Functional disturbances of the masticatory apparatus diagnosis and treatment

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Functional disturbances of the masticatory apparatus diagnosis and treatment"

Transkrypt

1 Functional disturbances of the masticatory apparatus diagnosis and treatment Zaburzenia czynnościowe układu ruchowego narządu żucia diagnostyka i leczenie Grzegorz Kogut (A,B,E,F), Andrzej Kwolek (A,B,E,F) Department of Rehabilitation UR, Rzeszow, Poland Authors' contribution: A project of the study, work; B collection of the data, information; C statistical analysis; D data interpretation; E preparation of the manuscript; F literature query; G obtaining funds Received ; accepted Key words temporomandibular joint, masticatory apparatus dysfunction, diagnosis, principles of treatment, prophylaxis Abstract Diagnosis of the masticatory motor system functional disturbances frequently creates significant difficulties. Aside from detailed medical history and examination of a patient, precise analysis of occlusion and lower jaw movements is necessary. Routine radiological examinations of the temporo-mandibular joint reveal pathological changes of joint surfaces shape, as well as malposition of hard tissues. In cases of severe forms of dysfunction, further imaging studies should be performed (computed tomography, magnetic resonance imaging). Treatment of these dysfunctions includes many procedures. The first and important element is combating parafunctions after previously having made the patient aware of the fact of their existence. Stomatologic causal treatment aims at restoring correct intraoral (including patient's own teeth or prosthetic restoration) and extraoral (temporo-mandibular joints) relationships and restoring appropriate activity of the masticatory apparatus muscles. During the initial phase of treatment, various types of oclusion splints, relieving apparatuses and stabilising splints are used, which enable obtaining and maintaining correct position of articular disc and heads of the mandible. In cases complicated by severe pain states, appropriate pharmacological treatment is implemented. Physiotherapeutic methods are used as protective therapy. Simple methods, used even by patients themselves, include warmth-treatment (humid warmth or dry warmth) and cryotherapy. Treatment with physical agents such as electrical current, ultrasound and low-energy laser therapy is also used. Classical massage, connective tissue massage and auto-massage of the masseter muscles act adjunctively. The biofeedback method used simultaneously with passive and active exercises can also be helpful in obtaining a change in patient's behaviour,. Positive results of the therapy of the masticatory apparatus motor system dysfunctions are achieved in 60-80% of the treated patients, while prophylaxis involves mainly counteracting parafunctions of the mandible. Słowa kluczowe staw skroniowo-żuchwowy, dysfunkcje narządu żucia, diagnostyka, zasady leczenia, profilaktyka Streszczenie Diagnostyka zaburzeń czynnościowych układu ruchowego narządu żucia stwarza wielokrotnie duże trudności. Oprócz dokładnego wywiadu i badania klinicznego pacjenta, konieczna jest dokładna analiza zwarcia i czynności ruchów żuchwy pacjenta. Rutynowo wykonywane są badania radiologiczne stawu skroniowo-żuchwowego, które uwidaczniają patologiczne zmiany kształtu powierzchni stawowych, jak również nieprawidłowe położenie względem siebie tkanek twardych. W przypadkach ciężkich postaci zaburzeń należy wykonać dalsze badania obrazujące (tomografię komputerową, rezonans magne- 44

2 tyczny). Leczenie tych zaburzeń obejmuje wiele etapów postępowania. Pierwszym i ważnym elementem jest zwalczenie parafunkcji, po uprzednim uświadomieniu pacjentowi faktu ich uprawiania. Stomatologiczne leczenie przyczynowe ma na celu przywrócenie prawidłowych stosunków wewnątrzustnych (obejmujących zęby własne pacjenta lub uzupełnienia protetyczne), zewnątrzustnych (stawów skroniowo-żuchwowych) oraz przywrócenie prawidłowej czynności mięśni narządu żucia. We wstępnym okresie leczenia stosuje się różnego rodzaju szyny zgryzowe i aparaty odciążające oraz szyny stabilizujące, które umożliwiają uzyskanie i utrzymanie prawidłowego położenia krążków stawowych i głów żuchwy. W przypadkach powikłanych innymi bólami wdraża się leczenie farmakologiczne. Metody fizykoterapeutyczne są stosowane jako terapia osłonowa. Prostymi metodami, stosowanymi nawet przez samych pacjentów, jest ciepłolecznictwo (ciepło wilgotne i suche) i krioterapia. Zastosowanie znajdują również: elektrolecznictwo, leczenie ultradżwiękami, laserem niekoenergetycznym. Wspomagająco działa masaż klasyczny, masaż tkanki łącznej i automasaż mięśni żucia. W uzyskaniu zmiany zachowania pocjenta pomocna może być metoda biologicznego sprzężenia zwrotnego, stosowana równocześnie z ćwiczeniami aktywnymi i biernymi. Pozytywne wyniki leczenia zaburzeń układu ruchowego narządu żucia uzyskuje się u 60-80% leczonych pacjentów, a profilaktyka obejmuje głównie przeciwdziałanie parafunkcjom żuchwy. DIAGNOSTIC EVALUATION Diagnostic evaluation of functional disturbances of the masticatory apparatus motor system involves taking detailed history, assessment of existing clinical signs, careful analysis of the occlusion, clinical examination of the temporomandibular joints, as well as, frequently, radiological studies of these articulations 1-5. History should include pain complaints and acoustic symptoms of the temporomandibular joints, pain of the masticatory apparatus muscles, headaches, neck and back pain, as well as presence of parafunctions. Detailed general medical history reduces the risk of omitting important systemic factors that can contribute to this specific problem. These include cardiovascular diseases, neuromuscular diseases, immune system disorders, gastrointestinal problems 6-9. Focused history referring to the temporomandibular articulations includes questions pertaining to: - disturbances of the mandibular condyle mobility, the so-called "sliding", - clicks and cracks, - subluxations and luxations of the mandible, - restricted lowering of the mandible with or without pain, - radiating pain from the temporomandibular joints 3, During conversation with the patient, his reported chief complaints should be identified and the associated symptoms evaluated. This frequently allows to determine, whether the occurring symptoms are in concordance with characteristics of a defined disturbance of the temporomandibular joints. The patient should point with his fingertips to the painful sites, although not in everyone can these sites be identified this way. Patients should be helped with in localising deep or imprecisely circumscribed pain. Pain intensity, with the mandible at rest, should be expressed by means of the visual analogue scale (VAS) 2, Clinical examination of patient's oral cavity should provide the information about: - the status of the teeth and parodontium (damage and lack of teeth), - possible presence of injuries caused by the occlusion, - traces of teeth occlusion and bruxism, - occlusion disturbances Clicks in the temporomandibular joints are first localised by the patient. They may occur during abduction and adduction, protrusion and lateral movements of the mandible. Sound characteristics often change. They can be diagnosed using a stethoscope or by palpation examination during mandible movements in various directions. Palpation examination of all parts of the temporomandibular joints is performed to determine possible pain, tenderness to pressure, oedema, clicks and translocations of the mandible condyles. This examination is performed with possibly forceful pressure exerted onto the articulation, during movements in different directions. Palpation examination of the joints via the external acoustic meatus during forceful teeth occlusion should also be conducted. Sometimes, clicks occur only during chewing hard food 1,2,13, Clinical assessment of temporomandibular joints dysfunction is based on the determination of movement restrictions during the following activities: 45

