PORÓWNANIE WYBRANYCH KOSZTÓW BEZPOŚREDNICH STANDARDOWEJ OPIEKI MEDYCZNEJ I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ W NADCIŚNIENIU TĘTNICZYM I/LUB CUKRZYCY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PORÓWNANIE WYBRANYCH KOSZTÓW BEZPOŚREDNICH STANDARDOWEJ OPIEKI MEDYCZNEJ I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ W NADCIŚNIENIU TĘTNICZYM I/LUB CUKRZYCY"

Transkrypt

1 Nowiny Lekarskie 2013, 82, 5, AGNIESZKA SKOWRON, WIOLETTA POLAK PORÓWNANIE WYBRANYCH KOSZTÓW BEZPOŚREDNICH STANDARDOWEJ OPIEKI MEDYCZNEJ I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ W NADCIŚNIENIU TĘTNICZYM I/LUB CUKRZYCY COMPARISON OF STANDARD MEDICAL CARE AND PHARMACEUTICAL CARE FOR PATIENTS WITH HYPERTENSION AND/OR DIABETES THE ELEMENTS OF DIRECT COSTS Zakład Farmacji Społecznej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków Kierownik: dr hab. n. farm. Agnieszka Skowron Streszczenie Wstęp. Jednym z podstawowych zadań farmaceuty prowadzącego opiekę farmaceutyczną jest wykrywanie i rozwiązywanie problemów lekowych, czego konsekwencją mogą być zmiany w kosztach prowadzonej farmakoterapii. Cel. Ocena kosztów związanych z farmakoterapią pacjentów chorych na nadciśnienie i/lub cukrzycę, objętych opieką farmaceutyczną w porównaniu do pacjentów objętych standardową opieką zdrowotną w Polsce z perspektywy Narodowego Funduszu Zdrowia. Materiał i metody. Porównanie interwencji: opieki farmaceutycznej (OF) i standardowej opieki medycznej (SO) pod względem kosztów farmakoterapii. Dane dotyczące kosztów związanych z opieką farmaceutyczną uzyskano na podstawie wyników projektu FONTiC (Farmaceutyczna Opieka w Nadciśnieniu i Cukrzycy). Dane grupy kontrolnej pochodzą z analizy dokumentacji medycznej pacjentów wybranych przychodni ogólnodostępnych. Wyniki. Uzyskano dane 41 pacjentów objętych OF (20 chorych na nadciśnienie bez współistniejącej cukrzycy oraz 21 chorych na cukrzycę) i 316 pacjentów objętych SO (227 chorych na nadciśnienie bez współistniejącej cukrzycy oraz 89 chorych na cukrzycę). Średni koszt leków hipotensyjnych wśród pacjentów z nadciśnieniem bez współistniejącej cukrzycy wyniósł 8,87 PLN/30 dni/ osobę (SD 6,30 PLN) w przypadku OF i 8,26 PLN/30 dni/osobę (SD 10,19 PLN) w przypadku SO, a w grupie pacjentów z cukrzycą 12,22 PLN/30 dni/osobę (SD 16,70 PLN) dla OF i 8,98 PLN/30 dni/osobę (SD 8,96 PLN) dla SO. Średni koszt insulinoterapii wyniósł 23,04 PLN/30 dni/osobę (SD 50,47 PLN) w przypadku OF i 20,54 PLN/30 dni/osobę (SD 49,00 PLN) w przypadku SO; koszty pozostałych leków hipoglikemizujących wyniosły odpowiednio 11,95 PLN/30 dni/osobę (SD 23,79 PLN) i 4,29 PLN/30 dni/ osobę (SD 5,99 PLN). Wnioski. Nie obserwowano różnic w rozkładzie kosztów pomiędzy grupami pacjentów objętymi opieką farmaceutyczną a standardową opieką medyczną. SŁOWA KLUCZOWE: opieka farmaceutyczna, koszty bezpośrednie, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca. Abstract Introduction. Identification and resolution of drug-related problems are the main duties of the pharmacists who perform pharmaceutical care. Changes in the patients pharmacotherapy made as a consequence of pharmaceutical care may affect the costs of therapy. Aim. Analysis of the antihypertensive and hypoglycemic pharmacotherapy costs related to the provision of pharmaceutical care (PC) versus standard medical care (SMC) from the national payer perspective. Material and methods. Comparison of costs of hypertension and/or diabetes treatment during PC and SMC. The PCHAD (Pharmaceutical Care in Hypertension and Diabetes) Project was the source of information about PC results. SMC was assessed by retrospective analysis of medical documentation of the out-patient clinics patients. Results. Analysis was performed for 41 patients included in the PCHAD project (20 patients with hypertension without diabetes and 21 patients with diabetes) and 316 patients covered by SMC (227 patients with hypertension without diabetes and 89 patients with diabetes). The mean cost of antihypertensive drugs for patients with hypertension without diabetes in PC group was 8.87 PLN/30 days/person (SD 6.30 PLN) and 8.26 PLN/30 days/person (SD PLN) in SMC group, for patients with diabetes PLN/30 days/person (SD PLN) in PC group and 8.98 PLN/30 days/person (SD 8.96 PLN) in SMC group. The mean cost of insulin therapy was PLN/30 days/person (SD PLN) in PC group and PLN/30 days/person (SD PLN) in SMC group. The mean cost of hypoglycemic drugs other than insulin was PLN/30 days/person (SD PLN) for PC group and 4.29 PLN/30 days/person (SD 5.99 PLN) for SMC group. Conclusions. The differences in costs of pharmacotherapy between patients included in the PC project and patients covered by SMC were not significant. KEY WORDS: pharmaceutical care, direct costs, hypertension, diabetes.

2 364 Agnieszka Skowron, Wioletta Polak Wstęp Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia oraz Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej farmaceuta jako fachowy pracownik systemu opieki zdrowotnej ma do spełnienia wiele zadań w zakresie poprawy stanu zdrowia społeczeństwa i pacjentów. Wskazywane role nie koncentrują się jedynie na wydawaniu leków i udzielaniu o nich informacji. Farmaceuta powinien angażować się w działania związane z promocją zdrowia [1, 2], identyfikacją i rozwiązywaniem problemów zdrowotnych pacjentów [1], powinien odpowiadać za właściwe, bezpieczne i skuteczne stosowanie leków przez pacjentów [1, 2] a także powinien brać pod uwagę aspekty ekonomiczne, zapewniając racjonalne wydatkowanie środków publicznych [1]. Podkreśla się również rolę współpracy farmaceuty z przedstawicielami innych zawodów biorących udział w opiece nad pacjentem [1, 2] oraz potrzebę zaangażowania farmaceutów w programy zdrowotne o zasięgu ogólnokrajowym, np. program leczenia cukrzycy czy programy z zakresu planowania rodziny [2]. Według zapisów Ustawy o Izbach aptekarskich jedną z usług farmaceutycznych mających na celu ochronę zdrowia publicznego jest również sprawowanie opieki farmaceutycznej a opieka farmaceutyczna zdefiniowana jest jako dokumentowany proces, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta [3]. Głównymi zadaniami farmaceuty prowadzącego opiekę farmaceutyczną są zapobieganie, wykrywanie i rozwiązywanie problemów lekowych [4, 5, 6], określanych jako niepożądane zdarzenie związane z farmakoterapią, wpływające lub mogące wpływać na uzyskanie pożądanego efektu zdrowotnego [5, 7]. Obecnie apteki w Polsce zapewniają pacjentom dostęp do świadczeń gwarantowanych, jakimi są zaopatrzenie w leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyroby medyczne dostępne na receptę [8] na podstawie umowy podmiotu prowadzącego aptekę z NFZ, zwaną umową na realizację recept [8], której warunki opisane są w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia [9]. Opieka farmaceutyczna nie jest realizowana, co potwierdzają wyniki badań [10]. Część farmaceutów myli opiekę farmaceutyczną ze standardową obsługą pacjenta w aptece [11]. Nakłady finansowe związane z prowadzeniem opieki farmaceutycznej obejmują przede wszystkim: koszty dostosowania apteki do prowadzenia opieki, szkolenie personelu, zakup potrzebnych materiałów oraz czas pracy farmaceuty poświęcony na przeprowadzenie wizyt i przygotowanie się do nich. W niektórych krajach usługi z obszaru opieki farmaceutycznej finansowane są ze środków publicznych. W Polsce objęcie finansowaniem ze środków publicznych wymaga uznania świadczenia za tzw. świadczenia gwarantowane. Trwa dyskusja, czy opiekę farmaceutyczną można uznać za świadczenie zdrowotne, czyli działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania [12]. Świadczenie opieki zdrowotnej może zostać zakwalifikowane jako świadczenie gwarantowane po uzyskaniu rekomendacji Prezesa AOTM sformułowanej na podstawie oceny tego świadczenia w zakresie skuteczności i opłacalności z punktu widzenia publicznego płatnika (np. NFZ). Jednym z elementów tej oceny jest oszacowanie kosztów związanych z ocenianym świadczeniem zdrowotnym [12]. Cel Celem niniejszej pracy jest oszacowania kosztów farmakoterapii pacjentów chorych na nadciśnienie i/lub cukrzycę, objętych opieką farmaceutyczną w porównaniu do pacjentów objętych standardową opieką zdrowotną. Analizę przeprowadzono z punktu widzenia płatnika (Narodowego Funduszu Zdrowia). Materiał i metody Interwencje Porównano koszty farmakoterapii związane ze stosowaniem dwóch interwencji: standardowej opieki zdrowotnej (SO) oraz opieki farmaceutycznej (OF) będącej uzupełnieniem standardowej opieki zdrowotnej i prowadzonej przez farmaceutów w aptekach ogólnodostępnych. Zakres czynności z zakresu opieki farmaceutycznej ustalono w oparciu o jej definicję prawną [3], definicję Heplera i Strand [4], Strategię wdrażania opieki farmaceutycznej w Polsce [13] oraz międzynarodowe standardy i doświadczenia [6, 14]. Zgodnie z tymi zaleceniami farmaceuta prowadzący opiekę farmaceutyczną zobowiązany jest w szczególności do monitorowania farmakoterapii pacjenta w celu zapobiegania, wykrywania i rozwiązywania problemów lekowych, w tym do prowadzenia systematycznej edukacji pacjenta, monitorowania parametrów klinicznych istotnych w sytuacji zdrowotnej pacjenta dla określenia, czy farmakoterapia jest bezpieczna i skuteczna, określenia celów terapeutycznych i opracowania planu opieki farmaceutycznej oraz jego wdrożenie i monitorowanie. Wszystkie działania podejmowane są przez farmaceutę we współpracy z pacjentem i za jego zgodą i powinny być prowadzone we współdziałaniu z lekarzem wskazanym przez pacjenta. Wszystkie elementy procesu opieki muszą być dokumentowane. Procedurą porównawczą jest standardowa opieka zdrowotna rozumiana jako aktualny sposób postępowania w rzeczywistej praktyce klinicznej. W Polsce opieka zdrowotna dla pacjentów z nadciśnieniem i/lub cukrzycą może być prowadzona przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) lub przez lekarzy specjalistów (np. kardiologa, diabetologa). Podczas wizyty lekarz ma obowiązek przeprowadzić badanie podmiotowe (wywiad),

