Paweł Możdżyński Fetysze i rewolucja. Kulturowo-społeczne konteksty funkcjonowania fenomenów Young British Artists i polskiej sztuki krytycznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Paweł Możdżyński Fetysze i rewolucja. Kulturowo-społeczne konteksty funkcjonowania fenomenów Young British Artists i polskiej sztuki krytycznej"

Transkrypt

1 Materiały prasowe Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski BRITISH BRITISH POLISH POLISH: Sztuka krańców Europy, długie lata 90. i dziś Kuratorzy: Marek Goździewski i Tom Morton Paweł Możdżyński Fetysze i rewolucja. Kulturowo-społeczne konteksty funkcjonowania fenomenów Young British Artists i polskiej sztuki krytycznej Pierwsze wrażenie, czyli podobieństwa formalne Przyglądając się dziełom stworzonym przez artystów zaliczanych do trendów Young British Artists (YBA) i polska sztuka krytyczna (PSK), można odnieść wrażenie, że mamy do czynienia z bardzo podobnymi, równoległymi zjawiskami artystycznymi, funkcjonującymi w podobny sposób w identycznych kulturowo-społecznych kontekstach lokalnych. Uderza podobieństwo środków formalnych i chwytów użytych przez artystów. Zwracają uwagę podobieństwa między preparatami zawierającymi organy ludzkie autorstwa Grzegorza Klamana i przepołowionymi zwierzętami (rekiny, krowy, zebry) zamkniętymi w akwariach przez Damiena Hirsta, który też pokazał krowę z wylewającymi się wnętrznościami. Katarzyna Kozyra ustawiła na wypchanym koniu psa, kota i koguta, Hirst ustawił w akwarium koguta na krowie. Wielokrotnie w swoich filmach wideo artyści polscy i brytyjscy pokazywali nagich ludzi w różnych śmiesznych czy dziwnych sytuacjach: w trakcie zabawy (m.in. Artur Żmijewski), tańca (m.in. Katarzyna Kozyra, Sam Taylor- Wood), musztry wojskowej (Artur Żmijewski). Jedni i drudzy tworzyli przy użyciu nowych materiałów takich jak choćby silikon dziwne rzeźby, instalacje, totemy będące niekiedy autoportretami (Jake & Dinos Chapman, Paweł Althamer). Można by pomyśleć, że i Brytyjczyków, i Polaków fascynowała aura szpitala, służby zdrowia, medykamentów. Na serii zdjęć Kozyry widać gołą kobietę w scenerii szpitalnej. Hirst z kolei wykonał wiele instalacji przypominających formą apteczki, półki szpitalne z lekarstwami, tabletki, opakowania po lekarstwach i odpadach medycznych itp. Zarówno w sztuce Brytyjczyków jak i Polaków odbiła się wyraźna fascynacja śmiercią (Klaman, Żmijewski, Kozyra, Hirst...) Brytyjczycy i Polacy lubili szokować, przekraczać granice dobrego smaku i dozwolonego w sztuce wysokiej : Tracey Emin ustawiła w galerii łóżko, na którym spała (pościel była poplamiona różnymi wydzielinami, m.in. krwią menstruacyjną, na podłodze obok leżały zużyte prezerwatywy, butelki po alkoholu i niedopałki papierosów), Alicja Żebrowska w swoim wideo urodziła lalkę Barbie, Sarah Lucas stworzyła instalację w formie klozetów z wijącymi się formami przypominającymi robaki, Joanna Rajkowska sprzedawała zapuszkowane wydzieliny swojego ciała itd., itd. Podobieństw jest więcej tym zdaniem można byłoby zakończyć niniejszy artykuł. Koniec ten jednak byłby przedwczesny. Twierdzę, że Podobieństwa te dotyczą wszakże jedynie środków wizualnych i stosowanych chwytów, które w dodatku funkcjonują w odmiennych kontekstach znaczeniowych, a też towarzyszą im inne ideologie/narracje artystyczne i wypływają z całkowicie różnych kultur narodowych. Twórczość krytycznych Polaków i młodych Brytyjczyków jest inaczej umiejscowiona na mapie współczesnego kapitalizmu, a wręcz te dwa zjawiska wypływają z innych faz kapitalizmu. Dla głębszego zrozumienia fenomenu obu trendów warto uświadomić sobie te różnice. W dalszych częściach tekstu pokrótce prześledzę z punktu widzenia socjologa kultury różnorodne konteksty funkcjonowania YBA i polskiej sztuki krytycznej, by później przejść do przebadania ideologii (narracji) artystycznych wykształconych w ramach obu formacji. Dzieci Thatcher vs ignorowani artyści, czyli konteksty społeczno-kulturowe W wielu opracowaniach ukazuje się artystów działających w ramach formacji YBA jako dzieci Margaret Thatcher. Socjologowie Gordon Lash i Celia Lury wskazują na dwa znaczenia, w których jest to twierdzenie prawdziwe. Po pierwsze czas. Narodziny YBA lata 80. to okres wolnorynkowej polityki Żelaznej Damy, którą to politykę dobrze ilustruje powiedzenie brytyjskiej premier: Nie ma społeczeństwa, są tylko ludzie. To czas wielkich przemian społecznych związanych z wprowadzeniem w życie doktryny neoliberalizmu gospodarczego, ukierunkowanego na prywatyzację, deregulację, wycofanie państwa z funkcji kontrolnych w wielu dziedzinach życia, drastyczne ograniczenie dotowania instytucji kultury; skutkowało to upadkiem całych gałęzi przemysłu w Wielkiej Brytanii, przemianą struktury społecznej, rozpadem więzi społecznych. W 1930 r. Wielka Brytania posiadała najliczniejszą na świecie klasę robotniczą, stanowiącą 70% krajowej siły roboczej, u szczytu polityki neoliberalnej, w 1990 roku klasa robotnicza liczyła już mniej niż 15% społeczeństwa. Jak podkreślają Lash i Lury, dla Margaret Thatcher rozpad społeczeństwa, rozkład więzi społecznych były koniecznymi warunkami indywidualizmu, jakiego 1

