którym pojawiają się pierwsze szczeliny pomiędzy wydłużonymi ziarnami. Ochronna warstwa tlenków Cr 2O 3 na powierzchni łopatki chroni materiał przed utlenianiem. Przykłady stopów na łopatki turbin to: Incoloy: Ni-34Fe-13Cr-6Mo-2,5Ti oraz Ni np. Nimonic Ni-15Cr-15Co-4Mo-9 (Ti+Al),stopy kobaltu, np. Co-24Cr-10Ni-7W+4Ta. Komora spalania Wlot powietrza Wał napędowy kompresor wirnik turbiny Rys. 4 Schemat silnika turbinowego / z jednostopniowym kompresorem i turbiną. Rys. 5 Zużycie paliwa w kg na godzinę pracy silnika w funkcji temperatury spalania. Łopatki są tradycyjnie odlewane metodą wosku traconego (woskowy model łopatki jest umieszczony w paście z tlenku aluminium, a następnie wypalany, wosk wytapia się pozostawiając dokładną formę w której może być wykonana jedna łopatka przez zalanie ciekłym nadstopem. Ponieważ łopatki musza być wykonywane metodą jednostkową ich koszt jest wysoki (jedna łopatka 660 zł., całkowity koszt wirnika mającego 102 łopatki wynosi około 70 tys zł). Stop odlewany ma budowę ziarnistą, im większe ziarno tym mniejsza podatność na pełzanie. Idealna jest struktura bez granic ziaren. Taką budowę mają monokryształy. Można uzyskać łopatki monokrystaliczne, w której atomy ułożone są według jednolitej orientacji krystalograficznej (są jednym wielkim kryształem pozbawionym granic ziarn. W przypadku małych silników w urządzeniach naziemnych łopatki można też spiekać z ceramiki: tlenku Al, azotku krzemu i innych.

MATERIAŁY KOMPOZYTOWE

MATERIAŁY KOMPOZYTOWE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE 1 DEFINICJA KOMPOZYTU KOMPOZYTEM NAZYWA SIĘ MATERIAL BĘDĄCY KOMBINACJA DWÓCH LUB WIĘCEJ ROŻNYCH MATERIAŁÓW 2 Kompozyt: Włókna węglowe ciągłe (preforma 3D) Osnowa : Al-Si METALE I

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 9

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 9 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 9 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Materiały na uszczelki Ashby M.F.:

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Zbiornik ciśnieniowy Część I Ashby

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY KOMPOZYTOWE

MATERIAŁY KOMPOZYTOWE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE Definicja i klasyfikacja materiałów kompozytowych Kompozyt - materiał składający się z dwóch lub większej liczby różnych materiałów: a/ celowo zmieszanych i możliwych do wyodrębnienia

Bardziej szczegółowo

Materiały kompozytowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Materiały kompozytowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Materiały kompozytowe Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Definicja i klasyfikacja materiałów kompozytowych Kompozyt materiał składający

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE Stal jest to stop żelaza z węglem o zawartości węgla do 2% obrobiona cieplnie i przerobiona plastycznie Stale ze względu na skład chemiczny dzielimy głównie na: Stale węglowe Stalami węglowymi nazywa się

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Imię i Nazwisko Grupa dziekańska Indeks Ocena (kol.wejściowe) Ocena (sprawozdanie)........................................................... Ćwiczenie: MISW2 Podpis prowadzącego Politechnika Łódzka Wydział

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych

Dobór materiałów konstrukcyjnych Dobór materiałów konstrukcyjnych Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część IV Tarcie i zużycie Wygląd powierzchni metalu dokładnie obrobionej obróbką skrawaniem P całkowite

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 5

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 5 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 5 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Przykład Nogi stołowe Stół z wysmukłymi,

Bardziej szczegółowo

http://www.chem.uw.edu.pl/people/ AMyslinski/Kaim/cze14.pdf BOEING 747 VERSUS 787: COMPOSITES BUDOWNICTWO Materiały kompozytowe nadają się do użycia w budownictwie w szerokiej gamie zastosowań:

Bardziej szczegółowo

http://www.chem.uw.edu.pl/people/ AMyslinski/Kaim/cze14.pdf BUDOWNICTWO Materiały kompozytowe nadają się do użycia w budownictwie w szerokiej gamie zastosowań: elementy wzmacniające przemysłowych