3 Porównanie wybranych kosztów bezpośrednich standardowej opieki medycznej i opieki farmaceutycznej przedmiotowe (badanie fizykalne) i wykonać lub zalecić odpowiednie badania, sposoby leczenia (w tym leki), wykonać konieczne zabiegi, skierować pacjenta do innego specjalisty. Wszystkie informacje powinny zostać zanotowane w dokumentacji medycznej pacjenta. Część leków zlecanych przez lekarza prowadzącego jest refundowana. Praktycznie wszystkie usługi medyczne przeprowadzone na zlecenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego dla pacjentów ubezpieczonych w NFZ są bezpłatne. Populacja Populację docelową w analizie stanowią dorośli ( 18 r.ż.) pacjenci ze zdiagnozowanym nadciśnieniem tętniczym i/lub cukrzycą typu 2, zdolni do samodzielnego funkcjonowania i komunikowania się z otoczeniem, posiadający pełną zdolność do czynności prawnych, deklarujący chęć kontaktu osobistego z przychodnią/wybraną apteką prowadzącą opiekę, którym przynajmniej 3 miesiące wcześniej zalecono stosowanie farmakoterapii (odpowiednio leków obniżających ciśnienie tętnicze lub hipoglikemizujących). Z analizy wyłączono pacjentów, u których w czasie ostatnich 6 miesięcy przed włączeniem do analizy wystąpił zawał serca lub udar mózgu oraz pacjentów ze zdiagnozowaną depresją lub schizofrenią, dializowanych, po transplantacji organów lub tkanek, uzależnionych od leków, narkotyków lub alkoholu, niemogących samodzielnie czytać oraz pozbawionych możliwości samodzielnego decydowania o sobie i swoim zdrowiu, w tym niemogących samodzielnie funkcjonować poza własnym domem. Stopień nasilenia choroby ani rodzaj stosowanych leków na nadciśnienie i/lub cukrzycę nie stanowiły kryteriów włączenia ani wyłączenia. Grupę pacjentów objętych opieką farmaceutyczną stanowiły osoby, które wyraziły pisemną zgodę na objęcie ich tą usługą farmaceutyczną. Grupa tych pacjentów mogła różnić się od osób, które nie zdecydowały sie na objęcie ich opieką farmaceutyczną, a na podjęcie decyzji mogły mieć wpływ takie czynniki jak: płeć, wiek, wykształcenie, stan zdrowia [15]. Pacjenci byli rekrutowani przez farmaceutów, na dobór grupy mogły więc wpłynąć osobiste przekonania i uprzedzenia farmaceutów. Źródła i rodzaj gromadzonych danych Dane dotyczące kosztów opieki farmaceutycznej uzyskane zostały na podstawie projektu naukowo-wdrożeniowego FONTiC Farmaceutyczna Opieka w Nadciśnieniu Tętniczym i Cukrzycy, prowadzonego przez Zakład Farmacji Społecznej UJ CM od listopada 2009 r. Jest to badanie eksperymentalne bez równoległej grupy kontrolnej. Szczegółowe założenia projektu FONTiC opisano w innych materiałach [16, 17]. Wszystkie dane związane z prowadzeniem opieki w ramach projektu gromadzone były w w internetowym systemie dokumentacji opieki farmaceutycznej opracowanym przez zespół Zakładu Farmacji Społecznej [18]. Do analizy włączono dane pacjentów, dla których w okresie od 1 listopada 2009 roku do 31 maja 2013 roku odbyły się co najmniej 2 wizyty planowane, a dokumentacja opieki farmaceutycznej była prowadzona dłużej niż 30 dni. Program FONTiC prowadzony był za zgodą lokalnej komisji bioetycznej. Informacje na temat zasobów zużywanych w wyniku standardowej opieki zdrowotnej uzyskano z przychodni ogólnodostępnych oferujących usługi lekarza POZ w ramach kontraktu z NFZ. Przeprowadzono retrospektywną ocenę dokumentacji medycznej pacjentów. Uzyskano pisemne zgody kierowników 3 przychodni: 2 przychodni na terenie województwa małopolskiego i 1 przychodni w województwie śląskim. Przychodnie te znajdowały się w miejscowościach liczących do mieszkańców. Zastosowano metodę losowania systematycznego, interwał losowania wyniósł 20. Analizowano dane 5% pacjentów spełniających założone kryteria. Bezpośrednio przeanalizowanych zostało około 29 tysięcy kart pacjentów, a 6318 z nich spełniało kryteria włączenia i wyłączenia. Dane zebrano na podstawie dokumentacji 316 pacjentów. Odnotowywano informacje dotyczące przebiegu i efektów leczenia oraz zużywanych zasobów opieki zdrowotnej w 2010 r. Dla wszystkich pacjentów objętych opieką farmaceutyczną oraz objętych opieką standardową gromadzone były informacje obejmujące: dane demograficzne (wiek, płeć, wzrost, miejsce zamieszkania, aktywność zawodowa), dodatkowe uprawnienia pacjenta wpływające na koszty opieki zdrowotnej (np. kombatant, zasłużony honorowy dawca krwi itp.), dane dotyczące stanu zdrowia (dolegliwości, choroby, w tym alergie), dane dotyczące badań (ciśnienie tętnicze, glikemia, HbA1c, lipidogram, jonogram, badanie moczu i inne), dane dotyczące farmakoterapii (nazwa leku, INN, dawka, dawkowanie, data zapisania, data zakupu, wizyty lekarskie u specjalistów skierowania oraz informacje zwrotne, zgłaszane lub zauważone problemy z leczeniem), dane dotyczące niezdolności do wykonywania pracy (zwolnienia lekarskie, hospitalizacje, renty), daty i ilość wizyt u lekarzy (POZ, specjaliści) i badań laboratoryjnych. Ocena kosztów Ocena kosztów farmakoterapii została przeprowadzona dwuetapowo. W pierwszym etapie oceniona została wielkość zużywanych zasobów (ilość wydanych jednostek dawkowania poszczególnych preparatów). W drugim etapie na podstawie wielkości zużytych zasobów oraz kosztów jednostkowych, przypisanych poszczególnym preparatom, oszacowane zostały koszty całkowite. Obliczono średnie koszty farmakoterapii związane z prowadzeniem ocenianych interwencji w okresie 30 dni, wyliczone na podstawie kosztów całkowitych i czasu trwania interwencji.

