Spis treści. Z praktyki przedsiębiorstw

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści. Z praktyki przedsiębiorstw"

Transkrypt

1 Spis treści ROK LXV Nr 10 (1226) Komitet redakcyjny: Dr Teresa Magdalena Dudzik (redaktor naczelny) Prof. dr hab. Joanna Cygler (współpraca) Prof. dr hab. Tomasz Gołębiowski (współpraca) Prof. dr hab. Włodzimierz Januszkiewicz (współpraca) Dr Paweł Lesiak (współpraca) Prof. dr hab. Krystyna Michałowska-Gorywoda (współpraca) Prof. dr hab. Joanna Plebaniak (redaktor statystyczny) Mariusz Gorzka (sekretarz redakcji) Rada naukowa: Prof. dr hab. Halina Brdulak Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Prof. Ludovít Dobrovský, Ph.D. Uniwersytet Techniczny w Ostrawie (Czechy) Prof. dr hab. Danuta Kempny Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Mgr Joanna Mildner-Woś Bombardier Transportation (ZWUS) Polska Sp. z o.o. Prof. Ing. Vladimir Modrák Uniwersytet Techniczny w Koszycach (Słowacja) Prof. dr hab. Czesław Skowronek Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Siedlcach Prof. dr hab. Michał Trocki Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Prof. dr hab. Jarosław Witkowski Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Adres redakcji: Warszawa, ul. Canaletta 4, pok. 305 tel. (22) w. 381, faks: (22) strona internetowa: Informacje dla autorów, zasady recenzowania i lista recenzentów są dostępne na stronie internetowej czasopisma. Wersja drukowana miesięcznika jest wersją pierwotną. Redakcja zastrzega sobie prawo do opracowania redakcyjnego oraz dokonywania skrótów w nadesłanych artykułach. Gospodarka Materiałowa i Logistyka jest czasopismem punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (8 punktów). Wydawca: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne SA Warszawa, ul. Canaletta 4 Strona internetowa: Ewa Golisz, Iza Samson-Bręk, Piotr Borowski, Adam Kupczyk Konieczne zmiany w sektorze biopaliw transportowych w Polsce 2 Ewa Stawiarska Funkcjonowanie przedsiębiorstw sektora TSL w klastrach na przykładzie Śląskiego Klastra Logistycznego 13 Katarzyna Grzybowska Koordynacja w łańcuchu dostaw przejaw zarządzania logistycznego. Wyniki badań Z praktyki przedsiębiorstw Grzegorz Chodak Dostępność towaru w magazynie a czas realizacji zamówienia w sklepie internetowym wyniki badań Warunki prenumeraty: Cena prenumeraty krajowej w 2014 r.: roczna 624 zł; półroczna 312 zł. Cena pojedynczego numeru 52 zł. Nakład wynosi poniżej egz. Prenumerata u Wydawcy: Roczna 20% taniej Półroczna 10% taniej Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne SA Dział Handlowy ul. Canaletta 4, Warszawa, tel. (22) , faks (22) , Prenumerata u kolporterów: Poczta Polska infolinia: , Ruch tel , (22) , Kolporter tel. (22) do 75, Garmond Press tel. (22) , Sigma-Not tel. (22) , As Press tel. (22) , (22) ; GLM tel. (22) , Skład: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Druk: Lotos Poligrafia sp. z o.o., ul. Wał Miedzeszyński 98, Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013 1

2 Ewa Golisz SGGW w Warszawie, Katedra Podstaw Inżynierii Iza Samson-Bręk Przemysłowy Instytut Motoryzacji, Warszawa Piotr Borowski SGGW w Warszawie, Katedra Organizacji i Inżynierii Produkcji Adam Kupczyk SGGW w Warszawie, Katedra Organizacji i Inżynierii Produkcji Konieczne zmiany w sektorze biopaliw transportowych w Polsce 1 Wprowadzenie Biopaliwa należą do odnawialnych źródeł energii, z których korzystanie towarzyszyło ludzkości od najdawniejszych czasów. Wykorzystanie drewna, wiatru, wody gwarantowało przetrwanie i stanowiło siłę napędową rozwoju człowieka. Odnawialne źródła energii (OZE) zaspokajają obecnie około 8,5% światowego zapotrzebowania na energię. Najintensywniej wykorzystywanym odnawialnym źródłem energii w 2012 r. była energia grawitacyjna wody, która odpowiadała za 75% energii z OZE. Biomasa i biopaliwa z 5,5% udziałem zajmowały czwarte miejsce 2. Określenie biopaliwa oznacza płynne lub gazowe paliwa dla transportu, produkowane z biomasy. Biomasa to ulegająca biodegradacji część produktów, odpadów lub pozostałości z rolnictwa (łącznie z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi), leśnictwa i związanych działów przemysłu, a także ulegająca biodegradacji część odpadów przemysłowych i miejskich 3. Ustawa o biokomponentach i biopaliwach ciekłych 4 (art. 2 ust. 1 pkt 11) określa biopaliwa ciekłe jako: a) benzyny silnikowe zawierające powyżej 5,0% objętościowo biokomponentów lub powyżej 15,0% objętościowo eterów, o których mowa w pkt 4; b) olej napędowy zawierający powyżej 7% objętościowo biokomponentów; 1 Artykuł wykonany w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki pt.: Wpływ redukcji emisji CO 2 na funkcjonowanie sektorów biopaliw transportowych w Polsce. 2 -of-world-energy-2013.html BP Statistical World Energy Review Koncern British Petroleum. 3 Dyrektywa 2009/28/EC Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. 4 Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (Dz. U. 2006, nr 169, poz. 1199). c) ester, bioetanol, biometanol, dimetyloeter oraz czysty olej roślinny stanowiące samoistne paliwa; d) biogaz gaz pozyskany z biomasy; e) biowodór wodór pozyskiwany z biomasy; f) biopaliwa syntetyczne syntetyczne węglowodory lub mieszanki syntetycznych węglowodorów, wytwarzane z biomasy, stanowiące samoistne paliwa. Przez biopaliwa ciekłe rozumie się także biopaliwa produkowane z biomasy i stanowiące samoistne paliwa inne niż wymienione w ust. 1 pkt 11. W niniejszej publikacji skupiono się głównie na wybranych aspektach jednego z biopaliw, jakim jest bioetanol, biokomponent dolewany do benzyny. Początki produkcji etanolu w Polsce sięgają XV wieku i wiążą się z napojami alkoholowymi. Znane są dwa główne kierunki wykorzystania etanolu: w przemyśle spożywczym (na cele konsumpcyjne) oraz przemyśle paliwowym jako biopaliwa (składnik paliw ciekłych biokomponent). Produkcję etanolu technicznego jako paliwa do silników rozpoczęto w Polsce w 1928 roku. Formalny podział biopaliw na odpowiednie kategorie został opublikowany w raporcie pt.: Biofuels in the European Vision, a Vision 2030 and Beyond. Raport ten dzieli biopaliwa na tzw. konwencjonalne pierwszej generacji oraz drugiej generacji. Departament Transportu i Energetyki Komisji Europejskiej zaproponował wydzielenie biopaliw trzeciej generacji jako tych, dla których opracowanie technologii powszechnego otrzymywania i wdrożenia ich do eksploatacji może być szacowane na 2030 r. i później. Paliwa trzeciej generacji, określane jako paliwa przyszłości, otrzymywane są z oleju produkowanego przez algi. Istnieje też propozycja wydzielenia biopaliw czwartej generacji ze względu na konieczność zamknięcia bilansu dwutlenku węgla bądź eliminacji jego oddziaływania na środowisko, ale stanowi to zagadnienie dalszej przyszłości. Umowny podział biopaliw wg generacji przedstawia tabela 1. 2 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

3 Tabela 1 Generacje biopaliw transportowych istotne dla rozwoju bioenergetyki (podział umowny) Nazwa generacji Opis Uwagi 1. generacja bioetanol (BioETOH), produkowany z roślin jadalnych czyste oleje roślinne (PVO) biodiesel stanowiący estry metylowe (RME) albo etylowe oleju rzepakowego biodiesel powstający z transestryfikacji olejów posmażalniczych biogaz oczyszczony powstający z zawilgoconego gazu wysypiskowego, z oczyszczalni ścieków lub biogaz rolniczy bioetbe powstający w wyniku przeróbki chemicznej bioetanolu (przelicznik bioetanolowy = 0,45) 1. generacja biopaliw mająca wiele wad; opiera się głównie na surowcach roślinnych, jadalnych, niska redukcja emisji CO 2 dla biopaliw europejskich (wysoka przykładowo dla bioetanolu z trzciny cukrowej), wpływa na wzrost cen żywności. 2. generacja bioetanol otrzymywany w wyniku zaawansowanych procesów hydrolizy i fermentacji biomasy lignocelulozowej syntetyczne biopaliwa stanowiące produkty przetwarzania biomasy odpadowej i lignocelulozowej poprzez zgazowanie i odpowiednią syntezę na ciekłe komponenty paliwowe (BtL) biodiesel otrzymywany w wyniku wodorowych procesów hydroodtleniania i dekarboksylacji olejów roślinnych i tłuszczów zwierzęcych biogaz jako syntetycznie otrzymywany gaz ziemny (SNG) biowodór Koncepcja biopaliw 2. generacji opiera się na założeniu, że surowcem do ich wytwarzania powinna być zarówno biomasa (z roślin niejadalnych, np. wieloletnich), jak i odpadowe oleje roślinne i tłuszcze zwierzęce oraz wszelkie odpadowe substancje pochodzenia organicznego, nieprzydatne w przemyśle spożywczym czy też leśnym. W wyniku upraw roślin wieloletnich szybko rosnących można uzyskać około 40% oszczędność powierzchni uprawy w stosunku do roślin jadalnych. 3. generacja 4. generacja biowodór i biometanol otrzymywane w wyniku zgazowania lignocelulozy i syntezy produktów zgazowania lub w wyniku procesów biochemicznych (opracowanie technologii powszechnego otrzymywania i wdrożenia biopaliw 3. generacji szacowane na 2030 r.) surowcami mogą być rośliny o zwiększonej, nawet genetycznie asymilacji CO 2 już w czasie uprawy, a stosowane technologie muszą uwzględniać wychwyt ditlenku węgla w odpowiednich formacjach geologicznych poprzez doprowadzenie do stadium węglanowego lub składowanie w wyrobiskach ropy naftowej i gazu wydzielona nowa generacja ze względu na konieczność zamknięcia bilansu ditlenku węgla lub eliminacji jego oddziaływania na środowisko. Otrzymywane podobnie jak biopaliwa 2. generacji, ale z odpowiednio modyfikowanego surowca na etapie uprawy m.in. za pomocą molekularnych technik biologicznych (uprawy drzew o niskiej zawartości ligniny, rozwój upraw z wbudowanymi enzymami biowodór, biometanol, biobutanol). Dłuższa w czasie perspektywa wdrożenia. Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. Kulczycki, A. Dołęga, Biopaliwa w Polsce. Konferencja nt.: Rynek paliw. Strategia rządowa, listopada 2008, Infor-media, Hotel Marriott, Warszawa K. Biernat, Biopaliwa 2. generacji, Studia Ecologiae et Bioethicae 2007, nr 5. Podział biopaliw na generacje dla wielu ekspertów i naukowców jest czymś jedynie umownym i niedoskonałym. Dlatego w USA, na czołowym rynku świata, nie występuje kategoryzacja biopaliw wg generacji 5. Do momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej produkcja bioetanolu odbywała się wyłącznie dwufazowo. Pierwszą fazę stanowiła produkcja destylatu rolniczego (spirytus surowy, etanol 89 92%) w gorzelni rolniczej z surowców rolniczych energochłonną metodą ciśnieniową zacierania na ciepło, a drugą odwadnianie destylatu rolniczego w innym zakładzie odwadniającym do zawartości 99,6% spirytusu. Po roku 2005 przewagę w dostarczaniu alkoholu na cele transportowe zyskała technologia jednofazowa, tj. zintegrowana produkcja odwodnionego bioetanolu z ziarna zbóż lub innych surowców rolniczych w jednym zakładzie (od ziarna zbóż do bioetanolu), a technologia 2-fazowa stanowi obecnie tylko około 20% i stopniowo zanika. Obecnie łączne, teoretyczne zdolności produkcyjne w zakresie bioetanolu na cele paliwowe w Polsce wynoszą około 750 mln l/rok, ale wykorzystywane są w niewielkim stopniu. Krajowe gorzelnie wytwarzające etanol nie podołały rosnącej międzynarodowej konkurencji ze względu na wysoką Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013 3