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

Skład chemiczny wybranych stopów niklu do obróbki plastycznej

Skład chemiczny wybranych stopów niklu do obróbki plastycznej Stopy innych metali Stopy niklu Konstrukcyjne (monele) Oporowe (chromel, alumel, nichromy, kanthal) O szczególnych własnościach fizycznych (inwar, kowar, elinwar, permalloy) Odporne na korozję(hastelloy)

Bardziej szczegółowo

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne Ćwiczenie 5 1. Wstęp. Do stali specjalnych zaliczane są m.in. stale o szczególnych własnościach fizycznych i chemicznych. Są to stale odporne na różne typy korozji: chemiczną, elektrochemiczną, gazową

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne materiały konstrukcyjne : wybrane zagadnienia / Wojciech Kucharczyk, Andrzej Mazurkiewicz, Wojciech śurowski. wyd. 3. Radom, cop.

Nowoczesne materiały konstrukcyjne : wybrane zagadnienia / Wojciech Kucharczyk, Andrzej Mazurkiewicz, Wojciech śurowski. wyd. 3. Radom, cop. Nowoczesne materiały konstrukcyjne : wybrane zagadnienia / Wojciech Kucharczyk, Andrzej Mazurkiewicz, Wojciech śurowski. wyd. 3. Radom, cop. 2011 Spis treści Wstęp 9 1. Wysokostopowe staliwa Cr-Ni-Cu -

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne stale bainityczne

Nowoczesne stale bainityczne Nowoczesne stale bainityczne Klasyfikacja, projektowanie, mikrostruktura, właściwości oraz przykłady zastosowania Wykład opracował: dr hab. inż. Zdzisław Ławrynowicz, prof. nadzw. UTP Zakład Inżynierii

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA KOMPOZYTÓW Z UWZGLĘDNIENIEM M.IN. POZIOMU WSKAŹNIKÓW WYTRZYMAŁOŚCIOWYCH, CENY.

CHARAKTERYSTYKA KOMPOZYTÓW Z UWZGLĘDNIENIEM M.IN. POZIOMU WSKAŹNIKÓW WYTRZYMAŁOŚCIOWYCH, CENY. Temat 7: CHARAKTERYSTYKA KOMPOZYTÓW Z UWZGLĘDNIENIEM M.IN. POZIOMU WSKAŹNIKÓW WYTRZYMAŁOŚCIOWYCH, CENY. Wykład 3h 1) Wiadomości wstępne: definicje kompozytów, właściwości sumaryczne i wynikowe, kompozyty

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Sprężystość i wytrzymałość Naprężenie

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody metalurgii proszków. Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część III

Nowoczesne metody metalurgii proszków. Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część III Nowoczesne metody metalurgii proszków Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część III Metal injection moulding (MIM)- formowanie wtryskowe Metoda ta pozwala na wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

Materiały Reaktorowe. Właściwości mechaniczne

Materiały Reaktorowe. Właściwości mechaniczne Materiały Reaktorowe Właściwości mechaniczne Naprężenie i odkształcenie F A 0 l i l 0 l 0 l l 0 a. naprężenie rozciągające b. naprężenie ściskające c. naprężenie ścinające d. Naprężenie torsyjne Naprężenie

Bardziej szczegółowo

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11 Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, 2017 Spis treści Wstęp 11 1. Wytwarzanie stali 13 1.1. Wstęp 13 1.2. Wsad do wielkiego pieca 15 1.3. Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM Produkcja i budowa stali Produkcja stali ŻELAZO (Fe) - pierwiastek chemiczny, w stanie czystym miękki i plastyczny metal o niezbyt dużej wytrzymałości STAL - stop żelaza

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB 7. Plastyczne kształtowanie stopów magnezu (kucie precyzyjne, tłoczenie, wyciskanie, walcowanie itp.) Autorzy i liderzy merytoryczni

Bardziej szczegółowo

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe

Ermeto Original Rury / Łuki rurowe Ermeto Original Rury / Łuki rurowe R2 Parametry rur EO 1. Gatunki stali, własności mechaniczne, wykonanie Rury stalowe EO Rodzaj stali Wytrzymałość na Granica Wydłużenie przy zerwaniu rozciąganie Rm plastyczności

Bardziej szczegółowo

Kompozyty. Czym jest kompozyt

Kompozyty. Czym jest kompozyt Kompozyty Czym jest kompozyt Kompozyt jest to materiał utworzony z co najmniej dwóch komponentów mający właściwości nowe (lepsze) w stosunku do komponentów. MSE 27X Unit 18 1 Material Elastic Modulus GPa