2 wymagała jej idea przedsiębiorczości. Rozwijające się w tym okresie YBA było zafascynowane dekompozycją społecznych (i politycznych) wartości jako procesem samym w sobie. Z drugiej strony, działalność twórców zaliczanych do tego trendu, prowadzona poza oficjalnymi, skostniałymi i nierzadko dotowanymi przez państwo w poprzednim okresie instytucjami artworldu, wpisała się w tendencje rewitalizacji przestrzeni społecznej z użyciem sztuki jako narzędzia rewitalizacji po upadającym przemyśle (Lash, Lury 2011: ). Rewitalizacja odznaczyła się w planie miast i zarazem była narzędziem gentryfikacji, brutalnej przemiany tkanki miejskiej, dekompozycji składu mieszkańców, co było wynikiem m.in. upadku przemysłu portowego. YBA ze swoistą postpunkową energią działała rozsadzająco na skostniały awangardowo-konserwatywny artworld. Środowisko Young British Artists stworzyło swój obieg sztuki, działający niezależnie od oficjalnego, pozostającego we władaniu krytyków, akademii, uznanych awangard i ruchów postawangardowych. Młodzi artyści zagnieździli się w postindustrialnych przestrzeniach, tworząc wielkie pracownie, które okazjonalnie tanim sumptem zamieniały się w galerie, co w oczywisty sposób wywodziło się z ducha squattingu (Lash, Lury 2011:105). Nawiasem mówiąc, wielkie przestrzenie poprzemysłowe zainspirowały młodych Brytyjczyków do tworzenia dzieł wielkoformatowych. Młodzi Brytyjczycy poczuli się inaczej niż wielu przedstawicieli elitarnych awangard bardzo dobrze w rynkowych warunkach thatcheryzmu. Rozwój artystów tego kręgu i zajmowanie przez nich coraz ważniejszych pozycji w polu sztuki 1 były możliwe dzięki inwestorom. Najważniejszym z nich zapewne był Charles Saatchi, znany już wcześniej z inwestowania w sztukę minimalistów, choć pojawili się też nowi na rynku, niezainteresowani kolekcjonowaniem, nieraz otwarcie i bez wstydu jak Carl Freedman przyznający się do nieznajomości sztuki i traktowania swojej działalności w artworldzie wyłącznie w kategoriach biznesowych (Lash, Lury 2011: 104). Jay Jopling zauważa, że ruch YBA był świadomą promocją tego pokolenia artystów jako grupy ; co więcej, młodzi artyści zafascynowali się i przejęli bezwstydną autopromocyjność wprost od znanego m.in. z takich zabiegów duetu Gilbert and George (Lash, Lury 2011: 98, 100). Peter J. Schneemann powiedział w jednym z wywiadów: Należy zdawać sobie sprawę z tego, że artyści posiedli umiejętność przekładania obrazu własnej tożsamości na projekt artystyczny i projekt samego siebie. Zaznaczali w ten sposób ironiczny dystans wobec sztuki wysokiej, zdobywając zarazem niezależność. Ponadto przedstawiciele YBA bawili się swoją proletariacką tożsamością, czym bulwersowali krytyków i artystów sztuki akademickiej i awangardy, co też przynosiło im rozgłos. Sztuka młodych Brytyjczyków jak wspominał Sandy Nairne, dyrektor programowy Tate była interesująca w kategoriach klasowych (Lash, Lury 2011: 103). Czy twórcy ci byli outsiderami? 2 Być może, lecz szybko wyewoluowali i przyjęli postać freelancerów wolnych strzelców przemysłu kulturowego gospodarki kreatywnej. Sukces obiegu stworzonego przez młodych artystów został wzmocniony przez dodatkowe instytucje: czasopismo Frieze, targi Frieze, okazjonalne, ale niezwykle nośne wystawy (m.in. Sensation), a także umieszczoną w postindustrialnych przestrzeniach Londynu galerię Tate Modern, której misja wiązała się z muzealnictwem nowego typu, muzeum sztuki jako parku tematycznego, parku rozrywki, które rozwija się także jako marka, produkt marketingowy (por. Sands 2011; Hyslop 2011). YBA szybko przestało mieć charakter zjawiska czysto artystycznego, którego funkcjonowanie zamykało się w wąskim autonomicznym polu sztuki, a stało się (było od początku?) fenomenem ze światów sztuki, popkultury, gospodarki kreatywnej, marketingu. Jest wielowymiarowym bytem, funkcjonującym w ramach współczesnego rozwiniętego kapitalizmu okresu postindustrialnego, fazy konsumpcji, w którym coraz bardziej dominującą rolę zajmuje produkcja informacji. Przedstawiciele YBA włączyli się w proces tworzenia produktu globalnego przemysłu kulturowego ze sztuk wizualnych, w wyniku czego sztuka stała się towarem konsumpcyjnym, ważnym składnikiem budowania jednostkowej tożsamości w warunkach późnonowoczesnego społeczeństwa konsumpcyjnego przełomu wieków (produktem lajfstajlowym w języku marketingu). Colin Tweedy, dyrektor Art&Business, ujął to lapidarnie: Sztuka jest dzisiaj sexy na wyspach. I sztuka, i każde dzieło z osobna jest też swoją własną marką, reklamą, logiem (Lash, Lury 2011: 98, 111). YBA jest też porównywane do brit-popu ( sztuka okresu brit-popu ), tak samo bowiem jak ta brytyjska odmiana muzyki popularnej stało się świetnym marketingowym produktem sprzedawanym w Zjednoczonym Królestwie oraz zyskownym produktem eksportowym i wizytówką sukcesu thatcheryzmu. Jest logiem samego siebie, jak i Wielkiej Brytanii na całym świecie. Funkcjonuje doskonale w ramach globalnego przemysłu turystycznego i gospodarki kreatywnej UK o ile londyńskie City przeżywa kryzys, o tyle YBA trzyma się świetnie. Ich produktów kryzys się nie ima. Sztuka krytyczna w Polsce rozwijała się w zupełnie innych warunkach społeczno-kulturowych. W 1989 roku przy aplauzie zdecydowanej większości społeczeństwa upadł realny socjalizm, a Polska wkroczyła na drogę budowania nowego systemu politycznego i gospodarczego. Pierwsze dzieła artystów krytycznych trafiły na okres, kiedy w Polsce dominowała niepodzielnie ideologia wolnego rynku, wzmacniana powszechnymi, złymi doświadczeniami kontroli państwowej niemal każdego fragmentu życia w poprzednim systemie. Pustki po wycofaniu się państwa z planowania 1 2 Pojęcia pole sztuki używam w znaczeniu, które nadał mu Pierre Bourdieu (2005). Artystów YBA Magda Kardasz nazwała szczęśliwymi outsiderami z Londynu. 2

