Podstawy realizacji telewizyjnej czyli o tworzeniu struktur audiowizualnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Podstawy realizacji telewizyjnej czyli o tworzeniu struktur audiowizualnych"

Transkrypt

1 Widzieć dźwięk i słyszeć obraz Witold Lutosławski Podstawy realizacji telewizyjnej czyli o tworzeniu struktur audiowizualnych dla dziennikarzy tv, realizatorów i montaŝystów Autor: STANISŁAW PIENIAK UMFC Warszawa 2010 Wstęp

2 MoŜna powiedzieć tak: Ala ma kota albo Kota ma Ala lub inaczej Ma Kota Ala, albo teŝ Ma Ala kota. Tylko trzy elementy składowe pozwalają na stworzenie czterech struktur. A jeszcze nie powiedzieliśmy ani słowa o tym, jak wygląda Ala i jakiej rasy jest kot. Jak wyglądają relacje między nimi? W jakiej rzeczywistości spotykamy Alę i kota? Ile czasu potrzeba byśmy uznali komunikat za prawdziwy? Czy Ala i kot to postacie narysowane na papierze, rekwizyty z gabinetu figur woskowych, czy moŝe - a taka sytuacja najbardziej nas interesuje Ŝywe istoty uzewnętrzniające swoje emocje, sympatie, zamiary? Wypowiadając przywołane wyŝej zdania moŝemy, akcentując poszczególne słowa, nadać im róŝną interpretację, róŝne tempo i rytm. Jeden przykład uznamy za miło brzmiący, inny za chropawy, jeszcze inny za logicznie przewrotny. Być moŝe przykład podstawowy uznamy za poprawny, bowiem mamy jeszcze w pamięci pierwszą lekcję z elementarza. A przecieŝ wszystkie zawierają te same informacje. Inaczej jednak uporządkowane powodują, Ŝe u odbiorcy takiego komunikatu, rodzi się preferencja i akceptacja dla jednego tylko rozwiązania strukturalnego. I właśnie ten Ŝart językowy najlepiej oddaje istotę tworzenia, ale takŝe poziom komplikacji, przekazu audiowizualnego. Przekaz audiowizualny jest zjawiskiem działania myśli, inspirowanej zapisem tekstowym czyli scenariuszem, partyturą muzyczną organizującą działania np. w sali koncertowej czy rzeczywistością, jak i skomplikowanym produktem technicznym. Zapisany na taśmie, dysku optycznym czy w pamięci komputera, jak ma to miejsce ostatnio jest komunikatem niezwykle złoŝonym i tak naprawdę istnieje w świadomości odbiorcy (w tym odbiorcy uczestniczącego w procesie tworzenia) w czasie transmisji - projekcji, a jako suma informacji i doznań emocjonalnych po jego, przekazu, zakończeniu. Psychika jednostki jest dość leniwym mechanizmem, jeśli idzie o myślenie, jest natomiast niezwykle uczulona na odbieranie wraŝeń (Renato May- Język filmu PWSF 1956) Opisując gatunki telewizyjne warto pamiętać, Ŝe kaŝde porządkowanie i standaryzowanie nie jest w stanie narzucić ograniczeń wyobraźni, kreatywności i pomysłowości autora-realizatora. Przedstawiona dalej propozycja typologii zakreśla pole operacyjne, a jej autorzy mają świadomość, Ŝe wiele nowych programów telewizyjnych, ma charakter międzygatunkowego przenikania cech dominujących. Gatunki telewizyjne: I. REJESTRACJE

3 1. Transmisja Bezpośrednia relacja na Ŝywo z miejsca wydarzenia, wymagająca specyficznej reŝyserii (dramatyzacja materiału równoczesna z rejestracją), komentarza bieŝącego i umiejętności przewidywania nieprzewidywalnego. a. Transmisja umiejscowiona Relacja na Ŝywo z wydarzenia publicznego, rozgrywającego się w określonym miejscu i czasie (zasada trzech jedności). b. Transmisja towarzysząca Relacja na Ŝywo z wydarzenia publicznego, którego odzwierciedlenie wymaga zmian miejsca i kontynuacji w czasie (nawrotów narracyjnych). Istotna jest logistyka przedsięwzięcia. Vide: pielgrzymki papieskie. c. Transmisja sportowa Relacja na Ŝywo z wydarzenia sportowego, zrealizowana zgodnie z ustalonymi dla tego podgatunku konwencjami. Istotne jest ukazanie emocji. d. Transmisja sejmowa Relacja na Ŝywo z debaty parlamentarnej (lub prac komisji, takŝe śledczych), zrealizowana zgodnie z ustalonymi dla tego podgatunku konwencjami. Istotna jest przezroczystość przekazu. 2. Film dokumentalny Domknięta opowieść oparta na rzeczywistości, zbudowana na zasadzie rekonstrukcji wydarzeń, będąca ilustracją ludzkich losów lub problemu. Ogromna liczba podgatunków i form sprawia, Ŝe poniŝej wymieniamy tylko niektóre ze względu na specyfikę realizacji. a. Zapis dokumentalny Najprostsza forma rejestracji dokumentalnej, będąca relacją (w czasie przeszłym) z wydarzenia lub serii wydarzeń. Istotna jest obserwacja. b. Film edukacyjny (z narracją offową) Dokumentalna konstrukcja retoryczna, słuŝąca objaśnieniu problemu lub zjawiska, z narratorem wszechwiedzącym (najczęściej spoza ekranu), którego komentarz stanowi główną oś opowieści, inkrustowaną innym materiałem dokumentalnym (archiwa, świadkowie itp.). c. Dokument obserwacyjny (z bohaterem) Rejestracja dokumentalna będąca opowieścią o losach bohatera (z udziałem lub bez samego protagonisty), przedstawiona głównie za pomocą świadków, archiwaliów i obserwacji, bez narratora wszechwiedzącego. Istotna jest rekonstrukcja losu ludzkiego, czyli opowieść. d. Film podróŝniczy Specyficzna forma dokumentu wykorzystująca figurę podróŝy jako strukturę narracyjno-objaśniającą (zamiast narratora wszechwiedzącego, iluzji beznamiętnej obserwacji, czy postaci bohatera które zwykle stanowią oś opowieści). NaleŜy rozplanować zadania logistyczne. Istotna jest forma gawędy.

4 e. Dokument montaŝowy 3. ReportaŜ Dokumentalna konstrukcja retoryczna, słuŝąca objaśnieniu problemu lub zjawiska, oparta przede wszystkim na materiałach archiwalnych. Istotne wraŝenie piętna czasu. Forma pośrednia między dokumentalną obserwacją a dziennikarskim zaangaŝowaniem. To zsubiektywizowane, co zostaje ujawnione na róŝne sposoby sprawozdanie z wydarzenia, z reporterem-narratorem w roli głównej (często widocznym na ekranie). Zwykle emituje się serie reportaŝowe. Istnieje wiele odmian, przykładowe poniŝej. a. ReportaŜ klasyczny Patrz definicja wyŝej. b. ReportaŜ śledczy Jedna z najtrudniejszych form reportaŝowych. Ze względu na specyficzny temat (tropienie nieprawidłowości Ŝycia publicznego) wymaga Ŝmudnego śledztwa; kłopoty sprawia teŝ. uwiarygodnieniu materiału filmowego. Ideałem byłoby sfilmowanie przestępstwa na Ŝywo. c. ReportaŜ bezpośredni Forma hybrydyczna, łącząca zadania reportaŝu społecznego ze swoistą formą otwartego studia, odbywającego się w miejscu zdarzenia, skąd relacjonuje reporter. d. ReportaŜ wcieleniowy Jedna z najtrudniejszych form reportaŝu, w którym dziennikarz wciela się w fikcyjna postać i tak ukryty dociera do interesujących środowisk. Trudność sprawia filmowanie w ukryciu. 4. Dokudrama Udramatyzowana rekonstrukcja wydarzeń z przeszłości, oparta na dokumentach i często je wykorzystująca w strukturze przedstawienia (np. stenogramy, wywiady, notacje filmowe i dźwiękowe). a. teatr faktu To inscenizacja w słuŝbie dokumentu. b. rekonstrukcja z materiałów live Rekonstrukcja, często będąca skrótem lub opracowaniem, wydarzenia oparta na oryginalnym materiale audio-wizualnym (np. codzienne skróty z prac sejmowych komisji śledczych). II. NARRACJE 1. Film fabularny Domknięta opowieść fikcjonalna o ludzkich losach zmierzająca do fabularnego finału, mająca przemyślaną linię dramaturgiczną i pogłębione rysunki psychologiczne bohaterów (granych przez aktorów), którzy dojrzewają w wyniku wydarzeń. Realizacja wysokonakładowa. Nieograniczony zakres podejmowanych tematów. 2. Serial

