Trenerzy w organizacjach pozarządowych na tle procesu profesjonalizacji trzeciego sektora w Polsce.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Trenerzy w organizacjach pozarządowych na tle procesu profesjonalizacji trzeciego sektora w Polsce."

Transkrypt

1 Instytut Socjologii Wydział Historyczno Socjologiczny Uniwersytet w Białymstoku - Agnieszka Maszkowska Trenerzy w organizacjach pozarządowych na tle procesu profesjonalizacji trzeciego sektora w Polsce. Praca magisterska pod kierunkiem Prof. Dr hab. Piotra Glińskiego Białystok, 2004

2 SPIS TREŚCI Wprowadzenie. 5 Rozdział 1. Profesjonalizacja trzeciego sektora Trzeci sektor - definicje, funkcje, teorie Etapy rozwoju trzeciego sektora w Polsce Geneza działalności pozarządowej w Polsce Okres od końca II wojny światowej do 1989 roku Lata Rozwój jakościowy trzeciego sektora w Polsce Profesjonalizacja działań trzeciego sektora teoria i praktyka. 25 Rozdział 2. Zawód trener Trener, szkolenie podstawowe definicje Teorie uczenia się. Andragogika Zasadnicze aspekty szkolenia Uczenie się przez doświadczenie. Metody aktywizujące Inne formy uczenia się a rola trenera Warsztat pracy trenera - od zbadania potrzeb do oceny szkolenia Kompetencje trenera Umiejętności techniczne Umiejętności konceptualne Umiejętności interpersonalne Etyka w pracy trenera. 64 2

3 Rozdział 3. Założenia metodologiczne Cele i przedmiot badań Problemy badawcze Hipotezy badawcze Przedstawienie metody badawczej Uzasadnienie wyboru metody badawczej Przedstawienie narzędzia badawczego Dobór próby Realizacja badania Inne źródła informacji. 75 Rozdział 4. Powstanie środowiska trenerskiego w Polsce. Stowarzyszenie Trenerów Organizacji Pozarządowych Powstanie Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych Działalność Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych Lista Kompetencji trenera STOP. System certyfikacji. Karta Etyczna Szkoły Trenerów STOP Baza organizacji szkoleniowych. Informatory o Organizacjach Prowadzących Szkolenia. STOP w Internecie Szkolenia wewnętrzne. Samokształcenie Inne działania STOP-u. 87 Rozdział 5. Charakterystyka środowiska trenerów organizacji pozarządowych Etapy rozwoju trenerskiego badanych Tematyka prowadzonych szkoleń Filozofia szkolenia Motywacja STOP w wypowiedziach członków

4 Dlaczego powstało Stowarzyszenie Trenerów Organizacji Pozarządowych? Jakie znaczenie ma Stowarzyszenie Trenerów Organizacji Pozarządowych dla swoich członków? Ocena działań Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych Problemy STOP-u. 113 Rozdział 6. Trenerzy o procesie profesjonalizacji trzeciego sektora w Polsce Trenerzy o zmianach w trzecim sektorze w Polsce O profesjonalnej organizacji pozarządowej Rola trenerów organizacji pozarządowych w procesie profesjonalizacji trzeciego sektora Rola Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych w procesie profesjonalizacji trzeciego sektora w Polsce Jak procesy profesjonalizacji wpływają na trenerów organizacji pozarządowych? 135 Zakończenie 139 Aneks 144 Bibliografia 148 4

5 Wprowadzenie. W niniejszej pracy zajmę się charakterystyką zawodu trenera i środowiska trenerów organizacji pozarządowych 1 na tle przemian zachodzących w trzecim sektorze, które zdaniem niektórych badaczy można określić profesjonalizacją. W tym procesie dynamicznych zmian, jakim podlegają organizacje pozarządowe w ciągu ostatnich kilkunastu lat, dużą rolę w przypisuje się właśnie trenerom organizacji pozarządowych. Na podjęcie tematu zdecydowałam się z kilku powodów. Po pierwsze na rynku wydawniczym nie ma wielu dostępnych publikacji w języku polskim dotyczących zawodu trenera. Nie przeprowadza się w Polsce badań ukazujących charakter i zróżnicowanie tego zawodu. W prasie również pojawia się niewiele informacji opisujących to zagadnienie. Wyjątkiem jest prasa specjalistyczna, w której zamieszczane są artykuły związane ze szkoleniami 2. Ze względu na to, że zawód ten jest wykonywany w Polsce od niedawna, społeczeństwo nie jest jeszcze zorientowane w jego specyfice i nie zawsze potrafi go poprawnie zdefiniować. Po drugie, moim zamiarem jest przybliżenie profesji trenerów poprzez zdefiniowanie podstawowych narzędzi, z jakich korzystają oni w swojej pracy, tj. metod interaktywnych. Jestem bowiem przekonana, że metody uczenia przez nich stosowane, zyskują coraz większy krąg zwolenników. Wydaje się to bardzo ważne, gdyż żyjemy obecnie w świecie, gdzie wiedza jest jednym z najcenniejszych kapitałów posiadanych przez człowieka. Peter Drucker [1999, s. 40] twierdzi nawet, że dziś wiedza jest jednym znaczącym zasobem, ale zasobem, który nieustannie podlega zmianom, a w związku z tym istnieje duże zapotrzebowanie na ludzi, którzy pomogą w przyswajaniu ciągle nowej, często specjalistycznej wiedzy. Poza tym dzielę z trenerami przekonanie o skuteczności metod przez nich wykorzystywanych oraz ich przydatności w uczeniu dorosłych. 1 Zawód trenera organizacji pozarządowych został zdefiniowany przez Stowarzyszenie Trenerów Organizacji Pozarządowych, m.in. w artykule K. Tarki Zawód: trener organizacji pozarządowych, opublikowanym w: Informator, 1996, s. IV-VI. 2 Przykładem jest czasopismo Personel i zarządzanie, w którym można znaleźć artykuły na temat trenerów i szkoleń, głównie z sektora biznesu. 5