4 366 Agnieszka Skowron, Wioletta Polak W analizie uwzględnione zostały wszystkie leki hipotensyjne, hipoglikemizujące, preparaty potasu, leki hipolipemiczne oraz leki o działaniu przeciwzakrzepowym, należące do następujących grup ATC: A10A, A10B, A12B, B01, C02A, C02C, C02L, C03A-E, C07AA, C07AB, C07AG, C08C, C08D, C09A, C09BA, C09BB, C09C, C09DA, C09DB, C10. W przypadku analizy danych pacjentów objętych opieką standardową założono, że informacje o wydanych zaleceniach dotyczących farmakoterapii (w tym informacje o receptach bądź o zmianie zaleconego wcześniej dawkowania), informacje zwrotne od specjalistów oraz zalecenia po hospitalizacji umieszczone zostały przez lekarza POZ w dokumentacji pacjenta. Na potrzeby oceny kosztów przyjęto, że pacjent systematycznie realizuje recepty w aptece z wyjątkiem sytuacji, kiedy w dokumentacji lekarza POZ zaznaczono, że pacjent nie wykupił danego leku. W zasadach realizacji recept przyjęto następujące założenia: leki refundowane wydawane są zgodnie z obowiązującym prawem; jeśli nie podano informacji o poziomie odpłatności za leki, wybierano odpłatność korzystniejszą dla pacjenta, a odpłatność P uznawano na podstawie udokumentowanych wskazań; jeśli nie podano ilości zapisanych opakowań, przyjęto, że jest to jedno opakowanie, uwzględniono uprawnienia dodatkowe pacjenta (IB, ZHDK itp.), zgodnie z obowiązującymi przepisami [12, 19, 20]. Koszty leków refundowanych przyjęto na podstawie listy leków refundowanych z grudnia 2009 r. [21, 22, 23, 24], z grudnia 2010 r. [25, 26, 27, 28], października/listopada 2011 r. [29, 30, 31, 32] oraz obwieszczeń Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, publikowanych na podstawie zapisów Ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych [8]. Od 2012 r. obowiązują sztywne ceny leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych objętych decyzją o refundacji. Do 2012 r. apteki miały prawo dowolnie kształtować ceny tych leków, np. wykorzystując rabaty uzyskane od hurtowni. W oszacowaniu kosztów uwzględniono koszty maksymalne na podstawie opublikowanych cen urzędowych. Ocena statystyczna W ocenie różnic między kosztami farmakoterapii poszczególnych grup leków zastosowano test U Manna- -Whitneya. Wyniki Wyniki opracowane zostały w dwóch subpopulacjach: HT chorych na nadciśnienie tętnicze bez współistniejącej cukrzycy (niezależnie od innych schorzeń) oraz DM chorych na cukrzycę (z nadciśnieniem tętniczym lub bez, niezależnie od innych schorzeń). Podział wprowadzono z uwagi na przewidywane różnice w kosztach związanych z farmakoterapią w tych dwóch grupach pacjentów. Charakterystyka pacjentów w poszczególnych subpopulacjach przedstawiona jest w tabeli 1. Pacjenci chorzy na nadciśnienie tętnicze bez współistniejącej cukrzycy objęci opieką farmaceutyczną stosowali najczęściej leki z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny oraz leki beta-adrenolityczne. Mniej niż połowie pacjentów zalecono leki o działaniu moczopędnym, leki z grupy antagonistów kanałów wapniowych oraz sartany. Wśród pacjentów z nadciśnieniem tętniczym bez współistniejącej cukrzycy objętych opieką standardową najczęściej zalecano leki z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny, leki o działaniu moczopędnym oraz leki beta-adrenolityczne. Dwóm pacjentom bez rozpoznanej cukrzycy zalecone zostały leki o działaniu hipoglikemizującym w celu obniżenia podwyższonego poziomu glukozy, niezdiagnozowanego jeszcze jako cukrzyca. W przypadku pacjenta objętego opieką farmaceutyczną był to preparat refundowany dla pacjentów ze zdiagnozowaną cukrzycą. Założono, że pacjentowi uprawnienie to nie przysługuje, więc koszt leku w całości byłby poniesiony przez pacjenta. W przypadku pacjenta objętego opieką standardową polecono stosowanie jednego z preparatów dostępnych w aptece bez recepty lekarskiej, nierefundowanego. Tabela 1. Charakterystyka demograficzna pacjentów Table 1. Demographic characteristics of the patients Subpopulacja HT DM Interwencja OF SO OF SO Ilość pacjentów Wiek: średnia ± SD 61,9 ± 13,2* 64,4 ± 13,2 61,3 ± 7,6** 67,0 ± 10,8 Płeć kobiety: ilość (%) 11 (55%) 126 (56%) 17 (81%) 54 (61%) Ilość pacjentów z nadciśnieniem (%) 20 (100%) 227 (100%) 17 (81%) 80 (90%) Ilość wizyt*** przypadająca na 1 pacjenta : średnia ± SD 5,2 ± 2,0 7,9 ± 4,0 4,4 ± 3,6 9,1 ± 4,1 Analizowana długość opieki [dni]: średnia ± SD 189 ± ± ± ± 59 * dane dla 18 pacjentów ** dane dla 19 pacjentów *** w opiece farmaceutycznej: wizyty planowane, w aptece; w opiece standardowej: wizyty u lekarza POZ

5 Porównanie wybranych kosztów bezpośrednich standardowej opieki medycznej i opieki farmaceutycznej Leki przeciwzakrzepowe stosował co czwarty pacjent objęty opieką farmaceutyczną i około 1/3 pacjentów objętych opieką standardową. Leki hipolipemiczne stosowało około 50% pacjentów z obu grup, preparaty potasu około 1/3 pacjentów objętych opieką farmaceutyczną i około 1/4 pacjentów objętych opieką standardową. Charakterystyka farmakoterapii pacjentów z nadciśnieniem tętniczym bez współistniejącej cukrzycy przedstawiona jest w tabeli 2. Szczegółowe dane dotyczące kosztów farmakoterapii pacjentów z nadciśnieniem tętniczym bez współistniejącej cukrzycy przedstawiono w tabeli 3. Średni koszt leków hipotensyjnych wyniósł 8,87 PLN/30 dni/ Tabela 2. Charakterystyka farmakoterapii w subpopulacji HT Table 2. Information about the pharmacotherapy hypertension group C03 leki moczopędne C07 beta- -adrenolityki C08 antagoniści wapnia Ilość (%) pacjentów stosujących*: OF SO n = 20 n = 227 C02A leki adrenolityczne działające ośrodkowo 1 (5,0%) 0 (-) C02C leki adrenolityczne działające obwodowo 0 (-) 0 (-) C02L leki hipotensyjne w połączeniu z moczopędnymi 0 (-) 0 (-) A - tiazydowe 2 (10,0%) 7 (3,1%) B tiazydopodobne 5 (25,0%) 95 (41,9%) C pętlowe 1 (5,0%) 24 (10,6%) D oszczędzające potas 2 (10,0%) 20 (8,8%) E moczopędne + oszczędzające potas 1 (5,0%) 16 (7,0%) AA nieselektywne 0 (-) 8 (3,5%) AB selektywne 12 (60,0%) 128 (56,4%) AG alfa i beta 1 (5,0%) 12 (5,3%) C działające głównie na naczynia 5 (25,0%) 69 (30,4%) D działające głównie na mięsień sercowy 2 (10,0%) 9 (4,0%) A - IKA** 15 (75,0%) 151 (66,5%) C09 leki BA IKA + moczopędne 0 (-) 19 (8,4%) działające na układ BB IKA + antagoniści wapnia 0 (-) 2 (0,9%) RAA C sartany 5 (25,0%) 42 (18,5%) DA sartany + moczopędne 1 (5,0%) 17 (7,5%) DB sartany + antagoniści wapnia 1 (5,0%) 0 (-) moczopędne (C03A-E, C09BA, C09DA 9 (45,0%) 154 (67,8%) beta-adrenolityki (C07AA, C07AB, C07AG) 13 (65,0%) 144 (63,4%) antagoniści wapnia (C08C, C08D, C09BB, C09DB) 8 (40,0%) 78 (34,4%) IKA (C09A, C09BA, C09BB) 15 (75,0%) 159 (70,0%) sartany (C09C, C09DA, C09DB) 7 (35,0%) 54 (23,8%) B01 leki przeciwzakrzepowe 5 (25,0%) 70 (30,8%) C10 leki hipolipemiczne 9 (45,0%) 124 (54,6%) A12B preparaty potasu 6 (30,0%) 54 (23,8%) A10B leki hipoglikemizujące 1 (5,0%) 1 (0,4%) * dotyczy leków refundowanych i nierefundowanych ** inhibitory konwertazy angiotensyny Tabela 3. Koszty farmakoterapii w subpopulacji HT Table 3. Costs of the pharmacotherapy hypertension group OF SO n = 20 n = 227 p* Koszty leków hipotensyjnych: średnia ± SD 8,87 ± 6,30 8,26 ± 10,19 NS Koszty leków hipolipemicznych: średnia ± SD 2,26 ± 4,14 3,57 ± 5,25 NS Koszty leków przeciwzakrzepowych: średnia ± SD 1,88 ± 7,98 1,74 ± 6,70 NS Koszty preparatów potasu: średnia ± SD 0,20 ± 0,53 0,10 ± 0,82 NS NS różnica nie jest istotna statystycznie