3 - chewing of hard food, - yawning, - singing, - job-associated duties, - biting on large pieces of food, - playing a musical (brass) instrument, - performance of other, especially extreme, mandible movements. Muscle tenderness to pressure is a frequent sign of disturbances of the masticatory apparatus motor system. This tenderness is an important clinical sign and is significantly associated with dental occlusion. The temporal muscle should be examined extra-aurally (at rest as well as during its contraction), beginning with its posterior to the anterior part reaching the zygomatic arc. Very often, tenderness to pressure of the part of this muscle's tendon attached to the mandible ramus is observed. Deep and superficial parts of the masseter should be palpated both during dental occlusion and resting conditions. The medial pterygoid muscle is examined extra-orally at the site of its origin at the medial portion of the mandibular angle. Direct palpation of the lateral pterygoid muscle is not possible, although it is considered that the pain in the distal part of the buccal vestibule, posteriorly, behind the third molar tooth, may be a symptom of pressure tenderness of the lateral pterygoid muscle. Examination of the muscles of the neck is commenced by the palpation of the sternocleidomastoid muscle. Patient's head should be slightly bent backwards and stabilised. Subsequently, the trapezius, omohyoid, submandibular, and the scalenus group muscles as well as the muscles of the neck together with suboccipital muscles are subjected to the examination 10,16,17. Analysis of the mandibular occlusion and function According to contemporary views, evaluation of mandible movements is the principal examination enabling the diagnosis of functional disturbances of the masticatory apparatus motor system. In the assessment of mandible mobility, all free movements of the mandible should be considered, i.e.: - lowering and adduction of the mandible; - protrusion and retraction, - lateral movements. The analysis of particular mandible movements assesses: - the range of these motions, - deviation of the mandible during its lowering and protrusion, - presence of pain and acoustic symptoms (clicks). Apart from the direct assessment of mandibular mobility, recording devices can also be used for this purpose. Functiographs are the devises serving to record mandibular function intra-orally. Other devices (articulators) are used to assess the occlusion and mandibular movements outside the oral cavity. Currently, also electronic recording devices are used for this purpose. Normal or enhanced range of a given mandible movement and the accompanying clicks indicate a reposition of the translocated disc during this movement, which is referred to as disc translocation without block. Conversely, restriction of a particular mandible movement and a lack of clicks indicates disc translocation without its reposition, i.e. with a block 1-3, 5,29,30. Imaging studies of the temporomandibular joint In the majority of cases, the diagnosis can be established based on clinical examinations and instrumental functional analysis. From the diagnostic point of view, those imaging studies are useful that not only visualize pathological changes of the shape of the mandibular condyle and articular acetabulum, but also enable the evaluation of intra-articular soft tissues and occlusion-associated incorrect positioning of hard tissues against each other. In routine clinical practice, in most cases, it is sufficient to perform an x-ray of the temporomandibular articulations in the saggital plane at maximal teeth cusping in order to determine the position of the mandibular condyles and the shape of the articular rim. Further imaging studies (computed tomography, magnetic resonance) are indicated in cases, where: 46

4 - there are difficulties in determining the therapeutic position of the mandible, - clinical status requires more detailed explanation, - satisfactory diagnosis cannot be established, - a clinically severe form of masticatory apparatus dysfunction is present, - beneficial therapeutic effects cannot be reached. In the diagnosis of these disturbsnces, very detailed clinical examination and instrumental analysis are still of crucial importance 2, THERAPY OF FUNCTIONAL DISTURBANCES OF THE MASTICATORY APPARATUS Principles of the therapy of the masticatory apparatus motor system were formulated e.g. by the German Dentistry Society. It states that: "Principles of general medical and physiotherapeutic treatment of the motor system can also be applied to support the therapy in the mandibular-maxillary domain. They include muscle massages, isotonic physical exercise, as well as use of warmth, especially in a form of microwave diathermy. By making the patient aware not only of the parafunctions, but also of an incorrect body posture, may act as an adjuvant factor, e.g. by self-observation or possibly by use of biofeedback. Admittedly, medical-physical agents act symptomatically and their primary aim is fast alleviation of pain, however, they cannot replace the causative treatment. As the sole form of therapy, these agents are considered only in simple coordination problems due to parafunctions. Besides, also other physiotherapeutic methods (e.g. therapy with cold) are frequently necessary. Removal of harmful occlusion obstacles by polishing and introduction of diagnostically and therapeutically helpful relieving devices is especially important. The purpose of all these methods is to relax the muscles and restore their normal coordination as well as to normalise aberrant movements of the mandible. Therefore, it is important to: precisely determine the indications, properly instruct and carefully conduct patient's therapy. The methods may be used during initial treatment, when restoration of the occlusion with or without denture is inevitable." (quoted from Koeck B. 2 ). Elimination of parafunctions and combating stress The first and very important phase of masticatory system dysfunction therapy is combating parafunctions of this organ. Concomitantly, therapy eliminating stress should be conducted, especially the chronic stress that the principal cause of habitual mandible parafunctions. In depressive states, associated with chronic and frequently severe pain, psychiatric therapy is indicated. In such cases, psychiatrist decides, whether the patient may already be treated by the dentist or else firstly requires psychiatric treatment 3,20,21. An effective method of fighting mandible parafunctions has been elaborated by the Lublin centre (Kleinrok and colleagues), where parafunctions are replaced by other harmless motor habits. Its efficacy was confirmed in a group of pupils biting their nails. In 78.8% of participants, this habit was eliminated without psychologist's assistance 20,42. Elimination of a harmful habit is possible thanks to the strong motivation associated with the will to be freed from pain or to achieve a good aesthetic effect. Application of such therapeutic method requires fulfilment of certain conditions, i.e.: - making the patient aware of parafunctions being performed, - indicating the cause (e.g. stress), - explanation of the destructive influence of parafunctions on the health status, - monitoring therapy results, - teaching the patient stress coping strategies (e.g. practising positive thinking - psychotherapy), - mastering muscle relaxation techniques, including muscles of the masticatory apparatus 1,2,5. 47