6 Istnieje wiele środowisk trenerskich w Polsce. Podstawę ich zróżnicowania stanowią obszary, w których działają. Nie jest moim zamiarem opisanie wszystkich kategorii trenerów. Uważam, że większą wartość ma opisanie jednego środowiska, gdyż pozwala to na dużo pełniejszy i precyzyjniejszy obraz. Ze względu na to, że jestem trenerką oraz od niedawna także członkinią Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych, zdecydowałam się poświęcić swoją pracę analizie środowiska trenerów organizacji pozarządowych związanych ze STOP-em. Dzięki stałej obecności w tym środowisku mam możliwość przyglądania się wielu procesom w nim zachodzącym, które nieraz trudno byłoby dostrzec obserwatorowi z zewnątrz. Jednocześnie mój stopień zaangażowania w działalność trenerską nie jest na tyle wysoki, by mógł negatywnie wpłynąć na obiektywizm, z jakim badacz powinien opisywać i interpretować zjawiska go interesujące. Mówiąc o trenerach organizacji pozarządowych, mam na myśli osoby zaangażowane w pracę na rzecz trzeciego sektora, wspomagające uczenie się liderów, pracowników i wolontariuszy organizacji pozarządowych w obszarach tematycznych specyficznych dla trzeciego sektora [Informator 2003, s. 4]. To, kim jest trener, definiują Elżbieta Sołtys i Radosław Tendera [2003]: Kiedy piszemy trener to mamy na myśli trenera organizacji pozarządowych ( ), czyli osobę potrafiącą zorganizować sytuację edukacyjną, wciągnąć odbiorców szkolenia w aktywne stawianie pytań i odpowiedzi i wreszcie, poruszającą się swobodnie w delikatnej tkance ruchu pozarządowego. Trenerzy posiadają zespół specyficznych narzędzi, tzw. metod interaktywnych, którymi posługują się w swojej pracy, tworząc sytuacje edukacyjne [ibidem, s. 4]. Ich stosowanie odróżnia trenerów od innych zawodów związanych z edukacją. W Polsce trenerzy w rozumieniu wyżej przedstawionym zaczęli być aktywni na początku lat 90., czyli od momentu, gdy trzeci sektor zaczął się odradzać po kilkudziesięcioletnim okresie trwania systemu socjalistycznego, w którym działalność obywatelska nie rozwijała się swobodnie. Część trenerów pracujących w trzecim sektorze, od 1995 roku jest zrzeszona w Stowarzyszeniu Trenerów Organizacji Pozarządowych STOP, którego celami są m.in.: wypracowanie standardów pracy trenera i dbałość o ich przestrzeganie, podnoszenie kwalifikacji zawodowych trenerów oraz zwiększenie dostępności szkoleń dla organizacji pozarządowych. Celem pracy jest ukazanie relacji, jakie zachodzą pomiędzy trenerami organizacji pozarządowych, a zmianami mającymi miejsce w trzecim sektorze w Polsce od początku lat 90. Zasadniczą tezą niniejszej pracy jest stwierdzenie, że z jednej strony profesjonalizacja trzeciego sektora jest możliwa dzięki działaniom 6

7 trenerów organizacji pozarządowych, z drugiej zaś strony dążenie do profesjonalizacji przyczynia się do zmian zachodzących w tym zawodzie oraz w całym środowisku trenerskim organizacji pozarządowych. Aby ukazanie tych zależności było możliwe, uważałam za niezbędne przybliżenie z jednej strony zmian mających miejsce obecnie w sektorze organizacji pozarządowych, z drugiej zaś charakterystykę trenerów w nim pracujących. Perspektywa teoretyczna, przyjęta do zbadania powyższego problemu badawczego, obejmuje przede wszystkim teorię profesjonalizacji trzeciego sektora, dlatego w pierwszym rozdziale pracy zajmę się przedstawieniem kolejno: podstawowych zagadnień definicyjnych i teorii dotyczących trzeciego sektora, etapów rozwoju trzeciego sektora w Polsce oraz teorii profesjonalizacji trzeciego sektora wraz z opisem tego procesu w Polsce. Na ten temat również nie istnieje usystematyzowana i obszerna literatura naukowa, zwłaszcza dotycząca teorii profesjonalizacji. Dlatego oprócz pozycji książkowych zawierających analizy i komentarze na ten temat, w pracy korzystałam także z artykułów umieszczanych w prasie trzeciosektorowej (Asocjacje) oraz w Internecie. Na charakterystykę trenerów organizacji pozarządowych składają się trzy obszary zagadnień. Pierwszy obszar, przedstawiony w rozdziale drugim, dotyczy specyfiki zawodu trenera z uwzględnieniem konstytuujących ten zawód elementów, takich jak podstawowe definicje, problematyka uczenia dorosłych oraz metody aktywne, jak też ukazuje różnice między trenerami a innymi zawodami związanymi z edukacją dorosłych. W swojej pracy do scharakteryzowania tego obszaru korzystałam przede wszystkim z materiałów szkoleniowych powstałych na potrzeby Szkoły Trenerów Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych oraz materiałów własnych, z książek poświęconych problematyce szkoleń oraz z publikacji na ten temat w języku angielskim. Drugi obszar zagadnień charakteryzujący trenerów dotyczy Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych jako organizacji mającej dużą rolę w ukształtowaniu się środowiska trenerskiego organizacji pozarządowych. Rozdział czwarty niniejszej pracy, zawiera informacje na temat okoliczności powstania STOP-u oraz jego działalności i ma charakter monograficzny. Podstawowymi źródłami informacji w tym zakresie były sprawozdania merytoryczne Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych za działalność w latach oraz strona internetowa Stowarzyszenia. Część empiryczna pracy, oparta na wywiadach swobodnych, zaczyna się od przedstawienia etapów rozwoju trenerskiego badanych, sposobów rozumienia przez 7

8 nich pracy, którą wykonują, ich motywacji do pracy w trzecim sektorze. Za szczególnie istotne dla scharakteryzowania środowiska trenerskiego uznałam zbadanie tego, jaki stosunek do STOP-u mają jego członkowie, dlatego znaczną część rozdziału piątego stanowi analiza wypowiedzi badanych na temat znaczenia STOP-u dla członków i oceny jego działalności. Rozdział szósty, podobnie jak poprzedni, zawiera analizę materiału empirycznego i skonstruowany jest w taki sposób, by ukazać relacje, jakie zachodzą pomiędzy trenerami organizacji pozarządowych, a zmianami mającymi miejsce w trzecim sektorze. Zawarte w nim są opinie trenerów na temat profesjonalizacji organizacji pozarządowych oraz roli, jaką pełnią w tym procesie. Mam nadzieję, że niniejsza praca przyczyni się do lepszego poznania środowiska trenerów organizacji pozarządowych. Wierzę także, że wnioski, które otrzymałam, pobudzą trenerów do refleksji nad zmianami zachodzącymi w organizacjach pozarządowych oraz nad rolą i wyzwaniami, które stoją przed tym środowiskiem w związku z profesjonalizacją trzeciego sektora w Polsce. 8