6 368 Agnieszka Skowron, Wioletta Polak osobę (SD 6,30 PLN) w przypadku opieki farmaceutycznej i 8,26 PLN/30 dni/osobę (SD 10,19 PLN) w przypadku standardowej opieki zdrowotnej. Koszty leków hipotensyjnych stanowią największy odsetek analizowanych kosztów farmakoterapii. Leczenie cukrzycy wśród pacjentów objętych opieką farmaceutyczną i standardową opieką zdrowotną prowadzone było głównie przy użyciu leków doustnych. Preparaty insuliny stosowane były przez około 1/3 pacjentów objętych opieką farmaceutyczną i około 1/4 pacjentów objętych opieką standardową. Leczenie nadciśnienia tętniczego wśród pacjentów objętych opieką farmaceutyczną prowadzone było za pomocą różnych grup leków, głównie IKA i leków moczopędnych. Najczęściej stosowanymi grupami leków hipotensyjnych u pacjentów objętych opieką standardową były IKA, leki moczopędne i leki beta-adrenolityczne. Leczenie przeciwzakrzepowe prowadzone było u około 40% pacjentów. Leki hipolipemiczne stosowała około połowa pacjentów objętych opieką farmaceutyczną i niecałe 2/3 pacjentów objętych opieką standardową. Preparaty potasu stosowane były przez około 1/4 pacjentów objętych opieką farmaceutyczną i około 1/3 pacjentów objętych opieką standardową. Szczegółowe dane dotyczące farmakoterapii pacjentów chorych na cukrzycę przedstawiono w tabeli 4. Średni koszt insulinoterapii wyniósł 23,04 PLN/30 dni/osobę (SD 50,47 PLN) w przypadku opieki farmaceutycznej i 20,54 PLN/30 dni/osobę (SD 49,00 PLN) w przypadku standardowej opieki zdrowotnej; koszty terapii lekami hipoglikemizującymi innymi niż insuliny o odpowiednio 11,95 PLN/30 dni/osobę (SD 23,79 PLN) i 4,29 PLN/30 dni/osobę (SD 5,99 PLN). Zaobserwowano różnice w kosztach farmakoterapii pomiędzy Tabela 4. Charakterystyka farmakoterapii w subpopulacji DM Table 4. Information about the pharmacotherapy diabetes group C03 leki moczopędne C07 beta- -adrenolityki C08 antagoniści wapnia Ilość (%) pacjentów stosujących*: OF SO n = 21 n = 89 C02A leki adrenolityczne działające ośrodkowo 0 (-) 0 (-) C02C leki adrenolityczne działające obwodowo 0 (-) 0 (-) C02L leki hipotensyjne w połączeniu z moczopędnymi 0 (-) 0 (-) A tiazydowe 1 (4,8%) 4 (4,5%) B tiazydopodobne 7 (33,3%) 38 (42,7%) C pętlowe 0 (-) 21 (23,6%) D oszczędzające potas 2 (9,5%) 15 (16,9%) E moczopędne + oszczędzające potas 1 (4,8%) 9 (10,1%) AA nieselektywne 0 (-) 3 (3,4%) AB selektywne 9 (42,9%) 47 (52,8%) AG alfa i beta 1 (4,8%) 11 (12,4%) C działające głównie na naczynia 7 (33,3%) 31 (34,8%) D działające głównie na mięsień sercowy 3 (14,3%) 3 (3,4%) A IKA** 11 (52,4%) 68 (76,4%) BA IKA + moczopędne 1 (4,8%) 4 (4,5%) C09 leki działające BB IKA + antagoniści wapnia 1 (4,8%) 1 (1,1%) na układ RAA C sartany 7 (33,3%) 19 (21,3%) DA sartany + moczopędne 2 (9,5%) 8 (9,0%) DB sartany + antagoniści wapnia 0 (-) 0 (-) moczopędne (C03A-E, C09BA, C09DA 12 (57,1%) 63 (70,8%) beta-adrenolityki (C07AA, C07AB, C07AG) 10 (47,6%) 55 (61,8%) antagoniści wapnia (C08C, C08D, C09BB, C09DB) 11 (52,4%) 34 (38,2%) IKA (C09A, C09BA, C09BB) 12 (57,1%) 68 (76,4%) sartany (C09C, C09DA, C09DB) 8 (38,1%) 23 (25,8%) B01 leki przeciwzakrzepowe 8 (38,1%) 38 (42,7%) C10 leki hipolipemiczne 11 (52,4%) 57 (64,0%) A12B preparaty potasu 5 (23,8%) 26 (29,2%) A10A insuliny 7 (31,8%) 23 (25,8%) A10B doustne leki przeciwcukrzycowe 19 (86,4%) 70 (78,7%) * dotyczy leków refundowanych i nierefundowanych ** inhibitory konwertazy angiotensyny

7 Porównanie wybranych kosztów bezpośrednich standardowej opieki medycznej i opieki farmaceutycznej pacjentami obu grup, jednak różnice te nie były isotne statystycznie. Szczegółowe dane przedstawiające koszty farmakoterapii pacjentów chorych na cukrzycę przedstawiono w tabeli 5. ce między farmaceutami w poszczególnych elementach prowadzonej dokumentacji [36]. Średni wiek pacjentów uwzględnionych w analizie jest zbliżony do obserwowanego w badaniach innych autorów [33, 35, 37, 38]. Tabela 5. Koszty farmakoterapii w subpopulacji DM Table 5. Costs of the pharmacotherapy diabetes group OF SO n = 21 n = 89 p Koszty insulin: średnia ± SD 23,04 ± 50,47 20,54 ± 49,00 NS Koszty leków hipoglikemizujących innych niż insuliny: średnia ± SD 11,95 ± 23,79 4,29 ± 5,99 NS Koszty pasków do glukometru: średnia ± SD 11,09 ± 17,86 16,36 ± 20,93 NS Koszty leków hipotensyjnych: średnia ± SD 12,22 ± 16,70 8,98 ± 8,96 NS Koszty leków hipolipemicznych: średnia ± SD 3,09 ± 5,38 5,16 ± 6,51 NS Koszty leków przeciwzakrzepowych: średnia ± SD 0,14 ± 0,65 2,42 ± 9,24 NS Koszty preparatów potasu: średnia ± SD 0,06 ± 0,28 0,07 ± 0,25 NS NS różnica nie jest istotna statystycznie Dyskusja W niniejszym badaniu w ocenie kosztów związanych z opieką standardową oparto się na dokumentacji medycznej pacjentów POZ, istnieje więc grupa pacjentów, leczonych wyłącznie przez lekarzy specjalistów, do której nie można odnieść uzyskanych wyników. Badania wskazują jednak, że większość pacjentów chorych na nadciśnienie (w tym pacjentów z cukrzycą) korzysta z opieki lekarza POZ co najmniej raz na pół roku. W badaniu Wassel, którym objęto 89 osób z nadciśnieniem (w tym 3 osoby z cukrzycą typu 1 i 4 osoby z cukrzycą typu 2) w latach , 58 pacjentów korzystało wyłącznie z porad lekarza POZ, a 29 pacjentów z porad POZ oraz kardiologa, przy czym wszyscy pacjenci korzystający z opieki lekarza POZ odbywali wizyty co najmniej raz na pół roku. Leczenie 2 z 89 pacjentów prowadzone było wyłącznie pod kontrolą kardiologa [33]. Również w badaniu pilotażowym spośród 20 osób z nadciśnieniem tętniczym, 19 korzystało z opieki lekarza POZ co najmniej raz na pół roku [34]. Ponadto badanie DETENT, obejmujące ponad 24 tysiące pacjentów z nadciśnieniem (w tym chorych na cukrzycę, stanowiących około 30% pacjentów), pokazało, że leczenie prowadzone przez lekarzy POZ jest porównywalne z leczeniem prowadzonym przez specjalistę kardiologa [35]. Informacje dotyczące farmakoterapii pacjentów objętych opieką farmaceutyczną pochodzą wyłącznie z dokumentacji prowadzonej przez farmaceutów; koordynatorzy programu FONTiC nie mieli możliwości bezpośredniego kontaktu z włączonymi przez farmaceutów pacjentami. Przed rozpoczęciem prowadzenia opieki przez farmaceutę szczegółowe informacje dotyczące zakresu i sposobu dokumentowania danych pacjentów przekazywane były farmaceutom przez koordynatora programu FON- TiC, nie weryfikowano jednak stopnia przyswojenia tych informacji. Jak wskazują inni badacze, dokumentacja prowadzona przez farmaceutów może nie być kompletnym źródłem danych, mogą również występować różni- Charakterystyka farmakoterapii Obecne wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego wskazują, że wybór leku może zależeć od wielu czynników, m. in. schorzeń towarzyszących czy możliwości wystąpienia interakcji [39]. Głównymi grupami leków, zalecanymi w pierwszej kolejności zarówno w monoterapii, jak i terapii skojarzonej, są diuretyki tiazydowe i tiazydopodobne, leki beta-adrenolityczne (głównie o działaniu wazodylatacyjnym), antagoniści wapnia (głównie dihydropirydynowe), inhibitory konwertazy angiotensyny (IKA) oraz leki blokujące receptor AT1 (sartany) [39]. W badaniu DETENT najczęściej stosowanymi grupami leków były kolejno: IKA, leki beta-adrenolityczne oraz leki moczopędne [35]. Biorąc pod uwagę subpopulację pacjentów z cukrzycą, można zauważyć, że te grupy leków były również stosowane najczęściej, jednak większa ilość pacjentów stosowała leki moczopędne, które stanowiły drugą w kolejności częstości stosowania grupę preparatów hipotensyjnych [40]. Podobną kolejność zaobserwowano w badaniu Wassel [33]. W badaniu POZ-NAD z 2007 r. o zasięgu ogólnopolskim, obejmującym ponad 74 tysiące pacjentów poradni POZ, z nadciśnieniem zdiagnozowanym co najmniej 6 miesięcy wcześniej, z których 23,3% pacjentów chorowało również na cukrzycę, wykazano, że najczęściej stosowane były leki z grupy IKA, a w dalszej kolejności leki beta-adrenolityczne i moczopędne (u tej samej ilości pacjentów) [38]. Podobnie jak w niniejszym badaniu, inni autorzy wskazują, że inhibitory konwertazy angiotensyny są najczęściej stosowaną grupą leków hipotensyjnych. W badaniu DETENT oraz w badaniu Wassel, IKA stosowane były u ponad 80% pacjentów [33, 35], a w subpopulacji pacjentów z cukrzycą u prawie 90% pacjentów [40]. W badaniu POZ-NAD leki z grupy IKA zalecono 62,1% pacjentów [38]. Leki beta-adrenolityczne stosowało około 60% pacjentów, jedynie wśród pacjentów z cukrzycą objętych opieką farmaceutyczną odsetek ten był niższy i wyniósł