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład IX Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Odkształcenie plastyczne 2. Parametry makroskopowe 3. Granica plastyczności

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SUPERTWARDE

MATERIAŁY SUPERTWARDE MATERIAŁY SUPERTWARDE Twarde i supertwarde materiały Twarde i bardzo twarde materiały są potrzebne w takich przemysłowych zastosowaniach jak szlifowanie i polerowanie, cięcie, prasowanie, synteza i badania

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne. Łódź 2010 1 S t r

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH I EKSPLOATACYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH I EKSPLOATACYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH I EKSPLOATACYJNYCH MATERIAŁY REGENERACYJNE Opracował: Dr inż.

Bardziej szczegółowo

AlfaFusion Technologia stosowana w produkcji płytowych wymienników ciepła

AlfaFusion Technologia stosowana w produkcji płytowych wymienników ciepła AlfaFusion Technologia stosowana w produkcji płytowych wymienników ciepła AlfaNova to płytowy wymiennik ciepła wyprodukowany w technologii AlfaFusion i wykonany ze stali kwasoodpornej. Urządzenie charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

iglidur J Na najwyższych i na najniższych obrotach

iglidur J Na najwyższych i na najniższych obrotach Na najwyższych i na najniższych obrotach Asortyment Łożyska ślizgowe z są zaprojektowane tak, aby uzyskać jak najniższe współczynniki tarcia bez smarowania i ograniczenie drgań ciernych. Ze względu na

Bardziej szczegółowo

Karta techniczna sphere.core SBC

Karta techniczna sphere.core SBC jest nowego typu materiałem do produkcji lekkich, sztywnych laminatów. Materiał opracowano jakie zastępstwo dla drewna Balsa i rdzeni piankowych. Zawiera włókna szklane o powiększonej termoplastycznymi

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali: stale spawalne o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych ATLAS STRUKTUR Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych Rys. 1. Mikrostruktura podeutektycznego stopu aluminium-krzem AK7. Pomiędzy dendrytami roztworu stałego krzemu w aluminium

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 (21) Numer zgłoszenia: 331212 ( 13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 04.07.1997 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Poliamid (Ertalon, Tarnamid)

Poliamid (Ertalon, Tarnamid) Poliamid (Ertalon, Tarnamid) POLIAMID WYTŁACZANY PA6-E Pół krystaliczny, niemodyfikowany polimer, który jest bardzo termoplastyczny to poliamid wytłaczany PA6-E (poliamid ekstrudowany PA6). Bardzo łatwo

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel PRELIMINARY BROCHURE CORRAX A stainless precipitation hardening steel Ogólne dane Właściwości W porównaniu do konwencjonalnych narzędziowych odpornych na korozję, CORRAX posiada następujące zalety: Szeroki

Bardziej szczegółowo

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu: 1. Odkształcenie

Bardziej szczegółowo

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy:

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: STAL O SPECJALNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH FIZYCZNYCH I CHEMICZNYCH Zakres tematyczny 1 Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: - odporne na korozję, - do pracy w obniżonej temperaturze, - do pracy

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Wpływ róŝnych rodzajów

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Podział stali stopowych ze względu na zastosowanie: stale konstrukcyjne stale narzędziowe stale o szczególnych właściwościach STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali:

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: CHARAKTERYSTYKA I OZNACZENIE STALIW. 2016-01-24 1 1. Staliwo powtórzenie. 2. Właściwości staliw. 3.

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07.

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07. PL 67248 Y1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 119538 (22) Data zgłoszenia: 01.12.2010 (19) PL (11) 67248 (13) Y1

Bardziej szczegółowo

OK Autrod 1070 (OK Autrod 18.01)*

OK Autrod 1070 (OK Autrod 18.01)* OK Autrod 1070 (OK Autrod 18.01)* EN ISO 18273: S Al 1070 (Al99,7) Drut do spawania czystego aluminium, odporny na działanie czynników chemicznych i korozję atmosferyczną. Posiada dobre właściwości spawalnicze.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMOWA 10 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 11 2. ROZWÓJ MOSTÓW DREWNIANYCH W DZIEJACH LUDZKOŚCI 13