5 Topical treatment The aim of topical treatment is to restore normal extra-oral relations of the temporomandibular joints, normal dental arcs' occlusion (of patient's own teeth as well as of prosthetic fits), and to restore normal function of the masticatory system muscles' function. Restoration of normal relations within the "dento-dental" and the "dentoalveolar" joints eliminates the causes of performance of occlusal parafunctions. For the complete restoration of normal muscular function, it is also necessary to eliminate non-occlusal parafunctions that can sometimes be the only cause of dysfunction 15,20. During the initial phase of therapy of patients with masticatory motor system dysfunction, various occlusal splints and relieving devices are used. The principal goal of such management is the elimination or at least alleviation of pain and an improvement of mandibular function. The applied splints induce: - isolation of teeth contact from muscular and articular dependence, - even distribution of occlusion forces, - prevention of teeth attrition and mobility, - reduction of the intensity of bruxism and other parafunctions, - alleviation of muscle-associated pain, - stabilisation or repositioning of the mandibular condyle 4, Currently, stabilising splints called relaxation splint devices (of Michigan, Ramfjord and other types) enfolding the whole dental arcs (Pictures 1a and b) are used. Use of occlusion splint devices as one of the treatment methods should be preceded by detailed examination of the patient apart from the history and the clinical examination, including detailed analysis of mandibular movements, the most modern visualisation techniques are used. The aim of the therapy is the achievement of correct position of the articular discs and the mandibular condyles by application of a repositioning occlusion splint in the therapeutic position of the mandible. It is, therefore, necessary to construct a 24-hour occlusion splint device, made of acrylate. Such splint requires even a severalmonth use and regular follow-up visits in order to correct the occlusion surfaces, with the changing position of the articular discs and the mandibular condyles. However, in a too small percentage of cases, it is possible to successfully withdraw splint application and achieve a permanent and correct positioning of the mandibular disc-condyle complex. Thus, the second, irreversible phase of the therapy is necessary that aims to achieve a balanced occlusion, namely persistent remodelling of the occlusion by means of preventive dental, prosthetic or orthodontic methods In cases complicated by severe pain, pharmacotherapy is indicated starting with the first visits. The purposes of this therapy are as follows: - alleviation and elimination of pain, - inhibition of inflammatory processes, - decreasing muscle tone, - attenuating states of psychological stress. Agents with isolated analgesic and anti-inflammatory properties are poorly effective in patients with syndromes of painful dysfunction. In these patients, it is also necessary to relax the skeletal muscles and reduce mental stress. Tetrazepam, administered for 3 weeks at doses of mg in the evening, before sleep seems to be the agent that fulfils these criteria 20,52. Picture 1 a and b The Michigan stabilising splint 48

6 Therapy with physical agents Therapeutic methods based on the effects of physical agents have usually symptomatic effects, hence it is purposeful to apply them as a protective treatment concomitantly with other methods 1,2,20. Warm therapy It is recommended to reduce the increased muscle tone in subacute arthropathies and inflammatory rheumatic diseases. This form of the therapy with physical agents, however, cannot affect the tissues located deeper, including the lateral and medial pterygoid muscles 1. Dry warmth may be supplied by means of Solux lamp (distance 20 cm, duration approx. 15 minutes). Tensed and aching tissues may be warmed using a thermophor filled with water at temperature of 70-80ºC and additionally wrapped in a towel. Supply of dry warmth may be also performed using an electric pillow or hair-dryer. Humid warmth, however, has better effects than dry warmth. A simple method of using humid warmth is, apart from a hot shower, also a hot bath. Sulphur and iodide baths or baths with addition of carbonic acid show good effects. Other confirmed sources of humid warmth include peat poultices (pelotherapy) and peat packs. Although warmth immediately alleviates strong pains, its effects are most frequently short-term. Its major advantage is harmfulness and the fact that it can be used by the patients at home, even at night at any time, when pain occurs. Cryotherapy It is used in a form of cold packs, ice compresses, cold spray or air. It is among the most effective analgesic agents and is applied immediately prior to kinesitherapy in acute muscle tensions and tendopathies as well as in acute arthritic and inflammatory rheumatic diseases. Use of cold aerosols proved to be effective; however, because of possible skin damage (frostbites), they are not commonly used. Cooling skin surface with ice cubes or containers with ice wrapped in a towel is safe and effective. In acute disease states, compresses are applied for minutes. During subsequent physical exercises of the mandible, the patient should experience attenuation of pain symptoms, reduced stiffness, as well as demonstrate a better mandibular mobility 1,2,20. Electrical therapy short-wave diathermy The effectiveness of penetration of energy of high frequency deep into the tissues depends on the wave length, frequency and shape of the used source of radiation. Use of the cask method was proposed for microwave therapy of the masseter and medial pterygoid muscles (Shulte) 2. At power of 25 W, exposition duration is 8-10 minutes. The patient leads the electrode, at constant contact wit the skin, using slow, round movements over the painful areas. Dependently on pain intensity, irradiation may be used 1-2 times a day. Currently, better focusing of the wave field and partial removal of their disadvantages in comparison to microwaves has been made possible. The depth of penetration of short waves has markedly increased thanks to a reduction in their absorption. In acute pathological states, a pulsating mode of application should be selected, at which warmth is not produced. If, during the treatment with high frequency current, intensification of pain occurs, the procedure should be terminated. In patients with implants, cardiostimulators, etc., such therapy is contraindicated. Furthermore, the area subjected to microwaves effects must not comprise the brain and the orbit and hence the temporal muscle must not be treated by means of this method 2,20. Ultrasound therapy In ultrasound therapy, in general, three types of signals are used: - constant waves, - sound impulses, - ultrasounds combined with stimulation current (a type of the current with effects involving alleviation of pain symptoms and muscle tone reduction should be selected for the therapy). Duration of a single procedure, at dynamic form of head leading, is 6-8 minutes, once every 1-2 days, with a total number of procedures ranging 6-12; in case of devices emitting constant waves: 0.5 or 0.7 W/cm, and sound impulses (50 or 100 Hz) W/cm. Ultrasound therapy, especially in combination with stimulation current, is one of efficacious methods of reducing pain symptoms, decreasing muscle tone and improving muscular fucntion 1,2. 49