9 Rozdział 1. Profesjonalizacja trzeciego sektora Trzeci sektor - definicje, funkcje, teorie. Zdefiniowanie trzeciego sektora nie jest rzeczą prostą. Liczba określeń, jakie dotyczą tej dziedziny rzeczywistości społecznej jest bowiem bardzo duża. W literaturze funkcjonuje wiele terminów takich jak na przykład: trzeci sektor, organizacja pozarządowa, sektor nonprofit, organizacja społeczna, które często stosowane są jako tożsame. Ich dookreślenie jest jednak rzeczą konieczną w przypadku badaczy, gdyż bez tego ich prace (badawcze dotyczące trzeciego sektora uzup. moje A. M.) nie mają walorów porównawczych i grzęzną w mówieniu na różne tematy przy przekonaniu, że się mówi o tym samym [Wygnański 1997, s. 29]. Termin trzeci sektor (third sector) został wprowadzony przez P. Druckera w koncepcji społeczeństwa robotników umysłowych, które składa się z trzech sektorów. Pierwszym z nich jest publiczny sektor rządowy, drugim prywatny sektor biznesu, zaś trzecim szeroko rozumiana sfera działań obywatelskich i społecznych, które realizowane są przez tzw. organizacje pozarządowe. Idąc za tym podziałem, można wyodrębnić cechy, które odróżniają trzeci sektor od dwóch pozostałych, takie jak: niezależność od władz sektora publicznego, niekomercyjność, dobrowolność uczestnictwa. W oparciu o powyższe cechy funkcjonują inne określenia trzeciego sektora: - Sektor niezależny ma na celu podkreślenie niezależności organizacji tego sektora od pozostałych podmiotów istniejących w społeczeństwie oraz jego podmiotowości wyrażającej się w swobodzie i wolności decyzji odnośnie podejmowanych działań. - W podobnym kontekście można uzasadnić funkcjonowanie określenia sektor pozarządowy, które jest bezpośrednim tłumaczeniem amerykańskiego terminu nongovernmental sector (w skrócie NGO). - Sektor niedochodowy (nonprofit, not for profit, sektor niekomercyjny) w odróżnieniu od firm, organizacje trzeciego sektora nie są nastawione w swojej 9

10 działalności na maksymalizację zysków, a swoje dochody przeznaczają w całości na realizację celów statutowych. - Sektor dobrowolny (wolontarystyczny) podkreśla znaczenie, jakie w tych organizacjach mają nieodpłatnie pracujący wolontariusze. W Polsce jednym z najczęściej używanych terminów na określenie organizacji należącej do tego sektora jest organizacja pozarządowa. Jak definiuje to pojęcie Piotr Gliński [2003], jest to ( ) współczesna forma samoorganizacji społecznej, struktura integrująca grupy obywateli, charakteryzująca się względnie dojrzałą tożsamością społeczną, określonym stopniem zorganizowania, prywatnym charakterem inicjatywy, dobrowolnością uczestnictwa, niezależnością i niekomercyjnością, a także na ogół znacznym udziałem wolontariatu ( ) 3. Organizacjom pozarządowym przypisuje się także istotną rolę w kształtowaniu postaw ludzkich, co się przyczynia do zmiany społecznej: ( ) Produktem organizacji jest zmiana, która zachodzi w człowieku pod wpływem jej działania. Organizacje są agentami zmian zachodzących w ludziach [Drucker 1995, s. 10]. Organizacje pozarządowe powstają najczęściej oddolnie (tzw. grass-roots organizations), dzięki czemu znajdują się wewnątrz lokalnych wspólnot, blisko ludzi, umożliwiając im aktywne uczestnictwo w realizacji postawionych celów i misji organizacji. Do funkcji, jakie spełniają organizacje trzeciego sektora zalicza się m.in.: - Artykulację i identyfikację potrzeb i interesów różnych grup społecznych, w tym mniejszości, grup upośledzonych społecznie; - Sygnalizowanie niebezpieczeństw i konfliktów społecznych; - Samodzielne zagospodarowywanie sfery pozakomercyjnej, pozasamorządowej i pozapaństwowej (elastyczne i szybkie reagowanie na potrzeby społeczeństwa, realizacja własnych programów, kontraktacja usług); - Formułowanie alternatyw i wizji rozwojowych; - Uczestnictwo w procedurach prawnych dotyczących różnorakich decyzji władz; - Kontrolę działań władzy; - Samoedukację (awans dzięki uczestnictwu w organizacjach pozarządowych); - Edukację społeczeństwa [Gliński 2001, s.28]. Inny autor J. Wygnański [1996, s. 55] wymienia następujące funkcje organizacji pozarządowych: 3 Obowiązująca obecnie w Polsce Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. określa, że organizacjami pozarządowymi są stowarzyszenia, fundacje oraz utworzone na podstawie przepisów ustaw osoby prawne lub jednostki nieposiadające osobowości prawnej, które nie są jednostkami sektora finansów publicznych oraz które nie działają w celu osiągnięcia zysku. 10

11 - Organizowanie dóbr i usług, których nie zapewnia ani państwo, ani rynek ; - Działania ma rzecz społecznej integracji; - Działania na rzecz politycznej integracji; - Tworzenie i różnicowanie opinii; - Mobilizacja oczekiwań społecznych. Szczególne znaczenie, zdaniem autora, ma funkcja integracji społecznej, która oznacza, że to właśnie organizacje pozarządowe, tworzone przez obywateli są najlepszym i najbardziej naturalnym sposobem organizowania się jednostek na rzecz realizowania wspólnych celów. Dzieje się tak dlatego, że organizacje trzeciego sektora cechują się przystępnym członkostwem i altruistycznym rodowodem, co wzmacnia ich atrakcyjność. Dzięki uczestnictwu w życiu społeczności lokalnych organizacje te potrafią rozpoznać potrzeby i problemy ludzi oraz w sposób kreatywny, innowacyjny podejść do ich rozwiązania. Często są spontaniczne i elastyczne w działaniu. Zaangażowanie oraz skłonność do poświęceń osób w nich pracujących przyczynia się z jednej strony do kształtowania się poczucia wspólnoty i solidarności grupowej, z drugiej zaś wpływa na stosunkowo niskie koszty funkcjonowania organizacji (o ile te osoby są wolontariuszami, co jest tendencją dominującą w polskich organizacjach). Organizacje utrzymują bezpośredni kontakt z beneficjentami, gdyż obsługują ich bez pośredników. Dzięki dążeniu do rozwoju społecznego unikają rutyny charakterystycznej dla społeczeństw masowych [por. Woźniak 2001, s. 13, Gliński 2003, s. 15]. Ze względu na podstawowe funkcje można wyróżnić kilka typów organizacji w obrębie trzeciego sektora: organizacje samopomocowe, organizacje rzecznictwa (nacisku), organizacje opiekuńcze, organizacje ethosowe [por. Gliński 2003, s. 17]. Organizacje samopomocowe rozumiane mogą być dość szeroko, jako takie, które świadczą pomoc bezpośrednią i udzielają wsparcia w różnych formach, takich jak: poradnictwo, informacja, edukacja. Zadaniem organizacji rzecznictwa jest rzecznictwo interesów określonych grup społecznych w różnych kwestiach, na przykład socjalnych, zawodowych lub kulturowych, a także dążenie do uzyskania korzyści sprzyjających realizacji zadań statutowych, zmian w polityce lokalnej i w centrum, w postawach społecznych itp., przygotowywanie ekspertyz dla prac ustawodawczych ( ) [Woźniak 2001, s. 12], co jest w istocie realizowaniem zadań grup nacisku 4. Organizacje opiekuńcze zajmują się przede wszystkim sferą socjalną. Działania przez 4 Autor oddziela co prawda funkcję rzecznictwa od funkcji realizowania zadań grup nacisku, jednakże jeśli przyjmiemy, że organizacje pozarządowe stanowią grupę interesu, wówczas powyższe rozróżnienie nie ma charakteru rozłącznego. 11