PRZEDMOWA 10 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 11 2. ROZWÓJ MOSTÓW DREWNIANYCH W DZIEJACH LUDZKOŚCI 13 PRZEDMOWA 10 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 11 2. ROZWÓJ MOSTÓW DREWNIANYCH W DZIEJACH LUDZKOŚCI 13 3. DREWNO JAKO MATERIAŁ KONSTRUKCYJNY DO BUDOWY MOSTÓW 39 3.1. Wady i zalety drewna 39 3.2. Gatunki drewna stosowane

Bardziej szczegółowo

Co to jest stal nierdzewna? Fe Cr > 10,5% C < 1,2%

Co to jest stal nierdzewna? Fe Cr > 10,5% C < 1,2% Cr > 10,5% C < 1,2% Co to jest stal nierdzewna? Stop żelaza zawierający 10,5% chromu i 1,2% węgla - pierwiastki, przyczyniające się do powstania warstwy wierzchniej (pasywnej) o skłonności do samoczynnego

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11)

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186359 (21) Numer zgłoszenia: 323335 (22) Data zgłoszenia: 26.11.1997 (13) B1 (51) IntCl7 F03B 3/12 (54)

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 14

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 14 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 14 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Pełzanie Zjawisko powolnego odkształcania

Bardziej szczegółowo

SAS 670/800. Zbrojenie wysokiej wytrzymałości

SAS 670/800. Zbrojenie wysokiej wytrzymałości SAS 670/800 Zbrojenie wysokiej wytrzymałości SAS 670/800 zbrojenie wysokiej wytrzymałości Przewagę zbrojenia wysokiej wytrzymałości SAS 670/800 nad zbrojeniem typowym można scharakteryzować następująco:

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

iglidur W300 Długodystansowy

iglidur W300 Długodystansowy Długodystansowy Asortyment Materiał charakteryzuje duża odporność na zużycie, nawet w niesprzyjających warunkach i z chropowatymi wałami. Ze wszystkich materiałów iglidur, ten jest najbardziej odporny

Bardziej szczegółowo

TKANINA WĘGLOWA 2. PLAIN 3K 200 g/m

TKANINA WĘGLOWA 2. PLAIN 3K 200 g/m TKANINA WĘGLOWA PLAIN 3K 00 g/m Jest tkaniną węglową dedykowaną dla wysoko jakościowych laminatów i wytrzymałościowych w których bardzo istotnym atutem jest estetyczny wygląd. Splot Plain charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl Podstawowe informacje o stali Stal jest stopem żelaza, węgla i innych pierwiastków stopowych o zawartości do 2,14 % węgla. W praktyce, jako stale oznacza się stopy, które najczęściej zawierają żelazo,

Bardziej szczegółowo

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6.1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rodzajami obróbki cieplno plastycznej i ich wpływem na własności metali. 6.2. Wprowadzenie Obróbką cieplno-plastyczną, zwaną potocznie

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

Dlaczego wywrotki powinny być ze stali HARDOX?

Dlaczego wywrotki powinny być ze stali HARDOX? Dlaczego wywrotki powinny być ze stali HARDOX? 1. Większe limity plastyczności i pękania 2. Większa wytrzymałość (większa odporność na odkształcenie, ścieranie i rysowanie) 3. Doskonała wytrzymałość na

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład I. Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład I. Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych. Jerzy Lis Wykład I Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych Jerzy Lis Treść wykładu: 1. Zmęczenie materiałów 2. Tarcie i jego skutki 3. Udar i próby udarności. 4. Zniszczenie balistyczne 5. Erozja cząstkami

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stal stopowa stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2% węgla i pierwiastki

Bardziej szczegółowo

Stopy niklu Stopy Niklu

Stopy niklu Stopy Niklu Stopy niklu 2012-04-03 Stopy Niklu 1 Nikiel i jego stopy Al Ti Cu Ni liczba at. 13 22 29 28 struktura kryst. A1 A3/ A2 A1 A1, kg m -3 2700 4500 8930 8900 T t, C 660 1668 1085 1453, 10-6 K -1 18 8,4 26

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła statyczna próba ściskania metali Numer ćwiczenia: 3 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób wytwarzania kompozytów włóknistych z osnową polimerową, o podwyższonej odporności mechanicznej na zginanie

PL B1. Sposób wytwarzania kompozytów włóknistych z osnową polimerową, o podwyższonej odporności mechanicznej na zginanie RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 210460 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 387681 (22) Data zgłoszenia: 02.04.2009 (51) Int.Cl. C08J 3/24 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE

WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE Artykul zamieszczony w "Inżynierze budownictwa", styczeń 2008 r. Michał A. Glinicki dr hab. inż., Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Warszawa WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE 1.