4 cenę destylatu rolniczego 6. W ciągu ostatnich kilkunastu lat ich liczba stale się zmniejsza, a właściciele ulegają presji ciągłego obniżania produkcji wobec silnych odbiorców z sektora spirytusowego i paliwowego 7. Wadą bioetanolu produkowanego z roślin jadalnych (bioetanol 1. generacji) jest między innymi niska redukcja emisji CO 2 w czasie jego produkcji i wykorzystania 8, ograniczenie areału upraw żywności, czego konsekwencją jest wzrost cen żywności, a także zagrożenie dla obszarów lasów tropikalnych, które masowo mogą być wycinane na potrzeby realizacji wskaźników biopaliwowych. Propozycją na uniknięcie tych wad są biopaliwa 2. generacji z roślin wieloletnich, z surowców odpadowych, które spełniają kryteria zrównoważonego rozwoju (KZR) i progi emisyjności gazów cieplarnianych zawarte w Dyrektywie 2009/28/EC. Z konkurencyjnością sektora wiąże się jego atrakcyjność. Jest to pojęcie z dziedziny ekonomii, charakteryzowane m.in. przez obecną i przyszłą wielkość sektora, stopę wzrostu, wymagania kapitałowe, zakres konkurowania, wielkość barier wejścia i wyjścia oraz obecną i przewidywaną rentowność sektora 9. Wytwarzanie bioetanolu z surowców jadalnych (1. generacji) to sektor o malejącej atrakcyjności dla potencjalnych inwestorów, wymagający zmian: technologii wytwarzania, sposobów finansowania, certyfikowania surowców i produktów (ILUC 10, KZR 11 ). Produkcja biokomponentów w latach Każde przedsiębiorstwo produkujące biopaliwo transportowe musi uzyskać wpis do rejestru prowadzonego przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego. Obecnie, według danych ARR na dzień 24 lipca 2013 roku, zarejestrowanych jest 31 przedsiębiorców, w tym 15 zakładów wytwarzających bioetanol, 9 zakładów produkcji estrów metylowych, 1 zakład, który 6 A. Kupczyk, P. Borowski, M. Powałka, D. Ruciński, Biopaliwa transportowe w Polsce. Stan aktualny i perspektywy, Wyd. WEMA, Warszawa E. Golisz, B. Drożdż, A. Kupczyk, G. Redlarski, Historia, stan aktualny i perspektywy gorzelni rolniczych w Polsce. Cz. 1. Trudna sytuacja gorzelni rolniczych i walka o przetrwanie w UE, PfiOW, Warszawa 2013, nr 1, s A. Kupczyk, M. Sikora, A. Klepacka, Redukcja emisji CO2 a atrakcyjność sektorów biopaliw transportowych w Polsce na przykładzie bioetanolu, K. Pająk, A. Ziomek, S. Zwierzchlewski (red.), Ekonomia i zarządzanie energią a rozwój gospodarczy, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013, s G. Gierszewska, M. Romanowska, Analiza strategiczna przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa Ang. Indirect Land Use Change pośrednia zmiana użytkowania gruntów. 11 ITWL, Warszawa 2012 Ekspertyza nr 17/55/2012 pt.: Analiza wypełnienia przez biokomponenty, wytwarzane w istniejących instalacjach i wykorzystane do wytwarzania paliw ciekłych i biopaliw ciekłych, kryteriów zrównoważonego rozwoju zawartych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/EC w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, pod kątem wprowadzania w nich zmian technologicznych lub zastąpienia nowymi, zapewniającymi spełnienie powyższych kryteriów. wytwarza, magazynuje i wprowadza do obrotu węglowodory syntetyczne 12. Pozostali przedsiębiorcy deklarowali prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na magazynowaniu biokomponentów lub ich wprowadzaniu do obrotu. Z kolei liczba gorzelni rolniczych o najczęściej niskich mocach wytwórczych, szacowana jest na ok , jednak większość z tych zakładów nie jest w stanie zapewnić ciągłości produkcyjnej z uwagi na niewielką opłacalność. W tabeli 2 zestawiono wykaz przedsiębiorstw wytwarzających bioetanol. Według Krajowej Izby Paliw liczba funkcjonujących podmiotów wytwarzających biokomponenty zmniejsza się, co jest częściowo odzwierciedleniem słabej kondycji ekonomicznej branży estrów (na granicy opłacalności) czy wręcz ujemnej w sektorze bioetanolu 13. Część podmiotów o niewielkich zdolnościach produkcyjnych, produkujących estry na własne potrzeby gospodarstwa rolnego, nie jest ujęta w statystyce i może funkcjonować w tzw. szarej strefie gospodarki 14. Dramatyczna sytuacja występuje w sektorze bioetanolu, którego zdolności produkcyjne wykorzystane są od wielu lat w zaledwie ok. 20%, zaś w przypadku estrów wykorzystanie zdolności produkcyjnych jest wyższe i dochodzi do 50% 15. W tabeli 3 przedstawiono zestawienie danych dotyczących produkcji oraz sprzedaży biokomponentów w Polsce, a na rysunku 1 zestawienie danych dotyczących wytwarzania i sprzedaży bioetanolu w latach (dane URE zebrane na podstawie informacji uzyskanych od przedsiębiorców wytwarzających, magazynujących lub wprowadzających do obrotu biokomponenty, którzy przekazali sprawozdania kwartalne, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych). Ilość wytworzonych biokomponentów w ostatnich 4 latach utrzymywała się na poziomie tys. ton rocznie. W latach oprócz etanolu i estrów wytwarzano także czysty olej roślinny. W latach 2010 i 2011 zanotowano spadek produkcji biokomponentów. Najmniej biokomponentów wytworzono w roku 2011, notując spadek o 13% w porównaniu z rokiem 2010, w tym spadek wytwarzanego etanolu (o około 18%) na cele paliwowe, jak również stagnację w zakresie wytwórstwa estrów, których krajowa podaż nieznacznie spadła do wolumenu wytworzonych estrów w analogicznym okresie w 2010 roku. Natomiast w 2012 roku odnotowano znaczący wzrost (o 50%) wytworzonych biokomponentów, w tym 27% etanolu oraz 62% estrów Opis i diagnoza stanu istniejącego. Sektor biopaliw. MG, czerwiec 2013 (wersja robocza). 14 Producenci tacy nie są zobowiązani do przestrzegania normy EN 14214, jaka obowiązuje producentów rynkowych. 15 Krajowa Izba Paliw, Raport dla MG, Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

5 Tabela 2. Przedsiębiorstwa zajmujące się wytwarzaniem bioetanolu w Polsce Nazwa wytwórcy Lokalizacja Województwo Zakres działania* AKWAWIT-POLMOS S.A. Leszno wielkopolskie WMO Podlaskie Gorzelnie SURWIN Sp. z o.o. Wohyń lubelskie WMO Wielkopolskie Zakłady Farmaceutyczne BIO-WIN S.A. Murowana Goślina wielkopolskie WM Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjne Wiesław Wawrzyniak Niedźwiady wielkopolskie WM Przedsiębiorstwo Obrotu Paliwami ORTUS Bogumiła Wierczuk i Wspólnicy Sp.J. Lenarty warmińsko-mazurskie WM Destylarnia SOBIESKI S.A. Starogard Gdański pomorskie WM SOLANUM Sp. z o.o. Kutno łódzkie WM DESTYLACJE POLSKIE Sp. z o.o. Oborniki wielkopolskie WM WIRASET Sp. z o.o. Sp.k. Promna mazowieckie WM BIOETANOL AEG Sp. z o. o. Chełmża kujawsko-pomorskie WM BIOETANOL AEG Sp. z o.o. Nowa Wieś Wielka kujawsko-pomorskie WM WRATISLAVIA BIO Sp. z o.o. Wrocław dolnośląskie WMO Komers International Franciszek Mądry Straszyn pomorskie WMO BIOAGRA S.A. Nysa opolskie WM ISOMAT POLSKA Sp. z o.o. Ińsko zachodniopomorskie WMO * W wytwarzanie, M magazynowanie, O obrót. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ARR, lipiec Tabela 3 Zestawienie wytworzonych i sprzedanych biokomponentów w latach Rok Ilość biokomponentów wytworzonych przez ogół wytwórców (w tonach) Ilość biokomponentów sprzedanych na terytorium kraju (w tonach) Ilość biokomponentów sprzedanych podmiotom zagranicznym (w tonach) ogółem eetanol ester ogółem etanol ester ogółem etanol ester Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Urzędu Regulacji Energetyki (www.ure.pl). Na podstawie danych URE (rys. 1) można zauważyć w ostatnich dwóch latach zanik sprzedaży polskiego bioetanolu podmiotom zagranicznym. W 2010 roku sprzedano go ok. 73 tys. ton, a w 2012 roku zaledwie 3 tys. ton (spadek o 95% w okresie dwóch lat). Oznacza to, że krajowy bioetanol niemal w całości trafił do realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego. Natomiast systematycznie wzrasta ilość etanolu sprzedanego na terytorium kraju. W 2011 r. był to wzrost o 68% w porównaniu z rokiem 2010, a w 2012 r. o 14% w porównaniu z rokiem Ilość wytworzonego bioetanolu waha się na poziomie tys. ton w obserwowanych czterech latach i osiągnęła najwyższy poziom w roku 2012 (167 tys. ton). Polskie zakłady działające w systemie dwufazowym (niedoinwestowana, mała gorzelnia rolnicza zakład odwadniający), jak i w systemie jednofazowym (zakład nowoczesny o zdolności produkcyjnej mln l/rok, produkcja etanolu i destylatu w jednym miejscu) nie wytrzymują konkurencji globalnych producentów bioetanolu. Zdolności produkcyjne w amerykańskich wytwórniach bioetanolu sięgają 0,5 mld l/rok, a w UE do 0,3 mld l/rok, co pozwala na osiągnięcie efektu skali. Należy też podkreślić, że dla Unii Europejskiej bioetanol ma drugoplanowe znaczenie i nie wprowadza się silnych, restrykcyjnych barier importu 16. W tabelach 4 5 przedstawiono dane o surowcach do produkcji etanolu w Polsce w latach A. Kupczyk, P. Borowski, M. Powałka, D. Ruciński, Biopaliwa transportowe w Polsce..., jw. Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013 5

6 Rysunek 1 Zestawienie wytworzonego i sprzedanego bioetanolu w latach ilość bioetanolu wytworzonego przez ogół wytwórców ilość bioetanolu sprzedanego przez wytwórców na terytorium kraju ilość bioetanolu sprzedanego przez wytwórców podmiotom zagranicznym Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Urzędu Regulacji Energetyki. Tabela 4 Ilość wytworzonego bioetanolu z uwzględnieniem podstawowych surowców użytych do jego wytworzenia w 2011 r. (w tonach) Do wytworzenia bioetanolu zużyto I kw. II kw. III kw. IV kw. Razem Surowce, w tym: , , , , ,42 zboża , , , , ,03 melasa 4 512, , , , ,39 odpady skrobiowe kukurydziane 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 biały cukier przemysłowy 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 Półprodukty, w tym: 6 852, , , , ,69 alkohol etylowy 4 368, , , , ,74 porektyfikat 2 449, , , , ,95 fuzle 35,00 0,00 238,00 22,00 295,00 Ilość wytworzonego bioetanolu , , , , ,03 Źródło: dane ARR z rejestru wytwórców, przeliczenia własne MRiRW. Tabela 5 Ilości i rodzaje surowców użytych do wytworzenia bioetanolu oraz ilości wytworzonego z nich bioetanolu w 2012 r. (w tonach) Surowiec I kw. II kw. III kw. IV kw. Razem Kukurydza , , , , ,13 Destylat rolniczy 4 048, , , , ,74 Alkohol etylowy (surowy, rektyfikowany, rolniczy) 1 772, , , , ,24 Porektyfikat 2 733, , , , ,96 Melasa 3 246, , , , ,38 Otręby 3 018, ,36 Ziemniaki 409,50 457,75 867,25 Zlewki wódek/zlewki alkoholowe 77,39 19,70 27,34 15,35 139,78 Żyto 2,71 2,71 Ilość wytworzonego bioetanolu , , , , , 95 Źródło: dane ARR z rejestru wytwórców, przeliczenia własne MRiRW. 6 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