12 nie podejmowane są odpowiedzią na konkretne problemy społeczne i polegają często na wypełnianiu luk w systemie wsparcia społecznego w odniesieniu do różnych grup społecznych. W przeciwieństwie do wyżej wymienionych organizacji realizujących wartości instrumentalne, grupy ethosowe skupiają się wokół wartości autotelicznych, zajmując się budową nowych lub ochroną istniejących tożsamości społecznych religijnych, obywatelskich czy kulturowych. Mimo uściśleń definicyjnych, jakie badacze trzeciego sektora próbują czynić, nie ma jednej, doskonałej definicji, dlatego w każdym badaniu tego zagadnienia nakreśla się własną definicję czy też obszar badawczy, który rozumie się pod pojęciem trzeci sektor. I tak na przykład Stowarzyszenie KLON/JAWOR, prowadzące badania nad organizacjami pozarządowymi od 1994 roku, w ich skład zalicza tylko stowarzyszenia i fundacje. Natomiast w badaniu międzynarodowym przeprowadzonym przez w ramach projektu Johns Hopkins University 5 w skład trzeciego sektora wchodzą również: Ochotnicze Straże Pożarne, związki zawodowe, organizacje pracodawców, partie polityczne, organizacje samorządu gospodarczego i zawodowego z wyłączeniem tych, w których członkostwo jest obligatoryjne, organizacje społeczne działające na podstawie odrębnych przepisów (m.in.: Polski Czerwony Krzyż, Polski Związek Łowiecki, komitety rodzicielskie, komitety społeczne) oraz jednostki kościołów i związków wyznaniowych prowadzące działalność świecką. Warto też podkreślić punkt widzenia, który prezentuje Piotr Frączak, a mianowicie, że pojęcie trzeciego sektora jest szersze niż określenie organizacje pozarządowe. Nie jest to tylko suma działających organizacji pozarządowych, ale nowa jakość, której cechami konstytutywnymi są: poczucie przynależności, czyli świadomość udziału we wspólnej misji na rzecz podnoszenia jakości poszczególnych ludzi i społeczeństwa jako całości 6 oraz istnienie infrastruktury trzeciego sektora, czyli systemu instytucji umożliwiających przepływ informacji, artykulację interesów i ich reprezentację [Frączak 1996, s. 19]. Instytucje tworzące infrastrukturę to: organizacje wspierające (Regionalne Ośrodki Wsparcia, wojewódzkie centra informacji), zajmujące się m.in.: poradnictwem i szkoleniami; organizacje przedstawicielskie (Forum Fundacji Polskich, WRZOS), reprezentujące większą liczbę podmiotów działających w określonej branży lub regionie; Fora Inicjatyw Pozarządowych, regionalne i ogólnopolskie, odbywające się od 1994 roku, stanowiące fora dyskusyjne o najważniejszych sprawach sektora. 5 The Johns Hopkins Comparative Non-profit Sector Project był realizowany w Polsce od 1997 roku. Ze strony polskiej udział w nim brali E. Leś i S. Nałęcz z Instytutu Studiów Politycznych PAN [zob. E. Leś, S. Nałęcz i in., 2000]. 6 Z. Lasocik, 1993, za: P. Frączak, 1996, s

13 Istnieje wiele koncepcji usiłujących wyjaśnić istnienie sektora organizacji pozarządowych. Generalnie można je podzielić na: ekonomiczne, ujmujące sektor z punktu widzenia podaży, popytu i zarządzania oraz socjologiczne, odnoszące się do klasycznej myśli społecznej z zakresu teorii wspólnot, społeczeństwa obywatelskiego czy ruchów społecznych. Do najstarszych należy ekonomiczna koncepcja zawodności wolnego rynku i sektora rządowego w zaspokajaniu potrzeb społecznych (government market failure theory) autorstwa Burtona Weisbroda. Podkreśla ona znaczenie organizacji trzeciego sektora w przypadku, gdy ani rynek, ani rząd z różnych powodów nie są w stanie zapewnić realizacji potrzeb różnych grup społecznych, zwłaszcza w przypadku dużej heterogeniczności społeczeństwa. Kolejną koncepcją ekonomiczną jest teoria zawodności kontraktu (contract failure theory) Nelsona i Krashinsky ego, wiążąca się ściśle z teoriami wiarygodności (thrust theories), w której stwierdza się, że organizacje niedochodowe są bardziej wiarygodne niż sektor biznesu odnośnie jakości oferowanych usług (gdyż prowadzą działalność nie dla zysku), stąd też są nieraz traktowane jako pośrednicy, pomagający klientom ocenić jakość usług oferowanych na rynku [por. Gliński 2003, s. 8]. Innym podejściem ekonomicznym są teorie subsydialne (subsidy theories), które zaznaczają umiejętność organizacji nonprofit korzystania z różnych zewnętrznych źródeł finansowania i subsydiów. Ważny nurt teorii ekonomicznych stanowią teorie podażowe (supply-side theories), które podkreślają znaczenie osób, które angażują się w tworzenie organizacji, mających na celu zaspokajanie potrzeb na określone usługi. Są to tzw. społeczni przedsiębiorcy (social entrepreneurs), których bezinteresowna motywacja oraz dobre przygotowanie i profesjonalizm sprawiają, że organizacje pozarządowe są postrzegane jako dostarczyciele usług o bardzo wysokiej jakości. Kolejną teorię rozwinął Lester Salomon, który przeciwstawił się ujmowaniu stosunków sektora państwowego i pozarządowego w kategoriach rywalizacji, ogniskując uwagę na współzależności obu sektorów w rozwiązywaniu problemów społecznych. Ten sam autor podkreśla znaczenie tradycji historycznej w rozwoju organizacji sektora nonprofit (social origin theory). W myśl tej koncepcji na charakter trzeciego sektora w danym kraju mają wpływ czynniki historyczne, takie jak system polityczny czy struktura społecznoekonomiczna. Ta teoria jest już bliższa teoriom socjologicznym, wyjaśniającym istnienie i specyfikę sektora organizacji nonprofit, gdyż podkreśla znaczenie społecznego kontekstu dla jej kształtu. Jak zauważa P. Gliński [2003, s. 13] ( ) socjologiczne koncepcje sektora pozarządowego są silnie osadzone w teoriach społeczeństwa obywatelskiego i teoriach demokracji. Już klasyczna myśl społeczna A. de Tocqueville a zawiera przekonanie, że na charakter demokracji w Ameryce duży 13