7 Laser therapy For the treatment of inflammatory states of the muscles and articulations, irradiation with lasers emitting infrared waves has been recommended increasingly often. The laser light (wavelength 904 nm, frequency 700 Hz) penetrates through the skin 30 mm deep. However, due to a too small number of clinical studies, this method is not yet widely used 1,2,20,53. Therapy using constant current As a result of current effects, ion flow occurs within the tissues. Data from the literature indicate that transdermal iontophoresis of the temporomandibular joints using non-steroidal anti-inflammatory agents, is an efficacious method of pain alleviation in case of rheumatoid arthritis, sequels of traumatic injury of these articulations, as well as in patients with masticatory apparatus dysfunction. An important factor favouring the use of this method is a possibility to avoid gastrointestinal system or renal complications following oral administration of these preparations. In the Lublin centre (Kleinrok), Profenid-gel 2.5% was used by means of this method of delivery. Transdermal iontophoresis of this preparation was conducted in a group of patients with painful masticatory apparatus dysfunction. A gel amount of approx. 1.5 cm was given onto a humid, warm gauze pad that was subsequently placed in the region of painful temporomandibular joints. Cathode was the supplying electrode, current intensity was up to 3 ma, and the duration of a single procedure was 10 minutes. In each patient, 10 procedures of iontophoresis were applied. After data analysis (assessment of pain intensity before and after iontophoresis), the authors demonstrated that transcutaneous iontophoresis of the temporomandibular joints using 2.5% of Profenid (ketoprofen), with concomitant therapy with occlusal splint, results in a significant attenuation of pain intensity in patients with a syndrome of painful dysfunction, which encourages further studies on this method 52,54. Transcutaneous nerve stimulation It belongs to one of the more frequently used forms of therapy with physical agents. Apart from the analgesic effects, the electrical current also reduces the increased muscle tone, augments the vasomotor activity thus ameliorating nutritional and metabolic processes. The aim of electrostimulation is also a replacement of the lacking bioelectrical activity or removal of its excess, as well as prevention of sequels of these states. Advantages of electrostimulation include non-invasiveness, as well as the absence of undesirable effects. It is, therefore, becoming a competitive method in the therapy of chronic pain to pharmacological agents because of their undesirable effects. An additional benefit of some of electrostimulation devices is associated with their construction, being user-friendly, allowing self-application by the patients. Mieszkowski and Kleinrok 55 applied this method in 63 patients with the masticatory dysfunction syndrome. In all participants, 10 procedures of electrostimulation were conducted. The M-M Analgator device was used. Superficial electrodes placed on the defatted skin of the face were used dependently on the intensity and symptoms of dysfuntion, the electrodes were placed around the lower origins of the masseter muscles, orifices of the mental, infraorbital and the supraorbital nerves, or at sites pointed to by the patient as particularly painful. One of the electrodes constituted the active electrode, while the other was passive, current flow duration was 5 minutes. Stimulation was applied at two pairs of points, located symmetrically on both sides of the face. It was demonstrated that electrostimulation is worth being recommended as a method of adjuvant therapy, especially in patients with signs of anterior translocation of the articular disc with blockade, although the effects of this method application may sometimes occur as late as after several weeks. Massage In cranio-mandibular and cervical-shoulder syndromes, massage should be used only after a careful initial examination. This is limited, first of all, to the muscles participating in chewing, nuchal muscles, muscles of the back and shoulder girdle. It is used in cases, where as a result of careful palpation local changes in soft tissue density are found. Use of massage is especially effective, when it is preceded by the therapy with physical agents, for example with warm therapy. It is recommended to initiate the treatment of cranio-mandibula and cervical-shoulder dysfunctions with every-day massage (of duration no longer than half an hour), for a period of 2-3 weeks. If correction of occlusion is performed in paralel as a form of initial treatment, concomitantly with physiotherapy then the effect reducing muscle tone will be fully taken advantage of. Classical massage In the classical massage, influencing primarily on muscular dysfunctions, the following techniques are used: - rubbing out, 50

8 - beating, - rubbing of the affected site, - pulling the subcutaneous integuments. These techniques differ with respect to the site and direction of movement. Initially during the treatment, applying of greater forces should be avoided. In most of the grips, the course of fibres situated under the massaged body parts determines the direction of the movement. The massage is performed from the more distal to more proximal regions. Connective tissue massage Using this technique, only skin and the subcutaneous connective should be massaged, which should have a form of pulling. Muscle tissue should be excluded from the massage. Application of this technique increases the mobility between the subcutaneous layer and the body integument, as well as it induces vegetative re-adjustment by eliciting cutaneous-visceral reflexes 1,2,20. Self-massage of the muscles involved in mastication To achieve a successful effect of the self-massage, detailed instructions given to the patient and motivation of a mutual cooperation are inevitable. Independently of the positive, therapeutic action of the soft tissues, the patient, via an active cooperation, does affect the course of the therapy. It is important that he is able to evaluate the density of the muscles and their tone. The following techniques (that must be presented to the patient in detail) are used: rubbing, pressing and muscle friction. Firstly, such muscles as: the masseter, temporal, sternocleidomastoid, medial pterygoid (at the region of its origin), biventer (the posterior belly), as well as possibly muscles of the fundus of the oral cavity and the nuchal muscles are subjected to the massage. In cases of excessive muscle tone, massage is resigned on initially, while attempts are made to remove indurations by means of relieving devices, warm therapy or pre-medication for a period of several days. Self-massage of the muscles involved in mastication is indicated during the whole period of initial therapy as an adjuvant treatment. In certain patients, it may be used for a longer period of time, however, only when needed and not on a daily basis 2,5. Kinesitherapy In the physiotherapy of the masticatory motor system dysfunction, the following techniques are used: - active movements performed by the patient at isotonic muscle contractions, - active exercises, conducted by the patient at isometric muscle contractions, with overcoming the resistance, - general physical exercise, The principal rule of relaxing exercises is reflex relaxation of the muscles by their alternating stimulation and inhibition. The patient should try to open his mouth widely, while counteracting this movement with a pressure exerted on the chin. During this procedure, contraction of the muscles lowering the mandible inhibits muscle tone of the adducting muscles. These exercises may be combined with active or passive stretching, until the maximum mouth opening. The patient should observe himself in the mirror to ensure that during abduction of the mandible, its deviation does not occur. The exercises are usually recommended to be performed concomitantly with other therapeutic methods and it is thus difficult to assess its specific value 1,2. 51

9 Picture 2 An exercise, in which the patient is opening the mouth while counteracting the pressure exerted by his own fist. Picture 3 An exercise of mouth opening; the fingers help in counteracting resistance of the fist. Picture 4 Patient's clenched fist is opposing the protrusion movement of the mandible. 52

10 The biofeedback method The method can help the patient in changing his behaviour. By providing acoustic or visual signals, using appropriate devices, this method can convey to the patient the information on muscular activity, skin temperature, generation of cerebral potentials, pulse rate, blood pressure, skin resistance or other physiological measures. Only by means of these parameters can the patient learn to directly control his physiological activities. There are biofeedback devices for use at home that can control night time bruxism. However, both bruxism and the pain may recur after termination of use of the device, hence application of biofeedback is currently being evaluated in research studies, despite some success in the therapy of stress-induced myoarthropathies 1,2. Other methods Both hypnosis and transcendental meditations are being recommended for patients with dysfunctions-associated pain. However, control studies of these methods are lacking; moreover, the dentists do not have qualifications for conducting such procedures. Patients with the masticatory motor system dysfunctions frequently suffer from depression that often have a complicated nature. Psychiatric consultation and possibly treatment is necessary in such cases. It should, however, be kept in mind that the majority of patients, although stressed, do not wish to undergo psychotherapy. Nonetheless, these patients need an objective advise and compassion. Frequently, they had searched for help in other dentist and physicians of other specialties, who informed them that there was no evidence for the presence of any disease in these patients and that they did not require any treatment. They may also have cancerphobia and it is thus important to explain in detail that the observed symptoms are not indicative of a severe disease. Advising is an active therapy and not only a placebo-like method. Muscle tone can be reduced by the patients themselves if they are aware of their status. An advise is usually insufficient as the only therapy, but it improves the relationship between the patient and his physician, which is important for the success of any therapy 2,21. Surgical treatment Surgery, as the initial therapy of myoarthropathy, is never indicated. Performance of a surgical procedure seems to be necessary only in cases, where there are certain morphological prerequisites or when marked disturbances of the joint function are observed that cannot be cured by appropriate preventive treatment. In general, effects of surgery can be expected to be the better, the more disturbances can be identified within the articulation itself, the more these disturbances are perceived during the activity (of eating and speaking) and the less are these disturbances masked by muscles-related ailments. Indications for surgery pertain to as little as 4% of patients with temporomandibular joints diseases 1,2. Effects of therapy Because of the occurrence of marked differences in the views referring to the aetiology, diagnosis and treatment methods of the temporomandibular joints dysfunction, there are no unequivocal and comparable studies assessing the results of the therapy. Headaches associated with the masticatory apparatus dysfunction are treated effectively in 60%, while in the remaining 30%, marked improvement is achieved. Clicks in the temporomandibular joints are treatable, in general, in 60%, in the remaining cases, a reduction in their frequency is reached and they are markedly attenuated. Nuchal pain may be efficaciously cured in 80% of these patients. Poorer effects are achieved in the therapy of patients with advanced intra-articular disturbances. They constitute particularly difficult cases, requiring long-term treatment, especially, when the articular discs are markedly enlarged. Bad patient's mental condition is also a pronounced obstacle in achieving good effects of treatment 8,20. 53