7 Jak widać na podstawie danych zawartych w tabelach 4 5, podstawowym surowcem do produkcji bioetanolu w roku 2011 było zboże, natomiast w roku 2012 kukurydza. Wciąż małe znaczenie ma melasa, a bioetanol z niej wytwarzany ma wysoką redukcję emisji CO 2, w związku z czym powinno dążyć się do zwiększania udziału tego surowca w produkcji etanolu. Aspekty prawne w Polsce i UE Otoczenie prawne jest jednym z podstawowych i najważniejszych składników makrootoczenia 17 kształtujących warunki funkcjonowania firm w każdym sektorze, również w sektorach biopaliw transportowych. Może być ono elementem zarówno stymulującym, jak i także hamującym rozwój nowych sektorów, w tym technologii, popytu i podaży czy postrzegania społecznego. W UE pierwsze kroki w kierunku OZE zaobserwowano już w latach 70. ubiegłego wieku po kryzysach energetycznych. W poprzedniej dekadzie powstały dwie dyrektywy o kluczowym znaczeniu dla OZE: 2001/77/EC i 2003/30/EC. Jednak w związku z małą skutecznością działań UE na rzecz energetyki (w tym odnawialnej) Rada Europy i Parlament Europejski uznały potrzebę stworzenia nowej Europejskiej Polityki Energetycznej i zwróciły się do Komisji Europejskiej o przedstawienie propozycji, którą zaprezentowano 10 stycznia 2007 r. w postaci tzw. Pakietu klimatyczno-energetycznego 18. Punktem startowym nowej polityki energetycznej jest umożliwienie w krajach UE zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do roku 2020 o 20% w stosunku do poziomu z roku 1990 r. Tę jednostronnie przyjętą redukcję należy postrzegać w kontekście konieczności podjęcia międzynarodowych działań na rzecz zapobiegania zmianom klimatu. Wzrost produkcji energii ze źródeł odnawialnych kolejny obszar nowej polityki jest koniecznym warunkiem realizacji zasadniczych zamierzeń w sferze energetyki. Komisja proponuje w tym celu zobowiązanie się do zwiększenia do roku 2020 poziomu wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w UE do 20%. Dokumentem określającym kierunki wykorzystania OZE na lata w Polsce jest Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych. Łączy on krajowe prawodawstwo prawne (Polityka energetyczna Polski do 2030, ustawa Prawo energetyczne i inne) z prawem unijnym i zakłada zwiększenie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych w ostatecznym zużyciu energii brutto z 7,2% 17 G. Gierszewska, M. Romanowska, Analiza strategiczna przedsiębiorstwa..., jw. 18 Nazwanego też 3x20 (%). 19 W pakiecie przyjęto 20%, po czym wielkość tę dla Polski zredukowano do 15%. w 2005 r. do 15% 19 w 2020 roku w strukturze zużycia nośników pierwotnych zgodnie z Dyrektywą 2009/28/EC. Odnośnie do biopaliw w Polsce obowiązują ustawy z 25 sierpnia 2006 roku o biokomponentach i biopaliwach ciekłych 20 oraz o systemie monitorowania i kontrolowania paliw 21 (które mają być nowelizowane pod kątem zgodności z prawem unijnym), a także Wieloletni Program Promocji Biopaliw Transportowych 22. Pełne wdrożenie unijnych dyrektyw wymaga szeregu trudnych zmian w polskim prawodawstwie, które dotychczas nastawione było na krótkookresowe cele. Przede wszystkim efektywność celów wskaźnikowych sektorów biopaliw transportowych wymaga śmiałości i systemowego podejścia szczególnie elit rządzących krajem. Przystosowujemy się do spełnienia wymogów Dyrektywy 2009/28/EC poprzez Krajowy Plan Działań w zakresie OZE, ustawę o OZE, nowelizacje ustawy o biopaliwach i biokomponentach i monitoringu jakości paliw, a także inne strategie, plany i akty wykonawcze. Przepisy prawne wchodzą z ogromnym trudem do praktyki gospodarczej. Niestety, po konwencji PO w czerwcu 2013 roku premier D. Tusk podkreślił, że energia odnawialna może być jedynie uzupełnieniem polskiego miksu energetycznego, zaś jego podstawą pozostaną krajowe nośniki, czyli przede wszystkim węgiel 23. Cały ten nakład prac może okazać się zbyteczny, gdyż powstaje silna koalicja przeciw biopaliwom 1. generacji, a wsparcie dla 2. generacji jest dość rachityczne. Głównym argumentem stawianym przez adwersarzy biopaliw transportowych, opisanych m.in. w Raporcie OXFAM 24, jest wzrost cen żywności spowodowany ich zdaniem energetycznym wykorzystaniem roślin jadalnych, nikła korzyść ekologiczna czy wykorzystanie do produkcji surowców gleb, które mogą służyć do produkcji żywności 25. Ponadto na posiedzeniu komisji Parlamentu Europejskiego w lipcu 2013 roku posłowie zaproponowali, by udział biopaliw pierwszej generacji, wytwarzanych z żywności 20 Ustawa o biokomponentach i biopaliwach ciekłych z dnia 25 sierpnia 2006 r. (Dz. U. 2006, nr 169, poz. 1199). 21 Ustawa o systemie monitorowania i kontrolowania jakości z 25 sierpnia 2006 r. (Dz. U. 2006, nr 169, poz. 1200). 22 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 24 lipca 2007 r. stanowi wykonanie art. 37 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych; A E2-1DFDC7187EEB/44911/Wieloletniprogrampromocjibiopaliwlubinnychpaliwodn.pdf Oxfam międzynarodowa organizacja humanitarna walcząca z problemem głodu na świecie apeluje, aby Unia Europejska w erze wzrastającego zagrożenia głodem na skutek rosnących cen żywności wprowadziła zmiany w polityce wspierania biopaliw transportowych /? m=234&url=http://www.oxfam.org.uk/resources/policy/trade/downloads/bn_wdr2008.pdf 25 L. Wieciech, Biopaliwa a branża paliwowa, Konferencja RENEXPO Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013 7

8 Tabela 6 Przepisy prawne i propozycje dotyczące rynku biopaliw Obecne prawo Nowe przepisy prawne PL Nowe propozycje UE Stan obecny W 2013 r. NCW 7,10%. Brak rozporządzenia wykonawczego w sprawie NCW na lata kolejne. Możliwość realizacji obniżonego NCW pod warunkiem zakupu 70% biokomponentów od dostawców spełniających wymagania ustawy. Możliwość wdrażania na rynek E5, B7, BIO100, BIO85, BIO20. Brak możliwości wdrażania biopaliw II generacji oraz węglowodorów. KZR kryterium zrównoważonego rozwoju. Wymóg ograniczenia 35% do dnia 31 grudnia 2016 r., 50% od dnia 1 stycznia 2017 r., 60% od dnia 1 stycznia 2018 r. w przypadku biokomponentów wytworzonych w instalacjach, w których produkcja została rozpoczęta po 31 grudnia 2016 r. Nowy wymóg NCR Narodowy Cel Redukcyjny. Obowiązek redukcji GHG 4% do 2017 roku, 6% do 2020 roku. E5 obok E10, WS, hydrorafinowane oleje roślinne. ILUC pośrednia zmiana użytkowania gruntów. Wymóg ograniczenia do 5% biopaliw 1. generacji. Ograniczenie 60% GHG dla instalacji, które rozpoczną działanie po 1 czerwca 2014 r r. Pierwsze czytanie zmiany RED* i FQD** w PE dwie propozycje ograniczenia 1. generacji do celów biopaliwowych do 5% lub do 8,6%. Metodologia liczenia emisji GHG zgodnie z art. 7a FQD. Rozbudowa infrastruktury dla paliw alternatywnych. Wpływ na firmy paliwowe Firmy paliwowe mogą realizować obniżone NCW na poziomie 6,035%. Ze względu na brak rozporządzenia w sprawie NCW na kolejne lata realizacja długotrwałej strategii dla BIO jest utrudniona. Realizacja NCR obok NCW wysokie kary w przypadku minimalnych odchyleń od wyznaczonych celów. Konieczność wdrożenia odpowiednich systemów gromadzenia danych i generowania odpowiednich świadectw, które będą potwierdzały KZR (w tym potencjał redukcji GHG) biokomponentów zawartych w paliwach od 2014 r. Wprowadzenie na rynek nowych paliw /biokomponentów pod warunkiem wdrożenia rozporządzeń wykonawczych. Raportowanie dodatkowej emisji z ILUC odpowiednie systemy i sprawozdawczość. Ograniczenie do 5% ewentualnie do 8,6% biopaliw 1. generacji, realizacja pozostałych celów za pomocą biopaliw zawansowanych, które obecnie nie są dostępne na rynku. Do celów obliczeń NCR przyjęcie średniej domyślnej wartości emisji GHG dla benzyny i ON lub rzeczywistej wartości emisji GHG dla ropy przerabianej Przygotowanie logistyki i detalu. w koncernie. Wymóg znakowania dystrybutorów dla Przystosowanie infrastruktury dla paliw E5/E10. alternatywnych: CNG, LNG, elektryczność (punkty ładowania pojazdów). *RED (Renewable Energy Directive) dyrektywa o odnawialnych źródłach energii 2009/28/CE. **FQD (Fuel Quality Directive) dyrektywa o jakości paliw. Źródło: A. Rosiak, Konsekwencje wprowadzenia Narodowego Celu Redukcyjnego dla firm paliwowych. VI Spotkanie Branży Petrochemicznej: Polski Rynek Biopaliw Debata 2013, Hotel Windsor Palace & Conference Center, Jachranka kwietnia 2013 r. i upraw energetycznych, nie mógł przekroczyć 5,5% całkowitego zużycia energii w transporcie do 2020 r. Udział energii ze źródeł odnawialnych w transporcie musi do 2020 r. wynosić co najmniej 10% końcowego zużycia energii w tym sektorze 26. Działania, jakie obserwuje się na rynku biopaliw pod wpływem zmian prawnych, dobrze scharakteryzowano na konferencji w Jachrance 27. Przedstawiano tam stan obecny oraz projektowane regulacje prawne 26 Sprawozdanie nr 74/2013 z posiedzeń komisji Parlamentu Europejskiego w lipcu 2013 r., Bruksela, dnia 14 sierpnia 2013 r. 27 A. Rosiak, Konsekwencje wprowadzenia Narodowego Celu Redukcyjnego dla firm paliwowych. VI Spotkanie Branży Petrochemicznej Polski w Polsce i UE (tab. 6). Projektowane regulacje prawne będą miały silny wpływ na kształtowanie rynku biopaliw. Redukcja emisji CO 2 Transport odpowiada za około jedną czwartą światowego zużycia energii i związanej z tym emisji CO 2. W przypadku Polski udział transportu w wyko- Rynek Biopaliw Debata 2013, Hotel Windsor Palace & Conference Center, Jachranka kwietnia 2013 r. 8 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

9 Tabela 7 Wartości typowe i standardowe dla etanolu bez emisji netto dwutlenku węgla w związku ze zmianą sposobu użytkowania gruntów Droga produkcji biopaliwa Typowe ograniczenie Standardowe ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, % emisji gazów cieplarnianych, % Etanol z buraka cukrowego Etanol z pszenicy (paliwo technologiczne nieokreślone) Etanol z pszenicy (węgiel brunatny jako paliwo technologiczne w elektrociepłowni) Etanol z pszenicy (gaz ziemny jako paliwo technologiczne w konwencjonalnym kotle) Etanol z pszenicy (gaz ziemny jako paliwo technologiczne w elektrociepłowni) Etanol z pszenicy (słoma jako paliwo technologiczne w elektrociepłowni) Etanol z kukurydzy wyprodukowany we Wspólnocie (gaz ziemny jako paliwo technologiczne w elektrociepłowni) Etanol z trzciny cukrowej Źródło: Załącznik V do Dyrektywy 2009/28/EC Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. Tabela 8 Szacunkowe wartości typowe i domyślne dla przyszłych biopaliw, których nie ma lub występują w nieznacznych ilościach na rynku w styczniu 2008 r., jeżeli są produkowane bez emisji CO 2 ze zmian wykorzystania gruntów Droga produkcji biopaliwa Typowa wartość oszczędzania Domyślna wartość oszczędzania emisji gazów cieplarnianych, % emisji gazów cieplarnianych, % Etanol ze słomy pszenicy Etanol z odpadów drzewnych Etanol z odpadów rolniczych Diesel F-T (Fischer-Tropsch) z odpadów drzewnych Diesel F-T z odpadów rolniczych DME (dimetyloeter) z odpadów drzewnych DME z odpadów rolniczych Metanol z odpadów drzewnych Metanol z odpadów rolniczych Część pochodząca ze źródeł odnawialnych z MTBE (metylotributyloeter) Równa wartości przy produkcji metanolu Źródło: Załącznik V do Dyrektywy 2009/28/EC Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. 28 Ministerstwo Gospodarki, Prognoza zapotrzebowania na paliwo i energię do 2030 r. Załącznik II do Polityki Energetycznej Polski do 2030 r., Warszawa 2009, s. 11. rzystaniu energii ogółem w 2010 roku wynosił 15,5%, natomiast w 2030 roku ma wynieść 18,7 23,3% 28. Tak więc, wobec deficytu konwencjonalnych nośników energii, duże znaczenie mają biopaliwa transportowe. Minimalna redukcja emisji CO 2 dla biopaliw transportowych według Dyrektywy 2009/28/EC ma wynosić: po I kwartale 2013 roku nie mniej niż 35%, od 2017 roku nie mniej niż 50%, natomiast od 2018 roku nie mniej niż 60% (dla nowych inwestycji). Wielkości te stanowić mogą trudne do osią- Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013 9