14 wpływ miały wspólnoty obywatelskie. Również współcześni polscy badacze transformacji systemowej traktują organizacje pozarządowe jako podstawowy, enklawowy, obszar instytucjonalizacji społeczeństwa obywatelskiego [Gliński 2003, s. 13]. To podejście wynika z przekonania, że organizacje pozarządowe tworzą domenę niezależnych od państwa działań jednostek i grup, stanowiąc swoisty bufor przeciwdziałający zbyt intensywnej penetracji zbiorowości ze strony państwa i jego agend [Woźniak 2001, s. 8]. A jak twierdzi wielu teoretyków i badaczy demokracji, to właśnie dzięki silnemu społeczeństwu obywatelskiemu, czyli samoorganizacji obywateli, demokracja funkcjonuje w sposób prawidłowy. W analizie organizacji pozarządowych można też korzystać z dorobku socjologicznych teorii ruchów społecznych, zwłaszcza teorii mobilizacji zasobów czy teorii nowych ruchów społecznych. Ruch społeczny jest pewną formą zorganizowania zbiorowego zachowania, którego zasadniczymi cechami są: wspólnotowa interakcja jednostek oraz istnienie w aktywnej relacji do zmiany społecznej bądź/i kulturowej. W zależności od teorii kładziony jest nacisk na różne aspekty tego zjawiska. I tak analiza ruchów społecznych w teorii mobilizacji zasobów stosuje podejście organizacyjne. Według tej teorii zmiana społeczna dokonuje się przez procesy dobrze zorganizowane. Podkreśla się w niej przede wszystkim znaczenie dostępności i wykorzystania zasobów, takich jak: baza materialna i członkowska oraz warunków zewnętrznych dotyczących relacji z otoczeniem (np. z mediami) w realizacji celów ruchu. Zwolennicy tej teorii analizują również procesy przystępowania do ruchu z punktu widzenia racjonalnego wyboru: koszty versus zyski. Osiągnięty sukces zwiększa wydatnie partycypację w ruchu społecznym, co skłoniło przedstawicieli teorii mobilizacji zasobów do analizy czynników, które przyczyniają się do sukcesu. Zaliczono do nich szeroko rozumiane uwarunkowania polityczne, takie jak: struktura możliwości politycznych, rola koalicjantów, znaczenie interakcji z władzami [Gliński 1996, s. 86]. Szczegółową analizą tej teorii zajmę się w dalszej części rozdziału poświęconej procesom profesjonalizacji trzeciego sektora. Teoria nowych ruchów społecznych jest podejściem makrostrukturalnym, skupiającym uwagę na zrozumieniu istoty, genezy i roli, jaką pełnią ruchy społeczne w społeczeństwie. W odróżnieniu od tzw. starych ruchów społecznych, nowe charakteryzują się odmiennymi wartościami, do których zaliczyć trzeba przede wszystkim: indywidualizm, prawa człowieka, tolerancję dla inności, pacyfizm, apolityczność, ochronę środowiska naturalnego, zorientowanie na sprawy publiczne, wspólnotowość, w opozycji do wartości społeczeństwa kapitalistycznego takich jak: komercjalizacja, kultura masowa czy konsumpcjonizm. Jak uważa Claus Offe, 14

15 najważniejszymi cechami nowych ruchów społecznych są autonomia i tożsamość (z ich organizacyjnymi korelatami w postaci decentralizacji, samorządności i samopomocowości) oraz opozycja wobec manipulacji, kontroli, uzależnienia, biurokratyzacji, regulacji itp. 7 Nowy rodzaj tożsamości zbiorowej, który reprezentują nowe ruchy społeczne, skupiające przede wszystkim członków klasy średniej, budowany jest na tych właśnie wartościach, a nie na tradycyjnych czynnikach takich jak status społeczny czy opcje polityczne. Kształtowana jest ona [tożsamość uzup. moje A.M.] w toku praktycznych działań ruchu, w trakcie zbiorowego uczenia się jego uczestników (Eder), poprzez dynamiczne interakcje zachodzące pomiędzy członkami ruchu i ruchem a jego otoczeniem ( ) [Gliński, 1996, s.102]. Za nowymi wartościami preferowanymi przez ruchy idą też nowatorskie formy aktywności. Często są to działania kontrkulturowe, o charakterze protestu, odbywające się w małych, niezależnych grupach. Nie oznacza to jednak rezygnacji z politycznych sposobów aktywności. Claus Offe umieszcza działania ruchów społecznych w sferze polityki nieinstytucjonalnej, gdyż ich celem jest nie tyle zdobycie władzy, co raczej wywarcie wpływu na pewne procesy decyzyjne odnoszące się do działań ruchu. Podobne cechy, jakimi charakteryzuje się ruch społeczny, wykazuje wiele organizacji pozarządowych, które można określić organizacjami ruchu społecznego (social movement organizations). Geneza wielu organizacji niebędących stricte organizacjami ruchu społecznego wywodzi się z uczestnictwa jej członków w przeszłości w różnych ruchach społecznych Etapy rozwoju trzeciego sektora w Polsce Geneza działalności pozarządowej w Polsce. Wbrew powszechnej opinii organizacje pozarządowe w Polsce nie powstały wyłącznie w wyniku przełomu lat pisze Ewa Leś [2000, s. 20] Historia fundacji i stowarzyszeń ma długą tradycję w naszym kraju, gdyż fundacje klasztorne, jak fundacja Klasztoru Jasnogórskiego ufundowano w drugiej połowie XIV wieku., a korporacje brackie, np. korporacje robotników żupnych z Kopalni Soli w Wieliczce organizowano już za panowania Kazimierza Wielkiego. Ponadto w kolejnych wiekach powstały także fundacje stypendialne, zapomogowe i posagowe. A zatem mimo iż o organizacjach pozarządowych i trzecim sektorze mówi się w Polsce dopiero od 7 C. Offe, 1985, za: P. Gliński, 1996, s