11 PREVENTION The principal rule in the prevention of disturbances of the masticatory motor system is combating mandibular parafunctions and their causes. Because systemic diseases also play a role in the aetiology of these disturbances, an interdisciplinary cooperation of the dentists with physicians of other specialties (neurologists, endocrinologists, laryngologists, ophthalmologists, orthopaedists, oncologists and rehabilitation specialists) is also necessary 20,56. References 1. Ash M.M., Ramfjord S.P.,Schmidseder J.: Terapia przy użyciu szyn okluzyjnych. Wydanie I polskie. Urban & Partner. Wrocław Koeck B. : Zaburzenia czynnościowe narządu żucia. Wydanie I polskie pod redakcją Teresy Maślanka. Urban & Partner. Wrocław Kleinrok M.: Rozpoznawanie i leczenie zaburzeń czynnościowych układu ruchowego narządu żucia. Wyd. IV, Wydawnictwo Sanmedica. Warszawa Katzberg R.W.: Anatomic disorders of the temporomandibular joint disc in symptomatic subjects. J. Oral. Maxillofac. Surg. 1996; 2: Wigodowicz-Makowerowa N.: Zaburzenia czynnościowe narządu żucia. PZWL. Warszawa Worz R.: Pain in depresion depresion in pain. Pain Clinical Updates, 2003; 3: Kleinrok M., Drop A., Mielnik-Hus J., Kister A.: Bólowy zespół dysfunkcji narządu żucia u chorych z osteoporozą. Prot. Stom.1999; 49(6): Litko M.: Analiza, potrzeby i skuteczność leczenia dysfunkcji narządu żucia u młodocianych. Praca doktorska, AM Lublin Jensen R., Rasmussen B. K., Pedersen B., Lous I., Olesen J.: Prevalence of oromandibular dysfunction in general population. Orohac. Pain., 1993; 2: Travell J.: Temporomandibular joint pain referr from muscles of the head and neck. J. Prosthet. Dent., 1960; 10: Karasiński A.: Badania nad zależnością pomiędzy bólami twarzy a zaburzeniami w układzie ruchowym narządu żucia. Praca hab. ŚLAM Katowice Baron S., Karasiński A., Namysłowski P.: Narząd słuchu a dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych. Czas. Stom., 2002; 55, 5: Kleinrok M.: Objawy kliniczne towarzyszące przemieszczeniom krążków stawowych ssż i głów żuchwy. Mag. Stom., 2004; 14 (10): Krakowiak K., Kleinrok M., Mielnik-Hus J., Doraczyńska-Banach E.: Nawykowe żucie gumy a dysfunkcje układu ruchowego narządu żucia. Prot. Stom., 1996; 46 (6): Kleinrok J.: Badania nad częstością występowania bólów głowy związanych z dysfunkcją układu ruchowego narządu żucia. Neur. Neurochir. Pol., 2000; 3: Domżał T.M.: Samoistne bóle mięśniowe. Ból. 2001; 2, 2: Risatti-Barbosa C.M.: Eagles syndrom associted with temporo-mandibular disorder. A clinical report. J. Prost. Dent. 1999; 81, 6: Krajewska M.: Bóle głowy typu napięciowego (T-TH) a zaburzenia czynnościowe narządu żucia. Prot. Stom. 2000; 50, 5: Karasiński A., Szczerbankiewicz B.: Zespoły bólowe w obrębie jamy ustnej twarzoczaszki. Część III. Łódź CEDE 2003; Materiały zjazdowe: Kleinrok M.: Bólowe i bezbólowe objawy związane z zaburzeniami czynności układu ruchowego narządu żucia. Terapia, 2004; 10: Kłosek-Porszke B., Baron S., Dróżdż T., Hottowy A.: Leczenie psychologiczne w terapii bruksizmu. Twój Przegląd stomatologiczny. 2005; 9: Baron S., Tarnawska B., Tarnawski M.: Wpływ zaburzeń zwarcia ekscentrycznego na wybrane elementy układu stomatognatycznego. Mag. Stom., 2004; 14 (5): Homa A., Split W.: Rozległe braki w uzębieniu a występowanie dysfunkcji narządu żucia. Mag. Stom., 2004; 14 (4): Chladek W., Karasiński A., Kasperski J.: Krążek stawowy jako element redukujący naprężenia stykowe. Prot. Stom., 2002; 52 (6): Kleinrok M., Kleinrok J.: Podział i rozpoznawanie kliniczne przemieszczeń krążka stawowego stawu skroniowożuchwowego w maksymalnym zaguzkowaniu zębów. Prot. Stom., 2000; 50 (4): Dorobek W.: Manualna analiza czynnościowa układu ruchowego narządu żucia. Mag. Stom., 1999; 9 (1):

