AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie PRACA DOKTORSKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie PRACA DOKTORSKA"

Transkrypt

1 AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Metali Nieżelaznych Zakład Chemii Fizycznej i Elektrochemii PRACA DOKTORSKA mgr inż. Remigiusz Kowalik Określanie warunków elektrochemicznego otrzymywania ZnSe z roztworów wodnych. Promotor: Prof. dr hab. inż. Krzysztof Fitzner Kraków 2006

2 Mojej żonie Edycie

3 Składam serdeczne podziękowania Panu Profesorowi Krzysztofowi Fitznerowi za opiekę naukową oraz wsparcie podczas realizacji niniejszej pracy. Dziękuje Pracownikom Zakładu Chemii Fizycznej i Elektrochemii, koleżankom i kolegom Wydziału Metali Nieżelaznych oraz wszystkim, którzy wspierali mnie w realizacji mojej pracy. Remigiusz Kowalik

4 SPIS TREŚCI 1. WYKAZ SYMBOLI WSTĘP PRZEGLĄD LITERATURY: Właściwości ZnSe Metody otrzymywania cienkich powłok półprzewodnikowych Elektrochemiczne otrzymywanie związków półprzewodnikowych Elektrochemiczne otrzymywanie cienkich powłok ZnSe Podsumowanie przeglądu literaturowego CEL PRACY METODYKA POMIARÓW Elektrolit Naczyńka elektrochemiczne Elektroda pracująca Aparatura WYNIKI Analiza teoretyczna możliwości otrzymywania ZnSe metodą elektrochemiczną Mechanizm i kinetyka reakcji katodowych przebiegających w roztworze kwasu selenowego(iv) Mechanizm i kinetyka reakcji elektrodowych przebiegających w roztworze siarczanu(vi) cynku Mechanizm i kinetyka reakcji elektrodowych przebiegających w roztworze kwasu selenowego(iv) i siarczanu(vi) cynku Wpływ parametrów elektrolizy na skład i morfologię otrzymywanych powłok ZnSe Wpływ stężenia H 2 SeO Wpływ stężenia ZnSO Wpływ temperatury elektrolitu DYSKUSJA WYNIKÓW WNIOSKI KOŃCOWE BIBLIOGRAFIA INFORMACJE

5 1. Wykaz symboli % at. stężenie atomowe a aktywność A powierzchnia elektrody, cm 2 f częstotliwość, Hz E potencjał elektrody, V E potencjał równowagowy elektrody, V F stała Faradaya, 96485,31 C/mol o Δ G 298 standardowa entalpia swobodna, J/mol R stała gazowa, 8, J/K*mol NEW normalna elektroda wodorowa NEK nasycona elektroda kalomelowa m masa, g M masa molowa, g/mol q ładunek elektryczny, C T temperatura, K z liczba elektronów ρ gęstość, g/cm 3 μ moduł sprężystości poprzecznej, Pa 2

6 2. Wstęp Ze względu na swoje zastosowanie w elektronice szerokim zainteresowaniem cieszą się szerokopasmowe półprzewodniki typu II-VI. Mogą one być wykorzystywane jako materiały do konstrukcji diod elektroluminescencyjnych, laserów półprzewodnikowych czy detektorów światła. Materiały te mogą zostać użyte do produkcji urządzeń do zapisu informacji, wyświetlaczy i płaskich ekranów telewizyjnych, a także do produkcji heterozłączowych ogniw fotowoltaicznych [1-8]. Tak duże możliwości zastosowania tych materiałów powodują konieczność opracowania nowych metod wytwarzania układów półprzewodnikowych, a w szczególności cienkich powłok o pożądanych parametrach. Obecnie powłoki półprzewodnikowe otrzymuje się przede wszystkim z fazy gazowej. Stosuję się tutaj zarówno chemiczne (CVD chemical vapour deposition), jak i fizyczne (PVD - physical vapour deposition) procesy nanoszenia warstw z fazy gazowej, oraz ich poszczególne odmiany [1, 6, 8, 9]. Powyższe techniki dają bardzo duże możliwości otrzymywania powłok wysokiej jakości na bazie związków międzymetalicznych. Jednak ciągle barierą do powszechnego ich stosowania jest wysoki koszt aparatury niezbędnej do produkcji oraz bardzo wysoki poziom zaawansowania tych technologii, co wymaga wysoko wykwalifikowanej kadry. Otrzymywanie powłok półprzewodnikowych metodami elektrochemicznymi jest znacznie rzadziej rozpowszechnione. Należy tutaj podkreślić, że elektrolityczne metody nakładania powłok są powszechnie stosowane w przypadku warstw metalicznych. Do ich największych zalet należą: możliwość pokrywania dużych powierzchni, także nieregularnych (porowatych), duża równomierność otrzymywanych powłok, możliwość otrzymywania powłok żądanej grubości, duża czystość nakładanych powłok, dobra przyczepność powłok, duża szybkość nakładania powłok, możliwość precyzyjnego kontrolowania procesu osadzania i przede wszystkim brak konieczności ponoszenia dużych nakładów finansowych. Obecnie wiele ośrodków badawczych prowadzi badania nad poznaniem mechanizmów i kinetyki syntezy związków półprzewodnikowych metodami elektrochemicznymi, co w rezultacie ma zaowocować opracowaniem technologii 3

7 elektrochemicznego otrzymywania takich powłok [20-24]. Kluczowymi problemami są tutaj możliwość otrzymania związków półprzewodnikowych o określonej stechiometrii oraz jak najlepszej strukturze. Właściwości te decydują o parametrach elektrycznych i optycznych otrzymywanych powłok, a tym samym o ich walorach aplikacyjnych. Powyższe badania znacznie poszerzają wiedzę na temat elektrochemii półprzewodników i zjawisk zachodzących na granicy faz półprzewodnik-elektrolit, co sprzyja rozwojowi tej dziedziny elektrochemii. Należy tutaj nadmienić, że wraz z jej rozwojem pojawiły się nowe możliwości aplikacyjne dla półprzewodników: przetwarzanie energii słonecznej na elektryczną za pomocą ogniw fotoelektrochemicznych, oczyszczanie powietrza i wody z wykorzystaniem fotokatalitycznych właściwości półprzewodników czy wzbudzające obecnie największe zainteresowanie elektrochemiczne kondensatory i baterie. 4

8 3. Przegląd literatury: 3.1. Właściwości ZnSe Półprzewodniki z grupy II-VI stanowią bardzo interesującą grupę materiałów, które ze względu na swoje właściwości optoelektroniczne są w centrum zainteresowań przemysłu elektronicznego. Tworzą je związki powstałe na bazie pierwiastków z grup II (Zn, Cd, Hg) i VI (O, S, Se, Te). Rys. 1 Układ fazowy Zn Se Przykładem takiego związku jest selenek cynku. Cynk i selen tworzą tylko jeden związek międzymetaliczny o stechiometrii x Zn /x Se = 1 (Rys. 1) [25]. Krystalizuje on w układzie regularnym o strukturze sfalerytu (stała sieciowa wynosi 0,5668 nm), który jest stabilny w niższych temperaturach, lub heksagonalnym o strukturze wurcytu (stałe sieciowe wynoszą a=0,4003 nm i c=0,6540 nm), otrzymywany w wysokich temperaturach (Rys. 2) [1]. Przemiana alotropowa zachodzi w temperaturze 1425 C, a związek topi się w 1520 C [1, 2]. Wiązania chemiczne w ZnSe są jonowo kowalencyjne [2]. 5

9 Rys. 2. Komórka elementarna ZnSe o budowie a) sfalerytu b) wurcytu Parametry elektryczne, jak i optyczne fazy ZnSe, silnie zależą od metody otrzymywania. Parametrem, który wyróżnia ten półprzewodnik, jest jego przerwa energetyczna, która wynosi 2,67 ev [1], co odpowiada długości fali o kolorze zielononiebieskim i decyduje o jego możliwościach aplikacyjnych. Kryształy selenku cynku otrzymywane z fazy ciekłej lub gazowej w wysokich temperaturach są wysokooporowe, a ich oporność właściwa jest rzędu Ω*m. Wygrzewając kryształy ZnSe w ciekłym cynku ich oporność zmniejsza się do kilku setnych Ω*m. Ruchliwość elektronów w kryształach wynosi ok. 2* *10-2 m 2 /V*s, a koncentracja elektronów swobodnych jest rzędu cm -3 w temperaturze pokojowej [2] Metody otrzymywania cienkich powłok półprzewodnikowych Istnieje szereg metod otrzymywania powłok półprzewodnikowych. Techniki otrzymywania półprzewodnikowych związków międzymetalicznych są dokładnie omówione w literaturze [8, 9]. Istnieje także wiele przykładów opisujących metody otrzymywania powłok z selenku cynku: fizyczne naparowywanie z fazy gazowej [10] chemiczne naparowywanie z fazy gazowej [11] 6

10 niskociśnieniowe chemiczne naparowywanie z fazy gazowej [12] chemiczne naparowywanie z fazy gazowej z zastosowaniem związków metaloorganicznych [13] epitaksja z wiązki molekularnej [14] epitaksja z wiązki molekularnej z zastosowaniem związków metaloorganicznych [15] fotoepitaksja z wiązki molekularnej z zastosowaniem związków metaloorganicznych [16] pulsowa epitaksja z wiązki molekularnej [17] rozpylanie magnetronowe [18] bezprądowe osadzanie powłok z roztworów wodnych [19] 3.3. Elektrochemiczne otrzymywanie związków półprzewodnikowych. Rozwój fizyki półprzewodników i technologii przyrządów półprzewodnikowych przyczynił się do powstania nowej dziedziny elektrochemii elektrochemii półprzewodników. Związane jest to między innymi z możliwością otrzymywania materiałów półprzewodnikowych tą metodą, a także ich obróbką w celu uzyskania określonych właściwości lub struktur (trawienie, polerowanie, pasywacja półprzewodników). Metody elektrochemiczne stosuje się także do badań właściwości otrzymanych półprzewodników, np.: fotoelektrochemiczne metody stosowane do pomiaru pojemności granicy faz: półprzewodnik elektrolit (reaktancji pojemnościowej), elektroluminescencji, fotoluminescencji, absorpcji, współczynnika odbicia, potencjału płaskiego czy wyznaczania gęstości nośników ładunków. Elektrochemiczna metoda osadzania powłok posiada bardzo wiele zalet. Należą do nich: możliwość pokrywania dużych powierzchni, także nieregularnych (porowatych) duża równomierność otrzymywanych powłok możliwość otrzymywania powłok żądanej grubości duża czystość nakładanych powłok 7

11 dobra przyczepność powłok duża szybkość nakładania powłok możliwość precyzyjnego kontrolowania procesu osadzania (Rys. 3) niski koszt aparatury parametry elektrody pracującej: materiał elektrody powierzchnia elektrody geometria elektrody stan powierzchni elektrody: o obróbka mechaniczna o obróbka chemiczna i elektrochemiczna parametry elektryczne: potencjał natężenie prądu ilość ładunku elektrycznego materiał przeciwelektrody: anoda nieroztwarzalna anoda roztwarzalna parametry elektrolitu: stężenie reagentów (jonów potencjałotwórczych) stężenie składników elektrolitu wspomagającego ph stężenie składników dodatkowych: o związki kompleksujące o substancje blaskotwórcze o dodatki wyrównujące o modyfikatory struktury o środki zwilżające o inhibitory o katalizatory rozpuszczalnik: o woda o substancje organiczne o sole stopione parametry zewnętrzne: warunki hydrodynamiczne temperatura ciśnienie czas światło pole magnetyczne dźwięk Rys. 3 Parametry wpływające na proces elektrolitycznego osadzania powłok Jak można zobaczyć na powyższym schemacie (Rys. 3) istnieje szereg możliwości sterowania procesem w celu dobrania optymalnych parametrów niezbędnych do uzyskania żądanej jakości powłok. Metoda elektrochemiczna umożliwia syntezę związków półprzewodnikowych typu II-VI z wykorzystaniem zewnętrznego źródła prądu, lub wykorzystując prąd powstały w specjalnie skonstruowanym ogniwie, tak aby proces syntezy zachodził na jednej z elektrod. Zarówno, gdy proces sterowany jest za pomocą zewnętrznego źródła prądu, jak i 8

12 poprzez prąd wytwarzany w wyniku zwarcia ogniwa, tworzenie powłok można poprowadzić zarówno na katodzie jak i na anodzie [24]. W przypadku metody bez użycia zewnętrznego źródła prądu, możliwe jest otrzymanie związku międzymetalicznego poprzez utlenianie metalu w środowisku jonów z grupy VI. Taki sposób został opisany przez Rajeshwara i współpracowników na przykładzie CdTe [26]. Skonstruowano tutaj ogniwo, w którym anodę stanowił kadm zanurzony w alkalicznym roztworze jonów Te 2-, a katodą była platyna. Z kolei w pracy [27] proces syntezy związku półprzewodnikowego przeprowadzono na katodzie. Przepływ elektronów w ogniwie był wynikiem zwarcia elektrody aluminiowej z tytanową. Obie elektrody były zanurzone w roztworze zawierającym kadm i tellur. Przytaczane prace mają bardziej charakter komunikatów niż kompleksowych badań na temat możliwości otrzymywania związków półprzewodnikowych powyższą drogą. Trudno jest też doszukać się kontynuacji tego typu badań, lub cytowań w literaturze wskazujących na możliwość zastosowania powyższych technik jako rozwiązań technologicznych. Minusem tej techniki jest brak możliwości sterowania natężeniem prądu lub napięciem podczas procesu, dzięki którym możliwe jest dokładniejsze kontrolowanie procesu. W pracy [28] Miller i Heller zaproponowali otrzymywanie cienkich warstw półprzewodnikowych na bazie siarczków kadmu i bizmutu na drodze anodowego utleniania powierzchni tych metali w roztworze Na 2 S. Stosowali zarówno metodę potencjostatyczną, jak i galwanostatyczną. Dokładnie mechanizm anodowego otrzymywania siarczków kadmu został opisany przez Petera [29]. Elektrodę pracującą stanowił kadm zanurzony w roztworze 0,1 M Na 2 S i 1 M NaHCO 3. Na podstawie badań woltamperometrycznych wyszczególniono obszary tworzenia się monowarstwy siarczku, a następnie pasywacji metalu, po czym przy bardziej elektrododatnim potencjale przejście w obszar transpasywny. Nie zamieszczono żadnych informacji na temat składu tworzących się warstw. Podobnie Rajeshwar i współpracownicy [26, 28] badali możliwość syntezy związków półprzewodnikowych na drodze utleniania metalicznej elektrody w 9

13 obecności jonów S 2-, Se 2- i Te 2-. Elektrodę pracującą stanowił kadm zanurzony w alkalicznym roztworze jonów tlenowców. Przeprowadzono analizę możliwości otrzymywania tego typu powłok w szerokim zakresie potencjałów. Generalnie jednak autorzy zwracają uwagę na brak możliwości otrzymania warstw grubszych niż kilkaset angstremów [24], podobnie jak w przypadku powłok otrzymywanych anodowo z wykorzystaniem siły elektromotorycznej ogniwa. Pojawiają się także trudności, jeśli chodzi o precyzyjne kontrolowanie stechiometrii otrzymywanego osadu. Wydaje się, że tych wad jest pozbawiona metoda katodowej redukcji z zastosowaniem elektrolizy. W literaturze można znaleźć znacznie większą ilość artykułów opisujących syntezą związków półprzewodnikowych powyższą metodą. Należy podkreślić, że ta metoda jest powszechnie wykorzystywana przy otrzymywaniu wszelkiego rodzaju powłok metalicznych, zarówno jedno jak i wieloskładnikowych [23, 30]. Jedną z pierwszych publikacji opisujących możliwość syntezy elektrolitycznej półprzewodników typu II-VI zaprezentował Hodes i współpracownicy [32] w Z roztworu zawierającego CdSO 4 i SeO 2 otrzymano polikrystaliczną warstwę selenku kadmu. Nie podano szczegółów dotyczących warunków, w jakich przeprowadzono eksperymenty. Dokładną analizę możliwości otrzymywania tego typu związków z roztworów wodnych przedstawił Kröger na przykładzie tellurku kadmu [33]. Odwołuje się w niej do pracy [34] dotyczącej termodynamicznej analizy otrzymywania związków półprzewodnikowych na drodze katodowej redukcji. Opisano w niej możliwość współosadzania dwóch pierwiastków w wyniku oddziaływania składników w osadzanym materiale a składnikami elektrolitu. Tego typu rozważania zostały szeroko opisane dla stopów metalicznych przez Brennera [35]. Publikacja Krögera, obok pracy Sato [36], jest jedną z pierwszych, która podejmuje temat elektrochemicznego otrzymywania powłok na bazie związków półprzewodnikowych. Autor zakłada, że potencjał elektrody, przy którym możliwe jest współosadzanie dwóch pierwiastków, równe jest quasi spoczynkowemu potencjałowi stopu lub związku otrzymanego na powierzchni elektrody powiększonemu o nadnapięcie towarzyszące 10

14 temu procesowi, które wzrasta w miarę zwiększającego się natężenia prądu. Potencjał quasi spoczynkowy jest definiowany jako potencjał osadu (roztworu stałego, związku międzymetalicznego, związku chemicznego) jego wartość jest określana poprzez aktywność jonów potencjałotwórczych na granicy fazowej elektrolit-faza stała, w trakcie procesu współosadzania. Przyjmuje się, że wartość nadnapięcia ustala się z czasem relaksacji τ 10-3 sekundy. Stąd quasi spoczynkowy potencjał może być wyznaczony doświadczalnie przez pomiar potencjału elektrody w odstępie czasu około 10-3 sekundy po przerwaniu procesu katodowego współwydzielnia (wyłączenia prądu). W miarę upływu czasu następuje dalsza zmiana potencjału, spowodowana wyrównaniem składu elektrolitu pomiędzy granicą fazową a wnętrzem roztworu. Czas relaksacji tego procesu wynosi kilka sekund. Wyrównanie się stężeń pomiędzy granicą fazową a wnętrzem elektrolitu zazwyczaj powoduje znaczne zmiany w powierzchniowym składzie osadu katodowego oraz zmianę potencjału quasi spoczynkowego. Potencjał quasi spoczynkowy charakteryzuje skład osadu w jego wnętrzu. Jego wartość zmienia się pod wpływem wzajemnego oddziaływania czterech czynników: potencjałów równowagowych składników, które mogą się znacznie różnić, wzajemnego oddziaływania składników podczas tworzenia stopu lub związku; to oddziaływanie zmienia aktywność składników w osadzie, a zmiany te są zależne od jego składu, wartości aktywności jonów w elektrolicie na granicy fazowej podczas osadzania, które mogą być znacząco różne od aktywności w głębi roztworu, wielkości prądów wymiany składników w osadzie. Potencjał quasi spoczynkowy jest potencjałem równowagowym determinowanym przez skład elektrolitu na granicy fazowej. Doświadczalnie wyznaczona jego wartość nie jest całkowicie poprawna, gdyż bezpośrednio po wyłączeniu prądu (wtedy doświadczalnie wyznacza się potencjał quasi spoczynkowy) nie ustala się pełna równowaga. Założenie to pozwala jednak wnioskować, czego 11