16 kilkunastu lat, istnieje sięgająca głęboko w przeszłość tradycja oddolnych działań społecznych, inicjowanych przez różne grupy społeczne. W okresie zaborów po 1772 roku organizacje społeczne, z których część działała oficjalnie, a część w konspiracji, pełniły bardzo ważną rolę podtrzymywania kultury narodowej. Po odzyskaniu niepodległości organizacje te uzupełniały działalność administracji publicznej głównie poprzez świadczenie usług w dziedzinie ochrony zdrowia, pomocy społecznej i oświaty. W 1939 roku istniało 1545 fundacji o charakterze opiekuńczym i leczniczym Okres od końca II wojny światowej do 1989 roku. W porównaniu z okresem międzywojennym, okres po II wojnie światowej był niekorzystny dla działania i rozwoju organizacji pozarządowych w Polsce. Władze komunistyczne przejęły ścisłą kontrolę nad aktywnością obywateli. Mimo iż konstytucja gwarantowała prawo do swobody zrzeszania się i wolność słowa, prawa te były systematycznie łamane. Władza poddawała ścisłej kontroli tworzące się inicjatywy, narzucała własne regulacje oraz restrykcje. Nierzadko kluczowe stanowiska obsadzała swoimi ludźmi. Ponadto dekretem z 1952 roku zostały zniesione fundacje, a ich majątek skonfiskowano. Organizacje istniejące w okresie komunizmu były para-rządowymi agendami i de facto pozbawione były swojej największej siły: definiowania oraz zaspokajania potrzeb społecznych niezależnie od rządu [Leś 1994, s. 6]. Wiele grup społecznych pozbawiono w ten sposób możliwości artykulacji swoich potrzeb. Jednak gdy w końcu lat 70. socjalistyczne państwo opiekuńcze zaczęło się rozpadać, społeczeństwo manifestowało swoje niezadowolenie. Powstało tzw. drugie społeczeństwo (zwane też paralelnym lub alternatywnym ), które zaczęło podejmować nieformalne inicjatywy obywatelskie w wielu dziedzinach życia społecznego. Przykładem może być powstały w 1976 roku po wydarzeniach w Radomiu i Ursusie Komitet Obrony Robotników (KOR), który początkowo niósł pomoc strajkującym robotnikom, z czasem zaś stał się organizacją opozycyjną wobec komunistycznej władzy. Kościół katolicki także miał duże znaczenie w stymulowaniu aktywności społecznej. W ścisłym związku z Kościołem powstał ruch społeczny Solidarność, którego przełomowego znaczenia zarówno dla obalenia komunizmu, jak też dla kształtowania się trzeciego sektora w Polsce nie da się zbagatelizować. W okresie stanu wojennego stanowił często schronienie dla opozycjonistów. Gdy do Polski 16

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie LexPolonica nr 27335. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2010.234.1536 (U) Działalność pożytku publicznego i wolontariat zmiany: 2011-07-01 Dz.U.2011.112.654 art. 166 2011-10-30 Dz.U.2011.205.1211 art. 2 2011-11-03

Bardziej szczegółowo

Strategiczna Mapa Drogowa a wyniki badań organizacji pozarządowych i ich wizerunku

Strategiczna Mapa Drogowa a wyniki badań organizacji pozarządowych i ich wizerunku KONFERENCJA Rok po VII OFIP - Droga do Polski Obywatelskiej. Strategiczna Mapa Drogowa Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 15-16 października 2015 r. Strategiczna Mapa Drogowa a wyniki badań organizacji

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o:

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: PROJEKT Program Współpracy Gminy Gostynin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2013 Wstęp

Bardziej szczegółowo

Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (CSR) perspektywa małego i średniego biznesu

Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (CSR) perspektywa małego i średniego biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (CSR) perspektywa małego i średniego biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu perspektywa małego i średniego biznesu Czy to tylko kwestia pieniędzy? Jak jest rozumiany

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

Tomasz Schimanek Współpraca samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi

Tomasz Schimanek Współpraca samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi Tomasz Schimanek Współpraca samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi 2 PLAN PREZENTACJI I. SAMORZĄD TERYTORIALNY II. ORGANIZACJE POZARZĄDOWE III. WSPÓŁPRACA IV. DLACZEGO WSPÓŁPRACA? 3 SAMORZĄD

Bardziej szczegółowo

Model Współpracy JST - NGO

Model Współpracy JST - NGO Rola organizacji pozarządowych w środowisku lokalnym Model Współpracy JST - NGO Agnieszka Wróblewska Fundacja EOS PROJEKT RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Organizacje parasolowe zasady działania i ich rola. Oświęcim, 9 września 2005

Organizacje parasolowe zasady działania i ich rola. Oświęcim, 9 września 2005 Organizacje parasolowe zasady działania i ich rola Oświęcim, 9 września 2005 FAZY ROZWOJU SAMODZIELNOŚCI DZIAŁANIA I DOJRZAŁOŚCI DO WSPÓŁPRACY W ŚRODOWISKU LOKALNYM Faza I - spontanicznego altruizmu Początkowa

Bardziej szczegółowo

Nr 1177. Informacja. Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004. Grudzień 2005. Urszula Smołkowska

Nr 1177. Informacja. Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004. Grudzień 2005. Urszula Smołkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004 Grudzień 2005 Urszula Smołkowska Informacja Nr 1177 Ustawa

Bardziej szczegółowo

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Diagnoza Po odzyskaniu przez Polskę wolności w 1989 r. nastąpił dynamiczny rozwój

Bardziej szczegółowo

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych Współpraca Ministerstwa Spraw Zagranicznych z organizacjami pozarządowymi i samorządami przy realizacji wybranych zadań z zakresu współpracy międzynarodowej Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Warszawa, listopad 2012 O badaniu i o prezentacji Najważniejsze informacje zebrane w badaniach: ilościowym i jakościowym (lipiec-wrzesień

Bardziej szczegółowo

Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem

Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem Włodzimierz Puzyna Udział III sektora w kreowaniu polityk publicznych 16. 06. 2015 Plan prezentacji Podstawowe

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT JEST SZANSĄ DLA KAŻDEGO NIEZALEŻNIE OD:

WOLONTARIAT JEST SZANSĄ DLA KAŻDEGO NIEZALEŻNIE OD: PŁCI, RASY, NARODOWOŚCI, WOLONTARIAT JEST SZANSĄ DLA KAŻDEGO NIEZALEŻNIE OD: WYZNANIA, PRZEKONAŃ POLITYCZNYCH, WIEKU CZY STANU ZDROWIA. WYKORZYSTANIA WŁASNYCH UMIEJĘTNOŚCI I DOŚWIADCZEŃ WOLONTARIAT MOŻE

Bardziej szczegółowo

PROJEKT UCHWAŁY PROGRAM WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI NA LATA 2016-2020

PROJEKT UCHWAŁY PROGRAM WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI NA LATA 2016-2020 PROJEKT UCHWAŁY z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na lata 2016-2020. Na podstawie art. 5a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim

Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim 1 Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim Regionalne Centrum Ekonomii Społecznej raport z działalności 2010-2011 Toruń, maj 2011 roku Projekt jest współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Cele współpracy w ramach programu 1

Rozdział I Cele współpracy w ramach programu 1 Załącznik do uchwały Nr XXXVII/ 258 /2010 Rady Gminy Popielów z dnia 28 stycznia 2010r. Program współpracy Gminy Popielów z organizacjami pozarządowymi i podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Działania Sopockiej Rady Organizacji Pozarządowych opierają się na zapisach niniejszego Regulaminu.

Działania Sopockiej Rady Organizacji Pozarządowych opierają się na zapisach niniejszego Regulaminu. REGULAMIN SOPOCKIEJ RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Preambuła Działalność organizacji pozarządowych jest istotną cechą społeczeństwa demokratycznego, elementem spajającym i aktywizującym społeczność lokalną.przywołując

Bardziej szczegółowo

z dnia 21 listopada 20 II r.

z dnia 21 listopada 20 II r. UCHWALA NR XIII/I03/11 RADY MIASTA MIŃSK MAZOWIECKI z dnia 21 listopada 20 II r. w sprawie uchwalenia Wieloletniego Programu współpracy Miasta Mińsk Mazowiecki z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami

Bardziej szczegółowo

III sektor oczami wielkopolskich organizacji

III sektor oczami wielkopolskich organizacji III sektor oczami wielkopolskich organizacji Opracowanie: Ewa Gałka, Justyna Schaefer-Kurkowiak Zaprosić wiarę na pyry z gzikiem można tylko w Wielkopolsce. Województwo wielkopolskie ma wiele cech, którymi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO.