10 Tabela 9 Wartość redukcji emisji CO 2 dla wybranych biopaliw transportowych obliczone metodą Biograce (wielkości rzeczywiste) Rodzaj zakładu z wyszczególnieniem technologii Wartość redukcji emisji wykorzystywanej do produkcji biopaliwa z obliczeń metodą Biograce, % Bioetanol produkowany z mieszaniny kukurydzy, żyta i odpadów z piekarni metodą II fazową (węgiel kamienny i owies jako paliwo do opalania kotła parowego) Bioetanol z pszenicy produkowany technologią II-fazową (węgiel kamienny służący + owies do opalania kotła parowego) 18 Bioetanol produkowany metodą I-fazową z pszenicy (węgiel kamienny jako paliwo do kotła parowego, bez kogeneracji w zakładzie (bez CHP) Bioetanol produkowany metodą I-fazową z pszenicy (gaz ziemny jako paliwo do kotła parowego, kocioł wysokosprawny) Bioetanol produkowany metodą I-fazową z pszenicy (gaz ziemny do opalania kotła parowego z zastosowaniem kogeneracyjnego wytwarzania ciepła i energii elektrycznej) Bioetanol produkowany metodą I-fazową z kukurydzy (gaz ziemny do opalania kotła parowego z zastosowaniem kogeneracyjnego wytwarzania ciepła i energii elektrycznej) Źródło: badania własne: M. Sikora, A.M. Klepacka, A. Kupczyk, Badania redukcji emisji CO 2 metoda Biograce w ramach grantu NCBiR: Wpływ redukcji emisji CO 2 na funkcjonowanie sektorów biopaliw transportowych w Polsce, KOIP WIP SGGW 2012/2013. gnięcia parametry dla polskich biopaliw transportowych 1. generacji, ewentualnie wymagać będą kapitałochłonnych inwestycji 29. W tabelach 7 i 8 przedstawiono typowe i standardowe wartości ograniczenia emisji gazów cieplarnianych dla etanolu produkowanego obecnie oraz dla biopaliw 2. generacji. Na podstawie badań własnych obliczono za pomocą metody Biograce 30 wartości redukcji emisji CO 2 dla wybranych zakładów produkujących biopaliwa transportowe (w tym przypadku bioetanol, tab. 9). Jak wynika z obliczeń zawartych w tabeli 9, bioetanol produkowany metodą II-fazową (wytworzenia destylatu w gorzelni, a następnie jego transporcie do specjalnego zakładu odwadniającego i tam odwodnienia destylatu do osiągnięcia stężenia alkoholu na poziomie 99,7%) charakteryzuje się znacznie wyższą emisyjnością CO 2 niż bioetanol I-fazowy (wytwarzania destylatu i jego odwodnienia w jednym zakładzie, bez konieczności transportu destylatu do zakładu odwadniającego). Wpływ na to ma technologia wytwarzania (zacieranie na ciepło), a także przestarzałe kotły parowe o niskiej sprawności. Ujemna redukcja emisji CO 2 29 ITWL, Warszawa 2012 Ekspertyza nr 17/55/2012 pt.: Analiza wypełnienia przez biokomponenty, wytwarzane w istniejących instalacjach i wykorzystane do wytwarzania paliw ciekłych i biopaliw ciekłych, kryteriów zrównoważonego rozwoju zawartych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/EC w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, pod kątem wprowadzania w nich zmian technologicznych lub zastąpienia nowymi, zapewniającymi spełnienie powyższych kryteriów. 30 Badania własne: M. Sikora, A. M. Klepacka, A. Kupczyk, Badania redukcji emisji CO 2 metodą Biograce w ramach grantu NCBiR: Wpływ redukcji emisji CO 2 na funkcjonowanie sektorów biopaliw transportowych w Polsce, KOIP WIP SGGW 2012/2013. świadczy o niespełnieniu przez dane biopaliwo norm emisyjności podanych w Dyrektywie 2009/28/CE (do 20% polskich zakładów produkujących bioetanol wykorzystuje przestarzały proces II-fazowy). Jak widać (tab. 9), nasze wielkości nie spełniają kryteriów emisyjności narzuconych przez unijną dyrektywę (tab. 7). Przepisy w Polsce nie do końca określają co robić w takiej sytuacji, ale nie należy oczekiwać, że taki stan się utrzyma. W planach są ustawy o biopaliwach i emisyjności. Konieczne są zmiany, aby te zalecane wielkości osiągnąć. Biopaliwa 1. generacji wyczerpują się i należy je zastąpić lepszym produktem. Analiza atrakcyjności sektora bioetanolu w Polsce Atrakcyjność sektora bioetanolu w Polsce zbadano opierając się na metodzie wielokryterialnej, punktowej M.E. Portera, a wyniki przedstawiono na rysunku 2. Poprzez punktową ocenę atrakcyjności sektora możemy określić cechy strukturalne sektora, siły powodujące ich zmiany, dostarcza ona także informacji o konkurentach. Metoda ta pozwala ocenić opłacalność wejścia do (lub wyjścia z) sektora i ułatwia opracowanie odpowiedniej strategii. Metoda punktowej oceny atrakcyjności sektora ma charakter ilościowy w przeciwieństwie do klasycznej, jakościowej analizy pięciu sił Portera M.E. Porter, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa 1992; J. Fudaliński, Analizy sektorowe w strategicznym zarządzaniu przedsiębiorstwem, Antykwa, Kraków Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

11 Rysunek 2 Ocena atrakcyjności sektora bioetanolu w Polsce w latach Źródło: B. Kościk, A. Kupczyk, Ekspertyza wskazująca pięć możliwych lokalizacji wykorzystania odnawialnych źródeł energii na terenie województwa lubelskiego opracowana na potrzeby realizacji projektu: Budowa oferty inwestycyjnej województwa lubelskiego w oparciu o zidentyfikowany potencjał odnawialnych źródeł energii, Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie 20011/2012 oraz publikacje z ostatnich pięciu lat zamieszczone na łamach czasopisma Gospodarka Materiałowa i Logistyka Punktem wyjścia przy ocenianiu i porównywaniu atrakcyjności sektorów jest w tym przypadku lista kryteriów, którym w zależności od analizowanego sektora przypisuje się różne wagi. Można przyjąć, iż mieszczą się one w przedziale 0 3. Jako czynniki atrakcyjności przemysłu można wymienić następujące: wielkość rynku, przewidywana stopa wzrostu rynku, dotychczasowa i przewidywana rentowność, siła konkurencji, szanse i zagrożenia w danym sektorze, bariery wejścia i wyjścia, elastyczność cenowa, wymagania technologiczne i kapitałowe, wpływ otoczenia, czynniki społeczne, polityczne i prawne. Analizując atrakcyjność sektora bioetanolu w Polsce, trzech ekspertów branżowych oceniało 10 kryteriów istotnych dla tego sektora, tj.: wielkość sektora, stopień wzrostu, strukturę sektora, bariery wejścia, zmienność technologii, dostępność surowców, źródła zysku, marżę zysku, sprzyjającą politykę państwa i Unii Europejskiej oraz postrzeganie społeczne sektora. Na relatywnie wysoką atrakcyjność sektora bioetanolu 1. generacji na przełomie 2006/2007 miały wpływ między innymi: duży rozwijający się dwutorowo rynek (produkcja I-fazowa oraz produkcja II-fazowa), przejście z systemu II-fazowego na I-fazowy produkcji, relatywnie wysoka rentowność, zwolnienie akcyzowe, pewność zaopatrzenia surowcowego, wsparcie finansowe ze środków publicznych na inwestycje oraz wysokie poparcie społeczne. Na podstawie obliczeń własnych 32 poziom 32 Obliczenia własne na podstawie: M. E. Porter, Strategia konkurencji..., jw., (błąd pomiaru atrakcyjności oscyluje w granicach 3%). atrakcyjności bioetanolu 1. generacji w 2007 roku wyniósł 67,1%. W późniejszym okresie atrakcyjność sektora bioetanolu spadła. Głównymi tego wyznacznikami były: mniejszy rynek niż początkowo zakładano, znaczny wzrost importu, niewielkie wykorzystanie zdolności produkcyjnych, niska rentowność, malejące finansowe wsparcie środkami publicznymi inwestycji oraz odchodzenie od zwolnienia akcyzowego (maj 2011). W 2010 roku atrakcyjność bioetanolu 1. generacji zmalała do 44,2%, natomiast w 2011 do 43,3%. Najniższa atrakcyjność sektora wystąpiła w 2012 roku (33,3%). Do czynników z lat poprzednich ( ) dołączyły elementy związane z zapewnieniem wymagań certyfikacji bioetanolu, w tym progów redukcji emisyjności (35%, 50% i 60%), obniżenia z 10% do 5,5% udziału biopaliw 1. generacji w strukturze wykorzystania biopaliw w 2020 roku oraz zakończenia ich promowania w 2020 roku. Podsumowanie 1. Polska dysponuje dużymi zdolnościami produkcyjnymi w zakresie biokomponentów 1. generacji, w tym bioetanolu. Krajowy popyt na biokomponenty jest zapewniony m.in. w Wieloletnim Programie Promocji Biopaliw 2. Prognozy i plany związane z polską specjalizacją eksportową biokomponentów nie potwierdziły się. Przyczyną tego stał się wzrost importu biokomponentów do krajów Unii Europejskiej, głównie z Ameryki Północnej i Południowej oraz Azji. 3. W wyniku zaistniałej sytuacji krajowe zdolności produkcyjne bioetanolu wykorzystane są w zaledwie 20%. 4. W roku 2012 produkcja bioetanolu miała najwyższy poziom z czterech analizowanych lat, zaobserwowano wzrost o około 24% w porównaniu z rokiem 2011, podczas gdy ilość wszystkich biokomponentów wzrosła o 50%, na co zdecydowany wpływ miał znaczący wzrost ilości wytwarzanych estrów. 5. Dominujące obecnie biopaliwa 1. generacji charakteryzują się niską redukcją emisji CO 2. Konieczne są znaczące inwestycje na podwyższenie jakości biokomponentów, w tym wzrostu redukcji emisji CO 2, certyfikacji produktu i surowca (ILUC, KZR). 6. Na skalę przemysłową na świecie nie produkuje się biopaliw 2. generacji, posiadających wysoką redukcję emisji CO 2 ze względu na brak opłacalnej, opanowanej technologii. Jest zatem tendencja w kierunku produkowania biopaliw z surowców niejadalnych i odpadów. 7. Atrakcyjność sektora bioetanolu (1. generacji) w latach ma wyraźną tendencję maleją- Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/

12 cą, co w konsekwencji doprowadziło do jego nieatrakcyjności w Polsce Najbardziej znaczącą niekorzystną zmianą, jaka dotyczy biopaliwa 1. generacji, jest ograniczenie do 5,5% udziału biopaliw 1. generacji w realizacji wskaźnika 10% udziału biopaliw w 2020 r. oraz certyfikacja biopaliw. 8. Sektor biopaliw transportowych, w szczególności bioetanolu 1. generacji (produkowanego z roślin jadalnych), stoi przed kapitałochłonnymi zmianami, wymuszonymi przez uwarunkowania prawne (Dyrektywa 2009/28/EC i jej nowelizacja). Summary Necessary changes in the market of biofuels transport in Poland The paper presents definition and classification of biofuels due to the generation. The volume of production of biocomponents in Poland in the years , with particular emphasis on bio-ethanol sector was discussed. The analysis and assessment of the attractiveness of the bioethanol sector in Poland, based on multi-criteria method, scoring M.E. Porter were conducted. Analyses show that there has been a significant decline in the number of investments related to the production of bioethanol, and therefore, has been decline in the attractiveness (market position) bioethanol sector in Poland. The article presents also the results of the amount of reduction of CO 2 emissions in the technology used to produce bioethanol and first and the second phase, on the basis of the Biograce method, used to calculate greenhouse gas emission. Jerzy Kisielnicki ZARZĄDZANIE. JAK ZARZĄDZAĆ I BYĆ ZARZĄDZANYM Zarządzanie jest wszechobecnym elementem życia społecznego, a jednocześnie dziedziną nauki wymagającą wiedzy z różnych jej obszarów. Przenikanie się tych obszarów i relacje między nimi stanowią istotny element podręcznika. Ponadto autor zapoznaje Czytelnika z problemami teorii zarządzania i ich praktyczną użytecznością, ze współczesnymi metodami i technikami wspomagającymi procesy decyzyjne oraz z nowoczesnymi strukturami organizacyjnymi i mechanizmami w nich działającymi. Spójność wykładu, usystematyzowanie informacji, odniesienie do praktyki i zmiennego otoczenia, a także powiązanie z programami nauczania w krajach Unii Europejskiej i Stanach Zjednoczonych są zaletami tej książki. Księgarnia internetowa 12 Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

13 Ewa Stawiarska Politechnika Śląska, Wydział Organizacji i Zarządzania Funkcjonowanie przedsiębiorstw sektora TSL w klastrach na przykładzie Śląskiego Klastra Logistycznego Wstęp Zmiany w systemach produkcji wywołały potrzebę stworzenia elastycznych i szybkich systemów magazynowania i transportu, które odpowiadałyby skoordynowanym operacjom prowadzonym przez producentów, ich dostawców i klientów. Przedsiębiorstwa przestawiły się z dostaw głównie krajowych na zakupy i dystrybucję o charakterze międzynarodowym, zwiększając wymagania stawiane procesom i systemom logistycznym. Wielcy przewoźnicy, spedytorzy, usługodawcy logistyczni utworzyli mobilne, zintegrowane systemy przepływu dóbr działające na skalę europejską. Zniesienie nadzoru państwowego nad rynkiem transportu i magazynowania w Europie zmieniło środowisko konkurencji również wśród małych firm funkcjonujących w sektorze TSL. Samodzielne przedsiębiorstwa popadły w kłopoty, inne stworzyły udane związki strategiczne. Integracja umożliwia im obsługiwanie globalnych korporacji i wymagających elastyczności małych i średnich przedsiębiorstw. Integracja procesów i systemów TSL odbywa się za sprawą powstawania centrów logistycznych, klastrowania, integracji łańcuchów dostaw. Do szeroko rozumianej kooperacji dochodzi zresztą nie tylko w sektorze TSL, lecz także prawie we wszystkich innych, co zmienia oblicze regionów Europy. Przemyślana strategia regionalna ukierunkowana na wspieranie istotnych branż oraz klastrów logistycznych obsługujących te branże przyniesie wymierne efekty dla regionów Unii. Budowanie regionalnych klastrów TSL nie może być zatem pozbawione ingerencji władz i powinno być wpisane w Regionalną Strategię Rozwoju. W momencie, w którym dochodzi do formułowania strategii regionalnych, konieczna jest dyskusja nad problemami integracji sektora TSL. Celem artykułu było prześledzenie makro- i mikroekonomicznych czynników mających znaczenie dla integrowania się firm sektora TSL. Czynniki te wyłoniono na podstawie analizy literatury przedmiotu i badań empirycznych przeprowadzonych w przedsiębiorstwach sektora TSL, które weszły w skład Śląskiego Klastra Logistycznego lub zgłosiły akces przyłączenia się. Planowanie regionalnej infrastruktury logistycznej i integracji sektora TSL Integracja sektora TSL powinna być zamierzonym działaniem interesariuszy, tj. firm tego sektora oraz władz kraju i województwa. Polityka logistyczna państwa zdaniem J. Witkowskiego to celowe, pośrednie i bezpośrednie oddziaływanie państwa na poprawę sprawności i efektywności procesów przepływu produktów i towarzyszących im informacji między uczestnikami łańcuchów dostaw 1. Tylko spojrzenie holistyczne i korelacje pomiędzy działalnością transportową a pozostałymi działaniami logistycznymi mogą przyczynić się do rozwoju regionów i realizacji zasad zrównoważonego rozwoju. W przemyślanych programach działań szczebla regionalnego, krajowego i ponadnarodowego eksponuje się potencjał, atrakcyjność i użyteczność transportu i logistyki za sprawą integracji firm sektora TSL. Programowanie przez pryzmat systemu transportowego okazuje się niewystarczające i zmniejsza konkurencyjność regionów nieposiadających odpowiedniej polityki logistycznej 2. Programować należy całą infrastrukturę (stan ilościowy i jakościowy elementów składowych infrastruktury: liniowej drogi, punktowej centra dystrybucyjne, przeładunkowe, magazyny). Większość firm współtworzących infrastrukturę, a należących do sektora transport-spedycja-logistyka to firmy prywatne. Władzom pozostaje pośrednie oddziaływanie bądź stymulowanie tak ważnego sektora, mającego charakter usługowy i komplementarny wobec pozostałych działów gospodarki. 1 J. Witkowski, Polityka logistyczna nowym rodzajem polityki gospodarczej państwa, w: M. Sołtysik (red), Kierunki logistyki w Polsce w świetle tendencji światowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice A. Skowrońska, Polityka transportowa czy polityka logistyczna, Logistyka i Transport, Zeszyty Naukowe Międzynarodowej Wyższej Szkoły Logistyki i Transportu, Wrocław 2007, nr 2, s ; A. Skowrońska, Technologie logistyczne jako przykład technologii środowiskowych na drodze do równoważenia rozwoju, Logistyka 2008, nr 1, s Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/