12 27. De Laat A.: Temporomandibular disorders as a source of orofacial pain. Acta Neurolog. Belg., 2001; 101: Leader J.: The influence of mandibular movements on joint sounds in patient with temporomandibular disorders. J. Prost. Dent., 1999; 6: Czubak K., Kaska-Czubak O., Krajewska M., Wojtaszek-Słomińska A., Sadlak-Nowicka J.: Badania nad diagnostyką i leczeniem chorych z dysfunkcją narządu żucia z wykorzystaniem artykulatora nastawnego Condylatora. Prot. Stom., 2002; 52 (6): Kleinrok M., Krakowiak K., Dąbrowska M., Janczarek M.: Dotylne przemieszczenie krążka stawowego stawu skroniowo-żuchwowego. Prot. Stom., 2002; 52 (2): Kostrzewa-Janicka J.: Przebudowa powierzchni stawowych stawu skroniowo-żuchwowego związanych z przemieszczeniem krążka. Prot. Stom., 2001; 51 (2): Kleinrok M., Węgłowska A., Janczarek M.: Obustronne przyśrodkowe przemieszczenie krążków stawowych stawów skroniowo-żuchwowych. Prot. Stom., 2002; 52 (2): Kleinrok M., Piórkowska B., Kuzioła a., Janczarek M., Kostrawa M., Szybiński W.: Przemieszczenie krążków stawów skroniowo-żuchwowych i głów żuchwy w płaszczyźnie czołowej w maksymalnym zaguzkowaniu zębów. Badania metodą rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej. Czas. Stomat., 2003; 56 (8): Baron S., Karasiński A.: Metoda określania położenia głów żuchwy i krążków stawowych za pomocą MR w leczeniu chorych z dysfunkcją narządu żucia doniesienie wstępne. Czas. Stomat., 2003; 56 (12): Kleinrok M., Hawryluk E., Nowicka-Dudek K., Doraczyńska E., Żyśko D., Kister A., Mazurek B., Pytlewski A.: Analiza przyczyn niepowodzenia w leczeniu chorych z bólową postacią dysfunkcji narządu żucia w oparciu o badanie stawów skroniowo-żuchwowych metodą rezonansu magnetycznego doniesienia wstępne. Prot. Stom., 1997; 47 (5): Kleinrok M., Nowicka-Dudek K., Kleinrok J., Hawryluk E., Kobyłecka E.: Badania nad zależnością pomiędzy przemieszczeniem krążka stawowego a ułożeniem głów żuchwy w stawie skroniowo-żuchwowym. Prot. Stom., 2000; 50 (2): Kleinrok M., Sarna-Boś K., Litko M., Piórkowska-Skrabucha B., Mieszkowski P., Janczarek M.: Analiza stawów skroniowo-żuchwowych ze znacznie powiększonymi krążkami stawowymi. Prot. Stom., 2004; 54 (4): Kleinrok M., Markiewicz M., Dąbrowska M., Krakowiak K., Zwolak A., Szkutnik J., Janczarek M.: Badania nad przemieszczeniem krążka stawowego stawu skroniowo-żuchwowego w płaszczyźnie czołowej doniesienie wstępne. Prot. Stom., 2001; 51 (2): Kostrzewa-Janicka J., Pytlewski A.: Przebudowa powierzchni stawowych stawu skroniowo-żuchwowego związanych z przemieszczeniem krążka. Prot. Stom. 2001; 51,2: Kleinrok M., Krakowiak K., Dąbrowska M., Janczarek M.: Dotylne przemieszczenie krążka stawowego stawu skroniowo-żuchwowego. Prot. Stom., 2002; 52 (1): Okifuji A., Turk D.C.: Fibromyalgia syndrome: prevalent and perplexing. Pain Clinical Updates, 2003; 3: Kleinrok M.: Leczenie wstępne bólowego zespołu dysfunkcji narządu żucia. Mag. Stom., 2002; 12 (5): Dubojska A.M., Split W., Gajewicz W., Góraj B.: Zwalczanie objawów dysfunkcji narządu żucia za pomocą zniesienia kontaktów przedwczesnych. Opis przypadku. Quintessence 1998; 4 (3): Kleinrok J., Kleinrok M.: Jatrogenny bólowy zespół dysfunkcji narządu żucia po leczeniu protezami stałymi. Prot. Stom., 2001; 51 (5): Fabjański P., Ślusarska A.: Wybrane aspekty leczenia protetycznego zaburzeń narządu żucia. Prot. Stom., 2000; 50 (4): Kubecka-Brzezinka A., Karasiński A.: Próba określenia czasu leczenia doprzedniego przemieszczenia krążka bez zablokowania w stawach skroniowo-żuchwowych. Prot. Stom., 2000; 50 (5): Suwalska J., Gawor E.: Zastosowanie szyn zgryzowych w leczeniu dysfunkcji układu ruchowego narządu żucia na podstawie piśmiennictwa z ostatnich lat (część I). Prot. Stom., 2001; 51 (3): Suwalska J., Gawor E.: Zastosowanie szyn zgryzowych w leczeniu dysfunkcji układu ruchowego narządu żucia (część II). Prot. Stom., 2001; 51 (4): Baron S., Karasiński A., Tarnawska B., Kokot T.: Obraz sił zgryzowych przed i po zastosowaniu szyny relaksacyjnej u pacjentów z rozpoznanym bruksizmem. Prot. Stom., 2000; 50 (5): Karasiński A., Baron S., Kubecka-Brzezinka A.: Choroby stawów skroniowo-żuchwowych. Mag. Stom., 1999; 9 (1): Kleinrok M.: Leczenie przemieszczeń krążków stawowych stawów skroniowo-żuchwowych i głów żuchwy repozycyjną szyną zgryzową. Mag. Stom., 2005; 15 (5): Pilak M., Krzysztoń E.: Profenid-żel:Ketoprofen 2,5% w leczeniu bólu jako objawu klinicznego zaburzeń czynnościowych narządu żucia. Mag. Stom., 1999; 9 (12): Baron S., Karasiński A.: Zastosowanie lasera terapeutycznego w leczeniu bólowych postaci zaburzeń czynności stawów skroniowo-żuchwowych. Mag. Stom., 1996; 6 (12): Kleinrok M., Litko M.: Jonoforeza przezskórna stawów skroniowo-żuchwowych z zastosowaniem 2,5% ketoprofenu u chorych z bólowym zespołem dysfunkcji narządu żucia. Prot. Stom., 2001; 51 (6):

13 55. Mieszkowski P., Kleinrok J.: Porównanie skuteczności leczenia elektrostymulacją chorych z objawami doprzedniego przemieszczenia krążka stawu skroniowo-żuchwowego bez i z ograniczeniem zakresu opuszczania żuchwy. Prot. Stom., 2003; 53 (1): Lennros H.: Leczenie schorzeń czynnościowych stawu skroniowo-żuchwowego. Polskie Wiadomości Stomatologiczne. Medi-Media Pacific Ltd. Wydanie III.: 5-7 Adress for correspondence Grzegorz Kogut MD, PhD Instytut Fizjoterapii Uniwersytetu Rzeszowskiego ul. Warszawska 26A, Rzeszów, Poland tel ; fax: (017) Translated from Polish into English language: Marcin Tutaj, MD, PhD 56

Analiza ruchu wysuwania żuchwy u chorych ze złożonymi przemieszczeniami krążka stawowego stawu skroniowo-żuchwowego*

Analiza ruchu wysuwania żuchwy u chorych ze złożonymi przemieszczeniami krążka stawowego stawu skroniowo-żuchwowego* PROTET. STOMATOL., 2007, LVII, 5, 325-330 Analiza ruchu wysuwania żuchwy u chorych ze złożonymi przemieszczeniami krążka stawowego stawu skroniowo-żuchwowego* Analysis of protrusive mandibular movement

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Postępowanie wstępne w leczeniu pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi układu stomatognatycznego

Postępowanie wstępne w leczeniu pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi układu stomatognatycznego Ann. Acad. Med. Gedan., 2007, 37, 95 101 Maria Prośba-Mackiewicz, Joanna Hebel-Różańska Postępowanie wstępne w leczeniu pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi układu stomatognatycznego Initial management

Bardziej szczegółowo

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE ZABIEGI FIZYKALNE U PACJENTÓW Z DOLEGLIWOŚCIAMI BÓLOWYMI ODCINKA L-S KRĘGOSŁUPA WRAZ Z OCENĄ ICH SKUTECZNOŚCI W DZIAŁANIU PRZECIWBÓLOWYM THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS

Bardziej szczegółowo

Prepared by Beata Nowak

Prepared by Beata Nowak Prepared by Beata Nowak Celem pracy jest przedstawienie skutków ubocznych po wstawieniu implantów piersiowych, gdzie dochodzi do większych zmian niż jest to opisywane i przedstawiane przez lekarzy, np.