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Kultura

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr X/77/2015 Rady Gminy Sochocin z dnia 19 listopada 2015 r.

Uchwała Nr X/77/2015 Rady Gminy Sochocin z dnia 19 listopada 2015 r. Uchwała Nr X/77/2015 Rady Gminy Sochocin z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Rocznego Programu Współpracy Gminy Sochocin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, o których mowa

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI ECLECTICA. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI ECLECTICA. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI ECLECTICA Postanowienia ogólne 1 Fundacja pod nazwą Fundacja Eclectica zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez Joannę Piasecką, zwaną dalej Fundatorem, aktem notarialnym sporządzonym przed

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW Prezentacja przedstawiona podczas VIII Kongresu Zarządzania Oświatą, OSKKO, Warszawa 25-27.09.2013 www.oskko.edu.pl/kongres/ SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW DR ROMAN

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH

ANKIETA DLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ANKIETA DLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Szanowni Państwo! Niniejsza ankieta ma na celu zdiagnozowanie środowiska organizacji pozarządowych funkcjonujących na terenie powiatu kraśnickiego. Składa się z 2

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich. Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH

Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich. Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH Obraz gmin wiejskich z perspektywy Programu Integracji Społecznej Ewa Gliwicka Koordynator Programu Integracji

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat.

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Lokalne inicjatywy organizacji pozarządowych i ich znaczenie dla rozwoju obszarów wiejskich Ryszard Kamiński Sandomierz 17 maja 2012 Społeczności

Bardziej szczegółowo

Instytut Nauk Politycznych Kierunek studiów Bezpieczeństwo narodowe studia I stopnia stacjonarne, niestacjonarne profil kształcenia ogólnoakademicki

Instytut Nauk Politycznych Kierunek studiów Bezpieczeństwo narodowe studia I stopnia stacjonarne, niestacjonarne profil kształcenia ogólnoakademicki Instytut Nauk Politycznych Kierunek studiów Bezpieczeństwo narodowe studia I stopnia stacjonarne, niestacjonarne profil kształcenia ogólnoakademicki SYLWETKA ABSOLWENTA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO W AKADEMII

Bardziej szczegółowo

STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT

STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Forum Współpracy Empowerment, nazywane dalej Forum, jest autonomicznym ciałem bez osobowości prawnej. 2. Forum powołuje się na czas nieokreślony.

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok

Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok WPROWADZENIE Partnerska współpraca z organizacjami pozarządowymi jest niezbędna dla skutecznego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Oleśnica z dnia.2014 r.

Uchwała Nr. Rady Gminy Oleśnica z dnia.2014 r. Uchwała Nr. Rady Gminy Oleśnica z dnia.2014 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Oleśnica z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 68/2015 Burmistrza Krynek z dnia 1 września 2015 r. PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3

Bardziej szczegółowo

Ustawa o działalności pożytku publicznego

Ustawa o działalności pożytku publicznego Ustawa o działalności pożytku publicznego Komentarz najnowsze wydanie! uwzględnia nowelizację ustawy o pożytku z sierpnia 2015 r. MARCIN DADEL ZESPÓŁ REDAKCYJNY STOWARZYSZENIA KLON/JAWOR STAN PRAWNY: 2015

Bardziej szczegółowo

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Uniwersytet Warszawski Instytut Polityki Społecznej Pracownia Pomocy i Integracji Społecznej XXXIII Konferencja Polityków

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: ORGANIZACJE POZARZĄDOWE I ICH SPOŁECZNE FUNKCJE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/2013 4. Forma

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/145/2015 RADY MIEJSKIEJ W SWARZĘDZU. z dnia 27 października 2015 r.

UCHWAŁA NR XV/145/2015 RADY MIEJSKIEJ W SWARZĘDZU. z dnia 27 października 2015 r. UCHWAŁA NR XV/145/2015 RADY MIEJSKIEJ W SWARZĘDZU z dnia 27 października 2015 r. w sprawie: rocznego Programu współpracy Gminy Swarzędz z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami wymienionymi w

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI METROPOLIA DZIECI. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI METROPOLIA DZIECI. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI METROPOLIA DZIECI Postanowienia ogólne 1. Fundacja pod nazwą Metropolia Dzieci, zwana dalej: Fundacją, ustanowiona przez: Agnieszkę Błażewicz i Ewelinę Ewertowską, zwane dalej: Fundatorami,

Bardziej szczegółowo

Grupy interesu i lobbing w amerykańskim systemie politycznym

Grupy interesu i lobbing w amerykańskim systemie politycznym 3 Konrad Oświecimski Grupy interesu i lobbing w amerykańskim systemie politycznym Akademia Ignatianum Wydawnictwo WAM Kraków 2012 5 SPIS TREŚCI Wstęp 11 Rozdział I: Grupy interesu 29 1. Grupy interesu

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

P R O G R A M Współpracy Gminy Miasta Chełm z organizacjami pozarz dowymi i innymi podmiotami prowadz cymi działalno ytku publicznego na 2006 rok.

P R O G R A M Współpracy Gminy Miasta Chełm z organizacjami pozarz dowymi i innymi podmiotami prowadz cymi działalno ytku publicznego na 2006 rok. P R O G R A M Współpracy Gminy Miasta Chełmży z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2006 rok. WSTĘP Rozwój Chełmży i poprawa warunków życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek (ZMP)

Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek (ZMP) BUDOWANIE KOMPETENCJI DO WSPÓŁPRACY MIĘDZYSAMORZĄDOWEJ I MIĘDZYSEKTOROWEJ JAKO NARZĘDZI ROZWOJU LOKALNEGO I REGIONALNEGO Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku Wersja nr 1 z 13 października 2015 r. Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku w sprawie: przyjęcia na rok 2016 programu współpracy Gminy Chmielnik z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r.

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. w sprawie zmiany uchwały XXXVIII/229/13 Rady Gminy Kobylanka w sprawie przyjęcia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 ROKU O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Załącznik do Uchwały Nr Rady Gminy Mełgiew z dnia...2015 r. ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MEŁGIEW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PORÓWNAWCZA MODELI WSPÓŁPRACY MIAST Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W ZAKRESIE POLITYKI KULTURALNEJ NA PRZYKŁADZIE KRAKOWA I WARSZAWY

ANALIZA PORÓWNAWCZA MODELI WSPÓŁPRACY MIAST Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W ZAKRESIE POLITYKI KULTURALNEJ NA PRZYKŁADZIE KRAKOWA I WARSZAWY Zarządzanie Publiczne, vol. 1(13), pp. 117-135 Kraków 2011 Published online February 9, 2012 ANALIZA PORÓWNAWCZA MODELI WSPÓŁPRACY MIAST Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W ZAKRESIE POLITYKI KULTURALNEJ NA

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Win-Win

Statut Fundacji Win-Win Statut Fundacji Win-Win ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja Win-Win, zwana w dalszej części statutu Fundacją, została ustanowiona 08 lutego 2012 roku w Toruniu, przez Piotra Wielgusa, zwanego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Członkostwo w lubelskich organizacjach społecznych

Członkostwo w lubelskich organizacjach społecznych Opracowanie: Andrzej Juros, Arkadiusz Biały Członkostwo w lubelskich organizacjach społecznych O sile i potencjale stowarzyszeń świadczą ich członkowie nie tylko ich liczba, lecz przede wszystkich zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r.

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. w sprawie: uchwalenia Rocznego Programu Współpracy Powiatu Krapkowickiego z Organizacjami Pozarządowymi oraz Podmiotami Prowadzącymi Działalność

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015r.

Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015r. PROJEKT Załącznik do Uchwały Nr / /2014 Rady Gminy Niwiska z dnia. października 2014 r. Program współpracy Gminy Niwiska z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU GŁUBCZYCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI REALIZUJĄCYMI ZADANIA PUBLICZNE NA 2012 ROK Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA INAUGURUJĄCA

KONFERENCJA INAUGURUJĄCA KONFERENCJA INAUGURUJĄCA Lubuską Szkołę Pomagania Gorzów Wielkopolski 12 luty 2009 Edward Korban Do części wykluczonych nie da się dotrzeć opowieściami o wędkach i rybach. Oni są ustawieni tylko na rybę

Bardziej szczegółowo

Porozumienie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych

Porozumienie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych Porozumienie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych 1. Postanowienia ogólne 1. Powstanie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych, zwanej dalej Siecią jest konsekwencją działań projektu Osiemnastka w

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 I. CEL GŁÓWNY I CELE SZCZEGÓŁOWE PROGRAMU 1. Celem głównym

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE WÓJTA GMINY BORKI Z DNIA 23 PAŹDZIERNIKA 2013 O KONSULTACJACH W SPRAWIE PROJEKTU

OGŁOSZENIE WÓJTA GMINY BORKI Z DNIA 23 PAŹDZIERNIKA 2013 O KONSULTACJACH W SPRAWIE PROJEKTU OGŁOSZENIE WÓJTA GMINY BORKI Z DNIA 23 PAŹDZIERNIKA 2013 O KONSULTACJACH W SPRAWIE PROJEKTU Programu współpracy Gminy Borki w 2014 roku z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w

Bardziej szczegółowo

... 3w* RDPP. Niezbędnik dla członków i członkiń rad. Alicja Gawinek, Agnieszka Olender

... 3w* RDPP. Niezbędnik dla członków i członkiń rad. Alicja Gawinek, Agnieszka Olender 3w* * warto wiedzieć więcej porady dla organizacji po za rzą do wych RADY DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO Niezbędnik dla członków i członkiń rad Alicja Gawinek, Agnieszka Olender RDPP 3w* 001, stan prawny

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne PROJEKT Załącznik nr 1 do Uchwały Nr /2011 z dnia marca 2011 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Łęczyckiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w roku 2011 Roczny Program

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/75/15 RADY GMINY MEŁGIEW. z dnia 29 października 2015 r.

UCHWAŁA NR XI/75/15 RADY GMINY MEŁGIEW. z dnia 29 października 2015 r. UCHWAŁA NR XI/75/15 RADY GMINY MEŁGIEW z dnia 29 października 2015 r. w sprawie uchwalenia "Rocznego Programu Współpracy Gminy Mełgiew z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.

Bardziej szczegółowo

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi)

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi) Rozumienie środowiskowej pracy: Praca środowiskowa to działania aktywizujące, integrujące i budujące wspólnotę lokalną, które są podejmowane w społeczności lokalnej. Działania Powinny opierać się na aktywności

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXVIII/185/2010 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 24 lutego 2010r.

Załącznik do uchwały Nr XXXVIII/185/2010 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 24 lutego 2010r. Załącznik do uchwały Nr XXXVIII/185/2010 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 24 lutego 2010r. ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OSTRÓDZKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZESPÓŁ SZKÓŁ W SZUBINIE GIMNAZJUM NR 2 Autorzy: Mariola Polańska Gabriela Sobczak 1. Ucznia ocenia nauczyciel wiedzy o społeczeństwie, wspólnie z uczniami.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem Radom, 6 lipca 2015 r. Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem W dniu 3 lipca 2015 r. w Domu Technika w Radomiu przy ul. Krukowskiego 1 odbyło się seminarium na temat: Zarządzanie państwem przez

Bardziej szczegółowo

realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck

realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck Fundacja Instytut Spraw Administracji Publicznej w Lublinie w partnerstwie z Urzędem Miasta Łuck realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck Prof. dr hab. Janusz

Bardziej szczegółowo

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy NGO JAKO ZAMAWIAJĄCY Julia Jarnicka aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy Mimo że organizacje pozarządowe nie zostały ujęte w pzp jako podmioty zobowiązane do stosowania ustawy, to jednak w pewnych sytuacjach

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz ankiety badania organizacji pozarządowych

Kwestionariusz ankiety badania organizacji pozarządowych Załącznik nr 3 do Zarządzenia nr 2/2012 Wójta Gminy Rokietnica z dnia 12 stycznia 2012 r. Kwestionariusz ankiety badania organizacji pozarządowych 1. Proszę formę prawną organizacji pozarządowej Prosimy

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu:

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: 1. Przepisy ogólne 1. Ilekroć w Programie współpracy Gminy Boguchwała z organizacjami pozarządowymi w roku 2014 mowa jest o: a)

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Preambuła. Cel i zasady współpracy

Preambuła. Cel i zasady współpracy Załącznik nr 2 do uchwały Rady Miejskiej Nr XXVI/ 182 /2004 z dnia 30.06.2004r. Zasady współpracy samorządu gminy Węgorzewo z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3

Bardziej szczegółowo

Działania Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej na rzecz rozwijania całożyciowego poradnictwa zawodowego.

Działania Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej na rzecz rozwijania całożyciowego poradnictwa zawodowego. Działania Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej na rzecz rozwijania całożyciowego poradnictwa zawodowego. Katowice, 11 grudnia 2008 r. KOWEZiU jest centralną, publiczną placówką

Bardziej szczegółowo

Administracja publiczna Administracja a społeczeństwo obywatelskie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/

Administracja publiczna Administracja a społeczeństwo obywatelskie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Administracja publiczna Administracja a społeczeństwo obywatelskie Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Trzy tradycje ustrojowe, trzy kultury polityczne i administracyjne Statocentryczne

Bardziej szczegółowo