14 3 K. Wojtachno, II Forum Nowej Gospodarki. Współpraca województwa śląskiego i małopolskiego w obszarze innowacyjnych gałęzi gospodarki oraz energetyki, Biuletyn Politechniki Śląskiej, V, s Zobacz: politykę transportową Unii Europejskiej, tj. Białą Księgę (2001) oraz dokumenty i decyzje, które na jej podstawie są podejmowane. Zasadnicze zadania proponowane w Księdze to: ożywienie kolei, wzmocnienie jakości transportu drogowego, promowanie transportu morskiego i żeglugi śródlądowej, pogodzenie wzrostu transportu lotniczego ze środowiskiem, urzeczywistnienie postulatu intermodalności, budowa transportowych sieci transeuropejskich, wzmocnienie bezpieczeństwa drogowego, przyjęcie polityki dotyczącej efektywnych opłat w transporcie, rozwój transportu miejskiego wysokiej jakości, wprowadzenie badań i czystych oraz efektywnych technologii do usług transportowych. W Polsce i w innych krajach Europy od lat realizuje się przemyślany program modernizacji infrastruktury (lecz głównie transportowej). W latach program ten szczególnie przyczynił się do rozwoju regionów (priorytety poświęcone zrównoważonemu gałęziowo rozwojowi systemu transportowego i bezpiecznej infrastrukturze drogowej finansowano z funduszy ERDF i PHARE). W kolejnym okresie prognozowania opracowano Strategię Rozwoju Transportu. Jej realizacja trwa, wspierana przez środki finansowe Unii Europejskiej. Pieniądze przeznacza się na drogi, kolej, tabor kolejowy pasażerski do przewozów międzynarodowych i międzyregionalnych, porty lotnicze, porty morskie oraz drogi śródlądowe, transport miejski oraz transport intermodalny, infrastrukturę łączącą poszczególne gałęzie transportu (łącznie około 27 mld euro). O podziale tych pieniędzy decyduje Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT). W kolejnych działaniach zapisywanych już w strategiach o horyzoncie czasowym 2020 znajdują się takie, które wspierają firmy sektora TSL w integrowaniu się. Ważne przy ustaleniu sposobów wsparcia dla sektora TSL są: Analiza i prognoza potrzeb transportowo-logistycznych strategicznych branż regionu. Dla Śląska będą nimi: czyste technologie węglowe, medycyna, technologie informacyjno-telekomunikacyjne 3. Prognozą należy objąć grupy ładunków przewożonych ze Śląska (węgiel kamienny i brykiet (42,7% ton i 36,1% tonokilometrów), rudy metali i pozostałe produkty górnictwa i kopalnictwa (20,5% ton i 22,8% tonokilometrów). Śląsk to aglomeracja, która liczy 4,62 mln osób i wymaga prognozy dla działań logistyki miejskiej. Zarząd województwa śląskiego zaangażowany jest we wspomniane analizy, wpisujące się w założenia europejskiej polityki transportowej metropolii 4. Ich efektem ma być stworzenie systemu transportu umożliwiającego sprawne przemieszczenie się mieszkańców regionu przy zachowaniu wysokiej jakości usług. Celem pośrednim integracja komunikacji: autobusowej, tramwajowej, kolejowej i lotniczej metropolii (od 2007 roku trwa proces metropolizacji na Śląsku i w Zagłębiu, który przełamuje wcześniejsze tendencje do konkurowania miejskich firm transportowych pomiędzy sobą, zgodnie z treścią polityki transportowej formującej się metropolii 5 ). Badanie i analiza obecnych systemów logistycznych, pozwalająca na ocenę stanu i możliwości budowy zintegrowanego gałęziowo modelu systemu. W kwestii integracji systemów przewozu osób podstawowym zadaniem jest badanie i modelowanie potoków transportowych z wykorzystaniem innowacji telematycznych. Przegląd, wybór, a następnie wdrożenie innowacji informatycznych pozwoli podnieść wartość dodawaną przez logistykę miejską, zwiększy popyt na usługi, rozwiąże problemy z zatłoczeniem dróg miejskich, korytarzy transeuropejskich, środków transportowych, zmniejszy negatywne skutki wpływu transportu na środowisko, polepszy wykorzystanie środków transportu i zmniejszy energochłonność przez kojarzenie różnych typów transportu. Modelowanie nowoczesnego zintegrowanego regionalnego systemu transportowego, powiązanego z systemem transportowym Polski i Europy, jest procesem, tym bardziej warto zainwestować w nowoczesne urządzenia 6. Również inwestycje w infrastrukturę logistyczną przepływu dóbr muszą być poprzedzone badaniem obecnego jej stanu, prognozowaniem ilości i struktury ładunków, przeładunków itd. Określenie regionalnych celów ekonomicznych, ekologicznych i bezpieczeństwa, które mają być osiągnięte za sprawą sektora TSL. Efektem wsparcia finansowego i pozafinansowego TSL musi być świadoma integracja oraz zrównoważony rozwój tego sektora w kierunku pożądanych usług. Żaden projekt nie może być finansowany, jeśli nie zakłada wymiernych efektów ekonomicznych, ekologicznych i bezpieczeństwa, które przełożą się na realizację celów regionu. Wyłonienie instytucji okołobiznesowych i uczelni wyższych udzielających wsparcia firmom tworzącym infrastrukturę logistyczną. We wspieraniu integracji, np. w obrębie klastrów logistycznych, 5 Treść polityki transportowej formującej się metropolii uwzględnia następujące przesłanki: ruchliwość mieszkańców, potencjał logistyczny miasta, miejski układ drogowo-uliczny oraz infrastrukturę transportu szynowego, stan bezpieczeństwa ruchu drogowego, sposób funkcjonowania transportu publicznego, dostępność ruchu lotniczego, ruch rowerowy i pieszy, sposoby finansowania rozwoju transportu. 6 C. Christowa, System transportowy regionu zachodniopomorskiego. Ocena stanu, Wydawnictwo Naukowe Akademii Morskiej, Szczecin Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

15 nie powinno się przeceniać roli instytucji naukowych i edukacyjnych, konsultingu logistycznego, specjalnych agencji rządowych i tzw. instytucji pomostowych świadczących usługi techniczne (techniczna obsługa pojazdów, stacje paliw, gastronomia itp.), instytucji celnych, finansowych i ubezpieczeniowych oraz elektronicznych platform informacyjno-transakcyjnych integrujących rozproszone zasoby. Na Śląsku w integrację transportu drogowego, kolejowego i spedycji zaangażowane są uczelnie wyższe (Politechnika Śląska rozwijająca Śląski Klaster Szynowy oraz klaster inteligentnych systemów transportowych o nazwie Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury), instytucje otoczenia biznesu (Agencja Rozwoju Lokalnego pracująca nad powołaniem Śląskiego Klastra Logistycznego), targi branżowe (Silesia EXPO organizują targi TSL, na których prezentowane są oferty przedsiębiorstw, wymienia się doświadczenia i omawia problemy sektora). Ramy organizacyjno-prawne wsparcia i integracji sektora TSL stworzone przez władze kraju, regionu, miasta. Potrzeba kierunkowego integrowania firm sektora TSL wynika ze zmiany czynników polityczno-prawnych, ekonomicznych, społeczno-kulturowych i technologicznych, które mają zasadniczy wpływ na otoczenie międzynarodowe, krajowe i regionalne. Ustalając działania wspierające dla sektora TSL, należy zadbać, aby wpisywały się w koncepcję polityki przestrzennego zagospodarowania (ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym) i strategię rozwoju regionu. Warto również prognozować popyt na usługi sektora, przeanalizować jego obecny stan, możliwości wdrożenia innowacji, wyłonić integratorów sektora oraz określić organizacyjno-prawne wsparcie. Działania integracyjne w sektorze TSL Przedsiębiorcy sektora TSL odczuwają potrzebę integracji i wsparcia. Liczba przedsiębiorstw TSL działających w Polsce wzrosła w ostatnich latach ze 135 tys. do 146 tys. Ale to głównie duże międzynarodowe przedsiębiorstwa w czasie trwającego kryzysu gospodarczego szukają nowych szans i innowacyjnych rozwiązań: technologicznych (wprowadzają nowe i ulepszone usługi, np. just in time, cross docking, tracking&tracking, pack&ride, w których znajdują zastosowanie technologie telematyczne); procesowych (wykorzystują: transport intermodalny w przepływie dóbr i osób, nowe sposoby przeładunku, kody kreskowe, radiową identyfikację RFUT przepływu towarów w łańcuchu dostaw, GPS, systemy informatyczne modelujące i optymalizujące potoki transportowe, wspomagające zarządzanie łańcuchem dostaw i dokumentami itd.); organizacyjnych (działają w konsorcjach, klastrach, w oparciu o elektroniczne platformy współpracy, jak: T-Scale, MonZa, poddają się integracji przez operatora usług logistycznych zwanego Fourth Party Logistics 7, świadcząc usługi przewozu osób, akceptują rozliczanie w ramach zintegrowanych biletów miejskich czy elektronicznych kart miejskich); marketingowych (sprzedają usługi przez giełdy transportowe, Internet, posiadają programy lojalnościowe dla załadowców/pasażerów, badają potrzeby i satysfakcję klientów). Pomimo dynamicznego rozwoju sektora TSL, adaptowania przezeń innowacyjnych rozwiązań, luka dzieląca kapitałowo polskie przedsiębiorstwa od działających globalnie konkurentów jest wciąż duża. Polskie firmy TSL są pod względem swoich zasobów, a co za tym idzie zdolności konkurencyjnych, mniejsze od konkurentów międzynarodowych. Jeśli pozostaną w obecnych modelach biznesowych, w najbliższych latach czeka je spadek zysków lub bankructwo. Na polu walki konkurencyjnej pozostaną wielcy międzynarodowi gracze. Wzmocnienie pozycji konkurencyjnej nastąpi jedynie przez nawiązanie współpracy. Dlatego w Europie, w Polsce czy na Śląsku dokonuje się obecnie klastrowanie firm sektora TSL. Zjawisko przestrzennej koncentracji przedsiębiorstw połączonych ze sobą siatką wielorakich powiązań kooperacyjnych i konkurencyjnych, często skupionych wokół uniwersytetów, jest coraz częstsze również w branżach TSL 8. Końcowym efektem mają być dojrzałe formy organizacji z punktu widzenia zdolności do podtrzymywania rozwoju regionu, w tym przede wszystkim przedsiębiorstw branżowych obsługiwanych przez TSL. Powoływanie klastrów TSL jest inicjatywą oddolną (klaster powołują zainteresowani przedsiębiorcy) lub odgórną (inicjatorami powstania klastra są władze samorządowe). W efekcie dotychczasowych działań wspierających w Polsce powstało kilka klastrów logistycznych. Przybrały one różne formy funkcjonowania: niesformalizowanej współpracy przy animatorze klastra, umowy cywilnoprawnej, stowarzyszenia, spółki cywilnej lub spółki kapitałowej. Klastry (na początku swojej działalno- 7 Operator 4PL zarządza złożonym systemem obsługi całego łańcucha dostaw, łącząc działania różnych usługodawców logistycznych 3PL. 8 M. Przybyłowski, P. Tamowicz, T. Richert, Opracowanie koncepcji klastra logistycznego, konsorcjum badawcze w składzie: Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową oraz ICG Piotr Tamowicz, w ramach projektu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego, Gdańsk 2011, s. 13. Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/

16 ści) są otwarte na nowych członków, a mogą nimi zostać 9 : centra logistyczne, centra magazynowania, ośrodki magazynowania, przewoźnicy pośredni i przewoźnicy specjalni, transport małych przesyłek, spedytorzy, stowarzyszenie załadowców, maklerzy frachtowi, firmy marketingu intermodalnego (IMC), firmy z obszaru back-office, powiązane z sektorem TSL (dostawcy sprzętu i urządzeń, firmy leasingowe, obsługa floty transportowej). Animatorzy klastrów, prowadząc działalność statutową, pobierają składki członkowskie, korzystają z funduszy publicznych, utrzymują intensywne kontakty z zagranicznymi klastrami o podobnym profilu. W klastrach TSL liczy się integracja systemów i procesów logistycznych, która warunkuje skuteczność i efektywność obsługi klienta. Dominacja w klastrach TSL małych i średnich przedsiębiorstw silnie konkurujących na rynku nie oznacza, że nie ma obszarów działalności gospodarczej, w których nie może dojść do współpracy. Struktura klastra nie musi być równomiernie rozłożona pomiędzy przedsiębiorstwa branż T, S, L, ale zależy od potrzeb regionalnych załadowców 10. Często dochodzi nawet do integracji centrów logistycznych z klastrami logistycznymi, co sprzyja efektywnemu i zrównoważonemu zagospodarowaniu przestrzeni. Centra logistyczne jako zwarte struktury geograficzne prowadzą do mniejszych degradacji przestrzeni,zaś elastyczne klastry poprawiają funkcjonalność i racjonalność przepływów logistycznych. Centra, tak jak i klastry, mogą łączyć funkcje komplementarne, wspólnie propagować ideę logistycznego strategicznego planowania regionalnego w sferze handlu, magazynowania i transportu czy ochrony środowiska. Razem posiadają już technologię logistyczną, czyli całokształt wiedzy dotyczącej konkretnej metody realizacji procesów logistycznych, zapewniającej uzyskanie określonego efektu logistycznego (zmniejszenia kosztów, skrócenia czasu, podniesienia jakości obsługi klienta) 11. W inżynierii ruchu miejskiego ważną rolę spełniają usługodawcy logistyczni, którzy również się integrują. Usługi wchodzące w zakres logistyki miejskiej to: transport towarowy w metropoliach, transport dostawczy i wywozowy, transport tranzytowy towarowy i osobowy transport miejski i podmiejski, osobowy ruch tranzytowy, zaopatrzenie metropolii, 9 I. Fechner, Miejsce centrum logistycznego w warstwie pojęciowej infrastruktury logistycznej, Logistyka 2008, nr 3, s Strukturę klastra należy przemyśleć, opierając się na bilansie regionu pod względem wartości i tonażu nadawanych i przyjmowanych do przewozu ładunków transportem: samochodowym, kolejowym itd. Należy rozgraniczyć przewozy krajowe i międzynarodowe oraz wziąć pod uwagę kierunki i odległości transportu towarów. Kolejny bilans powinien dotyczyć infrastruktury magazynowej. 11 B. Skowron-Grabowska, Centra Logistyczne w łańcuchach dostaw, PWE, Warszawa 2010, s a także składowanie i zabezpieczanie dóbr oraz wywóz odpadów i nieczystości. Dla poprawy sprawności i efektywności realizacji tych usług w obszarach metropolii powołuje się klastry. W skład klastra metropolitarnego powinni wchodzić zarządzający infrastrukturą transportu (drogami, poszczególnymi gałęziami transportu, sieciami wodociągowymi, gazociągowymi, ciepłowniczymi, kanalizacyjnymi, energetycznymi, drogami wodnymi, morskimi, przeprawami promowymi, fragmentami dróg lotniczych), infrastrukturą procesów składowania (składami i magazynami różnych typów, centrami dystrybucyjnymi i centrami usług logistycznych świadczącymi usługi dla metropolii, a także komunalnymi składowiskami odpadów), infrastrukturą telekomunikacyjną i infrastrukturą przesyłania danych w metropoliach (sieciami i węzłami telekomunikacyjnymi oraz sieciami i węzłami informatycznymi, np. metropolitalnymi centrami superkomputerowymi, telewizją internetową). Przedsiębiorstwa TSL same dążą do integracji wewnątrzsektorowej, nie do końca wiedząc z kim mają kooperować i co mogą zyskać współpracując. Aby przyspieszyć integrację, animator klastra powinien nakreślić wizję zintegrowanego systemu logistycznego, wskazać na efekty, jakie może przynieść, wypunktować siły i słabości trwającego procesu łączenia przedsiębiorstw sektora TSL 12. SWOT dla procesu integracji sektora TSL W tabeli 1 prześledzono szanse i zagrożenia, jakie niesie otoczenie dla integracji sektora TSL oraz mocne i słabe strony śląskich firm (w tym sektora TSL), które mają wpływ na proces ich integracji. W analizie szans i zagrożeń wyróżniono czynniki makroregionalne oraz mikroregionalne. Do pierwszej grupy zaliczono elementy, które są niezależne od danego regionu. Zmiany te są następstwem procesów globalizacyjnych, integracyjnych, polityki interregionalnej oraz konkurencyjności otaczających regionów. Czynniki te dają prorozwojowy lub hamujący impuls dla integracji przedsiębiorstw. Do zjawisk drugiego typu należą zasoby własne regionu, jego warunki ekonomiczne, techniczne, prawne i kulturowe, które mogą być też bezpośrednio stymulowane przez władze regionu (jak: pobudzenie przedsiębiorczości, zachęty dla inwestorów, ułatwienia w rozwoju małego i średniego biznesu, akcje zwiększające wiedzę o integracji, logistyce, regionie itd.). 12 E. Stawiarska, Klastry logistyczne jako mechanizmy rozwoju regionu i konkurencyjności śląskich przedsiębiorstw, Zeszyty naukowe PTE, Ostrołęka 2012, s Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

17 Tabela 1 SWOT dla integracji sektora TSL z wykorzystaniem struktury klastrowej, na podstawie strategii rozwoju województwa śląskiego MOCNE STRONY Lokalizacja firm sektora TSL. Firmy śląskie ulokowane są na skrzyżowaniu dwóch transeuropejskich korytarzy transportowych, autostrad A1 i A4. Położenie zapewnia im dogodne połączenia nie tylko z resztą Polski, ale również z Niemcami, Czechami i Słowacją. Firmy związane z żeglugą śródlądową rozwijają się za sprawą rewitalizacji Kanału Śląskiego, będącego częścią Odrzańskiej Drogi Wodnej (ODW) szlaku o dużym potencjale gospodarczym prowadzącym od Gliwic do Szczecina. Firmy z Zagłębia rosną w siłę za sprawą Międzynarodowego Centrum Logistycznego Euroterminal w Sławkowie. Terminal jest na końcu szerokiego toru na linii Azja i Daleki Wschód Europa. Śląskie firmy logistyczne obsługują te ulokowane w Katowickiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej S.A. (dane o strefie: 14 mln zł inwestycji, 50 tys. zatrudnionych osób na koniec 2012 r.). Powołano Śląski Klaster Logistyczny, w skład którego weszło Śląskie Centrum Logistyczne i 14 innych firm. Opracowano strategię rozwoju klastra. Odbywa się on zgodnie z planem (powołano koordynatora, uruchomiono bazę informacyjną o podmiotach uczestniczących w klastrze, przygotowano raporty na temat trendów występujących na rynku logistycznym, wytypowano wyzwania stojące przed podmiotami działającymi w ramach sieci. Nawiązano współpracę z Zachodniopomorskim Klastrem Morskim). Powołano klaster Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury, w którym współpracować będą Politechnika Śląska, Akademia Leona Koźmińskiego, Kapsch Telematic Services i Lotos Asfalt dla rozwoju inteligentnych systemów transportowych (ITS) inteligentnych miast aglomeracji. Liczne na Śląsku centra logistyczne jako zwarte struktury geograficzne przyciągają duże firmy załadowcze. W połączeniu z elastycznym klastrem logistycznym poprawią funkcjonalność usług. Wysokie zdolności dostosowawcze i integracyjne informatycznych systemów logistycznych przedsiębiorstw sektora TSL i branż obsługiwanych. Udział jednostek naukowych, tj.: Centrum Innowacji Transportowych i Infrastrukturalnych, Fundacji Centrum Analiz Transportowych i Infrastrukturalnych, Politechniki Śląskiej i Gliwickiej Agencji Rozwoju Lokalnego w projektach międzynarodowych (klastrowaniu, usieciowianiu przedsiębiorstw) i przekładanie doświadczeń na powodzenie integracji firm sektora TSL na Śląsku. Powiększanie wiedzy menedżerów sektora TSL w zakresie metod i instrumentów zdobywania przewagi konkurencyjnej za sprawą benchmarkingu logistycznego, szkoleń i dofinansowywanych audytów strategicznych. Formalna i nieformalna współpraca przedsiębiorców zwiększająca: zdolność do absorpcji innowacji przez lepszy przepływ wiedzy i przekazywanie umiejętności, skuteczność oddziaływania na władze regionalne oraz instytucje publiczne, np. w kwestii rozwoju sieci dróg i linii transportowych. Pojedyncze przedsiębiorstwa budują sieć aliansów, specjalizując ofertę, ograniczając koszty działań, lepiej wykorzystując parki maszynowe, transportowe i komunikacyjne, ograniczając koszty inwestycyjne przy wykorzystaniu wspólnych zasobów. Zwiększa się widoczność marki, wizerunku śląskich klastrów, centrów logistycznych, co ma wpływ na podnoszenie konkurencyjności śląskich przedsiębiorstw sektora TSL. SŁABE STRONY Zróżnicowanie przedsiębiorstw sektora TSL pod względem specjalizacji oraz struktury własności, co osłabia spoistość klastrową/zbieżność interesów grupowych. Niska skłonność do współpracy małych przedsiębiorstw sektora TSL. Niedostatek tanich i bezpiecznych rozwiązań informatycznych ułatwiających realizację wspólnych projektów i procesów. Wysoki stopień zużycia środków trwałych w firmach sektora TSL sklastrowanych i dążących do sklastrowania. Słabe zaangażowanie i niski stopień integracji firm zajmujących się logistyką metropolitarną (współpracujące przedsiębiorstwa są zainteresowane głównie obsługą miast jako jednostek administracyjnych). Niedostateczne nasycenie informatycznymi systemami logistycznymi sektora MŚP, co ogranicza możliwości integracyjne TSL. Niedojrzałość strategiczna śląskich klastrów sektora TSL (tzn. brak strategicznego partnerstwa pomiędzy uczestnikami przy wykorzystaniu dostępnych zasobów regionalnych i kapitałów, zgodnie z zasadami kodeksu eko-efektywnościowego; brak rozszerzonej wspólnej odpowiedzialności za przepływy na poziomie organizacji procesów logistycznych dla klienta załadowcy; początkowe prace nad upraszczaniem przepływów i procesów w celu uniknięcia błędów, marnotrawstwa zasobów i niewykorzystanych możliwości; początkowe prace nad intensyfikacją wymiany informacji między kooperantami TSL, jak i pomiędzy obsługiwanymi ogniwami łańcuchów dostaw). Liczne śląskie MŚP nieprodukujące na skład, nietworzące zasobów, materiałów, surowców. Stwarza to problem niskich obrotów dla młodego klastra logistycznego. Słaba rejestracja potrzeb fizycznych i informacyjnych dla organizacji logistyki odwrotnej dla MŚP. Powołanie kilku klastrów o odmiennej strukturze. Na terenach uprzemysłowionych cechujących się dużym zapotrzebowaniem na usługi TSL (jak Śląsk) dochodzi do powołania kilku klastrów. Sytuacja ta jest naturalna, ale może powodować problem braku kompleksowości usług logistycznych). SZANSE POCHODZĄCE Z MIKROOTOCZENIA Realizacja Regionalnych Strategii Rozwoju do 2012 r. wpłynęła pośrednio na integrację TSL przez: tworzenie infrastrukturalnych warunków lokalizacji inwestycji w regionie; ograniczanie negatywnego oddziaływania transportu na środowisko naturalne; rozwój funkcji transportowej sieci dróg wodnych śródlądowych; zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw regionu; podniesienie aktywności małych i średnich firm. Budowa na Śląsku centrów logistycznych wpisana jest (i będzie w horyzoncie prognozowania 2020) w Strategię Rozwoju Regionu, co wpływa na sprawność usługową działalności CL. Województwo posiada warunki do budowania kolejnych centrów logistycznych. Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/