5 Odcinkowa opowieść fikcjonalna o ludzkich losach, grana przez aktorów. a. Telenowela Odcinkowa opowieść kontynuacyjna o licznych przeplatających się wątkach, bez fabularnego finału. Uproszczone, odwołujące się do stereotypów, rysunki psychologiczne bohaterów. Realizacja w przygotowanych, niezmiennych dekoracjach. Tematyka współczesna, obyczajowa, to zwierciadło Ŝycia. b. Sitcom Odcinkowa opowieść epizodyczna bez fabularnego finału. Uproszczone, odwołujące się do stereotypów, rysunki psychologiczne bohaterów. Realizacja w przygotowanych, niezmiennych dekoracjach. Ironiczne spojrzenie na współczesną obyczajowość, to krzywe zwierciadło Ŝycia. c. Serial tradycyjny Odcinkowa opowieść epizodyczna lub kontynuacyjna zmierzająca, na wzór filmu, do fabularnego finału (z góry określona liczba odcinków), co ma wpływ na dramaturgię. Pogłębione rysunki psychologiczne bohaterów dojrzewających w wyniku wydarzeń. Realizacja filmowa. Szeroki zakres podejmowanych tematów: historycznych, kryminalnych, obyczajowych itp. 3. Teatr telewizji Inscenizacja teatralna na potrzeby telewizji. Akcent na dialogowej strukturze tekstu i geście scenicznym odróŝnia ją od bardzie realistycznej i skoncentrowanej na podawaniu akcji inscenizacji filmowej a. teatr telewizji Inscenizacja teatralna realizowana metodą filmową (z dublami i montaŝem) w studiu, wnętrzu naturalnym lub plenerze. b. przeniesienie spektaklu teatralnego Rejestracja (metodą na pół dokumentalną, lecz z wyposaŝeniem parastudyjnym) spektaklu teatralnego na scenie Ŝywej, często w obecności publiczności. Eksperymentalnie zdarzają się nawet transmisje ze sceny Ŝywej. 4. Film animowany Domknięta animowana opowieść filmowa. Dominantą jest materia plastyczna. 5. Serial animowany Odcinkowa animowana opowieść filmowa. Dominantą jest materia plastyczna. III. WIDOWISKA 1. Talk show Studyjna rozmowa gospodarza z zaproszonymi gośćmi, mające na celu przybliŝyć tych gości widzom. Tematem są oni sami. a. host oriented Gośćmi są tzw. celebrities i ich niezwykłe Ŝycie. b. topic oriented Gośćmi są tzw. ludzie tacy jak my i ich doświadczenia Ŝyciowe bliskie naszym.

6 c. hobbystyczny Gośćmi są zwykli ludzie, ale mający niezwykła pasję lub hobby, stające się przedmiotem ekranowej celebry. 2. Teleturniej (game show) Studyjne widowisko polegające na konkurowaniu ze sobą grupy osób w określonych dyscyplinach pod okiem gospodarza-arbitra. a. wiedzowy Uczestnicy popisują się swoją wiedzą. Całość rozgrywa się zwykle w jednej przestrzeni scenograficznej. b. zadaniowy Uczestnicy wykonują postawione im zadania intelektualne, psychologiczne lub sprawnościowe, co moŝe wymagać zmiany miejsca akcji, a z pewnością innej aranŝacji przestrzeni. c. masowe Skromny teleturniej przekształca się w wielką akcję społeczną, z udziałem wielu środowisk (jak niegdyś w Turnieju miast, lub w Narodowym teście inteligencji ), co często wymaga realizacji plenerowej i podjęcia wysiłku logistycznego. 3. Widowisko artystyczne (show) Widowisko polegające na śledzeniu wydarzeń scenicznych (w studiu wnętrzu naturalnym lub plenerze), rozwijające się według schematu zawartego w mniej lub bardziej precyzyjnym scenariuszu, pozostawiającym jednak pole i dla kontrolowanych improwizacji, i spontanicznych zachowań uczestników. Najczęściej elementem widowiska jest obecność reagującej publiczności, rzadziej publiczności uczestniczącej. c. Variete (sceniczne z teatralnym scenariuszem) Widowisko zawierające rozmaite epizody słowne, aktorskie, muzyczne, spięte ramą scenariusza, opracowane na wzór spektaklu teatralnego. d. Akademia, benefis (sceniczne z prostym scenariuszem) Widowisko zawierające rozmaite epizody słowne, aktorskie, muzyczne, spięte ramą prostego scenariusza. Zwykle ma charakter uroczysty z powodu rocznicowego charakteru. e. Kabaret (scenariusz komiczny) Widowisko variete o charakterze ironicznym. f. Rewia (wysokonakładowe) Wysokonakładowe variete, wymagające profesjonalnego przygotowania wykonawców (np. tancerzy, łyŝwiarzy, chórów) i precyzyjnej organizacji przestrzeni z akcją sceniczną. g. Koncert, widowisko muzyczne Wysokonakładowe widowisko oparte na profesjonalnym wykonaniu muzyki, zgodnie z przygotowanym repertuarem. h. Gala (masowe, sceniczne)

7 Rejestracja o walorze obserwacyjnym (dokumentalnym) uroczystości, przebiegającej według własnego scenariusza. Telewizyjni realizatorzy mogą jednak negocjować swój wpływ na przebieg widowiska. Vide: Noc Oscarów, Wybory Miss Word. 4. Psychozwierzenie (psycho confession) Studyjne widowisko (ewentualnie z elementami plenerowymi), którego celem jest sprowokowanie silnych emocji między zaproszonymi gośćmi. To nie rozmowa, której tematem są goście, lecz jakby obserwacja ich reakcji na Ŝywo Cechuje je budząca kontrowersje silna ingerencja w sferę prywatności. 5. Ukryta kamera Specyficzne widowisko ironiczne, polegające na podglądaniu ukrytą kamera naturalnych zachowań ludzkich i konfrontowaniu ich w tzw. chwili prawdy ze społeczną normą. Reakcja zaskoczenia to istotny moment dramaturgicznego rozwiązania sytuacji. 6. Reality show (psycho game show) Widowisko nowej generacji, łączące elementy voyeurystycznej obserwacji (w załoŝeniu na Ŝywo), teleturnieju zadaniowego, psychozwierzenia. Ideą konkursu, w którym uczestniczą konkurujące grupy, jest symulacja społecznych gier: w kooperację i w rywalizację. Pod względem realizacyjnym program wymaga rozbudowanej logistyki i techniki, umoŝliwiających nienatrętne filmowanie, a takŝe precyzyjnie opracowanego schematu scenariuszowego co łączy się z nakładami. IV. PRZEKAZY RETORYCZNE 1. Serwis informacyjny Specyficzny typ magazynu telewizyjnego, łączący Ŝywe studio z felietonami filmowymi w strukturę o skomplikowanej, lecz precyzyjnie opisanej w szpiglu budowie. Zadaniem serwisu jest regularne dostarczanie (w określonych interwałach czasu) sprawdzonych informacji na określony temat. Realizacja poszczególnych newsów wypełniających całość wydania wymaga uruchomienia sporej machiny produkcyjnej oraz utrzymywania w gotowości zespołu dziennikarskiego. a. Dziennik telewizyjny (serwis ogólnoinformacyjny) Serwis odnoszący się do najwaŝniejszych wydarzeń, zwykle zdominowany przez wydarzenia polityczne. Całodzienny urobek dziennikarski w momencie emisji zostaje złoŝony przez wydawcę w rodzaj informacyjny wizerunku dnia. b. Serwis informacyjny ciągły (w kanałach tematycznych) Specyficzna forma serwisu ogólnoinformacyjnego, w którym z powodu braku swoistego emisyjnego deadline u, gwarantującego sfotografowanie wizerunku dnia trzeba poszukiwać innych sposobów dramatyzacji dziennikarskiego materiału. c. Serwis specjalistyczny (sportowy, pogodowy, ekonomiczny) Serwis koncentrujący się na wybranej dziedzinie wydarzeń. d. Serwis lokalny Serwis ograniczający się do wydarzeń z danego regionu. Z powodu bliskości poruszanej problematyki, wywołującej zaangaŝowanie odbiorcy, często

8 forma serwisu jest łączona z formą mini debaty na tematy związane z informacją. e. Informator kulturalny 2. Debata To nie tyle serwis specjalistyczny na temat (przeszłych) wydarzeń kulturalnych, ile forma dziennikarskiej zapowiedzi i zachęty do uczestniczenia w (przyszłych) wydarzeniach. Z racji funkcji promocyjnej wskazana inwencja formalna. Studyjna rozmowa gospodarza z zaproszonymi ekspertami, mająca na celu przybliŝyć istotny problem. a. salon polityczny Gośćmi są zwykle osoby z kręgu bieŝącej polityki (jedna lub dwie), tematem są najnowsze wydarzenia sceny politycznej. To uzupełnienie bieŝącej informacji. b. debata ekspercka Gośćmi są specjaliści z danej dziedziny, chodzi zwykle o zderzenie kilku odmiennych opinii na budzący kontrowersje i wymagający objaśnienia temat. Często rozmowie ekspertów towarzyszy widownia w studiu, bywa Ŝe aktywnie. c. talk show polityczny Gośćmi są osoby z kręgu polityki (zwykle jedna), tematem jest działalność i osobowość samego gościa w sferze publicznej. d. studio otwarte To wielopoziomowa rozmowa z ekspertami i z aktywną widownią, elementem istotnym jest właśnie zderzenie tych obu perspektyw. Tematem są nie tyle wydarzenia, ile głębokie kontrowersje światopoglądowe. 3. Magazyn Popularna forma publicystyczna (retoryczna), łącząca elementy rozmowy z materiałami filmowymi. Zwykle składa się z mniejszych jednostek o róŝnym stopniu samodzielności antenowej. Celem magazynu jest objaśnianie zjawisk i problemów według przyjętego schematu eksplikacyjnego (szpigla, konspektu lub scenariusza). Istnieje nieograniczona róŝnorodność tematów i form. a. Wielogatunkowy (np. telewizja śniadaniowa) Specyficzna, ze względu na wydłuŝenie nawet do kilku godzin, forma talk show z wieloma gośćmi róŝnych kategorii. Często w strukturę studia wpleciono dodatkowe moduły programowe (samodzielne reportaŝe, lub niesamodzielne felietony filmowe, mini serwisy informacyjne lub pogodowe itp.) i autonomiczne kąciki studyjne (kucharski, kynologiczny itp.). Istotną kwestią jest zrytmizowanie całości. b. ReportaŜowy Magazyn słuŝący prezentacji samodzielnych reportaŝy c. Publicystyczny Najczęściej spotykana forma, słuŝąca objaśnianiu zjawisk sfery publicznej.

9 d. Interwencyjny Łączy reporterskie zaangaŝowanie z próbą debaty eksperckiej lub światopoglądowej. Podejmuje próbę objaśnienia tematyki społecznej. Czasami zbliŝa się do reportaŝu bezpośredniego w próbie konfrontacji opinii vox populi z opinią ekspertów. e. Kryminalny Polega zwykle na rekonstrukcji budzących zawsze ciekawość wydarzeń kryminalnych. Często wykorzystywany element inscenizacji (choćby z powodu oczywistego braku koniecznego materiału dokumentalnego). f. Poradnikowy Najpopularniejsza forma prostej edukacji medialnej w rozmaitych dziedzinach; najlepiej sprawdzają się dziedziny praktyczne (edukację na pewnym poziomie uogólnienia lepiej prowadzić w formie filmu edukacyjnego). g. Kulturalny Pełni rolę krytycznej wymiany opinii na temat zjawisk kulturalnych, w odróŝnieniu od informacyjno-promocyjnego informatora kulturalnego. h. Sportowy Są publicystycznym dopełnieniem serwisów sportowych. Atrakcyjne ze względu na wywołujące emocje fragmenty rejestracji sportowych (zastępujące transmisje). V. PRZEKAZY PERSWAZYJNE 1. Studio oprawy Studyjna wypowiedź prezenterów na temat programu telewizyjnego stacji, czasami połączona z krótkimi rozmowami z zaproszonymi gośćmi na tematy z róŝnych powodów dla stacji istotne, lub tworzące jej pozytywny wizerunek. 2. Zwiastun autopromocyjny MontaŜowy krótki film, zapowiadający najciekawsze pozycje w ofercie stacji. 3. Audiotele Forma interaktywnego pseudo teleturnieju adresowanego do odbiorców, której zadaniem jest związanie widza z daną stacją. 4. Spot reklamowy Krótki film montaŝowy, promujący produkt lub markę firm sponsorujących istnienie stacji. Charakteryzuje go nieograniczona inwencja formalna. 5. TelesprzedaŜ Uproszczona i dość prymitywna pod względem formalnym forma filmu reklamowego, pełniąca zarazem rolę instrukcji obsługi promowanego produktu.

10 PODSTAWY DECYZJI REALIZACYJNYCH KaŜdy przekaz moŝna analizować z określonej perspektywy np.: sztuki operatorskiej, jakości plastycznej obrazu, sprawności dramaturgicznej, wnikliwości dokumentalnej obserwacji, doskonałości struktury itd. Jak dotąd nie opracowano jednolitej metodologicznie metody badania przekazu ekranowego. Wyjątek stanowią liczne prace z zakresu techniki filmu i TV. Jej znajomość na podstawowym poziomie jest niezbędna, bowiem nigdy pięknie nie zagramy, nie znając moŝliwości instrumentu. Realizacja przekazu ekranowego jest procesem ciągłym, odbywającym się w trakcie wszystkich faz tworzenia - od pierwszego pomysłu, krystalizującego się w świadomości nadawcy, autora, twórcy - do momentu przygotowania gotowego dzieła do projekcji na ekranie. Decyzje realizacyjne (mikserskie) czy montaŝowe to tylko jeden z rodzajów decyzji warunkujących strukturę i charakter przekazu. Ich waga zaleŝy od celu, jakiemu słuŝy przekaz. Mogą kreować na wysokim poziomie ekspresji artystycznej, ale mogą takŝe tylko sprawnie relacjonować określone wydarzenie, jakim jest np. koncert. MoŜliwości manipulowania elementami tworzącymi narrację ekranową wymagają od twórcy przekazu świadomości i odpowiedzialności większej niŝ u widza (konsumenta), niezbędnej do prawidłowego uŝycia faktów materialnych zgromadzonych przed kamerą. Przekroczenie granicy wiarygodności widz odczuje jako błąd choć nie będzie w stanie go nazwać. Widz dokonuje weryfikacji pod i świadomej, odnotowując działania niewiarygodne w stosunku do zaproponowanych treści i sposobów przedstawienia. NaleŜy jednak zauwaŝyć, Ŝe zawsze badamy poziom wiarygodności w relacji do konwencji gatunkowej zaproponowanej przez autora komunikatu. Przekaz ekranowy, przedstawiając fakty materialne, zawiera w sobie RUCH, CZAS i PRZESTRZEŃ, stanowiące uniwersalne formy bytu materii, a zatem i podstawowe elementy struktury narracji ekranowej. Takie wnioski nasuwają się po oddzieleniu z analizowanych przekazów ekranowych: związanie z konkretną treścią (tematem), osobą twórcy przekazu czy epoką historyczną, w jakiej przekaz powstaje. Tak więc, chcemy czy nie, rzeczywistość przedstawiona na ekranie oceniana jest za pomocą kryteriów pochodzących z rzeczywistości poza ekranowej. Człowiek jest podmiotem, ale i normą ( np. wielkość planu określa się w proporcji do sylwetki człowieka) - to właśnie psychorecepcyjne właściwości osoby ludzkiej były fundamentalną podstawą tworzenia techniki przekazu i jego właściwości estetycznych. Realizacja telewizyjna tworzy strukturę obrazowo-dźwiękową, ułoŝoną w realnym czasie transmisji czy rejestracji. MoŜemy odwzorować czas rzeczywisty, moŝemy dokonać syntezy lub analizy czasu, by wytworzyć czas psychologiczny, kreowany w świadomości

11 widza za pomocą artystyczno - estetycznych środków wyrazowych lub działań techniczno - technologicznych, których efekty objawiają się jako akty estetyczne. Tworząc przekaz ekranowy, dokonujemy transformacji przestrzeni fizycznej, istniejącej przed i wokół kamery (lub wielu kamer jak jest systemach wielokamerowych), by odwzorować jej wybrane fragmenty na dwuwymiarowej płaszczyźnie ekranu. Ostatnio podejmowane realizacje w technologii 3D wzbogacają przekaz ale ich akcyjność warunkowana jest dynamiką obiektów w kadrze lub zmiennymi (ruchomymi) punktami i kątami widzenia w obrębie jednego ujęcia. W procesie realizacji przekazu mamy do czynienia z dwoma biegunowo odległymi rodzajami przestrzeni. Pierwsza z nich to rzeczywista przestrzeń, w której rozwija się akcja (lub jej fragment) stosunkowo łatwo rozpoznawalna, druga - to przestrzeń znakowa (lub znaczeniowa) konstruowana w wyobraźni widza na podstawie cząstkowych informacji docierających z ekranu lub głośników. Przekaz ekranowy jest zjawiskiem dynamicznym. Przedstawia fakty materialne i ruchome obrazy. Ruch w kadrze, kadr w ruchu, linearny ruch nośnika czy wreszcie ruch uwagi widza, to zjawiska determinujące media ekranowe. DECYZJE MONTAśOWO-REALIZACYJNE Podstawowe funkcje montaŝu audiowizualnego, czyli warsztatowej opowiadania lub prezentacji, to: S E L E K C J A W Y B Ó R Z E S T A W I E N I E realizacji struktury Identyczne funkcje w innym, choć nakładającym się zakresie, spełniają działania kompozycyjne ( artykulacyjne, inscenizacyjne, konstrukcyjne ) czy w określonych przypadkach, techniczne. Proces montaŝu/realizacji wszystkie działania twórcze organizuje i porządkuje, montaŝ właściwy zaś materializuje w dwóch płaszczyznach: ARTYSTYCZNEJ - kolejno po sobie następujących obrazów, które wraz z towarzyszącym dźwiękiem tworzą ZESPOŁY ZNACZEŃ; TECHNICZNEJ - układu połączonych ujęć stanowiących dynamiczną strukturę czasoprzestrzenną, spełniającą wymogi projekcji i recepcji.

12 Techniczne moŝliwości montaŝu zaleŝą właśnie od tych cech charakterystycznych, które nie biorąc pod uwagę mistrzostwa realizatorów, powinny przez swą techniczną doskonałość wyraźnie przyczyniać się do uwypuklenia typowych przypadków. Op.cit Rezultaty decyzji montaŝowych rzutują na obydwa poziomy działań: artystyczny i techniczny. ( Podobnie dzieje się ze sztuką operatorską czy sztuką dźwięku ). Tak więc naleŝy przyjąć, Ŝe decyzje montaŝowe spełniają kryteria działań kompozycyjnych, a takŝe działań ekspresyjnych. Przyroda, rzeczy, ludzie (materiał plastyczny łącznie) nie posiadają same przez się Ŝadnej cechy ekspresywnej, lecz nabywają te cechy, jeśli są oglądane pod pewnym kątem i są w pewien sposób ograniczone ramami obrazu. Op.cit Przez cały okres tworzenia przekazu ekranowego towarzyszą nam pytania:-co? -PO CZYM? PO CO? ( DLACZEGO?)- odpowiedzi zaś pozwalają na podejmowanie decyzji realizacyjnych, warunkują jakość efektu ekranowego. Następstwo działań, wyglądów, sytuacji, zdarzeń, konfliktów, postaw winno być przedstawione w sposób SUGESTYWNIE WIARYGODNY. Relacje między obrazem i dźwiękiem mają charakter zmienny i przenikają się, w zaleŝności od konkretnych potrzeb narracji: -SYNTONIA to zgodność, współbrzmienie, koherencja -KONTRAPUNKT to opozycja, kontrast, przeciwieństwo. W przypadku syntonii korzystamy z dominującej funkcji informacyjnej warstwy dźwiękowej - to, CO widać, to i słychać lub jeśli nie widać tego, co słychać, to co słychać spójnie dopełnia obraz. Wprowadzenie kontrapunktu stawia w dominancie funkcje kreacyjne. Syntonia pomaga widzowi w recepcji rzeczywistości ekranowej, kontrast zaś wspomaga nastrój, klimat, integrując ciągłością wraŝeń dźwiękowych recepcję warstwy wizualnej. Uznana powszechnie zasada dominacji obrazu wynika m. in. z tego, Ŝe recepcja warstwy wizualnej jest szybsza i głębsza niŝ dźwięków. Odmienną nieco sytuację obserwujemy w przekazie widowiska muzycznego lub wypowiedzi waŝnej postaci, publicznie znanej. Dźwięk uzyskuje znaczenie równorzędne lub zaczyna dominować. W takich przekazach struktura narracji obrazowej, równieŝ w zakresie tempa i rytmu opowiadania musi zostać podporządkowana strukturze warstwy dźwiękowej ( syntonia z dominantą dźwięku ) i jej ZNACZENIOWEJ zawartości. KaŜdy materiał audiowizualny (obraz i dźwięk) przygotowany dla stworzenia przekazu ekranowego istnieje równolegle, ale i niezaleŝnie od tematu. Jest punktem wyjścia dla szukania odpowiednich zestawień. Kolejność czynności realizacyjnych projektów muzycznych:

13 1.Wybór tematu np. koncert: symfoniczny, kameralny, solistyczny 2.Scenariusz: program koncertu, zawierajacy konkretny repertuar uwzględniający np.liczbę i usytuowanie uczestników, pojawiani się kolejnych solistów, alokacje instrunentów i inne zjawiska dynamiczne wynikajace z partyrury, a wpływające na ekspresja przekazu. 3.Projekt scenografii wzbogacającej plastykę obrazu lecz nie utrudniającą pracy muzyków. 4.Projekt oświetlenia sceny i widowni, niezbednego dla uzyskania poprawnej ekspozycji wszystkich poŝądanych i moŝliwych punktów widzenia i kątów widzenia, warunkujacych wielkość planów zdjeciowych. 5.Technologiczny szkic sytuacyjny z zaznaczeniem punktów ustawienia kamer, mikrofonów i innego sprzętu telewizyjnego. Oto przykłady:

14

15 Kadry z Koncertu Noworocznego Filharmonii Wiedeńskiej Dyrygent-Rcardo Mutti, ReŜyser-Brian Large, prezentują kilkanaście wybranych punktótw widzenia. Z tej samej pozycji, dzięki obiektywom o zmniennej ogniskowej, realizowano ujęcia w planach pełnych i duŝe zbliŝenia. Miksując ujęcia w czasie rzeczywistym, realizator, niezaleŝnie od precyzyjnego scenopisu, korzystał ze wsparcia asystenta, podpowiadajacego takŝe przez interkom, operatorom kamer, za ile taktów naleŝy wmiksować duŝe zbliŝenie sola skrzypcowego, fagotu czy dzwoneczków uderzanych o lakierek prkusisty. Telewidzowie ogladając transmisje na Ŝywo widzieli strukturę zaproponowaną przez realizatorów. Jednak

16 kaŝda z kilkunastu pracujących kamer mogła rejestrować swój własny obraz. Pozwalało to na komputerowy montaŝ w systemie multicamera (odpowiednik dźwiękowego wielośladu) dający moŝliwość poprawienia nietrafionych miksów lub nawet zmontowanie materiału o nowa, z uwzględnieniem tych fragmentów ujęć, na które realizator nie zwrócił uwagi. Takie procedury stosuje się w przypadku zamiaru eksploatacji materiału na innych niŝ tv polach eksploatacji np.dvd, sprzedaŝ licencji emisyjnej, udostepnienie przez internet. Niezwykle waŝną cechą, tych corocznych realizacji, jest przezroczystość narzędzi. Ani przez moment nie wiadać kamery, reflektora czy mikrofonu - mikrofony są na stałe wmontowane w konstrukcję pulpitów, kamery ukryte w dekoracjach, reflektory ekspozycyjne, kontrowe i wypełniajace wkomponowane są w stałe oświetlenie sali koncetrowej. Pamiętajmy: CO? PO CZYM? PO CO? - to klucze do tworzenia na poziomie tekstu i kontekstu. Poziom tekstu zawiera wszystkie informacje o treści, takŝe muzycznych, wynikających z partytury kompozytorskiej i jakości jej wykonania. Kontekstu zaś zakreśla moŝliwości interpretacji warstwy informacyjnej: - wiemy co w programie, widzimy gdzie jesteśmy, wiemy kto gra i czekamy na atrakcyjny poziom ekspresji artystycznej. WyraŜenie treści, czyli artykulacja, wymaga wnikliwej analizy materiału kompozycyjnego pod kątem jego właściwości informacyjnych. PoniŜsze pytania, będące rozwinięciem zasadniczego : CO? - stanowią swoisty klucz do przeprowadzenia analizy podstawowej jednostki montaŝowej, jaką jest wmiksowane ujęcie, eksponowane w czasie realnym emisji lub rejestracji: lub wmontowane w procesie montaŝu własciwego. Tak się dzieje, gdy materiał z rejestracji z wielu kamer poddany zostaje montaŝowi. -Jakie informacje zawarte zostaną w ujęciu? -Jakie postacie zostaną przedstawione i jak będą działać fizycznie, psychologicznie? -Jakie będą ich dąŝenia i w jakie zaleŝności wchodzić będą z innymi postaciami lub przedmiotami? -Jak zostanie przedstawiona sytuacja i jakie będą relacje w stosunku do sytuacji poprzedzających i następujących? -Jak zostaną przedstawione stosunki przestrzenne w ramach ujęcia? - Jak zostanie zreprodukowany ruch międzyujęciowy? - Jaki przebieg czasowy uzyska ujęcie? Tworząc ZESTAWIENIA, kieruj się następującymi kryteriami: - Ujęcie następujące winno kontynuować opowiadanie poprzez: rozwój akcji, wzbogacenie treści, zmianę perspektywy. - Wielkość planu winna być zróŝnicowana w stosunku do ujęć sąsiednich.

17 - Punkt widzenia lub kąt widzenia kamery powinien być wyraziście róŝny w sąsiadujących ujęciach. - Powinna być zachowana kontynuacja ruchu z ujęcia poprzedzającego lub winien być przedstawiony róŝny od poprzedniego fragment ruchu wewnątrz kadrowego lub ruch kadru o tempie i dynamice zbliŝonej do znanej nam z poprzedniego ujęcia, bowiem przedwczesne zakończenie ujęcia dynamicznego powoduje u widza wraŝenie urwania akcji. Uwagi powyŝsze odnoszą się takŝe do realizacji audycji muzycznych, w których partytura stanowi obowiązujący szkielet strukturalny. Inscenizacja sceny Wielu realizatorów zaczyna opowiadanie od dalekiego lub pełnego planu. Dzięki temu ujawniają kontekst sytuacyjny, pozwalają widzowi uzyskać wiedzę na temat miejsca rozpoczynającej się akcji. Klasyczne zabiegi montaŝowe: plan pełny / średni / zbliŝenie/ średni / pełny - tworzą całą sekwencję i na jej bazie prowadzona jest narracja. Często tak zrealizowana klasyczna sekwencja zaczyna, albo kończy scenę. Światło i kolor Niezsynchronizowanie rodzaju światła i koloru powoduje przerwanie ciągłości. Te elementy ciągłości montaŝowej są pod kontrolą operatora obrazu, lecz jeśli zmiany następują pomiędzy ujęciami niezbędnymi do skonstruowania spójnego fragmentu narracji, wtedy dostarczają realizatorowi wielu problemów. Odpowiednie procedury techniczne są w stanie rozwiązać tego typu problemy tylko w ograniczonym zakresie. Kolor, mimo ogromnych postępów jakich dokonała technika w ostatnich latach, nie ma jeszcze zdecydowanie trwałej pozycji. Zresztą wszyscy utrzymują zgodnie, Ŝe nie wprowadza on rewolucyjnych metod do kompozycji filmu, jak to miało miejsce w wypadku dźwięku. Z drugiej strony liczne dyskusje doprowadziły do takiego wniosku: kolor podobnie jak inne elementy filmu nie moŝe być nastawiony na uzyskanie największej naturalności, lecz musi stać się raczej jednym ze środków ekspresji, podporządkowanym estetyce filmu. Op.cit Zadaniem montaŝysty jest dokonanie wyboru takich estetycznych i technologicznych zgrzytów. ujęć, by nie było po między nimi Tempo i rytm narracji Poprawne kształtowanie wizualizacji utworu muzycznego, wymaga od realizatora umiejętności wyboru odpowiednich ujęć i wyznaczenie, wynikającego z partyrury muzycznej, odpowiedniego miejsca miksu, decydujacego o rytmie i tempie narracji. Znalezienie właściwego punktu montaŝowego, miks lub cięcie (cut) w odpowiednim momencie, to

18 kulminacyjny moment decyzji dotyczącej styku dwóch ujęć, zrealizowanych w naturalnym następstwie czasowym, w tych samych warunkach zdjęciowych lub w dwóch róŝnych miejscach i róŝnym czasie. Dokładne określenie ich długości, co do jednej ramki-klatki, ma bezpośredni wpływ na tempo opowiadania akcji. Jest ono niezwykle waŝne dla opowiadania, lecz analiza jednej sklejki nie daje wiarygodnego obrazu. Dopiero po obejrzeniu całej sekwencji, czyli związanego treścią określonego ciągu ujęć, przedstawiających wszystkie aspekty wydarzenia ekranowego (przez analogię do technik edytorskich moŝemy sekwencję porównać z akapitem), moŝemy ocenić właściwości dynamiczne sceny. ZróŜnicowanie w natęŝeniu tempa i wynikający z takiego działania zmienny rytm narracji, dodają widowisku ekranowemu emocjonalnej wyrazistości. Szybkie tempo intensyfikuje przeŝycia, wolne natomiast pozwala odpocząć zmysłom, zwalnia reakcje, uspokaja, przygotowuje nas do kolejnego przyspieszenia akcji, na suspens, na zwrot dramaturgiczny. Tempo i rytm narracji to nie są cechy samoistne kształtowane wyłącznie w procesie realizacji. Są to właściwości zaleŝne od treści, sposobów jej artykulacji, stylistyki i charakteru zdjęć, jakości udźwiękowienia, sposobów inscenizacji i gry aktorskiej w fabule, i analogicznie w przekazach informacyjno dokumentalnych - metody obserwacji rzeczywistości i sposobu działania postaci rzeczywistych. W przypadku realizacji widowiska muzycznego, realizacja jest dokumentalnym zapisem rzeczywistej sytuacji scenicznej/estradowej, ale jej percepcja ma charakter asocjacji ekspresji muzycznej i wizualnych, świadomie rytmizowanych wrazeń. Nie interesują nas absolutne długości kaŝdego z ujęć: tym, co nas interesuje, są ich względne stosunki; ujęcie krótkie wmontowane między ujęcia bardzo krótkie będzie się wydawało długie; ujęcie długie wmontowane między ujęcia bardzo długie będzie wydawało się krótkie. W procesie postrzegania czas i ruch podlegają indywidualnej ocenie psychologicznej. Op.cit Nie ma potrzeby matematycznego wyliczania długości ujęć. WaŜne jest jednak, Ŝeby realizator dbał o odpowiednią długość ujęć kluczowych dla artykulacji treści. Jeśli są bardzo długie lub bardzo krótkie i nie zwierają wyrazistych oznak wzajemnych zaleŝności czasowych, naleŝy przeplatać je tak, aby została zachowana róŝnorodność. Nie respektowanie tej zasady grozi rozchwianiem rytmu, ekspresja przekazu zostaje zaburzona, staje się on nieciekawy a nawet nudny. Rytm zaleŝy równieŝ od zastosowanego przejścia pomiędzy ujęciami. Ostre cięcie w nieodpowiednim momencie, np.. na intensywnie postrzeganym ruchu, moŝe mieć charakter zgrzytu, widzowie będą zdezorientowani, dopóki kolejne ujęcie nie wyjaśni sytuacji. Łagodne przejście pomiędzy końcem ujęcia, a początkiem następnego nadaje jasności wypowiedzi. Przerwa w narracji oznacza upływ czasu lub teŝ

19 zmianę miejsca akcji. Powolne zaciemnienie ujęcia często uŝywa się na końcu fragmentu opowiadania. Taki zabieg techniczny powoduje, ze zakończona sekwencja uzyskuje wybrzmienie. Mamy wtedy pewność, Ŝe coś właśnie się zakończyło, a zaraz po pauzie nastąpi kontynuacja. Zaciemnienie na końcu sekwencji rozjaśnienie na początku nowej jest figurą montaŝową wymyśloną w początkach kina niemego i do dziś stosowaną. Czasem uŝywa się teŝ technicznego efektu kurtynki/ roletki/ rastry, choć najczęściej realizatorzy po prostu rozdzielają ujęcia za pomocą najlepszego zabiegu ciecia, nawet gdy pauzą jest kilkusekundowy czarny blank. Zrozumienie istoty narracji oraz emocjonalnego wydźwięku sceny powoduje, iŝ realizator podąŝając za akcją, moduluje ją, klaryfikuje oraz intensyfikuje. Musi sam zdecydować, jak długie powinno być ujęcie, jak modelować scenę, by osiągnąć zamierzony efekt. Narzędzia intensyfikujące akcję to: ciecie i przebitki lub przeciwnie kontynuacja, w planie w pełni pokazującym intencjonalne działania postaci. SŁYSZEĆ OBRAZ I WIDZIEĆ DŹWIĘK!!! - to warunek zrozumienia twórczych moŝliwości sztuki montaŝu, którego specyficznym przejawem jest realizacja telewizyjna w czasie rzeczywistym. Za pomocą wielokanałowego miksera wizyjnego, pozwalającego na pracę w systemach multicamera moŝemy zaproponować widzowi atrakcyjne widowisko muzyczne, bowiem ciekawa i dobrze wykonana kompozycja muzyczna moŝe być znakomitą inspiracją dla stworzenia atrakcyjnej wizualizacji, pokazującej więcej niŝ moŝna zobaczyć z jednego, konkretnego miejsca widowni. Innym wariantem telewizyjnej realizacji muzycznej jest inscenizowanie jej w warunkach naturalnych, treściowo związanach z charakterem, genezą czy treścią utworu muzycznego. Doskonałym tego przykładem są realizacje operowe F.Zefirellego czy A.Andermana. Oto schematy róŝnych układów orkiestrowych, przydatne do przygotowywanie szkiców scenariuszowych i scenopisów.

20

Rejestracja przekazu ekranowego czyli o tworzeniu struktury audiowizualnej w czasie rzeczywistym

Rejestracja przekazu ekranowego czyli o tworzeniu struktury audiowizualnej w czasie rzeczywistym Widzieć dźwięk i słyszeć obraz Witold Lutosławski Rejestracja przekazu ekranowego czyli o tworzeniu struktury audiowizualnej w czasie rzeczywistym dla redaktorów tv, realizatorów i montaŝystów Autor: STANISŁAW

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych (SNTM)

Regulamin organizacyjny Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych (SNTM) Regulamin organizacyjny Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych (SNTM) Rozdział 1 Cele i zadania 1 1. Celem Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych jest wspomaganie procesów edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego S Y L A B U S MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013 1. NAZWA PRZEDMIOTU polska/angielska 2. KOD PRZEDMIOTU Dramaturgia / Dramaturgy 3. KIERUNEK Reżyseria dramatu WYDZIAŁ 4. SPECJALNOŚĆ Reżyseria

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

-etapy powstawania filmu;

-etapy powstawania filmu; NR ROBOCZA NAZWA SPOTKANIA 1 ORGANIZACYJNE -czym jest film?; ETAPY PRODUKCJI FILMOWEJ ZAGADNIENIA DO PRZYGOTOWANIA -etapy powstawania filmu; TEMATY SPOTKANIA - czym jest AKRF FOSA, - zasady działania klubu,

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu jednolitych studiów na kierunku aktorstwo absolwent powinien:

Po ukończeniu jednolitych studiów na kierunku aktorstwo absolwent powinien: Załącznik nr 1 do uchwały nr 99/2012 z dnia 16 kwietnia 2012 r. Opis kierunkowych efektów kształcenia AKTORSTWO objaśnienie oznaczeń w symbolach: K- kierunkowe efekty kształcenia U- kategoria umiejętności

Bardziej szczegółowo

Wydział Radia i Telewizji im. K. Kieślowskiego Rok akademicki 2015/2016 Kryterium zakres kwalifikacji Załącznik nr 1

Wydział Radia i Telewizji im. K. Kieślowskiego Rok akademicki 2015/2016 Kryterium zakres kwalifikacji Załącznik nr 1 WYDZIAŁ RADIA I TELEWIZJI im. K. Kieślowskiego v Realizacja obrazu filmowego, telewizyjnego i fotografia studia jednolite magisterskie Warunkiem przystąpienia do I etapu jest złożenie: Obowiązkowo minimum

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY PROJEKTU (poniższe dane wypełnia Ekspert)

KRYTERIA OCENY PROJEKTU (poniższe dane wypełnia Ekspert) Załącznik nr Do Regulaminu Regionalnego Funduszu Filmowego Poznań Tytuł filmu Reżyser. Autor scenariusza. Producent (wnioskodawca). KARTA OCENY PROJEKTU Regionalny Fundusz Filmowy Poznań Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu "Radio Merkury" S.A. - rozszczepienie Piła Plany programowe na 2015 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu Radio Merkury S.A. - rozszczepienie Piła Plany programowe na 2015 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu "Radio Merkury" S.A. - rozszczepienie Piła Plany programowe na 2015 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) 98:40:00

Bardziej szczegółowo

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową.

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. Klub Otwartej Kultury w ramach projektu Patriotyzm Jutra Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. 1. Gatunki filmu animowanego. rysunkowy lalkowy wycinankowy plastelinowy animacja 3D

Bardziej szczegółowo

A. Prace indywidualne - dwie do wyboru z trzech: B. Prace indywidualne lub zespołowe - dwie do wyboru z trzech:

A. Prace indywidualne - dwie do wyboru z trzech: B. Prace indywidualne lub zespołowe - dwie do wyboru z trzech: Nazwa przedmiotu KREACJA DŹWIĘKU W FORMACH AUDIOWIZUALNYCH * Forma zajęć wykład grupy Zajęcia indywidualne godz. 120 liczba semestrów 4 rok I; II forma zaliczenia egzamin Cel nauczania Nabycie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r.

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Studia pierwszego stopnia profil praktyczny (Tabela efektów specjalnościowych i ich odniesień do efektów kierunkowych)

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 99 5818 Poz. 580 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r.

Dziennik Ustaw Nr 99 5818 Poz. 580 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 99 5818 Poz. 580 Na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 i Nr 85, poz. 459) zarządza się, co następuje:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 "Teatr pojmowany jako dzieło sztuki teatralnej powinien rozszerzać horyzont umysłowy dziecka,

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik

Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik (Polski lektor młodego pokolenia. Najczęściej można usłyszeć go w reklamach telewizyjnych, radiowych,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI. z dnia 27 kwietnia 2011 r. Dz.U. Nr 99, poz. 580 Dz.U. Nr 222, poz. 1331 ROZPORZĄDZENIE KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI z dnia 27 kwietnia 2011 r. w sprawie terminów przedkładania oraz zakresu planów finansowo-programowych

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Lublinie - rozszczepienie - Zamość, Plany programowe na 2017 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Lublinie - rozszczepienie - Zamość, Plany programowe na 2017 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Lublinie - rozszczepienie - Zamość, Plany programowe na 2017 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) 82:20:00 UWAGA: Jeśli dana

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu "Radio Merkury" S.A. - rozszczepienie Leszno Plany programowe na 2015 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu Radio Merkury S.A. - rozszczepienie Leszno Plany programowe na 2015 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu "Radio Merkury" S.A. - rozszczepienie Leszno Plany programowe na 2015 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) UWAGA:

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Załącznik nr 41 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia pierwszego stopnia trwają nie krócej niŝ 6 semestrów. Liczba godzin zajęć nie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KOŁA POLONISTYCZNO-TEATRALNEGO DLA KLAS IV - V SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PROGRAM KOŁA POLONISTYCZNO-TEATRALNEGO DLA KLAS IV - V SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM KOŁA POLONISTYCZNO-TEATRALNEGO DLA KLAS IV - V SZKOŁY PODSTAWOWEJ Opracowała: Sylwia Roś 1 Wstęp Program ten przeznaczony jest dla uczniów kl. IV - V szkoły podstawowej, do realizacji w ramach

Bardziej szczegółowo

wyniki oglądalności -15,3% +17,4% +7,5% 0,98 0,83 0,83 0,77 1,0% 0,5% 0% 2012 2013 2014 2015

wyniki oglądalności -15,3% +17,4% +7,5% 0,98 0,83 0,83 0,77 1,0% 0,5% 0% 2012 2013 2014 2015 jesień2015 Polsat News Polsat News od początku nadawania jest najdynamiczniej rozwijającym się kanałem informacyjnym w Polsce. Wystarczyło 6 lat, aby Polsat News zapewnił sobie stałe miejsce w gronie najważniejszych

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie

EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie AUTORKI PROGRAMU: Jolanta Horosin-Klamra, Izabela Stańdo OGÓLNE ZAŁOZENIA PROGRAMU: Program

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Katowicach - rozszczepienie na Bielsko i subregion bielski Plany programowe na 2016 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Katowicach - rozszczepienie na Bielsko i subregion bielski Plany programowe na 2016 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Katowicach - rozszczepienie na Bielsko i subregion bielski Plany programowe na 2016 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) 175:15:00

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 Spis treści Wprowadzenie... 13 Rozdział I Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 1.1. Biblioteka jako audytorium... 22 1.1.1. Biblioteka publiczna... 23 1.1.1.1. Typy czytelników...