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Polandchallenges in Clinical Trials Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Poland- legislation 1996-2003 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r o zawodach lekarza i lekarza dentysty, z

Bardziej szczegółowo

Functional disorders of the masticatory organ: etiology and symptoms

Functional disorders of the masticatory organ: etiology and symptoms Functional disorders of the masticatory organ: etiology and symptoms Zaburzenia czynnościowe układu ruchowego narządu żucia etiolgia i objawy Grzegorz Kogut, Andrzej Kwolek Key words facial pain, headache,

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników przyczynowego leczenia stomatologicznego chorych z rozpoznaniem psychogennego bólu twarzy i/lub głowy - doniesienie wstępne*

Analiza wyników przyczynowego leczenia stomatologicznego chorych z rozpoznaniem psychogennego bólu twarzy i/lub głowy - doniesienie wstępne* ~ Postępy Psychiatrii i Neurologii, 2000, 9, 79-86 \;., Praca oryginalna Analiza wyników przyczynowego leczenia stomatologicznego chorych z rozpoznaniem psychogennego bólu twarzy i/lub głowy - doniesienie

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości.

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości. STRESZCZENIE Zmiany w funkcjonowaniu osobowości w wyniku psychoterapii grupowej z elementami psychoterapii indywidualnej u osób z zaburzeniami nerwicowymi i zaburzeniami osobowości. Przegląd badań nad

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Ann. Acad. Med. Gedan. 2011, 41, 71 77

Ann. Acad. Med. Gedan. 2011, 41, 71 77 Ann. Acad. Med. Gedan. 2011, 41, 71 77 Maria Prośba-Mackiewicz 1, Jurand Mackiewicz 2, Marek Grzybiak 3, Anna Wytrykowska 1, Joanna Hebel 1 Anatomiczne uwarunkowania procedur leczniczych stosowanych we

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody szynoterapii w leczeniu dysfunkcji urnż

Nowoczesne metody szynoterapii w leczeniu dysfunkcji urnż Modern methods of occlusal splint therapy in temporomandibular dysfunction treatment Nowoczesne metody szynoterapii w leczeniu dysfunkcji urnż Prof. dr hab. n. med. Stefan Baron, lek. dent. Jakub Krzemień,

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY IM. JANA I JÊDRZEJA ŒNIADECKICH W BYDGOSZCZY ROZPRAWY NR 128 Stanis³aw Mroziñski STABILIZACJA W ASNOŒCI CYKLICZNYCH METALI I JEJ WP YW NA TRWA OŒÆ ZMÊCZENIOW BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Analiza dysfunkcji układu ruchowego narządu żucia u pacjentów z klinicznie rozpoznaną migreną

Analiza dysfunkcji układu ruchowego narządu żucia u pacjentów z klinicznie rozpoznaną migreną PROTET. STOMATOL., 2010, LX, 1, 17-21 Analiza dysfunkcji układu ruchowego narządu żucia u pacjentów z klinicznie rozpoznaną migreną Evaluation of temporomandibular joint dysfunction in patients with clinically

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service)

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) 1. The owner of the website Ilona B. Miles is Success Solutions LLC, Sonaty Street 6/1108, 02-744 Warsaw, Tax Identification Number: 5213689531,

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Ocena rozkładu kontaktów okluzyjnych u pacjentów z pojedynczymi brakami uzębienia doniesienie wstępne

Ocena rozkładu kontaktów okluzyjnych u pacjentów z pojedynczymi brakami uzębienia doniesienie wstępne Ocena rozkładu kontaktów okluzyjnych u pacjentów z pojedynczymi brakami uzębienia doniesienie wstępne Evaluation of occlusal contacts in patients with single tooth loss preliminary report Katedra Protetyki

Bardziej szczegółowo

Badanie drogi stawowej u osób

Badanie drogi stawowej u osób Badanie drogi stawowej u osób z bólową postacią dysfunkcji stawów skroniowo-żuchwowych Słowa kluczowe: droga stawowa, CADIAX, dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego praca recenzowana Streszczenie: Najczęściej

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

[ROBOKIDS MANUAL] ROBOROBO

[ROBOKIDS MANUAL] ROBOROBO 1 2 When you plug in or unplug the cable, be sure to insert pressing the hook of the connection cable. If you want to input the program to your robot, you should first connect the Card reader with the

Bardziej szczegółowo

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015 RAIL TARIFF This Rail Tariff is an integral part of intermodal transport arrangement service provided by PCC Intermodal S.A. and therefore it cannot be used as a standalone offer, only in combination with

Bardziej szczegółowo

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip)

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Embeded systems Architektura układów PSoC (Cypress) Możliwości bloków cyfrowych i analogowych Narzędzia

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

J. Kowalczewski BÓL PO TPK. Klinika Ortopedii i Chorób Zapalnych Narządu Ruchu CMKP, Otwock

J. Kowalczewski BÓL PO TPK. Klinika Ortopedii i Chorób Zapalnych Narządu Ruchu CMKP, Otwock J. Kowalczewski BÓL PO TPK Klinika Ortopedii i Chorób Zapalnych Narządu Ruchu CMKP, Otwock Chory niezadowolony Coś chrupie i To tylko przeskakuje za Pana każdym razem jak kolana wsiadam i wysiadam David

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Opiekun naukowy: dr Patrycja Rąglewska

Opiekun naukowy: dr Patrycja Rąglewska Opiekun naukowy: dr Patrycja Rąglewska Wprowadzenie background Wydawać by się mogło, że gitara należy do instrumentów, których metodyka grania jest jedną z prostszych. Niestety jak pokazuje rzeczywistość,

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Współistnienie dysfunkcji narządu żucia i stanów depresyjnych na podstawie badania pacjentów Uniwersyteckiej Kliniki Stomatologicznej w Krakowie

Współistnienie dysfunkcji narządu żucia i stanów depresyjnych na podstawie badania pacjentów Uniwersyteckiej Kliniki Stomatologicznej w Krakowie J Stoma 2011, 64, 12: 1017-1025 2011 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Co-existence of dysfunction of the stomatognathic system and incidences of depressive conditions based on examination

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE

KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzenia badań klinicznych/ Clinical trials liability insurance KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE ZEZWOLENIA PUNU NR 1098/02 I NR

Bardziej szczegółowo

DIAMENTOWY PLATYNOWY ZŁOTY

DIAMENTOWY PLATYNOWY ZŁOTY PAKIETY REKRUTACYJNE LIFEWAVE Zapisz się jeszcze dzisiaj, kontaktując się z lokalnym dystrybutorem. NAJLEPSZA WARTOŚĆ DIAMENTOWY PLATYNOWY ZŁOTY Nasz najbardziej obszerny i kompleksowy pakiet. Przeznaczony

Bardziej szczegółowo

Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 163

Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 163 Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 163 Piotr WODARSKI, Marek Andrzej BIENIEK Zabrze Zabrze Katedra Streszczenie: Wykorzystanie nowoczesnych systemów Technologii Wirtualnej kaski 3D, w wybranych

Bardziej szczegółowo

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS Range Features ErP compliant High Pressure Sodium Lamps Long life between 24,000 to 28,000 hours, T90 at 16,000 hours Strong performance with high reliability Car park, Street and Floodlighting applications

Bardziej szczegółowo

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze.