3 kultury nie wypełnił (w zasadzie do dzisiaj) rynek sztuki ze swoimi mechanizmami. Nie pojawili się tłumnie nowi krajowi marszandzi, globalni gracze z Zachodu inwestowali w polską sztukę rzadko, polska klasa średnia, zajęta zdobywaniem podstawowych dóbr konsumpcyjnych potrzebnych do życia i budowania statusu społecznego (mieszkania, artykuły gospodarstwa domowego, samochody itd.) nie stworzyła dotąd zwyczaju (bo też w większości nie zyskała możliwości finansowych) kupowania dzieł sztuki. Istotny fragment społecznego tła sztuki krytycznej to upadające zakłady pracy, stworzone w epoce gospodarki realnego socjalizmu i nieprzygotowane do odnalezienia się w przestrzeni wolnorynkowej, likwidowane bądź prywatyzowane zgodnie z zasadą prywatne jest lepsze od państwowego przez polskich ekonomistów i polityków, zafascynowanych sukcesami gospodarek uwolnionych przez Thatcher i Reagana. Polscy artyści krytyczni tworzyli niezależnie lub w niewielkich kręgach artystyczno-towarzyskich 3. Ważnym fenomenem, który znacząco wpłynął na ukształtowanie się PSK, była pracownia Grzegorza Kowalskiego na warszawskiej ASP, nazywana Kowalnią, z której wyszło kilkoro ważnych przedstawicieli i przedstawicielek tego trendu m.in. Katarzyna Kozyra, Paweł Althamer, Katarzyna Górna, Artur Żmijewski. Artyści sztuki krytycznej na początku nie znali i nie mieli systemowych możliwości wykorzystywania narzędzi autopromocyjnych charakterystycznych dla zachodniego artworldu. Ich wystawy odbywały się w ramach statutowej działalności dużych i małych państwowych instytucji sztuki (takich jak CSW Zamek Ujazdowski czy Zachęta w Warszawie, BWA Bielsko Biała, Galeria Miejska Arsenał w Poznaniu) lub w nielicznych galeriach prywatnych (galeria Wyspa w Gdańsku). Ważnym wydarzeniem w historii polskiego ruchu niewątpliwie była akcja Pawła Althamera Bródno 2000, prowadzona w przestrzeni pokomunistycznego warszawskiego blokowiska, wiążąca działalność społeczną, współdziałanie sąsiedzkie z artystyczną akcją. W promocję działalności włączyły się nowo zakładane pisma (czasem posiadające efemeryczny charakter, np. Czereja ) lub takie jak Magazyn Sztuki. Pewien zwrot w sytuacji polskich artystów był związany z usamodzielnieniem się Fundacji Galerii Foksal, która stosując już profesjonalne narzędzia promocji artystów na globalnym rynku sztuki wypromowała kilku za granicą, ułatwiając im wejście do globalnego artworldu. Pozycję PSK wzmocniła też obecność Kozyry i Żmijewskiego na kolejnych edycjach Biennale Sztuki w Wenecji oraz skandal związany z niedopuszczeniem do Biennale przez polskiego kuratora instalacji Libery Lego. Obóz koncentracyjny, poświęconej obozom śmierci. Działalność krytycznych spotykała się z niechęcią większości środowisk artystycznych związanych z akademiami lub starymi postawangardowymi grupami artystycznymi. Dzieła PSK w latach 90. były nierozumiane i negatywnie często też złośliwie oceniane przez większość krytyków i dziennikarzy (oskarżenia o komunizm, socrealizm itp.), a najczęściej ignorowane przez środowiska niezwiązane bezpośrednio ze sztuką współczesną. Statystyczny Polak nie interesował się żadną sztuką, tym bardziej promowaną przez młodych artystów krytycznych lat 90. Największy sprzeciw sztuka krytyczna napotkała ze strony prawicowych polityków związanych z Kościołem katolickim, co, nawiasem mówiąc, częstokroć owocowało zaistnieniem artysty w świadomości zbiorowej. Artyści krytyczni spotykali się z próbami prawnego ograniczania ich działalności, poddania narodowo-katolickiej cenzurze, czego najsłynniejszym przykładem jest chyba proces o obrazę uczuć religijnych, wytoczony nikomu nieznanej wcześniej młodej artystce z Gdańska, Dorocie Nieznalskiej (zakończony, po wielu latach, uniewinnieniem). Co bardziej absurdalne, politycy, którzy poczuli się obrażeni nie widzieli inkryminowanego dzieła Nieznalskiej. Niejednokrotnie późniejsze wystawy artystek krytycznych (np. Kozyry) wywoływały protesty działaczy prawicowo-katolickich. Dochodziło przy tym do zabawnych nieporozumień, jak wtedy, kiedy przed wystawą Kozyry protestowano przeciw wystawie Nieznalskiej obie artystki, a zapewne i ich twórczość, były najwyraźniej zupełnie nierozpoznawalne dla protestujących. W ostatnich latach pozycja twórców PSK uległa zmianie w polskim polu sztuki. Większość opracowań dotyczących współczesnej sztuki w Polsce skupia się głównie na ich działalności. Pod wpływem różnych przegrupowań w polu krytyki artystycznej, zyskali zainteresowanie, szacunek i pozycję w oczach wielu najważniejszych krytyków. Akademie otworzyły się na ich działalność, najważniejsze instytucje muzealne włączyły ich dzieła do swoich kolekcji (np. niezaakceptowany przez lokalną społeczność Pragi Pan Guma Althamera znalazł miejsce w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie). Także politycy niezwiązani z opcją narodowo-katolicką doceniają ich twórczość. Prezydent RP nadaje im odznaczenia państwowe, otwiera w ich obecności wystawę sztuki krytycznej w Pałacu Prezydenckim. Kozyra, Żmijewski, Althamer należą do najbardziej rozpoznawalnych artystów, choć niekoniecznie też najbardziej cenionych. Na ich pozycję zapewne wpływa też uznanie, jakim cieszą się za granicą i w globalnym świecie sztuki, oraz ceny, jakie osiągają ich dzieła, co się przekłada na liczbę newsów w polskich gazetach. PSK funkcjonuje w uwarunkowaniach nowego kraju UE, w którym potężny wpływ na polityków (lewicy i prawicy) ma konserwatywny Kościół katolicki, w uwarunkowaniach kraju nie tylko budującego system kapitalistyczny i przechodzącego na nowo okres akumulacji kapitału, ale budującego od razu jego fazę rozwiniętą, konsumpcyjną, kraju, w którym funkcjonuje niewielki rynek sztuki, a o klasie kreatywnej mówi się w kategoriach przyszłości. W Polsce 3 Wielokrotnie pisałem o fenomenie sztuki krytycznej (np. Możdżyński 2011a), siłą rzeczy więc niektóre ustalenia powtórzę, jednakże nigdy dotąd nie przedstawiłem wyraźnej tezy o modernizmie PSK. Do wyartykułowania takiego wniosku skłoniło mnie zestawienie PSK z YBA, poczynione w niniejszym tekście. 3