Bardziej szczegółowo

Opis programu OpiekunNET. Historia... Architektura sieciowa

Opis programu OpiekunNET. Historia... Architektura sieciowa Opis programu OpiekunNET OpiekunNET jest pierwszym na polskim rynku systemem filtrującym nowej generacji. Jako program w pełni sieciowy oferuje funkcje wcześniej niedostępne dla programów kontrolujących

Bardziej szczegółowo

IP Instytucje Pośredniczące. Z uwagi na złoŝoność procesu realizacji PI i PWP, wymagającego zaangaŝowania takŝe innych podmiotów w szczególności ROEFS

IP Instytucje Pośredniczące. Z uwagi na złoŝoność procesu realizacji PI i PWP, wymagającego zaangaŝowania takŝe innych podmiotów w szczególności ROEFS Konsultacje dokumentu Działania informacyjno-promocyjne na rzecz projektów innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej PO KL. Rekomendacje Krajowej Instytucji Wspomagającej dla Instytucji Pośredniczących

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH)

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) Ocena niedostateczna Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna nie zdobył podstawowych wiadomości i umiejętności;

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PROGRAMOWE rozpowszechnianie programu telewizyjnego drogą rozsiewczą naziemną lub satelitarną

INFORMACJE PROGRAMOWE rozpowszechnianie programu telewizyjnego drogą rozsiewczą naziemną lub satelitarną Nr wniosku INFORMACJE PROGRAMOWE rozpowszechnianie programu telewizyjnego drogą rozsiewczą naziemną lub satelitarną Data przyjęcia droga naziemna / satelitarna* A. Wnioskodawca A.1 Nazwa wnioskodawcy A.1

Bardziej szczegółowo

Charakter aktywności. 10 skojarzeń do obrazka Jeżeli to nie jest ogród, to jest to. Stymulowanie myślenia i twórczości dziecka poprzez obraz

Charakter aktywności. 10 skojarzeń do obrazka Jeżeli to nie jest ogród, to jest to. Stymulowanie myślenia i twórczości dziecka poprzez obraz Charakter aktywności Stymulowanie myślenia i twórczości dziecka poprzez obraz dr Elżbieta Płóciennik Odtwórczy dziecko odwzorowuje obserwowany świat i powiela zachowania wzorców osobowych a odtwórcza aktywność

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ORGANIZACJI PRODUKCJI FILMOWEJ I TELEWIZYJNEJ

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ORGANIZACJI PRODUKCJI FILMOWEJ I TELEWIZYJNEJ Załącznik nr 5 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ORGANIZACJI PRODUKCJI FILMOWEJ I TELEWIZYJNEJ SYMBOL CYFROWY 313[07] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien

Bardziej szczegółowo

Ogólna tematyka zajęć w klasie II

Ogólna tematyka zajęć w klasie II Ogólna tematyka zajęć w klasie II Przygotowanie uczniów do udziału w przedstawieniu teatralnym. Udział w przedstawieniu teatralnym. Wizyta w pracowni lalkarza - zapoznanie się ze sposobami wykonania różnych

Bardziej szczegółowo

Kierunki studiów - uczelnie - studia reżyseria

Kierunki studiów - uczelnie - studia reżyseria studia artystyczne, kierunek: REŻYSERIA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Historia

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z zajęd artystycznych (plastyka) w klasie drugiej gimnazjum KONTRAKT Z UCZNIAMI

Przedmiotowy System Oceniania z zajęd artystycznych (plastyka) w klasie drugiej gimnazjum KONTRAKT Z UCZNIAMI Przedmiotowy System Oceniania z zajęd artystycznych (plastyka) w klasie drugiej gimnazjum KONTRAKT Z UCZNIAMI 1. Kontrakt z uczniami jest ustalany na pierwszych zajęciach lekcyjnych z przedmiotu i uwzględnia

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Koszalinie "Radio Koszalin" S.A. - rozszczepienie Słupsk Plany programowe na 2015 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Koszalinie Radio Koszalin S.A. - rozszczepienie Słupsk Plany programowe na 2015 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Koszali "Radio Koszalin" S.A. - rozszczepie Słupsk Plany programowe na 2015 r. Roczny emisji programu (liczba godzin) 1478:00:00 UWAGA:

Bardziej szczegółowo

Metody dynamicznej prezentacji kartograficznej

Metody dynamicznej prezentacji kartograficznej Czterej pancerni i Paweł J. Kowalski Metody dynamicznej prezentacji kartograficznej wykład 5 ziemniaki slajd 2 z 30 Geoprzedstawienie dynamiczne definicja: Animacja... obrazowo-znakowe przedstawienie Ziemi

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ

PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ Nazwa Kierownik Miejsce realizacji Liczba i rodzaj odbiorców Okres realizacji Rok szkolny 2009/2010 Osiągane cele SPRAWOZDANIE Z PROJEKTU PROFILAKTYCZNEGO PROGRAM PROFILAKTYCZNY

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA*MEDIALNE* W*PROFESJONALNYM*STUDIU*TELEWIZYJNYM*

SZKOLENIA*MEDIALNE* W*PROFESJONALNYM*STUDIU*TELEWIZYJNYM* SZKOLENIAMEDIALNE WPROFESJONALNYMSTUDIUTELEWIZYJNYM Któżlepiejpotrafiszkolić ZKOMUNIKACJIMEDIALNEJIWYSTĄPIEŃPUBLICZNYCH niżznanidziennikarze? Proponujemyszkoleniamedialneizwystąpieńpublicznychzudziałem

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW W KOMPUTEROWYM SYMULATORZE DZIAŁANIA PRZEDSIĘBIORSTWA

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW W KOMPUTEROWYM SYMULATORZE DZIAŁANIA PRZEDSIĘBIORSTWA Wydział Informatyki i Zarządzania STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW W KOMPUTEROWYM SYMULATORZE DZIAŁANIA PRZEDSIĘBIORSTWA Dr Agnieszka Bojnowska Symulacja komputerowa Gra pojęcie wieloznaczne - forma współzawodnictwa

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Arteterapia Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Formy terapii przez sztukę wspomagające biblioterapię W działaniach biblioterapeutycznych przydatne są również inne formy terapii, wykorzystujące

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 31 lipca 2006 r. ZBIGNIEW CIEŚLAK

Warszawa, 31 lipca 2006 r. ZBIGNIEW CIEŚLAK Warszawa, 31 lipca 2006 r. ZBIGNIEW CIEŚLAK Profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz Uniwersytetu Warszawskiego EKSPERTYZA PRAWNA Dot. interpretacji i praktycznego stosowania art. 4 pkt.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY:

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Podstawowe kryteria oceny osiągnięć ucznia: 1. Opanowanie podstawowego warsztatu plastycznego. 2. Znajomość

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Iv. Kreatywne. z mediów

Iv. Kreatywne. z mediów Iv. Kreatywne korzystanie z mediów Edukacja formalna dzieci Kreatywne korzystanie z mediów [ 45 ] Zagadnienia Wychowanie przedszkolne Szkoła podstawowa, klasy 1-3 Szkoła podstawowa, klasy 4-6 Tworzenie

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PROGRAMOWE - rozpowszechnianie programu telewizyjnego drogą rozsiewczą naziemną lub satelitarną

INFORMACJE PROGRAMOWE - rozpowszechnianie programu telewizyjnego drogą rozsiewczą naziemną lub satelitarną Nr wniosku INFORMACJE PROGRAMOWE - rozpowszechnianie programu telewizyjnego drogą rozsiewczą naziemną lub satelitarną Data przyjęcia droga naziemna / satelitarna* A. Wnioskodawca A.1 Nazwa wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Lidia Derfert-Wolf Biblioteka Główna Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy e-mail: lidka@utp.edu.pl III seminarium z cyklu INFOBROKER:

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA IM. STANISŁAWA STASZICA W TUCHOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLAS IV VI

SZKOŁA PODSTAWOWA IM. STANISŁAWA STASZICA W TUCHOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLAS IV VI SZKOŁA PODSTAWOWA IM. STANISŁAWA STASZICA W TUCHOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLAS IV VI Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia

Bardziej szczegółowo

Radio Olsztyn SA - Program w języku ukraińskim (99,6 MHz) z nadajnika w Miłkach Plany programowe na 2015 r.

Radio Olsztyn SA - Program w języku ukraińskim (99,6 MHz) z nadajnika w Miłkach Plany programowe na 2015 r. Nr (tak jak w załączniku nr 1) Radio Olsztyn SA - Program w języku ukraińskim (99,6 MHz) z nadajnika w Miłkach Plany programowe na 2015 r. Roczny czas emisji programu (liczba godzin) 138:40:00 UWAGA: Jeśli

Bardziej szczegółowo

USTAWIENIA KAMERY FILMOWEJ SKRÓT ZAJĘĆ:

USTAWIENIA KAMERY FILMOWEJ SKRÓT ZAJĘĆ: Spotkanie organizacyjne I: 1. Przedstawienie scenariusza zajęć. 2. Prezentacja sprzętu audio-video wykorzystywanego podczas zajęć - (kamera Sony HVR-Z1E, kamera GoPro Black 3, slidcamera, statyw trójnożny

Bardziej szczegółowo

Zakochana Warszawa. Projekt z zakresu animacji kultury dla młodzieŝy niepełnosprawnej intelektualnie. Scenariusz projektu.

Zakochana Warszawa. Projekt z zakresu animacji kultury dla młodzieŝy niepełnosprawnej intelektualnie. Scenariusz projektu. Zakochana Warszawa Projekt z zakresu animacji kultury dla młodzieŝy niepełnosprawnej intelektualnie Scenariusz projektu Organizator "Projekt realizowany w ramach programu Akademia Orange. Materiał jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH. Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form:

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH. Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form: WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form: 1) Wypowiedź ustna (przemówienie na wybrany temat) Przemówienie jest oceniane

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu - rozszczepienie Konin Plany programowe na 2016 r.

Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu - rozszczepienie Konin Plany programowe na 2016 r. Nr audycji (tak jak w załączniku nr 1) Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Poznaniu - rozszczepienie Konin Plany programowe na 2016 r. UWAGA: Jeśli dana audycja będzie zbudowana z elementów należących

Bardziej szczegółowo

* Załączniki do PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO w Szkole Podstawowej nr 1 im. Henryka Sienkiewicza w Zielonej Górze

* Załączniki do PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO w Szkole Podstawowej nr 1 im. Henryka Sienkiewicza w Zielonej Górze * Załączniki do PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO w Szkole Podstawowej nr 1 im. Henryka Sienkiewicza w Zielonej Górze KRYTERIA OCENY OPOWIADANIA Realizacja tematu (0-7 p.) 1. Zgodność

Bardziej szczegółowo

PSO ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE

PSO ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE PSO ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE /muzyka/ II I obszar oceniania Ocenie podlegają wiedza i umiejętności określone programem nauczania oraz następujące formy aktywności ucznia: czynne uczestniczenie w zajęciach,

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot Opowieści nocy reż. Michel Ocelot 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Jak powstaje film? 2. Karta pracy. (str. 5) MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI SCENARIUSZ LEKCJI Opracowała: Paulina

Bardziej szczegółowo

POLSKIE RADIO S.A., program POLSKIE RADIO RYTM, konc. Nr 535/2013-R Plany programowe na 2016 r.

POLSKIE RADIO S.A., program POLSKIE RADIO RYTM, konc. Nr 535/2013-R Plany programowe na 2016 r. Nr audycji (tak jak w załączniku nr 1) PR Rytm - Arkusz zbiorczy - str. 1 Roczny czas emisji programu (liczba godzin) Roczny czas emisji specjalizacji (liczba godzin programu w 8784:: 6222:: godzinach

Bardziej szczegółowo

cele ogólne: Uczniowie zapoznają się historią gatunku filmowego, jakim jest animacja.

cele ogólne: Uczniowie zapoznają się historią gatunku filmowego, jakim jest animacja. Scenariusz lekcji Nr 1 temat lekcji: Historia filmu animowanego cele ogólne: Uczniowie zapoznają się historią gatunku filmowego, jakim jest animacja. Uczeń potrafi wymienić 3 nazwiska twórców światowej

Bardziej szczegółowo

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania Plastyka Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania ocena celująca - dysponuje wiedzą i umiejętnościami znacznie wykraczającymi poza wymagania edukacyjne sformułowane dla jego poziomu; - sprawnie, świadomie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KOŁA FOTOGRAFICZNEGO. prowadząca: mgr Aleksandra Sieja

PROGRAM KOŁA FOTOGRAFICZNEGO. prowadząca: mgr Aleksandra Sieja PROGRAM KOŁA FOTOGRAFICZNEGO prowadząca: mgr Aleksandra Sieja 1. WSTĘP Ideą programu koła fotograficznego jest rozwijanie zainteresowań artystycznych uczniów. Obejmuje on treści zawarte w podstawie programowej

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Psychofizjologia Widzenia 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

OD SCENARIUSZA DO RECENZJI INNY SŁOWNIK FILMOWY

OD SCENARIUSZA DO RECENZJI INNY SŁOWNIK FILMOWY OD SCENARIUSZA DO RECENZJI INNY SŁOWNIK FILMOWY ZACZYNAMY OD... Adaptacja (łac. adaptatio przystosowanie) przetworzenie dzieła sztuki lub publikacji do odbioru za pomocą innego środka przekazu niż to planowano

Bardziej szczegółowo

Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem

Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem Opis Dwudniowe szkolenie prowadzone jest przez znakomitego eksperta, Pana Macieja Orłosia. Uczestnicząc w szkoleniu, mają Państwo

Bardziej szczegółowo

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy Definicje owanie i symulacja owanie zastosowanie określonej metodologii do stworzenia i weryfikacji modelu dla danego rzeczywistego Symulacja zastosowanie symulatora, w którym zaimplementowano model, do

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 sierpnia 2006 r. Szanowny Pan Andrzej Panasiuk Wiceprezes Urzędu Zamówień Publicznych Al. Szucha 2/4 00-582 Warszawa

Warszawa, dnia 10 sierpnia 2006 r. Szanowny Pan Andrzej Panasiuk Wiceprezes Urzędu Zamówień Publicznych Al. Szucha 2/4 00-582 Warszawa Warszawa, dnia 10 sierpnia 2006 r. Szanowny Pan Andrzej Panasiuk Wiceprezes Urzędu Zamówień Publicznych Al. Szucha 2/4 00-582 Warszawa Sygn.akt: PISF DP/03/130/06 W odpowiedzi na stanowisko Pana Prezesa

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w gimnazjum Klasa I

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w gimnazjum Klasa I Przedmiotowy system oceniania z plastyki w gimnazjum Klasa I Specyfika oceny z plastyki polega na wypadkowej oceny ze sprawności humanistycznej w zakresie dziejów sztuki oraz postawy i działalności twórczej

Bardziej szczegółowo

1. D 2. B 3. D 4. B 5. C 6. C 7. C 8. D 9. D 10. C 11. A 12. B 13. D 14. A 15. B 16. C 17. D 18. D 19. A 20. B

1. D 2. B 3. D 4. B 5. C 6. C 7. C 8. D 9. D 10. C 11. A 12. B 13. D 14. A 15. B 16. C 17. D 18. D 19. A 20. B KLUCZ ODPOWEDZ DO ZADAŃ ZAMKNĘTYCH ZAMESZCZONYCH W MATERAŁACH ĆWCZENOWYCH W teatrze Numer zadania Odpowiedź. D. B 3. D 4. B 5. C 6. C 7. C 8. D 9. D 0. C. A. B 3. D 4. A 5. B 6. C 7. D 8. D 9. A 0. B Numer

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH DLA KLASY III GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W ŻALINOWIE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH DLA KLASY III GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W ŻALINOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH DLA KLASY III GIMNAZJUM IM. JANA PAWŁA II W ŻALINOWIE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Nauczanie zajęć artystycznych w klasie III w roku szkolnym 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Komisja Jakości Usług Szkoleniowych PREAMBUŁA

Komisja Jakości Usług Szkoleniowych PREAMBUŁA PREAMBUŁA Polski rynek szkoleń jest bardzo zróŝnicowany jeśli chodzi o poziom oferowanych usług. Promując ideę uczenia się przez całe Ŝycie chcemy teŝ dbać o ciągłe podnoszenie jakości oferowanych usług

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, który w zakresie swych kompetencji polonistycznych spełnia wszystkie wymagania jak na ocenę bardzo dobrą,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH W GIMNAZJUM kl.3. Oceny wystawiane w trakcie roku szkolnego dotyczą następujących form

KRYTERIA OCENIANIA ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH W GIMNAZJUM kl.3. Oceny wystawiane w trakcie roku szkolnego dotyczą następujących form KRYTERIA OCENIANIA ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH W GIMNAZJUM kl.3 Na zajęciach artystycznych bieżącej ocenie podlega: -przygotowanie do lekcji, -aktywne uczestnictwo w zajęciach, -zdolnośd analizy i syntezy zadao,

Bardziej szczegółowo

Prawny wymiar produkcji filmowej

Prawny wymiar produkcji filmowej Prawny wymiar produkcji filmowej Nasz Zespół Prawa Własności Intelektualnej, dzięki wiedzy i doświadczeniu wyniesionemu ze współpracy ze środowiskiem filmowym i medialnym, oferuje profesjonalne wsparcie

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKA JEDNOSTKA WDRAśANIA PROGRAMÓW UNIJNYCH ul. Jagiellońska 74 03 301 Warszawa. Uczestnicy postępowania o udzielnie zamówienia publicznego

MAZOWIECKA JEDNOSTKA WDRAśANIA PROGRAMÓW UNIJNYCH ul. Jagiellońska 74 03 301 Warszawa. Uczestnicy postępowania o udzielnie zamówienia publicznego Warszawa, dnia 26.03.2008 r. MAZOWIECKA JEDNOSTKA WDRAśANIA PROGRAMÓW UNIJNYCH ul. Jagiellońska 74 03 301 Warszawa WIPW/ZP/U-335-25/08 Uczestnicy postępowania o udzielnie zamówienia publicznego Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Raportów o Stanie Kultury

Raportów o Stanie Kultury Raport został opracowany na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako jeden z Raportów o Stanie Kultury, podsumowujących zmiany, jakie dokonały się w sektorze kultury w Polsce w ciągu

Bardziej szczegółowo