8 370 Agnieszka Skowron, Wioletta Polak mniej niż 50%. Porównywalne wyniki uzyskano w badaniu Wassel (57,3% pacjentów [33]). W badaniu POZ-NAD leki beta-adrenolityczne stosowane były przez 40,9% pacjentów [38], natomiast w badaniu DETENT zaobserwowano częstsze zlecanie tej grupy leków [35, 40]. Wyniki niniejszego badania wskazują, że leki moczopędne są stosowane przez około 50% pacjentów objętych opieką farmaceutyczną i około 70% pacjentów objętych opieką standardową, co stanowi wynik zbliżony do badania Wassel [33] i badania DETENT w subpopulacji pacjentów z cukrzycą [40]. Pozostałe badania wykazują niższy odsetek pacjentów stosujących tę grupę leków [35, 38]. Leki z grupy antagonistów wapnia zostały zalecone u około 40% pacjentów, z wyjątkiem pacjentów chorych na cukrzycę objętych opieką farmaceutyczną, wśród których ponad 50% pacjentów stosowało tę grupę leków. W badaniu DETENT leki z tej grupy zostały zalecone u 38,9% pacjentów lekarzy kardiologów i 28,4% pacjentów lekarzy POZ [35], a w subpopulacji pacjentów z cukrzycą u 43,2% pacjentów [40]. W badaniach Wassel i POZ-NAD u 27,0% pacjentów [33]. W badaniu POZ-NAD ta grupa leków stosowana była przez 28,1% pacjentów [38]. Spośród 5 podstawowych grup leków hipotensyjnych wskazanych przez PTNT, sartany były stosowane najrzadziej u nieco ponad 1/3 pacjentów objętych opieką farmaceutyczną i około 1/4 pacjentów objętych opieką standardową. Zbliżone wyniki uzyskano w badaniu DETENT [35, 40]. W badaniu Wassel i POZ-NAD sartany zalecane były rzadziej, u około 15% pacjentów [33, 38]. W badanej populacji jedynie 1 pacjent objęty opieką farmaceutyczną stosował lek o działaniu alfa-adrenolitycznym. Leki z tej grupy stosowało około 10% pacjentów badania DETENT [35, 40], 3,4% pacjentów w badaniu Wassel [33], a w badaniu POZ-NAD 2,4% pacjentów [38]. Preparaty potasu były stosowane przez 1/4 1/3 pacjentów. Zgodnie z wynikami badań Wassel preparaty te stosowało 16,9% pacjentów [33]. W grupie pacjentów chorych na nadciśnienie bez współistniejącej cukrzycy leki przeciwzakrzepowe stosowała mniej niż 1/3 pacjentów, natomiast wśród pacjentów chorych n cukrzycę około 40% pacjentów. Podobne wyniki przedstawiono w badaniu Wassel (43,8% pacjentów) [33]. Leki obniżające poziom lipidów stosowane były u około 50% pacjentów, z wyjątkiem pacjentów chorych na cukrzycę, objętych opieką standardową, wśród których co trzeci pacjent nie stosował tej grupy leków. Według badań Wassel leki hipolipemizujące stosowane były przez 46,1% pacjentów [33], natomiast według badania POZ-NAD przez 56,3% pacjentów [38]. Według badań Kobus z 2010 r., przeprowadzonych w ciągu 3 miesięcy wśród pacjentów zgłaszających się do poradni POZ, 14,3% pacjentów chorych na cukrzycę stosowało insulinę [41]. W analizowanej grupie pacjentów odsetek ten był wyższy i wyniósł około 30%. Koszty terapii W 2010 r. refundacja preparatów stosowanych w schorzeniach układu sercowo-naczyniowego (kod ATC: C) stanowiła 14% całkowitej refundacji leków [42]. W grupie 25 leków generujących najwyższe koszty znajdują się preparaty insuliny (3 rodzaje, w sumie 5,26% kwoty refundacji), 2 statyny, 1 inhibitor konwertazy angiotensyny i 2 substancje o działaniu alfa-adrenolitycznym [42]. Niewiele badań odnosi się do kosztów terapii pacjentów chorych na nadciśnienie i/lub cukrzycę. We wspomnianym wcześniej badaniu Wassel brano pod uwagę pacjentów chorych na nadciśnienie tętnicze, niezależnie od występowania cukrzycy. Według tego badania farmakoterapia nadciśnienia w okresie 24 miesięcy kosztowała NFZ ,71 PLN, czyli średni miesięczny koszt leków hipotensyjnych dla 1 pacjenta to 10,56 PLN [33], natomiast w badaniu pilotażowym roczny koszt terapii przeciwnadciśnieniowej z perspektywy NFZ wyniósł 3605,66 PLN w grupie 20 osób, czyli średni miesięczny koszt leków hipotensyjnych dla 1 pacjenta to 15,02 PLN [34]. Na preparaty zawierające potas NFZ przeznaczył 37,67 PLN w ciągu 24 miesięcy, czyli średnio miesięcznie 0,02 PLN na 1 pacjenta [33]. Wydatki NFZ na refundację leków przeciwpłytkowych stanowiły 89,04 PLN w ciągu 24 miesięcy, co w przeliczeniu na koszt miesięczny terapii dla 1 pacjenta wynosi 0,04 PLN [33]. W ciągu 24 miesięcy NFZ wydał na leki hipolipemizujące ,95 PLN; średni miesięczny koszt tych leków dla 1 pacjenta to 7,15 PLN [33]. Według danych Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w okresie od 1 stycznia do 15 października 2009 r. na refundację leków przeciwzakrzepowych (B01) przeznaczono ,12 PLN dla pacjentów [43], co daje średni koszt miesięczny przypadający na 1 osobę w wysokości 8,65 PLN. Na leki zmniejszające poziom lipidów Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ w okresie od 1 stycznia do 15 października 2009 roku przeznaczył ,97 PLN dla pacjentów [43], czyli średnio 5,24 PLN/miesiąc/osobę. Dane te jednak dotyczą wszystkich pacjentów stosujących wskazane leki, również pacjentów niechorujących na nadciśnienie lub cukrzycę. Ponadto dane te nie są porównywalne z uzyskanymi w niniejszym badaniu wynikami z powodu braku informacji umożliwiającej obliczenie średniego miesięcznego kosztu przypadającego na przeciętnego pacjenta. Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ w okresie od 1 stycznia do 15 października 2009 roku przeznaczył na refundację leków przeciwcukrzycowych ,92 PLN dla pacjentów [43]; po przeliczeniu koszt miesięczny wyniósł 16,19 PLN. Na refundowane insuliny w 2010 r. dla pełnoletnich chorych NFZ przeznaczył ,75 PLN; średni miesięczny koszt terapii 1 pacjenta wyniósł więc 79,79 PLN [44]. Podobnie jednak jak w przypadku leków przeciwzakrzepowych i hipolipemicznych, dane te odnoszą się wyłącznie do pacjentów stosujących wspomniane preparaty, a nie do przeciętnego pacjenta chorego na cukrzycę.