4 nadal sztuki wizualne nie budzą zainteresowania u znakomitej większości społeczeństwa 4. Sztuka nie stała się ważna przy budowie jednostkowych tożsamości Polek i Polaków, nie jest produktem lajfstajlowym, nie ma polskiej galerii odwiedzanej przez miliony widzów w ciągu roku, nie ma też takiego muzeum. W Polsce sztuka nadal nie jest sexy. Symulakry vs niedokończony projekt nowoczesności, czyli ideologie/narracje artystyczne O sztuce współczesnej mówi się często, że jest przesycona konceptualizmem. To nie wartości wizualne czy warsztat mają dziś świadczyć o wartości dzieła, ale idea stojąca za dziełem: najbardziej radykalni artyści tzw. pierwszej fali konceptualizmu całkowicie wyeliminowali jego postać materialną, sama idea była właściwym dziełem sztuki. Dziś zdaniem Lasha i Lury dominuje tzw. druga fala konceptualizmu, której ważnymi przedstawicielami są właśnie YBA. W twórczości młodych Brytyjczyków, ale i innych reprezentantów drugiej fali konceptualizmu mamy do czynienia ze zmianą roli konceptu, co jednocześnie skutkuje odmienną ontologią dzieła sztuki. Młodzi artyści (współcześni dandysi?) z Wielkiej Brytanii nie poszukują żadnej idei czy reguły, z niczym i nikim nie walczą, ich prace nie są w żaden sposób krytyczne. Jest to sztuka z założenia niekrytyczna. Dzieła YBA są po prostu komunikatami. Tu koncept nabiera [...] charakteru informacyjnego. Ważne, że dzieło jest: w pracach YBA jest coś fundamentalnie antytranscendentalnego, coś radykalnie empirycznego. Nie jest ważne przekazywane znaczenie, ale sam fakt przekazu. Dzieło staje się systemem, agregacją relacji. We współczesnym świecie władza leży w samej komunikacji, przypominają brytyjscy socjologowie (Lash, Lury 2011: 33, 100, 114). Jako potwierdzenie tej interpretacji można przytoczyć słowa Damiena Hirsta, które moim zdaniem mogą służyć za manifest YBA: Czuję się, jakbym nie miał nic do powiedzenia. Chciałbym to zakomunikować (Lash, Lury 2011: 114, por. Lee 1995: 7). Dobrze komponuje się z tym oświadczenie Gary ego Hume a: Przeważnie lubię nie wiedzieć, co robię (Aldridge 2013: 31-35). Artysta z YBA nie musi mieć niczego do powiedzenia, przekaz może być pusty. Jaką zatem wartość będzie miało dzieło wytworzone wedle takich założeń? W swoich najlepszych przejawach mówią Lash i Lury sztuka ta jest częścią współczesnej ekstazy komunikacji. W swoich najgorszych przejawach daje nam po prostu serie banalnych odniesień, niesproblematyzowanych, intermedialnych wypowiedzi (Lash, Lury 2011: 100; 104). W interpretacji twórczości niekomunikujących nic prócz własnej obecności w akcie komunikacji artystów YBA pomocna jest aparatura pojęciowa Jeana Baudrillarda. Wytwory młodych Brytyjczyków mogą zostać uznane za symulakry (lub symulakry bezwarunkowe, fetysze), puste znaki, istniejące bez związku z jakąkolwiek rzeczywistością i uniwersum znaczeń, przedmioty będące spotęgowaniem znaku, który tracąc wszelkie naturalne znaczenie, promienieje w pustce sztucznym blaskiem. Symulakry powiększają sferę hiperrzeczywistości poprzez cytowanie, symulowanie, powtórne przywłaszczanie. Biorą udział w procesie hiperwidzialności, są odpowiedzialne za nadmiar obrazów, w których nie ma nic do zobaczenia i w efekcie zagładę spojrzenia, wynikającą właśnie z nadmiaru obrazów co nazwane zostało przez Baudrillarda nowoczesnym ikonoklazmem. Grupa YBA, świadomie autopromocyjna, wpasowała się w świat, który w swej istocie stał się reklamą (zob. Baudrillard 2005: 11-12; tegoż 2006) 5. W celu zrozumienia narracji i postaw artystów YBA badacze i krytycy sięgają po analogie muzyczne, szczególnie często do punk rocka. Gordon Burn w namaszczonym przez Hirsta i symptomatycznie zatytułowanym zbiorze tekstów Sex & Violence, Death & Silence. Encounters with Recent Art umieścił poczynania młodych artystów z wysp w kontekście twórczości punkowego zespołu The Clash (Burn 2009: ). Zestawienie to jest interesujące, choć w mojej opinii bardziej odpowiednie byłoby umieszczenie YBA w sąsiedztwie postpunkowej kapeli The Sex Pistols, a w szczególności jej albumu: The Great Rock N Roll Swindle. YBA nie byli punkami pierwszej fali, walczącymi z systemem i marzącymi o anarchistycznej utopii (teksty i muzyka The Clash i sztandarowy utwór tego zespołu London Calling były o wiele bardziej poważne niż twórczość Sex Pistols). Hirst, Emin, Bulloch, Ofilli są raczej pozbawionymi złudzeń postpunkowcami, którzy wiedzą, że wszystko jest systemem, utopii żadnej nie da się zrealizować, a cały świat, życie i sztuka to jeden rockandrollowy przekręt. Twórczość Young British Artists kojarzy się raczej ze skocznym rytmem piosenki Pistolsów: The time is right to do it now / The greatest rock'n'roll swindle. Odpowiedź na ewentualne pytanie, czy główną myśl utworu angielskiej kapeli przenosili artyści YBA w pole sztuki świadomie, czy nie, zostaje poza granicami tego artykułu. Przyjrzyjmy się teraz ideologii/narracjom polskiej sztuki krytycznej. Każde z dzieł artystów tego kręgu, coś ma mówić, odnosić się do jakiegoś uniwersum znaczeń, do problemu kulturowego, który jest przez artystę krytykowany, ma uruchomić zmianę. Piramida zwierząt Katarzyny Kozyry dotyka tabu śmierci zwierząt i (nieuwidocznionych w pracy dla postronnych widzów) przeżyć artystki związanych z własną chorobą nowotworową. Ma naruszyć zmowę milczenia dotyczącą przemysłowego zabijania zwierząt, uświadomić ludziom, że biorą udział w systemie zabijania, który jest 4 (Możdżyński 2011b). 5 Co ma wiele przyczyn kulturowych i historycznych, których nie sposób tu rozważać. Szkicowo omówiłem ten problem w innym tekście Analiza różnic między symulakrami warunkowymi i bezwarunkowymi czy zmian w diagnozach Baudrillarda wychodziłaby poza przedmiot tego opracowania. Zainteresowanych odsyłam zatem do prac francuskiego myśliciela (Baudrillard 2005, 2006). 4

5 ukryty, o którym się nie mówi, a o którym każdy wie. Najważniejsze w tej pracy jest to, czego nie widać (Żmijewski 2008a, 2008b). Inna sztandarowa praca reprezentanta tej polskiej formacji Berek Artura Żmijewskiego przedstawiająca dorosłych nagich ludzi biegających i bawiących się w berka, dotyczy problemu Zagłady, muzealizacji i tabuizowania śmierci, braku świadomości tragedii u przebywających na terenie obozów śmierci, ceremonialności. Ma być aktem odczarowania, społeczną terapią, ma postawić pytanie o sposoby świadomego przeżywania tragedii (Jakubowicz 2004: 14-16). Weźmy jeszcze jedną pracę: wideo Tańczący Pawła Althamera. W tym filmie artysta przedstawił tańczących nagich bezdomnych. Tutaj z kolei chodzi o fakt wykluczenia społecznego. Bezdomny to ten, który jest niewidziany przez ludzi z mainstreamu. Normalsi 6 nie chcą oglądać bezdomnych, gdyż ci nie spełniają obowiązujących norm dotyczących wyglądu nie są młodzi, zdrowi, piękni. Są zaniedbani, ich ciała są powykrzywiane przez chorobę, niepełnosprawność i tryb życia. Napiętnowany kłuje swoim wyglądem normalsa w oczy. Althamer łamie tabu, zakaz przedstawiania w mass mediach obrazu ciał bezdomnych, próbuje naruszyć mechanizmy wykluczania. Podobne prace dotyczyły niepełnosprawnych (głuchych, chorych na nowotwór, pozbawionych kończyn itp.) Sztuka wg Żmijewskiego i jego manifestu Stosowanych Sztuk Społecznych (2007) ma produkować wiedzę, ma być społecznie skuteczna, wywierać wpływ na społeczeństwo, prowadzić do jego zmiany. Kozyra, Althamer, Rajkowska, Żmijewski, Libera i inni polscy artyści krytyczni walczą o świadomość, przesuwają granice pojmowania sztuki, unieważniają konwenanse społeczne, odkrywają meandry nieświadomości zbiorowej, pouczają społeczeństwo czy wręcz wypowiadają mu wojnę, nazwaną przekornie przez Liberę zimną wojną artystów ze społeczeństwem (zob. Ruksza bd). Przeciwnikami artystów są ci, którzy reprezentują starą świadomość, ci, którzy nie chcą się podporządkować przywództwu PSK. Kozyra, Żmijewski, Althamer, Wójcik, Żebrowska krytykują społeczeństwo polskie z pozycji iście modernistycznych: walczą o indywidualizm, o wolność religijną, kierują się mitem świata bez tabu seksualnego i antysemityzmu. Są nowymi/spóźnionymi modernistami, ich dzieła są przepełnione tęsknotą za prawdziwą obecnością (por. Habermas 1996: 29). Stanowią w pełnym słowa tego znaczeniu awangardę (choć do tego zazwyczaj się nie przyznają, uważając, że stanowią nową jakość w stosunku do awangard historycznych). Krytyczni, jak wszyscy awangardziści, chcą oświecać, przewodzić społeczeństwu, nadawać mu kierunek. Pomiędzy przedstawicielami PSK jak i reprezentantów historycznych awangard czy ruchów rewolucyjnych dochodziło do kłótni o to, kto jest prawdziwie krytyczny czego przykładem jest bitwa między Żmijewskim i Kozyrą na zjadliwe felietony publikowane w prasie artystycznej i na blogach (Kozyra 2012; Żmijewski 2012). Jak widać choćby z tej korespondencji, niektórzy przedstawiciele PSK miewają problem z pogodzeniem rewolucyjności własnej twórczości z uczestnictwem w międzynarodowym rynku sztuki i zajmowaniem w nim ważnych pozycji. Warto odnotować, że ten dysonans, będący częstokroć kryzysem tożsamości, przechodziło wcześniej wielu rewolucyjnych awangardzistów i postawangardzistów, kiedy zyskiwali popularność i dobrą pozycję na nieakceptowanym wcześniej rynku sztuki. To, że formacja nazwana Polską Sztuką Krytyczną jest zjawiskiem w swojej istocie modernistycznym, a w formie wizualnej postmodernistycznym, nie budzi mojego zdziwienia. Artyści produkujący słowne narracje awangardowe jednocześnie dobierali ze współczesnego supermarketu kultury środki wizualne niemal identyczne, jak ich koledzy z krajów, w których tendencje modernistyczne w sztuce od dawna nie funkcjonują. Z przyczyn politycznych i historycznych sztuka w Polsce nie mogła w pełni przeżyć modernizmu w wersji nietotalitarnej, funkcjonując przez ponad pół wieku w zawieszeniu i ograniczeniach realnego socjalizmu. W nowych warunkach kończy to, co pozostało niedokończone. PSK dobrze wpisuje się w podstawowe tezy zebrane przez Jürgena Habermasa (1996) w eseju Modernizm niedokończony projekt. Portret Doriana Graya vs Płomienie 7, czyli zakończenie To fascynujące, jak oba ruchy artystyczne YBA i PSK są podobne w formie i chwytach wizualnych, a jak różne w kulturowo-społecznych kontekstach pochodzenia, w sposobach funkcjonowania, w wytworzonych ideologiach/narracjach artystycznych. YBA funkcjonuje w kraju o silnej gospodarce kapitalistycznej, postindustrialnej, mającym okres akumulacji kapitału dawno za sobą, posiadającym mocny rynek sztuki. Grupa ta dawno już zasiliła globalny artworld. PSK działa w ograniczeniach kraju, w którym miesza się kapitalizm dwóch etapów, rynek sztuki jest słaby, a Kościół katolicki mocny. Choć artyści obu ruchów mogą tworzyć wideo pokazujące nagich tańczących ludzi, produkują jednak inne ideologie/narracje. Young Britsh Artists, jak Dorian Grey Oskara Wilde a, zafascynowani są 6 Normals to osoba należąca do większości społecznej respektującej obowiązujące normy. Napiętnowany to osoba z różnych powodów wykluczona ze społeczeństwa (zob. Goffman 2005). 7 Tytuł powieści Stanisława Brzozowskiego z 1908 roku, nazywanej pierwszą powieścią intelektualną, będącej odpowiedzią Brzozowskiego na Biesy Fiodora Dostojewskiego. Płomienie zostały wznowione ostatnio przez Krytykę Polityczną, z którą związanych jest kilkoro artystek i artystów krytycznych. 5

6 powierzchownością, polscy artyści krytyczni, spadkobiercy polskich romantyków i Pozytywistów Warszawskich, walczą o Prawdę, która leży w głębi, pod tym, co powierzchowne. Katalog BRITISH BRITISH POLISH POLISH: Sztuka krańców Europy, długie lata 90. i dziś, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek, Warszawa 2013 Literatura Aldridge Nick 2013, Gary Hume at Tate Britain. Nick Aldridge talks to Gary Hume about painting, gardening and shooting, Tate Etc. 28/2013. Baudrillard Jean 2005, Symulakry i symulacja, tłum. S. Królak, Wydawnictwo Sic!, Warszawa. Baudrillard Jean 2006, Spisek sztuki. Iluzje i deziluzje estetyczne z dodatkiem wywiadów o Spisku sztuki, tłum. S. Królak, Wydawnictwo Sic!, Warszawa. Bourdieu Pierre 2005, Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, tłum. P. Biłos, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa. Brilliant! New Art from Britain 1995, Walker Arts Centre, Minneapolis (katalog wystawy). Burn Gordon 2009, Sex & Violence, Death & Silence. Encounters with Recent Art, Faber and Faber, London. Goffman Erving 2005, Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, A. Dzierżyńska, J. Tokarska-Bakir, Gdańskie Wydawnictwa Psychologiczne, Gdańsk. Habermas Jürgen 1996, Modernizm niedokończony projekt, w: Ryszard Nycz, Postmodernizm. Antologia przekładów, tłum. M. Łukasiewicz, Wydawnictwo Baran i Suszyński, Kraków. Hyslop Donald 2011, Dziesięciolecie Tate Modern w Londynie kultura i rewitalizacja miasta, w: Dorota Folga- Januszewska, Bartłomiej Gutowski (red.), Ekonomia muzeum, Universitas, Kraków. Jakubowicz Rafał 2004, Ekstaza pamięci. Z Arturem Żmijewskim rozmawia Rafał Jakubowicz, Format. Pismo Artystyczne nr 44. Kardasz Magda 2002, Szczęśliwi Outsiderzy z Londynu i Szkocji prawdziwe życie oraz prywatne historie, prawd/. Kozyra Katarzyna 2012, Dlaczego rewolucjonistom rosną brzuchy? albo Powrót Syna Marnotrawnego, Lash Scott, Lury Celia, 2011, Globalny przemysł kulturowy. Medializacja rzeczy, tłum. J. Majmurek, R. Mitoraj, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków. Lee David 1995, Damien Hirst, Art Review, June Możdżyński Paweł 2011a, Inicjacje i transgresje. Antystrukturalność sztuki XX i XXI wieku w oczach socjologa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. Możdżyński Paweł 2011b, Dlaczego nie rozumiemy sztuki współczesnej?, portal Gazety Wyborczej, wspolczesnej_.html. Sands Marc 2011, 7 mln ludzi w galerii. Z Marc Sandsem rozmawiała Dorota Jarecka. Gazeta Wyborcza, Ruksza Stanisław bd., Zimna wojna sztuki ze społeczeństwem, portal Kongresu Kultury Polskiej, _Stanislaw_Ruksza,pid,23,oid,21,cid,164.html. Żmijewski Artur 2007, Stosowane sztuki społeczne, Krytyka Polityczna nr Żmijewski Artur 2008a, Z wiaderkami świńskim truchtem. Z Katarzyną Kozyrą rozmawia Artur Żmijewski, w: Artur Żmijewski, Drżące ciała. Rozmowy z artystami, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Wydanie II, poprawione i rozszerzone, Warszawa. Żmijewski Artur 2008b, Chodzą sobie idealni. Z Katarzyną Kozyrą rozmawia Artur Żmijewski, w: Artur Żmijewski, Drżące ciała, dz. cyt. Żmijewski Artur 2012, Odpowiedź, 6

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu - rozszczepienie Konin Plany programowe na 2016 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu - rozszczepienie Konin Plany programowe na 2016 r. Nr audycji (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu - rozszczepienie Konin Plany programowe na 2016 r. UWAGA: Jeśli dana audycja będzie zbudowana z elementów należących

Bardziej szczegółowo

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI!

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! Czym jest Muzeum Neonów? Pierwsze w Polsce Muzeum Neonów to pomysł na prezentację wyjątkowych polskich neonów z okresu PRL i ocalenie ich od zapomnienia. Naszą misją jest

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Skonsumowane społeczeństwo konsumpcjonizm i konsumpcja jako ważny aspekt w życiu każdego człowieka

Skonsumowane społeczeństwo konsumpcjonizm i konsumpcja jako ważny aspekt w życiu każdego człowieka Aleksandra Mijalska Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno Socjologiczny aleksandra.mijalska@gmail.com Skonsumowane społeczeństwo konsumpcjonizm i konsumpcja jako ważny aspekt w życiu każdego człowieka

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI SZTUKA DLA LUDZI. Tekst jednolity

STATUT FUNDACJI SZTUKA DLA LUDZI. Tekst jednolity STATUT FUNDACJI SZTUKA DLA LUDZI Tekst jednolity Rozdział I [Postanowienia Ogólne] 1 Dagmara Angier-Sroka i Bartłomiej Sroka, zwani z osobna w dalszej części Fundatorem, niniejszym aktem nadali Statut

Bardziej szczegółowo

Prawdziwa Legenda na wyciągnięcie ręki! Przyjdź! Zobacz! Poczuj!

Prawdziwa Legenda na wyciągnięcie ręki! Przyjdź! Zobacz! Poczuj! Największa wystawa rzeźb o Michaelu Jacksonie w EUROPIE! Wystawa sensualna, gdzie każdy może stanąd oko w oko z historią muzyki POP! Król sceny muzycznej XX wieku ożywa w 14 odsłonach! Prawdziwa Legenda

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Wydarzenia Rozrywka Katalog firm Forum Ogłoszenia Sport Drogowe

Wydarzenia Rozrywka Katalog firm Forum Ogłoszenia Sport Drogowe Pagina 1 di 5 Wydarzenia Rozrywka Katalog firm Forum Ogłoszenia Sport Drogowe Dom Turystyka Gdańsk» Wydarzenia» Warsztaty Bursztynnicze Creative Cities Gdańsk 2012. Zobacz prace młodych artystów [ZDJĘCIA]

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydział Studiów Stosowanych/Instytut Kulturoznawstwa/Zakład Historii Kultury/Akademicka Przestrzeń Kulturalna (bud.

Bardziej szczegółowo

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA - projekt zajęć muzealnych dla dzieci w wieku przedszkolnym zgodny z założeniami Podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach

Bardziej szczegółowo

NIKIFORY PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY. Wspierajmy sztukę najwrażliwszych. - Prof. Ksawery Piwocki Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

NIKIFORY PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY. Wspierajmy sztukę najwrażliwszych. - Prof. Ksawery Piwocki Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Wspierajmy sztukę najwrażliwszych - Prof. Ksawery Piwocki Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY NIKIFORY - program społeczny Fundacji Wspólna Droga United Way Polska PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO Język angielski jest językiem międzynarodowym. Posługują się nim ludzie na całym świecie. Ty jesteś jedną z tych osób. Warto więc dowiedzieć się w jakich państwach mówi się po

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Katowicach - rozszczepienie na Bielsko i subregion bielski Plany programowe na 2016 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Katowicach - rozszczepienie na Bielsko i subregion bielski Plany programowe na 2016 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Katowicach - rozszczepienie na Bielsko i subregion bielski Plany programowe na 2016 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) 175:15:00

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Czynny udział w konferencjach naukowych:

Czynny udział w konferencjach naukowych: Czynny udział w konferencjach naukowych: Psychologia współczesna: oczekiwania i rzeczywistość, Ogólnopolska Konferencja Naukowa, Akademia Pedagogiczna, Kraków 22 24 październik 2002, referat: Rola aktywności

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński plan spotkania Trzy części spotkania: podstawowe pojęcia i problemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej Misją szkoły jest rozwijanie kompetencji określonych w zaleceniach Parlamentu Europejskiego z roku 2006 oraz kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r.

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others to prezentacja malarstwa trzech artystek. Artystki łączy miejsce urodzenia Gliwice

Bardziej szczegółowo

Smoczyński retrospektywnie.

Smoczyński retrospektywnie. Smoczyński retrospektywnie. Wywiad z Marcinem Lachowskim, kuratorem cyklu trzech wystaw poświęconych twórczości Mikołaja Smoczyńskiego. Rozmawia Ignacy Oboz Ignacy Oboz: Czy wystawy były swoistym dialogiem

Bardziej szczegółowo

Kierunek Intermedia STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

Kierunek Intermedia STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA STANDARDY KSZTAŁCENIA Kierunek Intermedia STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA I. USTALENIA OGÓLNE Studia kończą się nadaniem tytułu zawodowego licencjata. Studia trwają nie krócej niż 6 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne Niedostateczny Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący -nie opanował wiedzy o sztuce w zakresie wymaganym na ocenę dopuszczającą.