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze. Mgr Urszula Borawska-Kowalczyk Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze Streszczenie Wprowadzenie Mukowiscydoza

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław spotkanie organizacyjne 19.01.2015, Wrocław I Wypełnienie dokumentów II Przed wyjazdem na praktyki III Po przyjeździe na miejsce praktyk IV Po powrocie z praktyk V Uwagi końcowe I Wypełnienie dokumentów:

Bardziej szczegółowo

03 April 2015 03 kwietnia 2015 r. Zmiana satelity dostarczającego sygnał Animal Planet HD. Change of Delivery Satellite for Animal Planet HD

03 April 2015 03 kwietnia 2015 r. Zmiana satelity dostarczającego sygnał Animal Planet HD. Change of Delivery Satellite for Animal Planet HD 03 April 2015 03 kwietnia 2015 r. Dear Sirs, Change of Delivery Satellite for Animal Planet HD We refer to the Affiliation Agreement with a Commencement Date of 01/11/2009 between ( DCEL / we ) and you,

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration on the study program:

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Wpływ krioterapii miejscowej na leczenie bólu w reumatoidalnym zapaleniu stawów The effect of local cryotherapy on pain relief in reumathoid arthritis

Wpływ krioterapii miejscowej na leczenie bólu w reumatoidalnym zapaleniu stawów The effect of local cryotherapy on pain relief in reumathoid arthritis Wpływ krioterapii miejscowej na leczenie bólu w reumatoidalnym zapaleniu stawów The effect of local cryotherapy on pain relief in reumathoid arthritis Paulina Wójcik A,B,C,D,E,F, HannaTomczak A,D,E Klinika

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document.

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. The booklets are all produced using MS Publisher, so that is necessary on the computer being used. This document

Bardziej szczegółowo

OCENA ENDOMETRIUM NIEPŁODNYCH KLACZY WYBRANYMI METODAMI DIAGNOSTYCZNYMI

OCENA ENDOMETRIUM NIEPŁODNYCH KLACZY WYBRANYMI METODAMI DIAGNOSTYCZNYMI UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU WYDZIAŁ MEDYCYNY WETERYNARYJNEJ KATEDRA ROZRODU Z KLINIKĄ ZWIERZĄT GOSPODARSKICH Lek. wet. OCENA ENDOMETRIUM NIEPŁODNYCH KLACZY WYBRANYMI METODAMI DIAGNOSTYCZNYMI

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Patient Protection in Clinical Trials

Patient Protection in Clinical Trials Patient Protection in Clinical Trials Marek Czarkowski Bioethic Committee Warsaw Chamber of Physicians Factors affecting security and rights of research participants International regulations Domestic

Bardziej szczegółowo

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/ Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego 02-013 Warszawa-Śródmieście ul. Lindleya 14 Czy jest to twój pierwszy wniosek? Jeśli nie, należy podać numer ewidencyjny /Is this your first application? If not, please

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Włodzimierz Więckiewicz, Artur Predel, Mirosława Wawrzyńczak-Głuszko

Włodzimierz Więckiewicz, Artur Predel, Mirosława Wawrzyńczak-Głuszko PROTET. STOMATOL., 2009, LIX, 5, 321-326 Nieprawidłowe zastosowanie elastycznych szyn zgryzowych TMD i TMJ w początkowej terapii dysfunkcji narządu żucia powodem długotrwałego leczenia przyczynowego opis

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie różnych metod komputerowej analizy potencjałów ruchowych w zapisie EMG

Zastosowanie różnych metod komputerowej analizy potencjałów ruchowych w zapisie EMG Alicja Kędzia Katedra i Zakład Anatomii Prawidłowej Akademii Medycznej we Wrocławiu Wojciech Derkowski Poradnia Neurologiczna i Pracownia EEG w Kluczborku Zastosowanie różnych metod komputerowej analizy

Bardziej szczegółowo

TACHOGRAPH SIMULATOR DTCOSIM

TACHOGRAPH SIMULATOR DTCOSIM TACHOGRAPH SIMULATOR DTCOSIM Service Manual USB-KSIM interface General description The simulator is a device that is used as a replacement for tachograph in the vehicle where the tachograph is not mandatory,

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading)

Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading) Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading) ROGER sp.j. Gościszewo 59 82-416 Gościszewo Poland tel. 055 2720132 fax 055 2720133 www.roger.pl

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych

Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych Praca na stopień doktora nauk medycznych mgr Joanna Preis-Orlikowska Promotor pracy: prof. dr hab. Mikołaj Majkowicz Gdańsk,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. ibind A8/A12/A15/A20. instruction manual. 80-393 GDAŃSK ul. Krynicka 1 tel.: (058) 55 43 555 fax: (058) 55 43 500

Instrukcja obsługi. ibind A8/A12/A15/A20. instruction manual. 80-393 GDAŃSK ul. Krynicka 1 tel.: (058) 55 43 555 fax: (058) 55 43 500 Instrukcja obsługi instruction manual 80-9 GDAŃSK ul. Krynicka tel.: (08) fax: (08) 00 ODDZIAŁ: 0-78 WARSZAWA ul. Janowskiego 9 tel.: (0) 8 0 8..9 fax: (0) 8 0 0 BindownicE ibind A8/A/A/A0 BINDING MACHINEs

Bardziej szczegółowo

An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning

An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning An evaluation of GoldAnchor intraprostatic fiducial marker stability during the treatment planning Dawid Bodusz, Wojciech Leszczyński, Wioletta Miśta, Leszek Miszczyk Application of fiducial gold markers:

Bardziej szczegółowo

Promotor: Prof. dr hab. n. med. Wiesław Janusz Kruszewski. Zakład Propedeutyki Onkologii. Gdański Uniwersytet Medyczny

Promotor: Prof. dr hab. n. med. Wiesław Janusz Kruszewski. Zakład Propedeutyki Onkologii. Gdański Uniwersytet Medyczny LEK. MED. BEATA SZUTOWICZ-WYDRA Promotor: Prof. dr hab. n. med. Wiesław Janusz Kruszewski Zakład Propedeutyki Onkologii Gdański Uniwersytet Medyczny Gdańsk 2015 1. STRESZCZENIE Rak piersi jest w Polsce

Bardziej szczegółowo

USB firmware changing guide. Zmiana oprogramowania za przy użyciu połączenia USB. Changelog / Lista Zmian

USB firmware changing guide. Zmiana oprogramowania za przy użyciu połączenia USB. Changelog / Lista Zmian 1 / 12 Content list / Spis Treści 1. Hardware and software requirements, preparing device to upgrade Wymagania sprzętowe i programowe, przygotowanie urządzenia do aktualizacji 2. Installing drivers needed

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo