AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie PRACA DOKTORSKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie PRACA DOKTORSKA"

Transkrypt

1 AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Metali Nieżelaznych Zakład Chemii Fizycznej i Elektrochemii PRACA DOKTORSKA mgr inż. Remigiusz Kowalik Określanie warunków elektrochemicznego otrzymywania ZnSe z roztworów wodnych. Promotor: Prof. dr hab. inż. Krzysztof Fitzner Kraków 2006

2 Mojej żonie Edycie

3 Składam serdeczne podziękowania Panu Profesorowi Krzysztofowi Fitznerowi za opiekę naukową oraz wsparcie podczas realizacji niniejszej pracy. Dziękuje Pracownikom Zakładu Chemii Fizycznej i Elektrochemii, koleżankom i kolegom Wydziału Metali Nieżelaznych oraz wszystkim, którzy wspierali mnie w realizacji mojej pracy. Remigiusz Kowalik

4 SPIS TREŚCI 1. WYKAZ SYMBOLI WSTĘP PRZEGLĄD LITERATURY: Właściwości ZnSe Metody otrzymywania cienkich powłok półprzewodnikowych Elektrochemiczne otrzymywanie związków półprzewodnikowych Elektrochemiczne otrzymywanie cienkich powłok ZnSe Podsumowanie przeglądu literaturowego CEL PRACY METODYKA POMIARÓW Elektrolit Naczyńka elektrochemiczne Elektroda pracująca Aparatura WYNIKI Analiza teoretyczna możliwości otrzymywania ZnSe metodą elektrochemiczną Mechanizm i kinetyka reakcji katodowych przebiegających w roztworze kwasu selenowego(iv) Mechanizm i kinetyka reakcji elektrodowych przebiegających w roztworze siarczanu(vi) cynku Mechanizm i kinetyka reakcji elektrodowych przebiegających w roztworze kwasu selenowego(iv) i siarczanu(vi) cynku Wpływ parametrów elektrolizy na skład i morfologię otrzymywanych powłok ZnSe Wpływ stężenia H 2 SeO Wpływ stężenia ZnSO Wpływ temperatury elektrolitu DYSKUSJA WYNIKÓW WNIOSKI KOŃCOWE BIBLIOGRAFIA INFORMACJE

5 1. Wykaz symboli % at. stężenie atomowe a aktywność A powierzchnia elektrody, cm 2 f częstotliwość, Hz E potencjał elektrody, V E potencjał równowagowy elektrody, V F stała Faradaya, 96485,31 C/mol o Δ G 298 standardowa entalpia swobodna, J/mol R stała gazowa, 8, J/K*mol NEW normalna elektroda wodorowa NEK nasycona elektroda kalomelowa m masa, g M masa molowa, g/mol q ładunek elektryczny, C T temperatura, K z liczba elektronów ρ gęstość, g/cm 3 μ moduł sprężystości poprzecznej, Pa 2

6 2. Wstęp Ze względu na swoje zastosowanie w elektronice szerokim zainteresowaniem cieszą się szerokopasmowe półprzewodniki typu II-VI. Mogą one być wykorzystywane jako materiały do konstrukcji diod elektroluminescencyjnych, laserów półprzewodnikowych czy detektorów światła. Materiały te mogą zostać użyte do produkcji urządzeń do zapisu informacji, wyświetlaczy i płaskich ekranów telewizyjnych, a także do produkcji heterozłączowych ogniw fotowoltaicznych [1-8]. Tak duże możliwości zastosowania tych materiałów powodują konieczność opracowania nowych metod wytwarzania układów półprzewodnikowych, a w szczególności cienkich powłok o pożądanych parametrach. Obecnie powłoki półprzewodnikowe otrzymuje się przede wszystkim z fazy gazowej. Stosuję się tutaj zarówno chemiczne (CVD chemical vapour deposition), jak i fizyczne (PVD - physical vapour deposition) procesy nanoszenia warstw z fazy gazowej, oraz ich poszczególne odmiany [1, 6, 8, 9]. Powyższe techniki dają bardzo duże możliwości otrzymywania powłok wysokiej jakości na bazie związków międzymetalicznych. Jednak ciągle barierą do powszechnego ich stosowania jest wysoki koszt aparatury niezbędnej do produkcji oraz bardzo wysoki poziom zaawansowania tych technologii, co wymaga wysoko wykwalifikowanej kadry. Otrzymywanie powłok półprzewodnikowych metodami elektrochemicznymi jest znacznie rzadziej rozpowszechnione. Należy tutaj podkreślić, że elektrolityczne metody nakładania powłok są powszechnie stosowane w przypadku warstw metalicznych. Do ich największych zalet należą: możliwość pokrywania dużych powierzchni, także nieregularnych (porowatych), duża równomierność otrzymywanych powłok, możliwość otrzymywania powłok żądanej grubości, duża czystość nakładanych powłok, dobra przyczepność powłok, duża szybkość nakładania powłok, możliwość precyzyjnego kontrolowania procesu osadzania i przede wszystkim brak konieczności ponoszenia dużych nakładów finansowych. Obecnie wiele ośrodków badawczych prowadzi badania nad poznaniem mechanizmów i kinetyki syntezy związków półprzewodnikowych metodami elektrochemicznymi, co w rezultacie ma zaowocować opracowaniem technologii 3

7 elektrochemicznego otrzymywania takich powłok [20-24]. Kluczowymi problemami są tutaj możliwość otrzymania związków półprzewodnikowych o określonej stechiometrii oraz jak najlepszej strukturze. Właściwości te decydują o parametrach elektrycznych i optycznych otrzymywanych powłok, a tym samym o ich walorach aplikacyjnych. Powyższe badania znacznie poszerzają wiedzę na temat elektrochemii półprzewodników i zjawisk zachodzących na granicy faz półprzewodnik-elektrolit, co sprzyja rozwojowi tej dziedziny elektrochemii. Należy tutaj nadmienić, że wraz z jej rozwojem pojawiły się nowe możliwości aplikacyjne dla półprzewodników: przetwarzanie energii słonecznej na elektryczną za pomocą ogniw fotoelektrochemicznych, oczyszczanie powietrza i wody z wykorzystaniem fotokatalitycznych właściwości półprzewodników czy wzbudzające obecnie największe zainteresowanie elektrochemiczne kondensatory i baterie. 4

8 3. Przegląd literatury: 3.1. Właściwości ZnSe Półprzewodniki z grupy II-VI stanowią bardzo interesującą grupę materiałów, które ze względu na swoje właściwości optoelektroniczne są w centrum zainteresowań przemysłu elektronicznego. Tworzą je związki powstałe na bazie pierwiastków z grup II (Zn, Cd, Hg) i VI (O, S, Se, Te). Rys. 1 Układ fazowy Zn Se Przykładem takiego związku jest selenek cynku. Cynk i selen tworzą tylko jeden związek międzymetaliczny o stechiometrii x Zn /x Se = 1 (Rys. 1) [25]. Krystalizuje on w układzie regularnym o strukturze sfalerytu (stała sieciowa wynosi 0,5668 nm), który jest stabilny w niższych temperaturach, lub heksagonalnym o strukturze wurcytu (stałe sieciowe wynoszą a=0,4003 nm i c=0,6540 nm), otrzymywany w wysokich temperaturach (Rys. 2) [1]. Przemiana alotropowa zachodzi w temperaturze 1425 C, a związek topi się w 1520 C [1, 2]. Wiązania chemiczne w ZnSe są jonowo kowalencyjne [2]. 5

9 Rys. 2. Komórka elementarna ZnSe o budowie a) sfalerytu b) wurcytu Parametry elektryczne, jak i optyczne fazy ZnSe, silnie zależą od metody otrzymywania. Parametrem, który wyróżnia ten półprzewodnik, jest jego przerwa energetyczna, która wynosi 2,67 ev [1], co odpowiada długości fali o kolorze zielononiebieskim i decyduje o jego możliwościach aplikacyjnych. Kryształy selenku cynku otrzymywane z fazy ciekłej lub gazowej w wysokich temperaturach są wysokooporowe, a ich oporność właściwa jest rzędu Ω*m. Wygrzewając kryształy ZnSe w ciekłym cynku ich oporność zmniejsza się do kilku setnych Ω*m. Ruchliwość elektronów w kryształach wynosi ok. 2* *10-2 m 2 /V*s, a koncentracja elektronów swobodnych jest rzędu cm -3 w temperaturze pokojowej [2] Metody otrzymywania cienkich powłok półprzewodnikowych Istnieje szereg metod otrzymywania powłok półprzewodnikowych. Techniki otrzymywania półprzewodnikowych związków międzymetalicznych są dokładnie omówione w literaturze [8, 9]. Istnieje także wiele przykładów opisujących metody otrzymywania powłok z selenku cynku: fizyczne naparowywanie z fazy gazowej [10] chemiczne naparowywanie z fazy gazowej [11] 6

10 niskociśnieniowe chemiczne naparowywanie z fazy gazowej [12] chemiczne naparowywanie z fazy gazowej z zastosowaniem związków metaloorganicznych [13] epitaksja z wiązki molekularnej [14] epitaksja z wiązki molekularnej z zastosowaniem związków metaloorganicznych [15] fotoepitaksja z wiązki molekularnej z zastosowaniem związków metaloorganicznych [16] pulsowa epitaksja z wiązki molekularnej [17] rozpylanie magnetronowe [18] bezprądowe osadzanie powłok z roztworów wodnych [19] 3.3. Elektrochemiczne otrzymywanie związków półprzewodnikowych. Rozwój fizyki półprzewodników i technologii przyrządów półprzewodnikowych przyczynił się do powstania nowej dziedziny elektrochemii elektrochemii półprzewodników. Związane jest to między innymi z możliwością otrzymywania materiałów półprzewodnikowych tą metodą, a także ich obróbką w celu uzyskania określonych właściwości lub struktur (trawienie, polerowanie, pasywacja półprzewodników). Metody elektrochemiczne stosuje się także do badań właściwości otrzymanych półprzewodników, np.: fotoelektrochemiczne metody stosowane do pomiaru pojemności granicy faz: półprzewodnik elektrolit (reaktancji pojemnościowej), elektroluminescencji, fotoluminescencji, absorpcji, współczynnika odbicia, potencjału płaskiego czy wyznaczania gęstości nośników ładunków. Elektrochemiczna metoda osadzania powłok posiada bardzo wiele zalet. Należą do nich: możliwość pokrywania dużych powierzchni, także nieregularnych (porowatych) duża równomierność otrzymywanych powłok możliwość otrzymywania powłok żądanej grubości duża czystość nakładanych powłok 7

11 dobra przyczepność powłok duża szybkość nakładania powłok możliwość precyzyjnego kontrolowania procesu osadzania (Rys. 3) niski koszt aparatury parametry elektrody pracującej: materiał elektrody powierzchnia elektrody geometria elektrody stan powierzchni elektrody: o obróbka mechaniczna o obróbka chemiczna i elektrochemiczna parametry elektryczne: potencjał natężenie prądu ilość ładunku elektrycznego materiał przeciwelektrody: anoda nieroztwarzalna anoda roztwarzalna parametry elektrolitu: stężenie reagentów (jonów potencjałotwórczych) stężenie składników elektrolitu wspomagającego ph stężenie składników dodatkowych: o związki kompleksujące o substancje blaskotwórcze o dodatki wyrównujące o modyfikatory struktury o środki zwilżające o inhibitory o katalizatory rozpuszczalnik: o woda o substancje organiczne o sole stopione parametry zewnętrzne: warunki hydrodynamiczne temperatura ciśnienie czas światło pole magnetyczne dźwięk Rys. 3 Parametry wpływające na proces elektrolitycznego osadzania powłok Jak można zobaczyć na powyższym schemacie (Rys. 3) istnieje szereg możliwości sterowania procesem w celu dobrania optymalnych parametrów niezbędnych do uzyskania żądanej jakości powłok. Metoda elektrochemiczna umożliwia syntezę związków półprzewodnikowych typu II-VI z wykorzystaniem zewnętrznego źródła prądu, lub wykorzystując prąd powstały w specjalnie skonstruowanym ogniwie, tak aby proces syntezy zachodził na jednej z elektrod. Zarówno, gdy proces sterowany jest za pomocą zewnętrznego źródła prądu, jak i 8

12 poprzez prąd wytwarzany w wyniku zwarcia ogniwa, tworzenie powłok można poprowadzić zarówno na katodzie jak i na anodzie [24]. W przypadku metody bez użycia zewnętrznego źródła prądu, możliwe jest otrzymanie związku międzymetalicznego poprzez utlenianie metalu w środowisku jonów z grupy VI. Taki sposób został opisany przez Rajeshwara i współpracowników na przykładzie CdTe [26]. Skonstruowano tutaj ogniwo, w którym anodę stanowił kadm zanurzony w alkalicznym roztworze jonów Te 2-, a katodą była platyna. Z kolei w pracy [27] proces syntezy związku półprzewodnikowego przeprowadzono na katodzie. Przepływ elektronów w ogniwie był wynikiem zwarcia elektrody aluminiowej z tytanową. Obie elektrody były zanurzone w roztworze zawierającym kadm i tellur. Przytaczane prace mają bardziej charakter komunikatów niż kompleksowych badań na temat możliwości otrzymywania związków półprzewodnikowych powyższą drogą. Trudno jest też doszukać się kontynuacji tego typu badań, lub cytowań w literaturze wskazujących na możliwość zastosowania powyższych technik jako rozwiązań technologicznych. Minusem tej techniki jest brak możliwości sterowania natężeniem prądu lub napięciem podczas procesu, dzięki którym możliwe jest dokładniejsze kontrolowanie procesu. W pracy [28] Miller i Heller zaproponowali otrzymywanie cienkich warstw półprzewodnikowych na bazie siarczków kadmu i bizmutu na drodze anodowego utleniania powierzchni tych metali w roztworze Na 2 S. Stosowali zarówno metodę potencjostatyczną, jak i galwanostatyczną. Dokładnie mechanizm anodowego otrzymywania siarczków kadmu został opisany przez Petera [29]. Elektrodę pracującą stanowił kadm zanurzony w roztworze 0,1 M Na 2 S i 1 M NaHCO 3. Na podstawie badań woltamperometrycznych wyszczególniono obszary tworzenia się monowarstwy siarczku, a następnie pasywacji metalu, po czym przy bardziej elektrododatnim potencjale przejście w obszar transpasywny. Nie zamieszczono żadnych informacji na temat składu tworzących się warstw. Podobnie Rajeshwar i współpracownicy [26, 28] badali możliwość syntezy związków półprzewodnikowych na drodze utleniania metalicznej elektrody w 9

13 obecności jonów S 2-, Se 2- i Te 2-. Elektrodę pracującą stanowił kadm zanurzony w alkalicznym roztworze jonów tlenowców. Przeprowadzono analizę możliwości otrzymywania tego typu powłok w szerokim zakresie potencjałów. Generalnie jednak autorzy zwracają uwagę na brak możliwości otrzymania warstw grubszych niż kilkaset angstremów [24], podobnie jak w przypadku powłok otrzymywanych anodowo z wykorzystaniem siły elektromotorycznej ogniwa. Pojawiają się także trudności, jeśli chodzi o precyzyjne kontrolowanie stechiometrii otrzymywanego osadu. Wydaje się, że tych wad jest pozbawiona metoda katodowej redukcji z zastosowaniem elektrolizy. W literaturze można znaleźć znacznie większą ilość artykułów opisujących syntezą związków półprzewodnikowych powyższą metodą. Należy podkreślić, że ta metoda jest powszechnie wykorzystywana przy otrzymywaniu wszelkiego rodzaju powłok metalicznych, zarówno jedno jak i wieloskładnikowych [23, 30]. Jedną z pierwszych publikacji opisujących możliwość syntezy elektrolitycznej półprzewodników typu II-VI zaprezentował Hodes i współpracownicy [32] w Z roztworu zawierającego CdSO 4 i SeO 2 otrzymano polikrystaliczną warstwę selenku kadmu. Nie podano szczegółów dotyczących warunków, w jakich przeprowadzono eksperymenty. Dokładną analizę możliwości otrzymywania tego typu związków z roztworów wodnych przedstawił Kröger na przykładzie tellurku kadmu [33]. Odwołuje się w niej do pracy [34] dotyczącej termodynamicznej analizy otrzymywania związków półprzewodnikowych na drodze katodowej redukcji. Opisano w niej możliwość współosadzania dwóch pierwiastków w wyniku oddziaływania składników w osadzanym materiale a składnikami elektrolitu. Tego typu rozważania zostały szeroko opisane dla stopów metalicznych przez Brennera [35]. Publikacja Krögera, obok pracy Sato [36], jest jedną z pierwszych, która podejmuje temat elektrochemicznego otrzymywania powłok na bazie związków półprzewodnikowych. Autor zakłada, że potencjał elektrody, przy którym możliwe jest współosadzanie dwóch pierwiastków, równe jest quasi spoczynkowemu potencjałowi stopu lub związku otrzymanego na powierzchni elektrody powiększonemu o nadnapięcie towarzyszące 10

14 temu procesowi, które wzrasta w miarę zwiększającego się natężenia prądu. Potencjał quasi spoczynkowy jest definiowany jako potencjał osadu (roztworu stałego, związku międzymetalicznego, związku chemicznego) jego wartość jest określana poprzez aktywność jonów potencjałotwórczych na granicy fazowej elektrolit-faza stała, w trakcie procesu współosadzania. Przyjmuje się, że wartość nadnapięcia ustala się z czasem relaksacji τ 10-3 sekundy. Stąd quasi spoczynkowy potencjał może być wyznaczony doświadczalnie przez pomiar potencjału elektrody w odstępie czasu około 10-3 sekundy po przerwaniu procesu katodowego współwydzielnia (wyłączenia prądu). W miarę upływu czasu następuje dalsza zmiana potencjału, spowodowana wyrównaniem składu elektrolitu pomiędzy granicą fazową a wnętrzem roztworu. Czas relaksacji tego procesu wynosi kilka sekund. Wyrównanie się stężeń pomiędzy granicą fazową a wnętrzem elektrolitu zazwyczaj powoduje znaczne zmiany w powierzchniowym składzie osadu katodowego oraz zmianę potencjału quasi spoczynkowego. Potencjał quasi spoczynkowy charakteryzuje skład osadu w jego wnętrzu. Jego wartość zmienia się pod wpływem wzajemnego oddziaływania czterech czynników: potencjałów równowagowych składników, które mogą się znacznie różnić, wzajemnego oddziaływania składników podczas tworzenia stopu lub związku; to oddziaływanie zmienia aktywność składników w osadzie, a zmiany te są zależne od jego składu, wartości aktywności jonów w elektrolicie na granicy fazowej podczas osadzania, które mogą być znacząco różne od aktywności w głębi roztworu, wielkości prądów wymiany składników w osadzie. Potencjał quasi spoczynkowy jest potencjałem równowagowym determinowanym przez skład elektrolitu na granicy fazowej. Doświadczalnie wyznaczona jego wartość nie jest całkowicie poprawna, gdyż bezpośrednio po wyłączeniu prądu (wtedy doświadczalnie wyznacza się potencjał quasi spoczynkowy) nie ustala się pełna równowaga. Założenie to pozwala jednak wnioskować, czego 11

15 można się spodziewać w tym układzie. Można podać wyrażenia opisujące potencjały elektrodowe poszczególnych składników osadu przy użyciu wzoru Nernsta. Biorąc pod uwagę możliwość syntezy związku M r N s, gdzie M w związku jest na m stopniu utlenienia, a N na n stopniu utlenienia, quasi spoczynkowy potencjał pierwiastków M i N wynosi: a o RT m+ M ( 1 ) E M = E M + ln( ) mf a RT a n + o N ( 2 ) E N = E N + ln( ) nf a Gdzie M N a i n + są aktywnościami jonów M m+ i N n+ w elektrolicie na granicy fazowej, m+ M a N a a M i a N są aktywnościami tych pierwiastków w osadzie. Założono, że M jest bardziej elektroujemne od N, tj. powiązane zależnością: ( 3 ) rm(s) + sn(s) = M N (s) ; gdzie o ΔG 298 o o E > E. Aktywności M i N, tj. am i a N w osadzie są N M r s o ΔG 298 jest zmianą standardowej entalpii swobodnej tej reakcji. W równowadze: o a M G ( 4 ) r N s Δ 298 = exp( ) r s a a RT M Dla czystego związku ( 5 ) a 1 i wtedy N MrNs o r s ΔG 298 ( 6 ) a Ma N = exp( ) RT Jak wynika z równania ( 6 ), aktywności składników w osadzie nie są zmiennymi niezależnymi. Oddziaływania pomiędzy M i N w fazie stałej powodują, że wzrostowi aktywności jednego ze składników odpowiada zmniejszenie się aktywności drugiego. W najprostszym przypadku M r N s jest jedynym związkiem występującym w układzie, a M i N współistnieją ze związkiem jako czyste pierwiastki. W przypadku granicy dwufazowej są spełnione następujące zależności: ( 7 ) a M =1 12

16 o ΔG 298 ( 8 ) a N = exp( ) srt lub ( 9 ) a N =1 o ΔG 298 ( 10 ) a M = exp( ) rrt Zmiana a M i a N w zakresie występowania związku powoduje odpowiednio zmianę quasi spoczynkowego potencjału M i N. Całkowite zmiany wynikają z zależności: ( 11 ) ( 12 ) Δ E Δ E M N o ΔG = rmf 298 o ΔG = snf 298 W przypadku gdy ΔG <0, potencjały tych dwóch składników stają się bardziej elektrododatnie, przy czym ich aktywności maleją. Jednofazowemu osadowi dwuskładnikowemu, w którym aktywności składników wynoszą a M i a N, odpowiadać może tylko jeden potencjał. Autor zaznacza, że w tych rozważaniach przyjął brak występowania adsorpcji cząsteczek nie wchodzących w skład osadu, takich jak H + czy OH -. Nie zakładał także możliwości występowania innych reakcji w układzie, takich jak redukcja jonu wodorowego czy tlenu rozpuszczonego w elektrolicie. Na podstawie powyższych rozważań podjęto próbę otrzymania tellurku kadmu na drodze katodowej redukcji [33]. Kröger założył, że za współwydzielanie telluru z kadmem na elektrodzie odpowiedzialne są reakcje: ( 13 ) HTeO H + + 4e - = Te + 2H 2 O ( 14 ) Cd e - = Cd podczas gdy w fazie stałej zachodzi reakcja: o ( 15 ) Cd + Te = CdTe; ΔG 298 = 107 kj/mol Zgodnie z wcześniejszymi rozważaniami ujemna wartość zmiany entalpii swobodnej tworzenia związku powoduje przesunięcie wartości potencjałów równowagowych reakcji ( 13 ) i ( 14 ) w trakcie współosadzania w kierunku bardziej elektrododatnim. 13

17 Można wtedy zaobserwować osadzanie się pierwiastków przy potencjale bardziej dodatnim, niż w przypadku samodzielnego ich osadzania. Jest to wynikiem oddziaływania między składnikami w osadzie zgodnie z równaniem ( 6 ). Zasugerowano, że w celu otrzymania powłoki o składzie stechiometrycznym (CdTe), kąpiel powinna mieć wysokie stężenie składnika mniej szlachetnego, w tym wypadku kadmu, oraz niskie stężenie składnika szlachetniejszego telluru. Stężenie drugiego składnika powinno być na tyle małe, aby proces jego redukcji kontrolowany był dyfuzyjnie. Tworzenie się fazy CdTe następuje dopiero wtedy, gdy w pierwszej kolejności osadzi się tellur, jako pierwiastek bardziej szlachetny, a następnie w wyniku oddziaływania między pierwiastkami redukują się jony kadmu. Jeśli szybkość redukcji jonów kadmu będzie wolniejsza od szybkości redukcji jonów telluru, może to spowodować, że w otrzymanej powłoce zawartość telluru będzie wyższa od wymaganej dla stechiometrycznego związku. Zwrócono też uwagę, że stosowanie potencjałów niższych niż równowagowy potencjał dla reakcji ( 14 ) przyspieszy znacznie proces redukcji kadmu, co może z kolei spowodować wzrost zawartości tego pierwiastka w osadzie powyżej zamierzonej. Na powyższą teorię powołują się praktycznie wszystkie grupy badawcze zajmujące się elektrochemiczną syntezą związków półprzewodnikowych. Należy tutaj zaznaczyć, że metoda katodowej redukcji z zastosowaniem elektrolizy jest najpowszechniej stosowaną techniką w przypadku elektroosadzania związków półprzewodnikowych. Świadczyć o tym może dość bogata literatura przedstawiona w Tabeli 1. Tabela 1 Przykłady otrzymywania związków półprzewodnikowych metodą katodowej redukcji z zastosowaniem elektrolizy. Półprzewodnik Literatura ZnS ZnS ZnS ZnS ZnSe Mater. Sci. Eng. B 107, 2004, J. Electrochem. Soc., 148(5), 2001, C357-C362 J. Electroanal. Chem. 475, 1999, Electrochim. Acta 49(8), 2004, Japan. J. Appl. Phys. 14(4), 1975, N. Fathy, R. Kobayashi, M. Ichimura M. Innocenti, G. Pezzatini, F. Forni, And M. L. Foresti G. Pezzatini, S. Caporali, M. Innocenti, M.L. Foresti M. Innocenti, S. Cattarin, F. Loglio, T. Cecconi, G. Seravalli. M.L. Foresti A. Yamamoto, M. Yamaguchi 14

18 ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe Phys. Stat. Sol. a 99, K. Singh, J. P. Rai 1987, Thin Solid Films, 237(1- C. Natarajan, M. Sharon, C. Lévy-Clément and M. 2), 1994, Neumann-Spallart Thin Solid Films 257(1), Natarajan, C.; Sharon, M.; Lévy-Clément, C.; 1995, Neumann-Spallart, M. Phys. Stat. Sol. a 163(2), R. Chandramohan, C. Sanjeeviraja, And T. Mahalingam 1997, R11 Mat. Res. Soc. Symp. Herino R., Gros-Jean M., Montes L. Lincot D. Proc. Vol. 452, 1997 J. Mater. Sci. - Mater. A. P. Samantilleke, M. H. Boyle, J. Young, Electron. 9(3), 1998, 231- I. M. Dharmadasa 235 J. Electrochem. Soc., Dori Gal, Gary Hodes, 147(5), 2000, J. Porous Mater. 7, 2000, Montes L., Muller F., Herino R Thin Solid Films 361- S. Sancheza, C. Lucasa, G.S. Picarda, M.R. Bermejob, 362, 2000, Y. Castrillejob Sol. Energy Mater. Sol. G. Riveros, H. Gomez, R. Henriquez, R. Schrebler, R.E. Cells 70, 2001, Marottib, E.A. Dalchieleb Sol. Energy Mater. Sol. Kehar Singh, Sameer S.D. Mishra Cells 71, 2002, J. Solid State Bouroushian, M., Kosanovic, T., Loizos, Z., Spyrellis, Electrochem. 6(4), 2002, N J. Electroanal. Chem. G. Riveros, D. Lincot, J.F. Guillemoles, R. Henrı Quez, 558, 2003, 9-17 R. Schrebler, R. Cordova, H. Gomez Mater. Chem. Phys. S. Soundeswaran, O. Senthil Kumara, R. Dhanasekaran, 82(2), 2003, P. Ramasamya, R. Kumaresen, M. Ichimura Electrochem. Solid-State R. Henriquez, H. Gomez, G. Riveros, J. F. Guillemoles, Lett., 7(6), 2004, C75- M. Froment, And D. Lincota C77 J. Solid State Bouroushian, M., Kosanovic, T., Spyrellis, N. Electrochem 9(1), 2005, J. Cryst. Growth 277(1- Bouroushian, M., Kosanovic, T., Spyrellis, N. 4), 2005, Mater. Chem. Phys. Kosanovic, T., Bouroushian, M., Spyrellis, N. 90(1), 2005, Electrochim. Acta 50(16- Takahiro Ishizaki,, Nagahiro Saito, Osamu Takai, 17), 2005, Shuichi Asakura, Kaori Goto, Akio Fuwa Thin Solid Films 361- K. Ernsta, I. Siebera, M. Neumann-Spallartb, M.-Ch. 362, 2000, Lux-Steinera, R. Koenenkampa Mater. Chem. Phys. 66(2- B. Bozzini, C. Lenardi, N. Lovergine 3), 2000, Thin Solid Films 361- B. Bozzinia, M.A. Bakerb, P.L. Cavallottic, E. Cerria, 362, 2000, C. Lenardib Semicond. Sci. Technol. T Mahalingam, V. S. John, S Rajendran1, P. J. 17, 2002, Sebastian J. Phys.: Condens. Matter T Mahalingam, V S John, P J Sebastian 14, 2002, Surf. Coat. Technol. 155, T. Mahalingam, V.S. John, S. Rajendran, G. Ravi, P.J. 2002, Sebastian 15

19 CdS Fresenius J. Anal. Chem. Sefik Süzer, Yana Kutun, Figen Kardigan 355, 1996, CdS J. Electrochem. Soc., M. Innocenti, G. Pezzatini, F. Forni, And M. L. Foresti 148(5), 2001, C357-C362 CdS J. Electroanal. Chem. M. Innocenti, S. Cattarin, M. Cavallini, F. Loglio, M.L. 532, 2002, Foresti CdS Electrochim. Acta 49(8), M. Innocenti, S. Cattarin, F. Loglio, T. Cecconi, G. 2004, Seravalli, M.L. Foresti, CdS J. Electron. Spectrosc. Relat. Phenom , 2001, Tiziana Cecconi, Andrea Atrei, Ugo Bardi, Francesca Forni, Massimo Innocenti, Francesca Loglio, Maria Luisa Foresti, Gianfranco Rovida CdS J. Electrochem. Soc. Colletti, L.P., Flowers Jr., B.H., Stickney, J.L. 145(5), 1998, CdSe Microchem. J. 62, 1999, Noseung Myung, Jong Ho Jun, Hyun Bin Ku, Hyung , Keun Chung, Krishnan Rajeshwar CdSe Electrochem. Commun. Myung, N., De Tacconi, N.R., Rajeshwar, K. 1(1), 1999, J. Solid State H. Cachet Á R. Cortes Á M. Froment Á G. Maurin CdSe Electrochem. 1, 1997, CdSe J. Mater. Sci. 39, 2004, K. R. Murali, P. Sasindran CdSe Mater. Chem. Phys. Chinmoy Bhattacharya, Jayati Datta 89(1), 2005, CdSe J. Electroanal. Chem. F. Loglio, M. Innocenti, F. D Acapito, R. Felici, G. 575, 2005, Pezzatini, CdSe Appl. Surf. Sci 156, M. Bouroushian, Z. Loizos, N. Spyrellis 2000, CdSe Appl. Surf. Sci 115, M. Bouroushian, Z. Loizos, N. Spyrellis, G. Maw 1997, CdSe Thin Solid Films 381(1), Bouroushian, M., Charoud-Got, J., Loizos, Z., Spyrellis, 2001, N., Maurin, G. CdSe J. Mater. Sci. Lett. Bouroushian, M., Charoud-Got, J., Loizos, Z., Spyrellis, 19(24), 2000, N. CdSe Electrochem. Commun. Bouroushian, M., Kosanovic, T., Loizos, Z., Spyrellis, 2(4), 2000, N. CdSe Appl. Surf. Sci 156, Bouroushian, M., Loizos, Z., Spyrellis, N. 2000, CdSe J. Mater. Sci. Lett. Bouroushian, M., Loizos, Z., Spyrellis, N. 18(15), 1999, CdSe Appl. Surf. Sci 115, Bouroushian, M., Loizos, Z., Spyrellis, N., Maurin, G. 1997, CdSe Appl. Surf. Sci 102, Bouroushian, M., Kollia, C., Loizos, Z., Spyrellis, N., 1996, Maurin, G. CdSe J. Cryst. Growth 271(1-20), 2004, Mathe, M.K., Cox, S.M., Flowers Jr., B.H., Vaidyanathan, R., Pham, L., Srisook, N., Happek, U., Stickney, J.L. CdSe J. Electrochem. Soc. Colletti, L.P., Flowers Jr., B.H., Stickney, J.L. 145(5), 1998, CdTe Chem. Mater. 1, 1989, Dong Ham, Kamal K. Mishra, Alex Weiss,' And Krishnan Rajeshwar CdTe Fresenius J. Anal. Chem. Sefik Süzer, Yana Kutun, Figen Kadırgan 355, 1996, CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hiroto Watanabe, Shiro Mori, Tetsuji 16

20 146(12), 1999, Hirato, And Yasuhiro Awakuraz 4484 CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hidenori Uchida, Tetsuji Hirato, And 146(2), 1999, Yasuhiro Awakuraz CdTe J. Cryst. Growth 159(1- Jackson, F., Berlouis, L.E.A., Rocabois, P. 4). 1996, CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hiroto Watanabe, Tetsuji Hirato, And 146(5), 1999, Yasuhiro Awakuraz CdTe Thin Solid Films 361- K. Ernsta, I. Siebera, M. Neumann-Spallart, M.-Ch. 362, 2000, Lux-Steinera, R. Koenenkampa CdTe J. Electrochem. Soc., 146(12), 1999, Kuniaki Murase, Hiroto Watanabe, Shiro Mori, Tetsuji Hirato, And Yasuhiro Awakuraz 4484 CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Yoichi Tanaka, Tetsuji Hirato, 152(5), 2005, C304-C309 Yasuhiro Awakuraz CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hidenori Uchida, Tetsuji Hirato, 146(2), 1999, Yasuhiro Awakuraz CdTe Electrochim. Acta 46(6), H. Gomez, R. Henrı Quez, R. Schrebler, G. Riveros, R. 2001, Cordova CdTe Electrochim. Acta 45(20), F. Forni, M. Innocenti, G. Pezzatini, M.L. Foresti 2000, CdTe J. Electrochem. Soc. Lay, M.D., Stickney, J.L. 151(6), 2004, C431-C435 CdTe J. Electroanal. Chem. Flowers Jr., B.H., Wade, T.L., Garvey, J.W., Lay, M., , 2002, Happek, U., Stickney, J.L. CdTe J. Electrochem. Soc. Colletti, L.P., Flowers Jr., B.H., Stickney, J.L. 145(5), 1998, CuSe J. Electrochem. Soc., A. Marlotz And J. Vedel 146(1), 1999, Cu 2-x Se Electrochim. Acta 45(22- Marianna Kemell, Heini Saloniemi, Mikko Ritala, 23), 2000, Markku Leskela Ag 2 Se Electrochem. Commun. Ruizhi Chen 1, Dongsheng Xu, Guolin Guo, Linlin Gui 5(7), 2003, Ag 2 Se J. Mater. Chem.12, 2002, Ruizhi Chen, Dongsheng Xu, Guolin Guo And Youqi Tang Ag 2 Te Electrochim. Acta 49(14), Ruizhi Chen1, Dongsheng Xu, Guolin Guo, Linlin Gui 2004, PbS J. Electrochem. Soc., Heini Saloniemi, Mikko Ritala, Markku Leskelä, Reijo 146(7), 1999, Lappalainenb PbS J. Appl. Electrochem. 34, Yu. Mikhlin, A. Kuklinskiy, E. Mikhlina, V. Kargin, I. 2004, Asanov PbSe J. Mater. Chem. 83, 1998, Heini Saloniemi, Tapio Kanniainen, Mikko Ritala, Markku Leskela A And Reijo Lappalainenb PbSe Electrochem. Commun. Luc Beaunier, Hubert Cachet, Robert Cortes, Michel 2(7), 2000, Froment PbSe Electrochim. Acta 49(8), Raman Vaidyanathan, John L. Stickney,, Uwe Happekb 2004, PbSe Electrochim. Acta 49(8), Vaidyanathan, R., Stickney, J.L., Happek, U. 2004, GaAs J. Vac. Sci. Technol., A Villegas, I., Stickney, J.L. 10(5), 1992, 3032 Mater. Res. Bull. 38, A.P. Torane, C.H. Bhosale As 2 Se , MoSe 2 J. Solid State Eletrochem. Nijole Dukstiene Æ Kiril Kazancev Æ Igoris 17

Ć W I C Z E N I E 7 WPŁYW GĘSTOŚCI PRĄDU NA POSTAĆ OSADÓW KATODOWYCH MIEDZI

Ć W I C Z E N I E 7 WPŁYW GĘSTOŚCI PRĄDU NA POSTAĆ OSADÓW KATODOWYCH MIEDZI Ć W I C Z E N I E 7 WPŁYW GĘSTOŚCI PRĄDU NA POSTAĆ OSADÓW KATODOWYCH MIEDZI WPROWADZENIE Osady miedzi otrzymywane na drodze katodowego osadzania z kwaśnych roztworów siarczanowych mogą charakteryzować

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali

Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali Wymagane wiadomości Podstawy korozji elektrochemicznej, wykresy E-pH. Wprowadzenie Główną przyczyną zniszczeń materiałów metalicznych

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2: Elektrochemiczny pomiar szybkości korozji metali. Wpływ inhibitorów korozji

Ćwiczenie 2: Elektrochemiczny pomiar szybkości korozji metali. Wpływ inhibitorów korozji Ćwiczenie 2: Elektrochemiczny pomiar szybkości korozji metali. Wpływ inhibitorów korozji Wymagane wiadomości Podstawy korozji elektrochemicznej, podstawy kinetyki procesów elektrodowych, równanie Tafela,

Bardziej szczegółowo

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Przez ostatnie lata, rynek fotowoltaiki rozwijał się, wraz ze sprzedażą niemal zupełnie zdominowaną przez produkty

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie energii: kondensatory

Przetwarzanie energii: kondensatory Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie energii: kondensatory

Przetwarzanie energii: kondensatory Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM,

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, Ćw.2 Elektroliza wody za pomocą ogniwa paliwowego typu PEM Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, A także określenie wydajności tego urządzenia, jeśli

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII

Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII O G N I W A Zadanie 867 (2 pkt.) Wskaż procesy, jakie zachodzą podczas pracy ogniwa niklowo-srebrowego. Katoda Anoda Zadanie 868* (4 pkt.) W wodnym roztworze

Bardziej szczegółowo

Energia emitowana przez Słońce

Energia emitowana przez Słońce Energia słoneczna i ogniwa fotowoltaiczne Michał Kocyła Problem energetyczny na świecie Przewiduje się, że przy obecnym tempie rozwoju gospodarczego i zapotrzebowaniu na energię, paliw kopalnych starczy

Bardziej szczegółowo

NAPIĘCIE ROZKŁADOWE. Ćwiczenie nr 37. I. Cel ćwiczenia. II. Zagadnienia wprowadzające

NAPIĘCIE ROZKŁADOWE. Ćwiczenie nr 37. I. Cel ćwiczenia. II. Zagadnienia wprowadzające Ćwiczenie nr 37 NAPIĘCIE ROZKŁADOWE I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: przebadanie wpływu przemian chemicznych zachodzących na elektrodach w czasie elektrolizy na przebieg tego procesu dla układu:

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Kamil Wróbel Pracownia Elektrochemicznych Źródeł Energii Kierownik pracy: prof. dr hab. A. Czerwiński Opiekun pracy: dr M. Chotkowski

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

Wrocław dn. 22 listopada 2005 roku. Temat lekcji: Elektroliza roztworów wodnych.

Wrocław dn. 22 listopada 2005 roku. Temat lekcji: Elektroliza roztworów wodnych. Piotr Chojnacki IV rok, informatyka chemiczna Liceum Ogólnokształcące Nr I we Wrocławiu Wrocław dn. 22 listopada 2005 roku Temat lekcji: Elektroliza roztworów wodnych. Cel ogólny lekcji: Wprowadzenie pojęcia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. Przeprowadzono następujące doświadczenie: Wyjaśnij przebieg tego doświadczenia. Zadanie: 3. Zadanie: 4

Zadanie 2. Przeprowadzono następujące doświadczenie: Wyjaśnij przebieg tego doświadczenia. Zadanie: 3. Zadanie: 4 Zadanie: 1 Do niebieskiego, wodnego roztworu soli miedzi wrzucono żelazny gwóźdź i odstawiono na pewien czas. Opisz zmiany zachodzące w wyglądzie: roztworu żelaznego gwoździa Zadanie 2. Przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZED KOROZJĄ

OCHRONA PRZED KOROZJĄ OCHRONA PRZED KOROZJĄ Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz, mgr Magdalena Bisztyga W przypadku większości materiałów nie jest możliwe całkowite usunięcie korozji, stąd też

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 13 Przewodnictwo roztworów elektrolitów. Konduktometria nanotechnologia II rok 1

WYKŁAD 13 Przewodnictwo roztworów elektrolitów. Konduktometria nanotechnologia II rok 1 WYKŁAD 13 Przewodnictwo roztworów elektrolitów. Konduktometria 2013-06-03 nanotechnologia II rok 1 Przewodnictwo elektrolitów Skąd wiadomo, że w roztworach wodnych elektrolitów istnieją jony? Eksperymenty

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska BIOMATERIAŁY Metody pasywacji powierzchni biomateriałów Dr inż. Agnieszka Ossowska Gdańsk 2010 Korozja -Zagadnienia Podstawowe Korozja to proces niszczenia materiałów, wywołany poprzez czynniki środowiskowe,

Bardziej szczegółowo

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1.

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1. Zadanie 1. Zapisz równania reakcji tlenków chromu (II), (III), (VI) z kwasem solnym i zasadą sodową lub zaznacz, że reakcja nie zachodzi. Określ charakter chemiczny tlenków. Charakter chemiczny tlenków:

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?)

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) Korozja chemiczna PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) 1. Co to jest stężenie molowe? (co reprezentuje jednostka/ metoda obliczania/

Bardziej szczegółowo

Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu. korozji

Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu. korozji Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu korozji KOROZJA to procesy stopniowego niszczenia materiałów, zachodzące między ich powierzchnią i otaczającym środowiskiem.

Bardziej szczegółowo

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski 1 1 Wstęp Materiały półprzewodnikowe, otrzymywane obecnie w warunkach laboratoryjnych, charakteryzują się niezwykle wysoką czystością.

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Fizykochemii i Modelowania Procesów Laboratorium Ochrony przed Korozją Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Zad. 1. Proces przebiega zgodnie z równaniem: CaO + 3 C = CaC 2 + CO. M(CaC 2 ) = 64 g/mol

Zad. 1. Proces przebiega zgodnie z równaniem: CaO + 3 C = CaC 2 + CO. M(CaC 2 ) = 64 g/mol Zad. 1 Proces przebiega zgodnie z równaniem: CaO + 3 C = CaC 2 + CO M(CaC 2 ) = 64 g/mol czyli ΔH = ΔH tw o (CaC 2 ) + ΔH tw o (CO) - ΔH tw o (CaO) - ΔH tw o (C) ΔH tw o (C) przyjmujemy za równą 0 Nie

Bardziej szczegółowo

metody nanoszenia katalizatorów na struktury Metalowe

metody nanoszenia katalizatorów na struktury Metalowe metody nanoszenia katalizatorów na struktury Metalowe mgr inż. Ewelina Piwowarczyk Uniwersytet Jagielloński Wydział Chemii 1 Metody nanoszenia katalizatorów na struktury Metalowe Katalizatory na nośniku

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo Paliwowe PEM 1.0 WSTĘP Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM FC) Ogniwa paliwowe są urządzeniami elektro chemicznymi, stanowiącymi przełom w dziedzinie źródeł energii,

Bardziej szczegółowo

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto Zadanie 1. (3 pkt) Nadtlenek litu (Li 2 O 2 ) jest ciałem stałym, występującym w temperaturze pokojowej w postaci białych kryształów. Stosowany jest w oczyszczaczach powietrza, gdzie ważna jest waga użytego

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie powierzchniowe i nie tylko. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG

Kształtowanie powierzchniowe i nie tylko. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Kształtowanie powierzchniowe i nie tylko Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Warstwa wierzchnia to część materiału, z jednej strony ograniczona rzeczywistą powierzchnią ciała stałego, a z

Bardziej szczegółowo

Materiały katodowe dla ogniw Li-ion wybrane zagadnienia

Materiały katodowe dla ogniw Li-ion wybrane zagadnienia Materiały katodowe dla ogniw Li-ion wybrane zagadnienia Szeroki zakres interkalacji y, a więc duża dopuszczalna zmiana zawartości litu w materiale, która powinna zachodzić przy minimalnych zaburzeniach

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INśYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA ŁÓDZKA

INSTYTUT INśYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT INśYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH LABORATORIUM KOROZJI ĆWICZENIE NR 5 TECHNOLOGIE NANOSZENIA POWŁOK GALWANICZNYCH Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

IA. Fotodioda. Cel ćwiczenia: Pomiar charakterystyk prądowo - napięciowych fotodiody.

IA. Fotodioda. Cel ćwiczenia: Pomiar charakterystyk prądowo - napięciowych fotodiody. 1 A. Fotodioda Cel ćwiczenia: Pomiar charakterystyk prądowo - napięciowych fotodiody. Zagadnienia: Efekt fotowoltaiczny, złącze p-n Wprowadzenie Fotodioda jest urządzeniem półprzewodnikowym w którym zachodzi

Bardziej szczegółowo

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów (1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów 1. Naczyńko konduktometryczne napełnione 0,1 mol. dm -3 roztworem KCl w temp. 298 K ma opór 420 Ω. Przewodnictwo właściwe 0,1 mol. dm -3 roztworu KCl w tej temp.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ochrony przed Korozją. GALWANOTECHNIKA Część I Ćw. 7: POWŁOKI NIKLOWE

Laboratorium Ochrony przed Korozją. GALWANOTECHNIKA Część I Ćw. 7: POWŁOKI NIKLOWE Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Fizykochemii i Modelowania Procesów Laboratorium Ochrony przed Korozją GALWANOTECHNIKA Część I Ćw.

Bardziej szczegółowo

Badania elektrochemiczne. Analiza krzywych potencjodynamicznych.

Badania elektrochemiczne. Analiza krzywych potencjodynamicznych. Katedra Mechaniki i Inżynierii Materiałowej Badania elektrochemiczne. Analiza krzywych potencjodynamicznych. mgr inż. Anna Zięty promotor: dr hab. inż. Jerzy Detyna, prof. nadzw. Pwr Wrocław, dn. 25.11.2015r.

Bardziej szczegółowo

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV-A Elektrochemia IV-A.1. Porównanie aktywności chemicznej metali IV-A.2. Ogniwo jako źródło prądu elektrycznego a) ogniwo Daniella b) ogniwo z

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA WSTĘP TEORETYCZNY Powłoki konwersyjne tworzą się na powierzchni metalu

Bardziej szczegółowo

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski Jarosław Rochowicz Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Praca magisterska Wpływ napięcia podłoża na właściwości mechaniczne powłok CrCN nanoszonych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2 KONDUKTOMETRIA

ĆWICZENIE 2 KONDUKTOMETRIA ĆWICZENIE 2 KONDUKTOMETRIA 1. Oznaczanie słabych kwasów w sokach i syropach owocowych metodą miareczkowania konduktometrycznego Celem ćwiczenia jest ilościowe oznaczenie zawartości słabych kwasów w sokach

Bardziej szczegółowo

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K RÓWNOWAGI W ROZTWORACH Szwedzki chemik Svante Arrhenius w 1887 roku jako pierwszy wykazał, że procesowi rozpuszczania wielu substancji towarzyszy dysocjacja, czyli rozpad cząsteczek na jony naładowane

Bardziej szczegółowo

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne.

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne. 1 Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów i pokrycia galwaniczne. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektroliza, - elektrody, - katoda, - anoda, - potencjał ujemny, - potencjał

Bardziej szczegółowo

SOFC. Historia. Elektrochemia. Elektroceramika. Elektroceramika WYKONANIE. Christian Friedrich Schönbein, Philosophical Magazine,1839

SOFC. Historia. Elektrochemia. Elektroceramika. Elektroceramika WYKONANIE. Christian Friedrich Schönbein, Philosophical Magazine,1839 Historia IDEA WYKONANIE Jeżeli przepływ prądu powoduje rozkład wody na tlen i wodór to synteza wody, w odpowiednich warunkach musi prowadzić do powstania różnicy potencjałów. Christian Friedrich Schönbein,

Bardziej szczegółowo

KOROZJA ELEKTROCHEMICZNA i OCHRONA PRZED KOROZJĄ.

KOROZJA ELEKTROCHEMICZNA i OCHRONA PRZED KOROZJĄ. KOROZJA ELEKTROCHEMICZNA i OCHRONA PRZED KOROZJĄ. Ćwiczenie 1. - korozja z depolaryzacją wodorową Sprzęt: - blaszki Zn - biureta - pompka gumowa - zlewki - waga analityczna Odczynniki: - 1M H 2 SO 4 Celem

Bardziej szczegółowo

Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku

Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku Piotr Chojnacki IV rok, informatyka chemiczna Liceum Ogólnokształcące Nr I we Wrocławiu Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku Temat lekcji: Zjawisko korozji elektrochemicznej. Cel ogólny lekcji: Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

POWTÓRKA Z ELEKTROCHEMII

POWTÓRKA Z ELEKTROCHEMII POWTÓRKA Z ELEKTROCHEMII Podstawowe pojęcia Zanim sprawdzisz swoje umiejętności i wiadomości z elektrochemii, przypomnij sobie podstawowe pojęcia: Stopień utlenienia pierwiastka to liczba elektronów, jaką

Bardziej szczegółowo

NADPRZEWODNIKI WYSOKOTEMPERATUROWE (NWT) W roku 1986 Alex Muller i Georg Bednorz odkryli. miedziowo-lantanowym, w którym niektóre atomy lantanu były

NADPRZEWODNIKI WYSOKOTEMPERATUROWE (NWT) W roku 1986 Alex Muller i Georg Bednorz odkryli. miedziowo-lantanowym, w którym niektóre atomy lantanu były FIZYKA I TECHNIKA NISKICH TEMPERATUR NADPRZEWODNICTWO NADPRZEWODNIKI WYSOKOTEMPERATUROWE (NWT) W roku 1986 Alex Muller i Georg Bednorz odkryli nadprzewodnictwo w złożonym tlenku La 2 CuO 4 (tlenku miedziowo-lantanowym,

Bardziej szczegółowo

TEST SPRAWDZAJĄCY Z CHEMII

TEST SPRAWDZAJĄCY Z CHEMII TEST SPRAWDZAJĄCY Z CHEMII Test przeznaczony jest dla uczniów szkół średnich. Zadania zawarte w teście obejmują obszerny zakres wiadomości z chemii, które ujęte są w podstawach programowych. Większa część

Bardziej szczegółowo

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Metoda PLD (Pulsed Laser Deposition) PLD jest nowoczesną metodą inżynierii powierzchni, umożliwiającą

Bardziej szczegółowo

Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu - reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne, szybkość reakcji chemicznych

Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu - reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne, szybkość reakcji chemicznych Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu - reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne, szybkość reakcji chemicznych I. Reakcje egzoenergetyczne i endoenergetyczne 1. Układ i otoczenie Układ - ogół substancji

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie Podstawy chemii dr hab. Wacław Makowski Wykład 1: Wprowadzenie Wspomnienia ze szkoły Elementarz (powtórka z gimnazjum) Układ okresowy Dalsze wtajemniczenia (liceum) Program zajęć Podręczniki Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej

Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej opracowanie: dr Jadwiga Zawada Cel ćwiczenia: poznanie podstaw teoretycznych i praktycznych metody

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

Elementy Elektrochemii

Elementy Elektrochemii Elementy Elektrochemii IV.: Ogniwa galwaniczne przykłady Ogniwa Pierwotne - nieodwracalne - ogniwo Volty (A.G.A.A. Volta 1800r.) - ogniwo Daniela (John Daniell 1836 r.) - Ogniwo cynkowo-manganowe (Leclanche,

Bardziej szczegółowo

Przejścia promieniste

Przejścia promieniste Przejście promieniste proces rekombinacji elektronu i dziury (przejście ze stanu o większej energii do stanu o energii mniejszej), w wyniku którego następuje emisja promieniowania. E Długość wyemitowanej

Bardziej szczegółowo

Tlen. Występowanie i odmiany alotropowe Otrzymywanie tlenu Właściwości fizyczne i chemiczne Związki tlenu tlenki, nadtlenki i ponadtlenki

Tlen. Występowanie i odmiany alotropowe Otrzymywanie tlenu Właściwości fizyczne i chemiczne Związki tlenu tlenki, nadtlenki i ponadtlenki Tlen Występowanie i odmiany alotropowe Otrzymywanie tlenu Właściwości fizyczne i chemiczne Związki tlenu tlenki, nadtlenki i ponadtlenki Ogólna charakterystyka tlenowców Tlenowce: obejmują pierwiastki

Bardziej szczegółowo

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya.

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya. ELEKTROLIZA Cel ćwiczenia Oznaczenie równoważnika elektrocheicznego iedzi oraz stałej Faradaya. Zakres wyaganych wiadoości. Elektroliza i jej prawa.. Procesy elektrodowe. 3. Równoważniki cheiczne i elektrocheiczne.

Bardziej szczegółowo

Polarografia jest metodą elektroanalityczną, w której bada się zależność natężenia prądu płynącego przez badany roztwór w funkcji przyłożonego do

Polarografia jest metodą elektroanalityczną, w której bada się zależność natężenia prądu płynącego przez badany roztwór w funkcji przyłożonego do Polarografia Polarografia jest metodą elektroanalityczną, w której bada się zależność natężenia prądu płynącego przez badany roztwór w funkcji przyłożonego do elektrod napięcia lub w funkcji potencjału

Bardziej szczegółowo

Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem

Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem Hospitacja diagnozująca Źródła informacji chemicznej Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem Opracowała: mgr Lilla Zmuda Matyja Arkusz Hospitacji Diagnozującej nr

Bardziej szczegółowo

Elementy teorii powierzchni metali

Elementy teorii powierzchni metali prof. dr hab. Adam Kiejna Elementy teorii powierzchni metali Wykład 4 v.16 Wiązanie metaliczne Wiązanie metaliczne Zajmujemy się tylko metalami dlatego w zasadzie interesuje nas tylko wiązanie metaliczne.

Bardziej szczegółowo

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska Spis treści Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne... 13 1.1. Historia... 13 1.2. Pierwiastek, związek chemiczny, mieszanina...

Bardziej szczegółowo

Chemia ogólna i nieorganiczna. SYLABUS A. Informacje ogólne Opis

Chemia ogólna i nieorganiczna. SYLABUS A. Informacje ogólne Opis Chemia ogólna i nieorganiczna Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu Rodzaj

Bardziej szczegółowo

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203790 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 366689 (51) Int.Cl. C25D 5/18 (2006.01) C25D 11/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Procesy biotransformacji

Procesy biotransformacji Biohydrometalurgia jest to dział techniki zajmujący się otrzymywaniem metali przy użyciu mikroorganizmów i wody. Ma ona charakter interdyscyplinarny obejmujący wiedzę z zakresu biochemii, geomikrobiologii,

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE: Wpływ przewodnictwa elektrycznego roztworu na promień działania protektora

ĆWICZENIE: Wpływ przewodnictwa elektrycznego roztworu na promień działania protektora ĆWICZENIE: Wpływ przewodnictwa elektrycznego roztworu na promień działania protektora WPROWADZENIE W celu ochrony metalu przed korozją w roztworach elektrolitów często stosuje się tak zwaną ochronę protektorową.

Bardziej szczegółowo

PL B1. Uniwersytet Warszawski,Warszawa,PL Instytut Chemii Przemysłowej im. Prof. Ignacego Mościckiego,Warszawa,PL

PL B1. Uniwersytet Warszawski,Warszawa,PL Instytut Chemii Przemysłowej im. Prof. Ignacego Mościckiego,Warszawa,PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204948 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 375062 (51) Int.Cl. H01G 9/22 (2006.01) G01N 27/403 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z CHEMII

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z CHEMII dysleksja MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z CHEMII Arkusz II POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla ucznia 1. Sprawdź, czy arkusz zawiera 9 ponumerowanych stron. Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu

Bardziej szczegółowo

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1.

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. 2.1.1. Budowa ogniwa galwanicznego Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. Rysunek 1. Budowa ogniwa galwanicznego na przykładzie

Bardziej szczegółowo

1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym

1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym 1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym 2. W pewnej chwili szybkość powstawania produktu C w reakcji: 2A + B 4C wynosiła 6 [mol/dm

Bardziej szczegółowo

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Dysocjacja elektrolitów W drugiej połowie XIX wieku szwedzki chemik S.A. Arrhenius doświadczalnie udowodnił, że substancje

Bardziej szczegółowo

Czy prąd przepływający przez ciecz zmienia jej własności chemiczne?

Czy prąd przepływający przez ciecz zmienia jej własności chemiczne? Czy prąd przepływający przez ciecz zmienia Zadanie Zmierzenie charakterystyki prądowo-napięciowej elektrolitu zawierającego roztwór siarczanu miedzi dla elektrod miedzianych. Obserwacja widocznych zmian

Bardziej szczegółowo

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany PYTANIA EGZAMINACYJNE Z CHEMII OGÓLNEJ I Podstawowe pojęcia chemiczne 1) Pierwiastkiem nazywamy : a zbiór atomów o tej samej liczbie masowej b + zbiór atomów o tej samej liczbie atomowej c zbiór atomów

Bardziej szczegółowo

Wybrane Działy Fizyki

Wybrane Działy Fizyki Wybrane Działy Fizyki energia elektryczna i jadrowa W. D ebski 25.11.2009 Rodzaje energii energia mechaniczna energia cieplna (chemiczna) energia elektryczna energia jadrowa debski@igf.edu.pl: W5-1 WNZ

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA ZAKŁAD CHEMII FIZYCZNEJ ĆWICZENIA PRACOWNI CHEMII FIZYCZNEJ

POLITECHNIKA POZNAŃSKA ZAKŁAD CHEMII FIZYCZNEJ ĆWICZENIA PRACOWNI CHEMII FIZYCZNEJ GALWANOTECHNIKA WSTĘP Galwanotechnika jest działem elektrochemii zajmującym się osadzaniem na powierzchni przedmiotów metali z roztworów. Stosowane w praktyce powłoki galwaniczne z punktu widzenia ich

Bardziej szczegółowo

JEDNOKOMOROWE OGNIWA PALIWOWE

JEDNOKOMOROWE OGNIWA PALIWOWE JEDNOKOMOROWE OGNIWA PALIWOWE Jan Wyrwa Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki, AGH Al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków Światowe zapotrzebowanie na energię-przewidywania

Bardziej szczegółowo

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Nanomateriałów Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej POLITECHNIKA GDAŃSKA Centrum Zawansowanych Technologii Pomorze ul. Al. Zwycięstwa 27 80-233

Bardziej szczegółowo

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wprowadzenie 1.1. Odczyn wody Odczyn roztworu określa stężenie,

Bardziej szczegółowo

Odwracalność przemiany chemicznej

Odwracalność przemiany chemicznej Odwracalność przemiany chemicznej Na ogół wszystkie reakcje chemiczne są odwracalne, tzn. z danych substratów tworzą się produkty, a jednocześnie produkty reakcji ulegają rozkładowi na substraty. Fakt

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

SZEREG NAPIĘCIOWY METALI OGNIWA GALWANICZNE

SZEREG NAPIĘCIOWY METALI OGNIWA GALWANICZNE SZEREG NAPIĘCIOWY METALI OGNIWA GALWANICZNE Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz CZĘŚĆ TEORETYCZNA. 1. Potencjał elektrochemiczny metali. Każdy metal zanurzony w elektrolicie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Wyrażanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Stężenie procentowe Stężenie procentowe (procent wagowy, procent masowy) wyraża stosunek

Bardziej szczegółowo

Pierwiastki bloku d w zadaniach maturalnych Zadanie 1. ( 3 pkt ) Zadanie 2. (4 pkt) Zadanie 3. (2 pkt) Zadanie 4. (2 pkt) Zadanie 5.

Pierwiastki bloku d w zadaniach maturalnych Zadanie 1. ( 3 pkt ) Zadanie 2. (4 pkt) Zadanie 3. (2 pkt) Zadanie 4. (2 pkt) Zadanie 5. Pierwiastki bloku d w zadaniach maturalnych Zadanie 1. (3 pkt) Uzupełnij podane równanie reakcji: dobierz odpowiednie środowisko oraz dobierz współczynniki, stosując metodę bilansu elektronowego. ClO 3

Bardziej szczegółowo

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego:

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 2. Określ w którą stronę przesunie się równowaga reakcji rozkładu

Bardziej szczegółowo