Bardziej szczegółowo

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień.

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień. IMPEXMETAL S.A. Huta Aluminium Konin jest obecna na rynku europejskim od wielu lat. Łączymy w sobie cechy doświadczonego producenta i dostawcy otwartego na rynek oraz potrzeby klientów. Nasza strategia

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA II Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 26 listopada 2014 KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA Dr hab. inż. Jerzy Myalski

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE KONSTRUKCJI STALOWYCH WEDŁUG EUROKODÓW.

PROJEKTOWANIE KONSTRUKCJI STALOWYCH WEDŁUG EUROKODÓW. PROJEKTOWANIE KONSTRUKCJI STALOWYCH WEDŁUG EUROKODÓW. 1 Wiadomości wstępne 1.1 Zakres zastosowania stali do konstrukcji 1.2 Korzyści z zastosowania stali do konstrukcji 1.3 Podstawowe części i elementy

Bardziej szczegółowo

Wykaz norm będących w zakresie działalności Komitetu Technicznego KT 301 ds. Odlewnictwa aktualizacja na dzień

Wykaz norm będących w zakresie działalności Komitetu Technicznego KT 301 ds. Odlewnictwa aktualizacja na dzień Wykaz norm będących w zakresie działalności Komitetu Technicznego KT 301 ds. Odlewnictwa aktualizacja na dzień 15.12.2016 Numer PN Odlewy PN-EN 1559-1:2011P PN-EN 1559-1:2011E PN-EN 1559-2:2014-12E PN-EN

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 5/2012 do CZĘŚCI IX MATERIAŁY I SPAWANIE 2008 GDAŃSK Zmiany Nr 5/2012 do Części IX Materiały i spawanie 2008, Przepisów klasyfikacji i budowy statków

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale niestopowe, stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe, specjalne. Łódź 2010

Bardziej szczegółowo

Elementy Strukturalne: Z Metalu na Tworzywo... Mariusz Makowski, DuPont Poland

Elementy Strukturalne: Z Metalu na Tworzywo... Mariusz Makowski, DuPont Poland Elementy Strukturalne: Z Metalu na Tworzywo... Mariusz Makowski, DuPont Poland Ossa, październik 2012 2 Czy inżynierowie są materiałowymi konserwatystami? Zmiany materiału są oczekiwane, gdy pozwalają

Bardziej szczegółowo

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: Wprowadzenie PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Opracowała: mgr inż. Magdalena Bartkowiak-Jowsa Reologia jest nauką,

Bardziej szczegółowo

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1 Stopy tytanu Stopy tytanu i niklu 1 Tytan i jego stopy Al Ti Cu Ni liczba at. 13 22 29 28 struktura kryst. A1 αa3/βa2 A1 A1 ρ, kg m -3 2700 4500 8930 8900 T t, C 660 1668 1085 1453 α, 10-6 K -1 18 8,4

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ

INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ATLAS STRUKTUR Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych dr inż. Jarosław

Bardziej szczegółowo

III Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 23 czerwiec 2014

III Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 23 czerwiec 2014 III Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 23 czerwiec 2014 Praca została realizowana w ramach programu Innowacyjna Gospodarka, finansowanego przez Europejski fundusz Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Metale nieżelazne - miedź i jej stopy

Metale nieżelazne - miedź i jej stopy Metale nieżelazne - miedź i jej stopy Miedź jest doskonałym przewodnikiem elektryczności, ustępuje jedynie srebru. Z tego powodu miedź znalazła duże zastosowanie w elektrotechnice na przewody. Miedź charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

Politechnika Rzeszowska - Materiały inżynierskie - I DUT - 2010/2011 - dr inż. Maciej Motyka

Politechnika Rzeszowska - Materiały inżynierskie - I DUT - 2010/2011 - dr inż. Maciej Motyka PODSTAWY DOBORU MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH 1 Ogólna charakterystyka materiałów inżynierskich MATERIAŁAMI (inżynierskimi) nazywa się skondensowane (stałe) substancje, których właściwości czynią ją użytecznymi

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 12

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 12 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 12 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Przewodność i dyfuzyjność cieplna

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO. Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204

MATERIAŁOZNAWSTWO. Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204 MATERIAŁOZNAWSTWO Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204 PODRĘCZNIKI Leszek A. Dobrzański: Podstawy nauki o materiałach i metaloznawstwo K. Prowans: Materiałoznawstwo

Bardziej szczegółowo

BUDOWNICTWO DREWNIANE. SPIS TREŚCI: Wprowadzenie

BUDOWNICTWO DREWNIANE. SPIS TREŚCI: Wprowadzenie BUDOWNICTWO DREWNIANE. SPIS TREŚCI: Wprowadzenie 1. Materiał budowlany "drewno" 1.1. Budowa drewna 1.2. Anizotropia drewna 1.3. Gęstość drewna 1.4. Szerokość słojów rocznych 1.5. Wilgotność drewna 1.6.

Bardziej szczegółowo

Metoda Elementów Skończonych

Metoda Elementów Skończonych Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Metoda Elementów Skończonych Projekt zaliczeniowy: Prowadzący: dr. hab. T. Stręk prof. nadz. Wykonał: Łukasz Dłużak

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych właściwości, otrzymany w

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4 INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4 Temat ćwiczenia: Statyczna próba rozciągania metali Celem ćwiczenia jest wykonanie próby statycznego rozciągania metali, na podstawie której można określić następujące własności

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Stal BÖHLER W360 ISOBLOC jest stalą narzędziową na matryce i stemple do kucia na zimno i na gorąco. Stal ta może mieć szerokie zastosowanie, gdzie wymagane są wysoka

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ ELWOM 25. Mikrostruktura kompozytu W-Cu25: ciemne obszary miedzi na tle jasnego szkieletu wolframowego; pow. 250x.

MATERIAŁ ELWOM 25. Mikrostruktura kompozytu W-Cu25: ciemne obszary miedzi na tle jasnego szkieletu wolframowego; pow. 250x. MATERIAŁ ELWOM 25.! ELWOM 25 jest dwufazowym materiałem kompozytowym wolfram-miedź, przeznaczonym do obróbki elektroerozyjnej węglików spiekanych. Kompozyt ten jest wykonany z drobnoziarnistego proszku

Bardziej szczegółowo

Zircon Poland Sp. z o.o.

Zircon Poland Sp. z o.o. Porównanie przewodów ACSS/TW i ZTACSR/TW ACSS ACSS/TW ACCC GAP AFLs ZTACSR ZTACSR/TW AFLe AFLse Warszawa, wrzesień 2013 Przewody o małym zwisie ACSS ACSS to pierwszy wysokotemperaturowy przewód o małym

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - zagadnienia, na które należy zwrócić szczególną uwagę 1. Omówić budowę atomu. 2. Co to jest masa atomowa? 3. Omówić budowę układu okresowego pierwiastków. 4. Wyjaśnić strukturę

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?)

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) Korozja chemiczna PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) 1. Co to jest stężenie molowe? (co reprezentuje jednostka/ metoda obliczania/

Bardziej szczegółowo

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali 1.1. Wstęp Próba statyczna rozciągania jest podstawowym rodzajem badania metali, mających zastosowanie w technice i pozwala na określenie własności

Bardziej szczegółowo

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO Ćwiczenie 9 Stale narzędziowe STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA ZIMNO DO PRACY NA GORĄCO SZYBKOTNĄCE NIESTOPOWE STOPOWE Rysunek 1. Klasyfikacja stali narzędziowej. Ze stali narzędziowej wykonuje się narzędzia

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8, Data wydania: 17 września 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

10.9 1. POŁĄCZENIA ŚRUBOWE 1.1 ASORTYMENT I WŁAŚCIWOŚCI ŁĄCZNIKÓW. Konstrukcje Metalowe Laboratorium

10.9 1. POŁĄCZENIA ŚRUBOWE 1.1 ASORTYMENT I WŁAŚCIWOŚCI ŁĄCZNIKÓW. Konstrukcje Metalowe Laboratorium 1. POŁĄCZENIA ŚRUBOWE 1.1 ASORTYMENT I WŁAŚCIWOŚCI ŁĄCZNIKÓW Średnice śrub: M10, M12, M16, M20, M24, M27, M30 Klasy właściwości mechanicznych śrub: 3.6, 4.6, 4.8, 5.6, 5.8, 6.6, 8.8, 10.9, 12.9 10.9 śruby

Bardziej szczegółowo