18 cd. tabeli 1 Kolejna spójna i przemyślana Regionalna Strategia Rozwoju oraz Wojewódzka Strategia Transportowa wymierzone są na wspieranie integracji przedsiębiorstw TSL. Władze eksponują rolę klastrów logistyki miejskiej/metropolitarnej w śląskim środowisku naturalnie zdegradowanym, przeciążonym i nadmiernie eksploatowanym. Strategia regionalna ukierunkowana na wspieranie wybranych sektorów/branż umożliwia długoterminowe modelowanie sieci logistycznych. Dobrze rozbudowana sieć kolejowa z dostępem do terminali przeładunkowych obsługujących dotowane, kombinowane transporty transnarodowe. Władze regionu prowadzą politykę proinwestycyjną, która sprawia, że Śląsk jest przyjazny dla biznesu (lokującego się w Katowickiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej), co sprzyja rozwojowi firm sektora TSL. Region wyróżniający się wysokim udziałem obrotów ogólnokrajowych i międzynarodowych. Planowane rozwiązania z zakresu logistyki miejskiej stymulują integrację, przyciągają inwestorów sektora TSL. Rozwój śląskiej metropolii jest szansą dla klastra logistyki miejskiej i odwrotnie. Coraz mniej mobilne społeczeństwo regionu jest szansą dla elastycznego logistycznego klastra małych przesyłek. ZAGROŻENIA POCHODZĄCE Z MIKROOTOCZENIA W województwie śląskim sieć transportowa nie jest traktowana jako spójny, zintegrowany gałęziowo system. Polityka i strategia transportowa regionu w wielu przypadkach nie jest budowana na podstawie obiektywnych wyników szczegółowych badań. Zbyt słaby nacisk władz regionu na planowanie, koordynowanie kooperacji między przedsiębiorstwami sektora TSL i branżami obsługiwanymi. Wysokie koszty gruntów terenów przemysłowych przeznaczonych na nowe inwestycje. Konieczność dostosowania funkcjonowania usług logistycznych do istniejącej zabudowy. Obecna dezintegracja w sektorze TSL spowodowana niechęcią koncernów międzynarodowych, które nie są gotowe do aktywnego wspierania procesów wymiany informacji. Odmienne problemy integracyjne sektora TSL na Śląsku i w Polsce, co ogranicza współpracę, działania benchmarkingowe i analizę porównawczą. (Śląsk zaopatruje Polskę w surowce, w centrum kraju przeważa transport lądowy, głównie samochodowy i usługi magazynowe, głównie przeładunkowe. W północnej Polsce przeważa transport wodny/morski, działający prawie wyłącznie w obsłudze handlu zagranicznego). SZANSE POCHODZĄCE Z MAKROOTOCZENIA Systematyczne znoszenie regulacyjnych i infrastrukturalnych barier dostępu do usług transportu kolejowego, morskiego i lotniczego i ich łączenia. Możliwości komercyjnej integracji pionowej polskich i unijnych przedsiębiorstw branży TSL. Podniesienie know-how pracowników ministerstw zajmujących się sektorem TSL. Skierowanie środków finansowych na rozwój nauki oraz wdrażanie innowacji logistycznych. Propaganda idei logistycznego, strategicznego planowania regionalnego w sferze handlu, magazynowania i transportu, inżynierii ruchu miejskiego, ochrony środowiska. Rozwój i koordynacja inwestycji publiczno-prywatnych w branży TSL. Podaż dobrze wykwalifikowanej siły roboczej. Wsparcie informacyjne i finansowanie procesu klastrowania, udzielane przez różne instytucje: otoczenie biznesu (działające w obszarze TSL, np. Regionalne Polskie Izby Spedycji i Logistyki, zwane animatorami klastrów); uczelnie wyższe, które są inicjatorami i kierownikami projektów badawczych na rzecz sektora usług logistycznych, będące nieraz członkiem międzynarodowej Sieci Naukowej CELTRA- NET; Instytut Logistyki i Magazynowania (badający i wdrażający liczne innowacyjne rozwiązania dzięki dofinansowaniu w ramach regionalnych programów operacyjnych dla III osi priorytetowej, tj. gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość). Dostęp do instrumentów wspierających integrację przedsiębiorstw, np.: finansowanie ekspertów; szkolenia przedsiębiorców na temat korzyści i współpracy w klastrach; upowszechnianie kultury klastrowej; wspieranie wymiany wiedzy i doświadczeń odnośnie do prawnych i organizacyjnych aspektów powoływania klastrów; organizowanie wizyt studyjnych i szkoleń w ramach Benchmark von logistik cluster (dysponentem instrumentów jest rząd, a w jego imieniu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości PARP). ZAGROŻENIA POCHODZĄCE Z MAKRO OTOCZENIA Wzrost kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w sektorze TSL (rosnące ceny paliw, rosnące ceny podatków krajowych, także tych narzucanych przez europejski rząd z Brukseli, a związanych ze świadczeniem usług). MŚP z TSL stają się coraz mniej zdolne do podporządkowania się rygorystycznym przepisom, co powoduje powstawanie słabych ogniw uczestniczących w przepływach. Finansowe bariery adaptowania nowości technicznych, niska zdolność realizowania inwestycji oraz brak własnych funduszy na rozwój firm w sektorze TSL. Trudności w pozyskaniu nowych klientów, zwłaszcza z sektora MŚP, i w nawiązywaniu z nimi partnerskich relacji. Handel internetowy zwiększa zapotrzebowanie na niewielkie przesyłki towarowe. Jednolity model zawierania kontraktów na wykonywanie usług publicznych w transporcie pasażerskim (SGEI). Brak wzajemnej integracji funkcjonalnej, infrastrukturalnej, przestrzennej i informacyjnej badań naukowych dla sektora TSL. Zakłócanie przedsięwzięć rozwojowych jako rezultat niedostatku regulacji prawnych i braku umiejętności sprawnego zarządzania przedsięwzięciami inwestycyjnymi. Niedostateczny przepływ informacji między przedsiębiorstwami i ich klientami (mimo istniejących rozwiązań informatycznych dedykowanych TSL, wciąż niewielu przedsiębiorców wdrożyło te rozwiązania). Słabe wykorzystanie platform kojarzenia partnerów i mała fizyczna integracja firm z różnych gałęzi transportu (platformy giełd transportowych i przetargów transportowych są wykorzystywane, brakuje tych ułatwiających organizację transportu intermodalnego i kompleksowej usługi logistycznej: transportu, magazynowania, zarządzania zapasami). Źródło: opracowanie własne na podstawie analizy literatury przedmiotu i badań pierwotnych.

19 Zakończenie Firmy sektora TSL powinny się integrować. Napływ zasobów do regionu powoduje rozwój zlokalizowanych w nim klastrów logistycznych i na odwrót, sprawne systemy logistyczne zintegrowanego sektora TSL warunkują rozwój branż, w których specjalizuje się region. Dzięki integracji TSL wiele regionów europejskich było zdolnych do wykorzystania swojego potencjału w wybranych branżach, np.: meblarstwie (Włochy), petrochemii (Antwerpia), kwiatów (Holandia), biofarmacji (region graniczny Dania-Szwecja). Wnioski, jakie płyną ze analizy literatury i badań empirycznych przedstawionych w analizie SWOT, potwierdzają występowanie szeregu szans, ale i zagrożeń dla integracji TSL na Śląsku. Wzmacnianie sił, eliminowanie słabości firm, wykorzystywanie szans, dostrzeganie i niwelowanie zagrożeń to najlepsza droga do integracji sektora TSL będącego motorem rozwoju regionu i kraju. Dopełnienie zaproponowanej w artykule analizy może przyczynić się do realizacji wizji klastrów logistycznych na Śląsku i w Polsce. Wypunktowanie czynników umożliwiających i hamujących integrację ma skłonić sektor publiczny do zrozumienia, a co za tym idzie intensywniejszego kreowania i stymulowania rozwoju klastrów TSL. W zakresie sektorów wspomagających (takich jak TSL) wskazane jest organizowanie i współfinansowanie forum spotkań potencjalnych uczestników klastra, promowanie i zachęcanie do działań w jego ramach, przyciąganie kluczowych graczy, dostawców i usługodawców oraz tworzenie zinstytucjonalizowanych form wsparcia w postaci parków technologicznych lub przemysłowych, nastawionych na potrzeby klastra. Władze mogą też wpływać na tworzenie warunków popytu obok wywierania nacisku na tworzenie skutecznych przepisów stymulujących innowacyjność przedsiębiorstw sektora TSL, przy czym za szczególnie istotne należy uznać działanie w charakterze wyrafinowanego nabywcy (poprzez zamówienia publiczne) usług klastra. Same firmy sektora TSL, aby wzmacniać siły i pozbyć się słabości, muszą je najpierw dostrzec i zrozumieć istotę klastrowania, a także korzyści, jakie ono niesie, pozbyć się chęci rywalizacji, nakreślić wspólną strategię, której celem jest wzrost zdolności logistycznych, marketingowych, dostępności i funkcjonalności usług. Summary Insurance co TSL sector functioning in clusters on the example of Silesian Cluster of Logistics The aim of this article is to identify the factors affecting the integration of the TSL sector with particular emphasis on the aspect of clustering transport, freight forwarding and logistics within the Silesia region. This article presents a SWOT analysis prepared based on the literature studies and empirical research (research method focused interview with managers of companies which belong to the Silesian Cluster of Logistics and those reporting the desire to join the SCL). The following conclusions have been drawn based upon the analysis: The integration of regional companies of the TSL sector is necessary and inevitable. There are factors that enable and inhibit the integration. The sector itself has strengths and weaknesses that affect the process of clustering. Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/

20 Katarzyna Grzybowska Politechnika Poznańska, Wydział Inżynierii Zarządzania Koordynacja w łańcuchu dostaw przejaw zarządzania logistycznego. Wyniki badań Wstęp Koordynacja stała się istotnym czynnikiem integracji różnych części organizacji oraz różnych przedsiębiorstw działających w strukturach typu łańcuch dostaw lub sieć. Wydaje się być również kluczowym czynnikiem powodzenia zarządzania logistycznego 1. Koordynacja jest jednak jedną z barier integracji łańcuchów dostaw obok braku zaufania, braku zrozumienia zasad, nieodpowiednich systemów informatycznych i różnic w wyznaczonych celach. W publikacji pt.: Modeling enablers for sustainable logistics collaboration integrating Canadian and Polish perspectives 2 analizowano czynniki, które mają istotny wpływ na współpracę przedsiębiorstw z perspektywy ekspertów w Polsce i Kanadzie. Wyniki wskazują na wysoką lokatę koordynacji (3. miejsce w Polsce, po komunikacji i dzieleniu się informacjami średnia 4,4 w skali 1 5 i 2. miejsce w Kanadzie, po zaufaniu średnia 4,3). Autorzy tej publikacji wskazują, że koordynacja jest zmienną zależną, która ma dużą siłę napędową oraz jest czynnikiem bardzo niestabilnym. To sprawia, że wszelkie działania związane z koordynacją mają wpływ na inne czynniki współpracy oraz integracji przedsiębiorstw w strukturach typu łańcuch dostaw lub sieć. To sprawia, że podjęto dalsze badania w tym zakresie. Celem publikacji jest prezentacja wyników badań prowadzonych w pierwszej połowie 2013 roku. Badania dotyczyły zaufania, relacji między partnerami biznesowymi i koordynacji ich działań w łańcuchu dostaw. Prezentowany materiał dotyczy ostatniego zagadnienia koordynacji działań, rozumianej jako przejaw zarządzania logistycznego firm. Koordynacja działań w strukturach typu łańcuch dostaw lub sieć Koordynacja jest to współdziałanie ukierunkowane na osiąganie wyznaczonych, wspólnych celów podmiotów gospodarczych. Polega na systematyzacji, uporządkowaniu oraz uzgadnianiu procesów i różnych elementów złożonego systemu. Przebiega w ustalonym czasie i wpływa na zachowanie współdziałających podmiotów 3. Ze względu na interdyscyplinarność badań oraz brak powszechnie przyjętej nazwy, przyjęto termin teoria koordynacji (ang. coordination theory) lub nauka koordynacji (ang. coordination science) 4. Badania dotyczące teorii koordynacji skoncentrowane zostały na koordynacji działań wewnątrzorganizacyjnych oraz działań między współpracującymi przedsiębiorstwami 5. Podkreślają one znaczenie koordynacji działań dla realizacji zamierzonych celów związanych z obniżeniem kosztów, zwiększeniem satysfakcji klientów, zwiększeniem elastyczności itp. W strukturach typu łańcuch dostaw lub sieć mogą być stosowane następujące techniki koordynacji 6 : negocjowanie, koordynacja poprzez budowę struktur organizacyjnych, koordynacja poprzez wspólne normy informacyjne, kontraktowanie, harmonizowanie, otwarta koordynacja, animowanie, kolaudacja, rezonans informacyjny, planowania z wieloma aktorami. W pracy pt.: Rola koordynacji w łańcuchu dostaw 1 K. Grzybowska, Koordynacja w łańcuchu dostaw przejaw zarządzania logistycznego ujęcie teoretyczne, w: J. Witkowski, U. Bąkowska-Morawska (red.), Strategie i logistyka w sektorze usług. Strategie na rynku TSL, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 235, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław 2011, s K. Grzybowska, A. Awasthi, M. Hussain, Modeling enablers for sustainable logistics collaboration integrating Canadian and Polish perspectives, praca oczekuje na publikację 3 K. Grzybowska, Koordynacja w łańcuchu dostaw..., jw. 4 T.W. Malone, K. Crowston, The Interdisciplinary Study of Coordination, ACM computing surveys 1994, vol. 26, nr 1, s R. de Souza, S. Zice, L. Chaoyang, Supply Chain Dynamics and Optimization, Integrated Manufacturing Systems 2000, vol. 11, nr 5, s ; H.P. Natarajan, Optimization Models to Support Negotiation and Coordination in Supply Chains, PhD Dissertation 2004; C.M. Harland, R.C. Lamming, J. Zheng, T.E. Johnsen, A Taxonomy of Supply Networks, Journal of Supply Chain Management 2001, vol. 37, nr 4, s H. Nwana, L. Lee, N. Jennings, Co-ordination in Software Agent Systems, British Telecom Technical Journal 1996, vol. 14, nr 4, s ; H. Mintzberg, Structure in Fives: Designing Effective Organizations, Prentice Hall, New York 1983; J.P. Dąbrowski, Praktyczna teoria negocjacji, Sorbog, Warszawa 1991, K. Grzybowska, Mechanizmy koordynacji w łańcuchu dostaw, Gospodarka Materiałowa i Logistyka 2012, nr 12, s Gospodarka Materiałowa i Logistyka nr 11/2013

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Paweł Sulima Wydział Energii Odnawialnych i Biopaliw Departament Rynków Rolnych XI Giełda kooperacyjna

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne zastosowania biopaliw w transporcie w Polsce

Uwarunkowania prawne zastosowania biopaliw w transporcie w Polsce Uwarunkowania prawne zastosowania biopaliw w transporcie w Polsce V Spotkanie Interesariuszy Sieci Projektu BIOMASTER Kraków, 17 lipca 2013 Adam Stępień, Krajowa Izba Biopaliw Agenda: - Generalny kontekst

Bardziej szczegółowo

BioMotion. Wprowadzenie do dyskusji

BioMotion. Wprowadzenie do dyskusji BioMotion IBMER- Warszawa Wprowadzenie do dyskusji Doc. dr hab. inż. Anna Grzybek Europa weszła w nową erę energetyczną Dostęp do energii ma kluczowe znaczenie dla codziennego życia każdego Europejczyka.