Bardziej szczegółowo

KATOWICKIE PRZESTRZENIE KULTURY

KATOWICKIE PRZESTRZENIE KULTURY KATOWICKIE PRZESTRZENIE KULTURY 22 luty 2011 Borsa/ Jaworski/ Kalinowski/ Kmieć/ Wrana 2 Stan obecny Śmierć centrum suburbanizacja Nowe przestrzenie handlu nomadyczne centrum miasta Symptomy nowego postindustrialnego

Bardziej szczegółowo

Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie

Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie W uzgodnieniu: Załącznik do uchwały Nr 11 z Zarządu Fundacji Sue Ryder 8 września 2010 r. 8 września 2010 Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Muzeum Sue Ryder w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Projekt WIEDZA PASJA WIĘŹ

Projekt WIEDZA PASJA WIĘŹ NARZĘDZIE MARKETINGOWE REKLAMA PRASOWA Projekt WIEDZA PASJA WIĘŹ www.conaslaczy.agh.edu.pl Reklama prasowa jest jednym z elementów projektu wizerunkowego WIEDZA PASJA WIĘŹ, poprzez który przedstawiamy

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak Pułapki ilościowych badań pre-testowych Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak O czym chcemy powiedzieć? O perswazyjności, i jej ograniczeniach jako głównej miary w pre-testach O komunikacji,

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia REKLAMA Daria Sitek kl.ia Reklama informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw

Bardziej szczegółowo

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp.

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp. LISTA AGADNIEŃ EGAMINACYJNYCH PREDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCNA W AKRESIE STUK PLASTYCNYCH Stopień: PIERWSY 1. Przedstaw zasady pracy z modelem (organizacja pracy, komunikacja, kultura bycia,

Bardziej szczegółowo

Szyfry kody - scenariusz działania

Szyfry kody - scenariusz działania Szyfry kody - scenariusz działania Adresaci: dzieci od 6 roku życia Czas trwania ćwiczenia: ok 1,5 godz. Materiały: Specjalnie przygotowane arkusze grubego papieru, o wyraźnie wydłużonym kształcie 15x40

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CO TO JEST SOCJOLOGIA?

CO TO JEST SOCJOLOGIA? dr Alicja Raciniewska Zakład Badań Kultury Materialnej i Wizualnej Instytut Socjologii UAM, Poznań alicjar@amu.edu.pl CO TO JEST SOCJOLOGIA? PODSTAWY SOCJOLOGII. WYKŁAD 1 August COMTE (1798 1857) łac.

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

J a n u s z M u c h a (Akademia Górniczo-Hutnicza Kraków): Nowe technologie. Przyroda a nowe postacie kultury na początku XXI wieku...

J a n u s z M u c h a (Akademia Górniczo-Hutnicza Kraków): Nowe technologie. Przyroda a nowe postacie kultury na początku XXI wieku... Spis treści J a n u s z M u c h a (Akademia Górniczo-Hutnicza Kraków): Nowe technologie. Przyroda a nowe postacie kultury na początku XXI wieku... 9 CZĘŚĆ I Internet i jego wykorzystywanie w przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach?

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach? Inwestycje alternatywne w Polsce do niedawna nie były szczególnie popularne, a wiedza na ich temat była znikoma. Jednak od paru lat ta sytuacja się zmienia, a nasze portfele inwestycyjne coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Co jest celem Twojego projektu - podsumuj jego założenia jednym zdaniem.

Co jest celem Twojego projektu - podsumuj jego założenia jednym zdaniem. INFORMACJE O PROJEKCIE Wypisz podstawowe informacje na temat Twojego projektu - dzięki nim łatwiej będzie Ci decydować o tym, jaki charakter powinna mieć Twoja strona i jakie informacje powinny mieć na

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 28 sierpnia 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Notatka Informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Instytucje kultury w 2008 roku 1 TEATRY I INSTYTUCJE

Bardziej szczegółowo

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Warszawa 2013 Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: dr hab. prof. UW Jerzy Bartkowski Redaktor prowadząca:

Bardziej szczegółowo

Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności ogłasza konkurs plastyczny na plakat. Tytuł konkursu:

Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności ogłasza konkurs plastyczny na plakat. Tytuł konkursu: Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności ogłasza konkurs plastyczny na plakat. Tytuł konkursu: Aby każdy mógł powiedzieć: wracam do domu! Wprowadzenie: Według badań przeprowadzonych w ramach

Bardziej szczegółowo

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI Realizacja projektu Styczeń 2009 Grudzień 2010 SPIS TREŚCI O Muzeum 3 Opis projektu 4 Partner projektu 5 Dotychczasowa realizacja 6 Nadchodzące

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU

LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU Cele Programu Celem Programu Lutosławski 2013 Promesa jest: podkreślenie znaczenia i roli twórczości

Bardziej szczegółowo

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 ROMAN KIRILENKO Tytuł wystawy Ziarna i Żarna można odnieść

Bardziej szczegółowo

Mecenas Zachęty Narodowej Galerii Sztuki

Mecenas Zachęty Narodowej Galerii Sztuki 1 Mecenas Zachęty Narodowej Galerii Sztuki Widok ekspozycji Malarstwo polskie XXI wieku, foto Zachęta Zachęta 2 Narodowa Galeria Sztuki Zachęta Narodowa Galeria Sztuki to największa i najbardziej znana

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI KOOPERATYWA ZA ROK 2014

RAPORT Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI KOOPERATYWA ZA ROK 2014 RAPORT Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI KOOPERATYWA ZA ROK 2014 FUNDACJA KOOPERATYWA Zajmujemy się promocjąi edukacja w obszarze sztukach wizualnych. Zorganizowaliśmy szereg wydarzeń artystycznych: warsztatów,

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Rok 2005 został ogłoszony przez Radę Europy Europejskim Rokiem Edukacji Obywatelskiej. Ma to zwrócić uwagę na znaczenie edukacji dla wspierania

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Wraz z upowszechnieniem Internetu narodziło się nowe pokolenie. Świat

Bardziej szczegółowo

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013 1963-2013 ocena netto mijającego roku Niemal od początków swojej działalności badawczej OBOP teraz TNS Polska zwykle pod koniec roku zwracał się do Polaków z prośbą o podsumowanie starego roku. Pytaliśmy,

Bardziej szczegółowo

Regulamin Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla dzieci i młodzieży

Regulamin Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla dzieci i młodzieży Regulamin Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla dzieci i młodzieży Postanowienia ogólne 1 1. Organizatorem Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla

Bardziej szczegółowo

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak Wydział Studiów Stosowanych/Katedra Przemysłów Kreatywnych (bud. L), pok. L02 Adres email: marta.ipczynska@byd.pl 1. Wykształcenie (lata studiów, uczelnia, uzyskany

Bardziej szczegółowo

KTO I W JAKI SPOSÓB POWINIEN PROMOWAĆ NAUKĘ. Kraków, 28 marca 2011 r.