9 Porównanie wybranych kosztów bezpośrednich standardowej opieki medycznej i opieki farmaceutycznej Wnioski W kosztach farmakoterapii nadciśnienia tętniczego największą grupę stanowią oczywiście leki hipotensyjne, a wśród nich najczęściej stosowane są inhibitory konwertazy angiotensyny. W grupie chorych z cukrzycą znaczną część kosztów farmakoterapii stanowi insulinoterapia. Nie obserwowano różnic w rozkładzie kosztów pomiędzy grupami pacjentów objętymi opieką farmaceutyczną a standardową opieką medyczną. Praca fi nansowana ze środków na naukę w latach jako projekt badawczy (NN ). Piśmiennictwo 1. International Pharmaceutical Federation (FIP), World Health Organisation. FIP/WHO Joint Guidelines on Good Pharmacy Practice Standards for Quality Services (2011, Hyderabad). [Internet] [cytowane ] Dostępne na: English. 2. World Health Organisation. The role of the pharmacist in the health care system English. 3. Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich. Dz.U nr 41 poz. 179 z późn zmianami. 4. Hepler C.D., Strand L.M. Opportunities and responsibilities in pharmaceutical care. Am J Hosp Pharm. 1990;47(3): English, 5. Strand L.M., Morley P.C. Cipolle R.J. et al. Drug-related problems: their structure and function. DICP 1990;24(11): English. 6. Cipolle R.J., Strand L.M., Morley P.C. Pharmaceutical Care practice: the clinician's guide. New York: The McGraw- Hill Companies Inc. 2004: English. 7. Pharmaceutical Care Network Europe. [Internet] [cytowane ] Dostępne na: English. 8. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. Dz.U nr 122, poz. 696, z późn zmianami. 9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2011 r. w sprawie ogólnych warunków umów na realizację recept oraz ramowego wzoru umowy na realizację recept. Dz.U nr 271, poz. 1606, z późn. zmianami. 10. XXI Naukowy Zjazd Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. Postawa farmaceutów wobec opieki farmaceutycznej i jej definiowanie; ; Gdańsk: MSMStudio; Szalonka K. Opieka farmaceutyczna w ochronie zdrowia Polaków. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN; Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dz.U nr 210, poz. 2135, z późn. zmianami. 13. Bąbelek T., Brandys J., Grześkowiak E. et al. Strategia wdrażania opieki farmaceutycznej w Polsce. Biuletyn Naczelnej Rady Aptekarskiej. 2007;IV/17/2007:I XII. 14. International Pharmaceutical Federation (FIP). FIP Statement of Professional Standards on Pharmaceutical Care (1998, The Hague). [Internet] [cytowane ] Dostępne na: English. 15. Jędrychowski W. Podstawy epidemiologii. Kraków: Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum. 1995: Strona informacyjna o projekcie FONTiC. [Internet] [cytowane ] Dostępne na: 17. Skowron A. Model opieki farmaceutycznej dla polskiego systemu zdrowotnego. Kraków, Fall; 2011: Skowron A., Polak W., Polak S., Polak M. Dokumentowanie opieki farmaceutycznej z wykorzystaniem bazy FON- TiC. Farm Pol. 2010;66(6): Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 lutego 2010 roku w sprawie wykazu leków dla świadczeniobiorcy posiadającego tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi lub Zasłużonego Dawcy Przeszczepu. Dz.U nr 23, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 czerwca 2008 roku w sprawie wykazu leków dla świadczeniobiorcy posiadającego tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi lub Zasłużonego Dawcy Przeszczepu. Dz.U nr 118, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2009 r. w sprawie wykazu leków podstawowych i uzupełniających oraz wysokości odpłatności za leki uzupełniające. Dz.U nr 212, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2009 r. w sprawie wykazu chorób oraz wykazu leków i wyrobów medycznych, które ze względu na te choroby są przepisywane bezpłatnie, za opłatą ryczałtową lub za częściową odpłatnością. Dz.U nr 212, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 grudnia 2009 r. w sprawie wykazu cen urzędowych hurtowych i detalicznych produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Dz.U nr 212, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2009 r. w sprawie limitów cen leków i wyrobów medycznych wydawanych świadczeniobiorcom bezpłatnie, za opłatą ryczałtową lub częściową odpłatnością. Dz.U nr 212, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie wykazu leków podstawowych i uzupełniających oraz wysokości odpłatności za leki uzupełniające. Dz.U nr 251, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie limitów cen leków i wyrobów medycznych wydawanych świadczeniobiorcom bezpłatnie, za opłatą ryczałtową lub częściową odpłatnością. Dz.U nr 251, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie wykazu cen urzędowych hurtowych i detalicznych produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Dz.U nr 251, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie wykazu chorób oraz wykazu leków i wyrobów medycznych, które ze względu na te choroby są przepisywane bezpłatnie, za opłatą ryczałtową lub za częściową odpłatnością. Dz.U nr 253, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 października 2011 r. w sprawie wykazu leków podstawowych i uzupełniających oraz wysokości odpłatności za leki uzupełniające. Dz.U nr 241, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 października 2011 r. w sprawie wykazu chorób oraz wykazu leków i wyrobów medycznych, które ze względu na te choroby są

10 372 Agnieszka Skowron, Wioletta Polak przepisywane bezpłatnie, za opłatą ryczałtową lub za częściową odpłatnością. Dz.U nr 242, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 listopada 2011 r. w sprawie wykazu cen urzędowych hurtowych i detalicznych produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Dz.U nr 242, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 października 2011 r. w sprawie limitów cen leków i wyrobów medycznych wydawanych świadczeniobiorcom bezpłatnie, za opłatą ryczałtową lub częściową odpłatnością. Dz.U nr 241, poz Wassel A., promotor: Nowakowska E. Rola farmaceuty w monitorowaniu terapii pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze. Ocena farmakoekonomiczna kosztów leczenia. Praca doktorska. Poznań: Wydział Farmaceutyczny Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego; Wassel A., Nowakowska E., Bryl W. et al. Koszty bezpośrednie leczenia nadciśnienia tętniczego badanie pilotażowe. Nadciśn Tętn. 2010;14(6): Szczepaniak-Chicheł L., Tykarski A. Decyzje Terapeutyczne w leczeniu Nadciśnienia Tętniczego w Polsce porównanie postępowania lekarzy POZ i kradiologów wyniki badania DETENT. Nadciśn Tętn. 2009;13(2): Krska J., Avery A.J., Community Pharmacy Medicines Management Project Evaluation Team. Evaluation of medication reviews conducted by community pharmacists: a quantitative analysis of documented issues and recommendations. Br J Clin Pharmacol 2008;65[3]: Bajkowska-Fiedziukiewicz A., Mikołajczyk-Swatko A., Cypryk K. Przewlekłe powikłania w populacji chorych na cukrzycę typu 2. Prz Menopauz. 2009;3: Steciwko A., Januszewicz A., Opolski G. et al. Leczenie nadciśnienia tętniczego u chorych w praktyce lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej wyniki badania POZ- -NAD. Nadciśn Tętn. 2008;12(2): Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym. Nadciśn Tętn. 2011;15(2): Szczepaniak-Chicheł L., Tykarski A. Decyzje terapeutyczne w leczeniu Nadciśnienia Tętniczego w Polsce różnice w postępowaniu w zależności od współistnienia powikłań i wybranych chorób towarzyszących. Nadciśn Tętn. 2009;13(5): Kobus G., Małkińska E., Bachórzewska-Gajewska H. Czynniki ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych wśród pacjentów zgłaszających się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Prz Kardiodiabet. 2010;5(2): Departament Gospodarki Lekami, Narodowy Fundusz Zdrowia. Refundacja 2010 Raport na temat wydatków Narodowego Funduszu Zdrowia z tytułu refundacji leków. Warszawa, kwiecień [Internet] [cytowane ] Dostępne na: r=2&artnr= Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ, Wydział Gospodarki Lekami, Dział Monitorowania, Analiz i Kontroli. Raport porównawczy dotyczący refundacji leków w okresie od 1 stycznia do 15 października 2008 i 2009 roku w Małopolskim Oddziale Wojewódzkim NFZ. [Internet] [cytowane ] Dostępne na: = 28&ida = Kowalski A., Śliwczyński A., Brzozowska M. et al. Stosowanie insuliny w leczeniu cukrzycy w Polsce na podstawie danych Narodowego Funduszu Zdrowia ( ). Terapia. 2012;5(1(272)): Adres do korespondencji: Zakład Farmacji Społecznej, Wydział Farmaceutyczny Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum ul. Medyczna 9, Kraków tel.: fax:

Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 2015

Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 2015 Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 15 27 października 15 Wpływ nowego prawa na ordynację lekarską Ustawa Refundacyjna w istotny sposób

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

I. Działania podjęte przez Rzecznika w okresie styczeń luty 2012 r.:

I. Działania podjęte przez Rzecznika w okresie styczeń luty 2012 r.: Załącznik 2 DZIAŁANIA PODJĘTE PRZEZ RZECZNIKA PRAW PACJENTA W ZWIĄZKU Z NAPŁYWAJĄCYMI SYGNAŁAMI DOTYCZĄCYMI OGRANICZANIA PRAW ŚWIADCZENIOBIORCÓW DO REFUNDACJI LEKÓW W związku z uzyskiwanymi informacjami

Bardziej szczegółowo

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym farmaceuta współpracuje z pacjentem oraz innym personelem medycznym,

Bardziej szczegółowo

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Osobom chorym na cukrzycę grożą poważne, specyficzne dla tej choroby powikłania, które mogą prowadzić

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia.. Art. 1

Ustawa. z dnia.. Art. 1 PROJEKT Ustawa z dnia.. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty Art. 1

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 90/2012 z dnia 15 października 2012 r. w sprawie zasadności finansowania leku Primacor (chlorowodorek lerkanidypiny)

Bardziej szczegółowo

Spotkanie przedstawicieli Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ i OIA w Krakowie odpowiedzi na postawione pytania:

Spotkanie przedstawicieli Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ i OIA w Krakowie odpowiedzi na postawione pytania: Kraków, 20 lutego 2012 r. Spotkanie przedstawicieli Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ i OIA w Krakowie odpowiedzi na postawione pytania: 1. Czy przy każdym leku przepisanym na Rp. dla IB ma być

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Recepta. Recepta jest pisemnym poleceniem lekarza skierowanym do farmaceuty z prośbą o wydanie leku Wzór recepty

Recepta. Recepta jest pisemnym poleceniem lekarza skierowanym do farmaceuty z prośbą o wydanie leku Wzór recepty Recepta Recepta jest pisemnym poleceniem lekarza skierowanym do farmaceuty z prośbą o wydanie leku Wzór recepty Części recepty 1. Inscriptio - Nagłówek recepty 2. Nomen aegroti - Dane dotyczące chorego

Bardziej szczegółowo

1. Jaką zniżkę będzie posiadał lek zapisany dla Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi:

1. Jaką zniżkę będzie posiadał lek zapisany dla Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi: Pytania z zebrań kwartalnych Marzec 2015 1. Jaką zniżkę będzie posiadał lek zapisany dla Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi: a. Rp. ZK Cardura XL 4 mg 1 op. 30% b. Rp. ZK Cardura XL 4 mg 1 op. c. Rp. ZK

Bardziej szczegółowo

Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy. Stefan Bogusławski, Anna Smaga, Sequence HC Partners

Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy. Stefan Bogusławski, Anna Smaga, Sequence HC Partners Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy Stefan Bogusławski, Anna Smaga, Sequence HC Partners 28 lipca 2014 Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy Raport ma na celu podsumowanie

Bardziej szczegółowo

1. Rp. Seronil 20 mg 100 szt. ds. 2 tabl. rano data recepty 15.12.2012 r data realizacji od 15.12.2012 r Ile wydać: 60 szt. Czy 100 szt.

1. Rp. Seronil 20 mg 100 szt. ds. 2 tabl. rano data recepty 15.12.2012 r data realizacji od 15.12.2012 r Ile wydać: 60 szt. Czy 100 szt. 1. Rp. Seronil 20 mg 100 szt. ds. 2 tabl. rano data recepty 15.12.2012 r data realizacji od 15.12.2012 r Ile wydać: 60 szt. Czy 100 szt. Zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Recepty 100% zapłaciliśmy 650 mln pln w 2012 roku i płacimy dalej.

Recepty 100% zapłaciliśmy 650 mln pln w 2012 roku i płacimy dalej. Recepty 100% zapłaciliśmy 650 mln pln w 2012 roku i płacimy dalej. Copyright Fundacja MY PACJENCI Jak trudno dostać receptę na lek refundowany? Problem zdrowotny Lekarz prywatny bez umowy z NFZ Lekarz

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Xeplion (palmitynian paliperydonu) w leczeniu schizofrenii

Xeplion (palmitynian paliperydonu) w leczeniu schizofrenii 1 Wykonawca: Raport został wykonany na zlecenie i sfinansowany przez firmę Janssen-Cilag Polska Sp. z o.o. Autorzy nie zgłosili konfliktu interesów. Wersja 2.0 ostatnia aktualizacja dnia 4 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

"Opieka farmaceutyczna refundowana - nowe narzędzie polityki zdrowotnej"

Opieka farmaceutyczna refundowana - nowe narzędzie polityki zdrowotnej "Opieka farmaceutyczna refundowana - nowe narzędzie polityki zdrowotnej" Kraków 14 X 2015 r. Piotr Brukiewicz, Grzegorz Zagórny Śląska Izba Aptekarska. Definicje opieki farmaceutycznej (OF) 1975 R.L Mikael

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź na pytanie nr 1.:

Odpowiedź na pytanie nr 1.: Odpowiedź na pytanie nr 1.: Czy farmaceuta zamieniając lek na tańszy odpowiednik musi sprawdzać, czy podmieniany lek ma te same wskazania, co lek zapisany na recepcie? Osoba realizująca receptę i dokonująca

Bardziej szczegółowo

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. 18 października 2012 EMA/653433/2012 EMEA/H/A-5(3)/1319 Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks II Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta 7 Dla produktów zawierających inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) benazepryl,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011 STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca pochłania około 15% wydatków na ochronę zdrowia w

Bardziej szczegółowo

WZÓR. UMOWA Nr... NA WYDAWANIE REFUNDOWANEGO LEKU, ŚRODKA SPOŻYWCZEGO SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ WYROBU MEDYCZNEGO NA RECEPTĘ

WZÓR. UMOWA Nr... NA WYDAWANIE REFUNDOWANEGO LEKU, ŚRODKA SPOŻYWCZEGO SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ WYROBU MEDYCZNEGO NA RECEPTĘ WZÓR Załącznik nr 2 UMOWA Nr... NA WYDAWANIE REFUNDOWANEGO LEKU, ŚRODKA SPOŻYWCZEGO SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ WYROBU MEDYCZNEGO NA RECEPTĘ zawarta w... dnia... roku pomiędzy: Narodowym

Bardziej szczegółowo

Podstawowe założenia i zmiany. wprowadzane przez projekt. ustawy refundacyjnej

Podstawowe założenia i zmiany. wprowadzane przez projekt. ustawy refundacyjnej Podstawowe założenia i zmiany wprowadzane przez projekt ustawy refundacyjnej 1. Geneza zmian 2. Sposób dojścia do proponowanych rozwiązań 3. Wprowadzone zmiany organizacyjne 4. Podstawowe różnice pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania z zebrań aptekarzy w miesiącu czerwcu 2013 roku.

Odpowiedzi na pytania z zebrań aptekarzy w miesiącu czerwcu 2013 roku. Odpowiedzi na pytania z zebrań aptekarzy w miesiącu czerwcu 2013 roku. 1. Olfen Uno 0,15 Dicloratio Uno 0,15 Ten sam producent, ta sama cena i limit. Czy w komunikacie do NFZ zaznaczamy jako zamiennik,

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED.

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED. POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED Izabela Pieniążek Klasyczne dossier? Rozporządzenie MZ w sprawie MINIMALNYCH

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 111/2013 z dnia 26 sierpnia 2013 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Zoladex,

Bardziej szczegółowo

Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej. Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ Kraków, 10.04.2012r

Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej. Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ Kraków, 10.04.2012r Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ Kraków, 10.04.2012r Grupy pacjentów uprzywilejowanych Uprawnieni żołnierze lub pracownicy wojska w

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Świadczenia przysługujące z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego - podstwa prawna

Świadczenia przysługujące z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego - podstwa prawna Świadczenia przysługujące z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego - podstwa prawna Omówienie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym Rozdział 4 Art. 31. 1. Ubezpieczonym przysługują następujące

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia

Projekt U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia Projekt z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

APEL DO MINISTRA ZDROWIA BARTOSZA ARŁUKOWICZA

APEL DO MINISTRA ZDROWIA BARTOSZA ARŁUKOWICZA Pismo zostało również przekazane Premierowi Donaldowi Tuskowi, Pani Marszałek Sejmu Ewie Kopacz oraz Prezesowi Naczelnej Rady Aptekarskiej Grzegorzowi Kucharewiczowi APEL DO MINISTRA ZDROWIA BARTOSZA ARŁUKOWICZA

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA NA RZECZ DOBREJ LEGISLACJI. www.legepharmaciae.org.pl

FUNDACJA NA RZECZ DOBREJ LEGISLACJI. www.legepharmaciae.org.pl FUNDACJA NA RZECZ DOBREJ LEGISLACJI www.legepharmaciae.org.pl Fundacja Lege Pharmaciae FARMAKOTERAPIA W LECZENIU NIEPŁODNOŚCI KWESTIE PRAWNE Paulina Kieszkowska-Knapik, Baker&McKenzie Krzyżowski i Wspólnicy

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 9/2013/DSOZ PREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA. z dnia 12 marca 2013 r.

ZARZĄDZENIE NR 9/2013/DSOZ PREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA. z dnia 12 marca 2013 r. ZARZĄDZENIE NR 9/2013/DSOZ PREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA z dnia 12 marca 2013 r. zmieniające zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju rehabilitacja lecznicza

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

ZMIANA 1. Namysłów, dnia 17.12.2012 r. Dom Pomocy Społecznej PROMYK Kamienna 22 46-100 Namysłów. Nr sprawy IZM.I.272.48.2012.AK-G.

ZMIANA 1. Namysłów, dnia 17.12.2012 r. Dom Pomocy Społecznej PROMYK Kamienna 22 46-100 Namysłów. Nr sprawy IZM.I.272.48.2012.AK-G. Dom Pomocy Społecznej PROMYK Kamienna 22 46-100 Namysłów Namysłów, dnia 17.12.2012 r. Nr sprawy IZM.I.272.48.2012.AK-G. ZMIANA 1 Na podstawie art. 38 ust. 1, 4 i 4a ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Śląskie Centrum Chorób Serca Cukrzyca Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Warszawa 26.11.2014 Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia Neuropatia

Bardziej szczegółowo

PLAN FINANSOWY ORAZ ŚRODKI NA KONTRAKTY W 2014 ROKU. 1. Plan finansowy na 2014 rok

PLAN FINANSOWY ORAZ ŚRODKI NA KONTRAKTY W 2014 ROKU. 1. Plan finansowy na 2014 rok 2 518 2 704 3 003 3 481 4 139 4 507 4 668 4 736 4 977 5 302 5 302 PLAN FINANSOWY ORAZ ŚRODKI NA KONTRAKTY W 2014 ROKU Wartość planów finansowych MOW NFZ koszty świadczeń zdrowotnych 2011-2014 r. w mln

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Departament Gospodarki Lekami Centrali NFZ Sporządzono na podstawie szczegółowych danych statystycznych sprawozdanych przez apteki do systemu informatycznego NFZ 1 Zasady refundacji

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

5. Województwo, w którym mieści się Pani/Pana główne miejsce pracy: G. mazowieckie. H. opolskie. I. podkarpackie. J. podlaskie. K.

5. Województwo, w którym mieści się Pani/Pana główne miejsce pracy: G. mazowieckie. H. opolskie. I. podkarpackie. J. podlaskie. K. G. G. Page 1 D. D. D. Page 2 METRYCZKA Jeżeli Pani/Pan zatrudniona/y jest u więcej niż jednego pracodawcy proszę o udzielnie odpowiedzi w całej ankiecie zgodnie z głównym miejscem pracy (powyżej 50% czasu

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ w Krakowie grudzień, 2014

Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ w Krakowie grudzień, 2014 Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ w Krakowie grudzień, 2014 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. Opakowanie produktu leczniego zgodne z Rejestrem Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

UZASADNIENIE. Opakowanie produktu leczniego zgodne z Rejestrem Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej UZASADNIENIE Rozporządzenie w sprawie wykazu cen urzędowych hurtowych i detalicznych produktów leczniczych i wyrobów medycznych stanowi wykonanie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 5 ust. 4 ustawy

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej oraz niektórych innych ustaw.

o zmianie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej oraz niektórych innych ustaw. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 22 lipca 2014 r. Druk nr 689 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Zgodnie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT 29.12.2004 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia...2004 r.

PROJEKT 29.12.2004 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia...2004 r. PROJEKT 29.12.2004 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia...2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustalenia limitów cen leków i wyrobów medycznych wydawanych świadczeniobiorcom bezpłatnie, za

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 139/2014 z dnia 2 czerwca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Giotrif,

Bardziej szczegółowo

Projekt ustawy skierowany na posiedzenie Rady Ministrów z uwzględnieniem zmian przez nią wprowadzonych

Projekt ustawy skierowany na posiedzenie Rady Ministrów z uwzględnieniem zmian przez nią wprowadzonych Projekt ustawy skierowany na posiedzenie Rady Ministrów z uwzględnieniem zmian przez nią wprowadzonych Kolor czerwony - przepisy, które zostały wykreślone i których nie obejmuje druk sejmowy nr 110 Projekt,

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

II. Postulaty przedstawicieli organizacji pacjentów z dnia 6 czerwca br.ws. dokumentu Założeń zmian w systemie refundacji leków

II. Postulaty przedstawicieli organizacji pacjentów z dnia 6 czerwca br.ws. dokumentu Założeń zmian w systemie refundacji leków II. Postulaty przedstawicieli organizacji pacjentów z dnia 6 czerwca br.ws. dokumentu Założeń zmian w systemie refundacji leków Wiele postulatów organizacji pacjentów dotyczyło wprowadzenia na listy leków

Bardziej szczegółowo

Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego

Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego W dn. 25.03.2011 Sejm uchwalił Ustawę o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM Piątek 29.11.2013 Sala A Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zmiany programu. 16:00-18:00 Sesja przy współpracy z Sekcją,, Choroby

Bardziej szczegółowo

Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie.

Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie. Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie. - 1 - Szanowna Pani, Szanowny Panie, Polska Federacja Edukacji

Bardziej szczegółowo

Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej dla uprzywilejowanych grup pacjentów

Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej dla uprzywilejowanych grup pacjentów Szczególne uprawnienia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej dla uprzywilejowanych grup pacjentów Wielkopolski Oddział Wojewódzki NFZ 30 marca 2012r. Grupy osób posiadających uprawnienia szczególnych

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 115/2012 z dnia 12 listopada w sprawie zasadności finansowania leku Procoralan (EAN 5909990340439) we wskazaniu:

Bardziej szczegółowo

odpowiedź: Lek Lacipil 4 należy wydać bezpłatnie do wysokości limitu Lek Vivacor 6,25 należy wydać na 30%

odpowiedź: Lek Lacipil 4 należy wydać bezpłatnie do wysokości limitu Lek Vivacor 6,25 należy wydać na 30% Kraków 15.10.2012 r. Pytania z zebrań kwartalnych Wrzesień 2012 r. 1. Jak zrealizować recepty z uprawnieniem dodatkowym ZK w następujących przypadkach: Rp. Lacipil 4 Vivacor 6,25 30%? Lek Lacipil 4 należy

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII INFARMA, Katarzyna Połujan Prawo i finanse 2015 Warszawa 08.12.2014 PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ RESORTU ZDROWIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA ZDROWOTNEGO OBYWATELI

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 14.05.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 14.05.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 14.05.2015 WYKŁAD NR 10 LEKARZ A SYSTEM UBEZPIECZEŃ ZDROWOTNYCH FUNDAMENTY SYSTEMU FINANSOWANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH ŚWIADCZENIA GWARANTOWA NE

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA

Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA I. Postanowienia ogólne Regulamin organizacyjny Centrum Medycznego CEUTICA 1. Centrum Medyczne CEUTICA, zwane dalej Centrum Medyczne CEUTICA jest podmiotem leczniczym, działającym na podstawie Ustawy z

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PREWENCJI I LECZENIA CUKRZYCY W POLSCE

PROGRAM PREWENCJI I LECZENIA CUKRZYCY W POLSCE MINISTER ZDROWIA PROGRAM PREWENCJI I LECZENIA CUKRZYCY W POLSCE Zadania do realizacji w 2009 roku: Wdrożenie i prowadzenie Rejestru Chorych na Cukrzycę (dorosłych), Wdrożenie i prowadzenie Rejestru Wieku

Bardziej szczegółowo

HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE

HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE Raport Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego we współpracy z Instytutem Hematologii i Transfuzjologii (Prof. Krzysztof

Bardziej szczegółowo

TRANSGRANICZNA OPIEKA ZDROWOTNA

TRANSGRANICZNA OPIEKA ZDROWOTNA TRANSGRANICZNA OPIEKA ZDROWOTNA Warszawa, 18 czerwca 2015 Rola Oddziałów Wojewódzkich NFZ w realizacji zadań wynikających z zaimplementowania do przepisów krajowych założeń dyrektywy transgranicznej. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla lekarzy wystawiających recepty.

Przewodnik dla lekarzy wystawiających recepty. Przewodnik dla lekarzy wystawiających recepty. W ostatnim okresie, w związku z wejściem w życie pod koniec grudnia 2012 r. rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie recept lekarskich oraz konieczności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r.

Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa

Bardziej szczegółowo

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Patronat Rektor Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu prof.

Bardziej szczegółowo

PRAWO FARMACEUTYCZNE PORADNIK DLA APTEK CZĘŚĆ II

PRAWO FARMACEUTYCZNE PORADNIK DLA APTEK CZĘŚĆ II PRAWO FARMACEUTYCZNE PORADNIK DLA APTEK CZĘŚĆ II Monika Kwiatkowska Warszawa 2013 Stan prawny na 31 października 2013 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne JustLuk

Bardziej szczegółowo

Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Propozycje nowych rozwiązań

Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Propozycje nowych rozwiązań Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Konferencja GRYPA 2013/2014 16 kwietnia 2013 Warszawa Propozycje nowych rozwiązań Dr n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Nowa ustawa refundacyjna.

Nowa ustawa refundacyjna. Nowa ustawa refundacyjna. Co nowego dla pacjenta onkologicznego? Forum Organizacji Pacjentów Onkologicznych - Warszawa, 26 kwietnia 2012 Magdalena Kręczkowska, Fundacja Onkologiczna DUM SPIRO-SPERO USTAWA

Bardziej szczegółowo

Badanie kliniczne a eksperyment medyczny 23 października 2014 r.

Badanie kliniczne a eksperyment medyczny 23 października 2014 r. 1 2 Badanie kliniczne a eksperyment medyczny 23 października 2014 r. Olga Zielińska Specjalista w Wydziale Organizacyjno-Prawnym Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji Pierwsze badanie kliniczne na świecie

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji

Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji Zespół Kliniki Endokrynologii i Diabetologii IP - CZD Elżbieta Piontek, Alicja Szewczyk, Grażyna Korzeniewska,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku w sprawie uchwalenia programu polityki zdrowotnej pn. Zwiększenie dostępności do świadczeń kardiologicznych osobom powyżej 50 roku

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Wiedza codzienna o wystawianiu recept

Wiedza codzienna o wystawianiu recept Wiedza codzienna o wystawianiu recept Ujednolicona numeracja recept lekarskich oraz jednolity druku recepty, format kuponów REKUS Leszek Cichoń PL Południe Opracowanie na podstawie Komunikatów Śląskiego

Bardziej szczegółowo

AUTORZY - ZESPÓŁ REDAKCYJNY

AUTORZY - ZESPÓŁ REDAKCYJNY Warszawa 2014 CUKRZYCA analiza kosztów ekonomicznych i społecznych AUTORZY - ZESPÓŁ REDAKCYJNY Anna Drapała Ewa Karczewicz Hanna Zalewska Jakub Gierczyński Jerzy Gryglewicz Przemysław Sielicki REDAKCJA

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 października 2002 r. w sprawie wydawania z apteki

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 października 2002 r. w sprawie wydawania z apteki Ad.1 Odpowiadając na maila z dnia 13.05.2015r. Wydział Gospodarki Lekami Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia uprzejmie informuje, że ustalenie dawki leku leży w kompetencji lekarza

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia

SPIS TREŚCI 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia SPIS TREŚCI Wstęp 13 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia 15 1.1. Wiadomości ogólne 17 1.1.1. Krew 18 1.1.2. Transport gazów 19 1.1.3. Charakterystyka schorzeń układu krążenia 21 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 grudnia 2014 r. Poz. 1979 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 grudnia 2014 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Reumatoidalne zapalenie stawów WYDATKI NA LECZENIE RZS W POLSCE

Reumatoidalne zapalenie stawów WYDATKI NA LECZENIE RZS W POLSCE Reumatoidalne zapalenie stawów WYDATKI NA LECZENIE RZS W POLSCE październik 2015 Absencje chorobowe z powodu RZS RZS istotnie upośledza zdolność chorych do pracy i dlatego stanowi duże obciążenie dla gospodarki

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ DYREKTYWA PE I RADY 2011/24/UE Z DNIA 9 MARCA 2011 R. W SPRAWIE STOSOWANIA PRAW PACJENTÓW W TRANSGRANICZNEJ OPIECE

Bardziej szczegółowo