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego

Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego dr Tadeusz Zakrzewski Prezes Krajowej Izby Biopaliw 12 marzec 2010 r Kielce. Wykorzystanie biomasy rolniczej do celów energetycznych. Biogazownie rolnicze

Bardziej szczegółowo

REJESTR WYTWÓRCÓW Stan na 28.11.2014 r.

REJESTR WYTWÓRCÓW Stan na 28.11.2014 r. Lp.: 1 Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach (Dz.U. z 2013 r. poz. 1164, z późn. zm.) organem prowadzącym rejestr wytwórców jest Prezes Agencji Rynku

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane DEPARTAMENT PRODUKCJI Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane Ciepło ze źródeł odnawialnych stan obecny i perspektywy rozwoju Konferencja

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE SUROWCÓW POCHODZENIA ROLNICZEGO DO PRODUKCJI BIOPALIW TRANSPORTOWYCH W POLSCE

WYKORZYSTANIE SUROWCÓW POCHODZENIA ROLNICZEGO DO PRODUKCJI BIOPALIW TRANSPORTOWYCH W POLSCE Wykorzystanie surowców STOWARZYSZENIE pochodzenia rolniczego EKONOMISTÓW do produkcji ROLNICTWA biopaliw transportowych I AGROBIZNESU w Polsce Roczniki Naukowe tom XVI zeszyt 2 93 Waldemar Izdebski *,

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r.

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r. ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY 07.11.2013 r. Zamiast wprowadzenia podsumowanie OŹE Dlaczego? Przyczyny: filozoficzno etyczne naukowe

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY GORZELNI ROLNICZYCH I PRZEMYSŁU BIOETANOLOWEGO W POLSCE

PROBLEMY GORZELNI ROLNICZYCH I PRZEMYSŁU BIOETANOLOWEGO W POLSCE I N Ż YNIERIA R OLNICZA A GRICULTURAL E NGINEERING 2013: Z. 2(143) T.1 S. 69-78 ISSN 1429-7264 Polskie Towarzystwo Inżynierii Rolniczej http://www.ptir.org PROBLEMY GORZELNI ROLNICZYCH I PRZEMYSŁU BIOETANOLOWEGO

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Uprawy na cele wytwórcze biopaliw transportowych

Uprawy na cele wytwórcze biopaliw transportowych Uprawy na cele wytwórcze biopaliw transportowych Nowe wyzwania związane ze zmianami w prawodawstwie UE Adam Stępień Aktualna sytuacja na rynku wytwórczym biokomponentów Sytuacja branży wytwórczej biokomponentów

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW Załącznik do uchwały Nr 1/201 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 22 lipca 201 r. Działanie.1 Energetyka oparta

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20%

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Zbigniew Kamieński Ministerstwo Gospodarki Poznań, 21 listopada 2007 Cele na rok 2020 3 x 20% Oszczędność energii Wzrost wykorzystania

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. propozycje zmian. w Wieloletnim programie promocji biopaliw lub innych paliw odnawialnych na lata 2008 2014

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. propozycje zmian. w Wieloletnim programie promocji biopaliw lub innych paliw odnawialnych na lata 2008 2014 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi propozycje zmian w Wieloletnim programie promocji biopaliw lub innych paliw odnawialnych na lata 2008 2014 1. Utrzymanie dotychczasowych mechanizmów wsparcia polegających

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE dr Zdzisław Muras Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Warszawa 2009 Zawartość prezentacji 1. Podstawy prawne

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

ZIELONA ENERGIA W POLSCE

ZIELONA ENERGIA W POLSCE ZIELONA ENERGIA W POLSCE Współczesny świat wymaga zmiany struktury wykorzystywanych źródeł energii pierwotnej. Wzrost popytu na surowce energetyczne, przy jednoczesnej rosnącej niestabilności warunków

Bardziej szczegółowo

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Anna Jędrejek Zakład Biogospodarki i Analiz Systemowych GEOINFORMACJA synonim informacji geograficznej; informacja uzyskiwana poprzez interpretację danych

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

MODEL ENERGETYCZNY GMINY. Ryszard Mocha

MODEL ENERGETYCZNY GMINY. Ryszard Mocha MODEL ENERGETYCZNY GMINY Ryszard Mocha PAKIET 3X20 Załącznik I do projektu dyrektywy ramowej dotyczącej promocji wykorzystania odnawialnych źródeł energii : w 2020 roku udział energii odnawialnej w finalnym

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE Ryszard Mocha ZASOBY ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII W POLSCE. BIOMASA Największe możliwości zwiększenia udziału OZE istnieją w zakresie wykorzystania biomasy. Załącznik

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie. Kompleksowa informacja na temat realizacji Wieloletniego programu promocji biopaliw lub innych paliw odnawialnych na lata 2008 2014

Podsumowanie. Kompleksowa informacja na temat realizacji Wieloletniego programu promocji biopaliw lub innych paliw odnawialnych na lata 2008 2014 Kompleksowa informacja na temat realizacji Wieloletniego programu promocji biopaliw lub innych paliw odnawialnych na lata 2008 2014 dokument przyjęty przez Radę Ministrów 26 stycznia 2010 r. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Autor: dr Bartłomiej Nowak 1 Przyjęty na szczycie w Brukseli w 2008 roku pakiet klimatyczno-energetyczny zakłada odejścia od

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013 Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE Kwiecień 2013 Streszczenie opracowania Międzynarodowego Instytutu na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Biopaliwa za jaką cenę? Przegląd kosztów

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3

Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3 Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3 Magdalena Mielczarska-Rogulska Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I. Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR

Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I. Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR XIX Forum Ciepłowników Polskich Międzyzdroje, 13-16 września

Bardziej szczegółowo

Systemy wsparcia wytwarzania biogazu rolniczego i energii elektrycznej w źródłach odnawialnych i kogeneracji w Polsce

Systemy wsparcia wytwarzania biogazu rolniczego i energii elektrycznej w źródłach odnawialnych i kogeneracji w Polsce Systemy wsparcia wytwarzania biogazu rolniczego i energii elektrycznej w źródłach odnawialnych i kogeneracji w Polsce Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Warszawa 2011 Zawartość prezentacji 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 2 z 8 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Opracowano w Instytucie Nafty i Gazu System KZR INiG-PIB/3 2 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 3 z 8 Spis

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii mgr inż. Robert Niewadzik główny specjalista Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Promocja regionalnych inicjatyw bioenergetycznych PromoBio Możliwości wykorzystania biomasy w świetle

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE I MONITOROWANIE JAKOŚCI PALIW

ZNACZENIE I MONITOROWANIE JAKOŚCI PALIW ZNACZENIE I MONITOROWANIE JAKOŚCI PALIW Mirosław JAKUBOWSKI W artykule przedstawiono klasyfikację prawną paliw, system monitorowania paliw płynnych w Polsce oraz znaczenie paliw (w tym alternatywnych)

Bardziej szczegółowo

Przykłady wykorzystania biomasy na szczeblu lokalnym, strategie i dobre praktyki. dr Magdalena Rogulska

Przykłady wykorzystania biomasy na szczeblu lokalnym, strategie i dobre praktyki. dr Magdalena Rogulska Przykłady wykorzystania biomasy na szczeblu lokalnym, strategie i dobre praktyki dr Magdalena Rogulska POLITYKA KRAJOWA/ EU Zmiany klimatyczne - produkcja OZE, efektywność energetyczna Bezpieczeństwo energetyczne

Bardziej szczegółowo

REJESTR WYTWÓRCÓW. Magazynowanie i wprowadzanie do obrotu bioetanolu i estrów metylowych 7.2 Rodzaj instalacji Magazyn

REJESTR WYTWÓRCÓW. Magazynowanie i wprowadzanie do obrotu bioetanolu i estrów metylowych 7.2 Rodzaj instalacji Magazyn Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1164) organem prowadzącym rejestr wytwórców jest Prezes Agencji Rynku Rolnego.

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 Instytut: Techniczny Kierunek studiów: Zarządzanie i inżynieria produkcji Kod kierunku: 06.9 Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

Konferencja. Silesia Power Meeting. Technologie Gazowe w Polskiej Mapie Drogowej 2050. Termin: 12.04.2013

Konferencja. Silesia Power Meeting. Technologie Gazowe w Polskiej Mapie Drogowej 2050. Termin: 12.04.2013 Konferencja Silesia Power Meeting Technologie Gazowe w Polskiej Mapie Drogowej 2050 Termin: 12.04.2013 Expo Silesia, Sosnowiec, Braci Mieroszewskich 124 Linia przewodnia : Rolą gazowych technologii energetycznych,

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Kielce, dn. 7 marca 2014 r. 2 Wzywania stojące przed polską energetyką

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Przyrodnicze uwarunkowania do produkcji biomasy na cele energetyczne ze szczególnym uwzględnieniem produkcji biogazu rolniczego Dr inż. Magdalena Szymańska

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii (OZE) a obecna i przyszła Wspólna Polityka Rolna

Odnawialne źródła energii (OZE) a obecna i przyszła Wspólna Polityka Rolna Odnawialne źródła energii (OZE) a obecna i przyszła Wspólna Polityka Rolna jakie konsekwencje dla rolnictwa? Opole 22. 10. 2009 Wanda Chmielewska - Gill Iwona Pomianek Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE. mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań

ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE. mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań Początek biodiesla w Polsce 2004/2005 uruchamianie Rafinerii Trzebinia 2006 otwieranie się kolejnych

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Rafał Pudełko POLSKIE Wykorzystanie biomasy stałej w Europie PLAN PREZENTACJI: Aktualne dane statystyczne Pierwsze pomysły dot. energetycznego wykorzystania biomasy

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a bezpieczeństwo Europy - Polski - Regionu - Gminy

Odnawialne źródła energii a bezpieczeństwo Europy - Polski - Regionu - Gminy Konwent Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów Odnawialne źródła energii a bezpieczeństwo Europy - Polski - Regionu - Gminy Prof. Jerzy Buzek, Parlament Europejski Członek Komisji Przemysłu,

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok 2009 Prezentowane tabele zawierają dane na temat wartości

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w legislacji

Energetyka odnawialna w legislacji Biomasa na cele energetyczne założenia i realizacja Energetyka odnawialna w legislacji Warszawa, 3 grudnia 2008 r. Dlaczego odnawialne źródła energii? Zapobieganie niekorzystnym zmianom klimatu, Zapobieganie

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Narodowy Cel Redukcyjny z perspektywy podmiotu zobligowanego do jego realizacji

Narodowy Cel Redukcyjny z perspektywy podmiotu zobligowanego do jego realizacji Narodowy Cel Redukcyjny z perspektywy podmiotu zobligowanego do jego realizacji Piotr Szpakowski Dyrektor Biura Zarządzania Ryzykiem Regulacyjnym PKN ORLEN S.A. Konferencja Biopaliwa rozwój czy stagnacja?

Bardziej szczegółowo

ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI

ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI Waldemar Kamrat Politechnika Gdańska XI Konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec Sulechów, 1o października 2014 r. Wprowadzenie Konieczność modernizacji Kotły

Bardziej szczegółowo

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego produkt szyty na miarę Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego Warsztaty energetyczne 2013 Idea produktu Propozycja współpracy Idea produktu Zamiarem TAURON Sprzedaż jest propagowanie

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

II POSIEDZENIE ZESPOŁU

II POSIEDZENIE ZESPOŁU Posiedzenie zespołu ds. opracowania projektu krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii oraz optymalizacji zasad ich finansowania II POSIEDZENIE ZESPOŁU

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r.

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Warszawa, 20 marca 2015 r. UMOWA PARTNERSTWA Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ SEMINARIUM STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU PRZEMYSŁU U CHEMICZNEGO W POLSCE Marek Ściążko WARSZAWA 15 MAJA 2012 1/23 STRATEGIA działalno alności

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 Książki Małgorzata Sikora- Gaca, Urszula Kosowska (Fundusze Europejskie w teorii i praktyce, Warszawa 2014 Magdalena Krasuska, Fundusze Unijne w

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Zadania stawiane przed polską gospodarką Pakiet energetyczny 3x20 - prawne wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

EVERCON sp. z o.o. ul. 3 Maja 22, 35-030 Rzeszów tel. 17/8594575, www.evercon.pl evercon@evercon.pl BIOGAZOWNIE 2011 ROK

EVERCON sp. z o.o. ul. 3 Maja 22, 35-030 Rzeszów tel. 17/8594575, www.evercon.pl evercon@evercon.pl BIOGAZOWNIE 2011 ROK ul. 3 Maja 22, 35-030 Rzeszów tel. 17/8594575, www.evercon.pl evercon@evercon.pl BIOGAZOWNIE 2011 ROK Uwarunkowania prawne. Rozwój odnawialnych źródeł energii stanowi strategiczny cel polskiej energetyki.

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji.

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Seminarium "Bezpieczna Chemia Warszawa, 5 listopada 2014 roku Pan Zbigniew Szpak, Prezes KAPE S.A.

Bardziej szczegółowo

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Magdalena Rogulska Szwedzko-Polska Platforma Zrównoważonej Energetyki POLEKO, 8 października 2013 r. Cele polityki energetycznej

Bardziej szczegółowo