KTO I W JAKI SPOSÓB POWINIEN PROMOWAĆ NAUKĘ. Kraków, 28 marca 2011 r. KTO I W JAKI SPOSÓB POWINIEN PROMOWAĆ NAUKĘ Kraków, 28 marca 2011 r. Co to jest promocja nauki? Działania informacyjne, które: Kierowane są do odbiorców zewnętrznych: obejmują aktywności inne niż publikowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PN. POWIAT ZDUŃSKOWOLSKI BEZ BARIER INFORMACYJNYCH DLA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

PROGRAM PN. POWIAT ZDUŃSKOWOLSKI BEZ BARIER INFORMACYJNYCH DLA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr XXXVI/76/09 Rady Powiatu Zduńskowolskiego z dnia 26 czerwca 2009 r. PROGRAM PN. POWIAT ZDUŃSKOWOLSKI BEZ BARIER INFORMACYJNYCH DLA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Program wpisuje się w realizację

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu "Radio Merkury" S.A. - rozszczepienie Leszno Plany programowe na 2015 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu Radio Merkury S.A. - rozszczepienie Leszno Plany programowe na 2015 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu "Radio Merkury" S.A. - rozszczepienie Leszno Plany programowe na 2015 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) UWAGA:

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio RDC - rozszczepienie Siedlce Plany programowe na 2016 r.

Polskie Radio RDC - rozszczepienie Siedlce Plany programowe na 2016 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio RDC - rozszczepienie Siedlce Plany programowe na 2016 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) 383:30:00 UWAGA: Jeśli dana audycja będzie zbudowana z

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY Rok szkolny 2014/2015 Zapraszamy do zapoznania się z ofertą edukacyjną Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Zawiera ona propozycje lekcji muzealnych, warsztatów

Bardziej szczegółowo

TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja

TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja Tytuł wykładu: TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja Wykładowcy: Magdalena Maćkowiak, Jan Mierzejewski Agenda Idea TABklasy

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Opracował: dr Robert Pyka Katowice 2015 Wstęp Pełne zrozumienie koncepcji społeczeństwa prosumenckiego nie

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

Naszyjnik Północy - czynnik integrujący grupę osób, marka promująca region, produkty i osoby.

Naszyjnik Północy - czynnik integrujący grupę osób, marka promująca region, produkty i osoby. Produkt lokalny wyrób lub usługa, z którą utożsamiają się mieszkańcy regionu, produkowana w sposób niemasowy i przyjazny dla środowiska, z surowców lokalnie dostępnych. Produkt lokalny staje się wizytówką

Bardziej szczegółowo

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO miesięcznik wszystkich fotografujących numer 6/2009 INDEX 250597 CENA 14,90z³ (w tym 7% VAT) 20 lat fotografii Gazety Wyborczej PREZENTACJE GUY GANGON OLYMPUS E-450 lustrzanka na miarę WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNY INTERNET. Własny program. Autor programu: Dagmara Strzelecka

BEZPIECZNY INTERNET. Własny program. Autor programu: Dagmara Strzelecka BEZPIECZNY INTERNET Własny program Autor programu: Dagmara Strzelecka Wstęp Internet jest wspaniałym wynalazkiem, skarbnicą wiedzy, narzędziem komunikacji oraz edukacji, rozrywki i zabawy, pozwala poznać

Bardziej szczegółowo

Public Relations. Programu Trzymaj Formę. Andrzej Gantner dyrektor generalny PFPŻ ZP

Public Relations. Programu Trzymaj Formę. Andrzej Gantner dyrektor generalny PFPŻ ZP Public Relations Programu Trzymaj Formę Andrzej Gantner dyrektor generalny PFPŻ ZP Czym jest partnerstwo? Osoby fizyczne i organizacje reprezentujące sektor publiczny, pozarządowy oraz biznes, które angażują

Bardziej szczegółowo

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie:

Zacznijmy więc pracę z repozytorium. Pierwsza konieczna rzecz do rozpoczęcia pracy z repozytorium, to zalogowanie się w serwisie: Repozytorium służy do przechowywania plików powstających przy pracy nad projektami we w miarę usystematyzowany sposób. Sam mechanizm repozytorium jest zbliżony do działania systemu plików, czyli składa

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Bazy Biblioteki Narodowej

Bazy Biblioteki Narodowej Bazy Biblioteki Narodowej Wyszukiwanie i gromadzenie informacji Opracowała: Jolanta Nowakowska Biblioteka Narodowa al. Niepodległości 213 02-086 Warszawa tel. (0-22) 608 29 99 (centrala), (0-22) 452 29

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE. Pragniemy Pastwa serdecznie zaprosi do udziału OGÓLNOPOLSKIM KONKURSIE SZTUKI ZŁOTNICZEJ. pt.: WIER. organizowanym przez GALERI YES

ZAPROSZENIE. Pragniemy Pastwa serdecznie zaprosi do udziału OGÓLNOPOLSKIM KONKURSIE SZTUKI ZŁOTNICZEJ. pt.: WIER. organizowanym przez GALERI YES ZAPROSZENIE Poprzez biuteri, uywajc swojej wyobrani, projektant urzeczywistnia i przekazuje wartoci estetyczne. Odkrycie tych wartoci nie jest moliwe bez odbiorcy, z którym artysta podejmuje dialog, czynic

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

STOSOWANY W BIBLIOGRAFII ZAŁĄCZNIKOWEJ

STOSOWANY W BIBLIOGRAFII ZAŁĄCZNIKOWEJ OPIS BIBLIOGRAFICZNY STOSOWANY W BIBLIOGRAFII ZAŁĄCZNIKOWEJ Bibliografia załącznikowa powinna być opracowana zgodnie z normami: PN-ISO 690: 2002 Dokumentacja. Przypisy bibliograficzne. Zawartość, forma

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula 1 Spis treści 2 Spis treści Nota o Autorze......5 W pisaniu nie wracam do przeszłości Rozmowa z Markiem Czuku......6 Świat bez telewizji jest możliwy Rozmowa z ks. Krzysztofem Łuszczkiem.... 10 Zapowiada

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 5 grudnia 2012 r. Pozycja 64

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 5 grudnia 2012 r. Pozycja 64 DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 5 grudnia 2012 r. Pozycja 64 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 5 grudnia 2012 r. w sprawie zmiany

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI KIEDY NASZE CIAŁO STAJE SIĘ POWODEM WYKLUCZENIA?

SCENARIUSZ LEKCJI KIEDY NASZE CIAŁO STAJE SIĘ POWODEM WYKLUCZENIA? SCENARIUSZ LEKCJI KIEDY NASZE CIAŁO STAJE SIĘ POWODEM WYKLUCZENIA? TEMAT LEKCJI: Kiedy nasze ciało staje się powodem wykluczenia? PRZEDMIOT: Lekcja wychowawcza ETAP EDUKACYJNY: IV CZAS TRWANIA: 2 3 godziny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite 1 P R A C O W N I A G R A F I K I W A R S Z T A T O W E J D R U K C Y F R O W Y, G R A F I K A P R Z E S T R Z E N N A Kod przedmiotu: 03.1-WA-GRAF-PGWA Typ przedmiotu: przedmiot do wyboru Język nauczania:

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Lutomski. Grafika

Zbigniew Lutomski. Grafika Zbigniew Lutomski Grafika czerwiec 2013 Zbigniew Lutomski, urodzony 4 grudnia 1934 roku, jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli grafiki polskiej. Specjalizuje się w trudnej technice drzeworytu.

Bardziej szczegółowo