15 można się spodziewać w tym układzie. Można podać wyrażenia opisujące potencjały elektrodowe poszczególnych składników osadu przy użyciu wzoru Nernsta. Biorąc pod uwagę możliwość syntezy związku M r N s, gdzie M w związku jest na m stopniu utlenienia, a N na n stopniu utlenienia, quasi spoczynkowy potencjał pierwiastków M i N wynosi: a o RT m+ M ( 1 ) E M = E M + ln( ) mf a RT a n + o N ( 2 ) E N = E N + ln( ) nf a Gdzie M N a i n + są aktywnościami jonów M m+ i N n+ w elektrolicie na granicy fazowej, m+ M a N a a M i a N są aktywnościami tych pierwiastków w osadzie. Założono, że M jest bardziej elektroujemne od N, tj. powiązane zależnością: ( 3 ) rm(s) + sn(s) = M N (s) ; gdzie o ΔG 298 o o E > E. Aktywności M i N, tj. am i a N w osadzie są N M r s o ΔG 298 jest zmianą standardowej entalpii swobodnej tej reakcji. W równowadze: o a M G ( 4 ) r N s Δ 298 = exp( ) r s a a RT M Dla czystego związku ( 5 ) a 1 i wtedy N MrNs o r s ΔG 298 ( 6 ) a Ma N = exp( ) RT Jak wynika z równania ( 6 ), aktywności składników w osadzie nie są zmiennymi niezależnymi. Oddziaływania pomiędzy M i N w fazie stałej powodują, że wzrostowi aktywności jednego ze składników odpowiada zmniejszenie się aktywności drugiego. W najprostszym przypadku M r N s jest jedynym związkiem występującym w układzie, a M i N współistnieją ze związkiem jako czyste pierwiastki. W przypadku granicy dwufazowej są spełnione następujące zależności: ( 7 ) a M =1 12

16 o ΔG 298 ( 8 ) a N = exp( ) srt lub ( 9 ) a N =1 o ΔG 298 ( 10 ) a M = exp( ) rrt Zmiana a M i a N w zakresie występowania związku powoduje odpowiednio zmianę quasi spoczynkowego potencjału M i N. Całkowite zmiany wynikają z zależności: ( 11 ) ( 12 ) Δ E Δ E M N o ΔG = rmf 298 o ΔG = snf 298 W przypadku gdy ΔG <0, potencjały tych dwóch składników stają się bardziej elektrododatnie, przy czym ich aktywności maleją. Jednofazowemu osadowi dwuskładnikowemu, w którym aktywności składników wynoszą a M i a N, odpowiadać może tylko jeden potencjał. Autor zaznacza, że w tych rozważaniach przyjął brak występowania adsorpcji cząsteczek nie wchodzących w skład osadu, takich jak H + czy OH -. Nie zakładał także możliwości występowania innych reakcji w układzie, takich jak redukcja jonu wodorowego czy tlenu rozpuszczonego w elektrolicie. Na podstawie powyższych rozważań podjęto próbę otrzymania tellurku kadmu na drodze katodowej redukcji [33]. Kröger założył, że za współwydzielanie telluru z kadmem na elektrodzie odpowiedzialne są reakcje: ( 13 ) HTeO H + + 4e - = Te + 2H 2 O ( 14 ) Cd e - = Cd podczas gdy w fazie stałej zachodzi reakcja: o ( 15 ) Cd + Te = CdTe; ΔG 298 = 107 kj/mol Zgodnie z wcześniejszymi rozważaniami ujemna wartość zmiany entalpii swobodnej tworzenia związku powoduje przesunięcie wartości potencjałów równowagowych reakcji ( 13 ) i ( 14 ) w trakcie współosadzania w kierunku bardziej elektrododatnim. 13

17 Można wtedy zaobserwować osadzanie się pierwiastków przy potencjale bardziej dodatnim, niż w przypadku samodzielnego ich osadzania. Jest to wynikiem oddziaływania między składnikami w osadzie zgodnie z równaniem ( 6 ). Zasugerowano, że w celu otrzymania powłoki o składzie stechiometrycznym (CdTe), kąpiel powinna mieć wysokie stężenie składnika mniej szlachetnego, w tym wypadku kadmu, oraz niskie stężenie składnika szlachetniejszego telluru. Stężenie drugiego składnika powinno być na tyle małe, aby proces jego redukcji kontrolowany był dyfuzyjnie. Tworzenie się fazy CdTe następuje dopiero wtedy, gdy w pierwszej kolejności osadzi się tellur, jako pierwiastek bardziej szlachetny, a następnie w wyniku oddziaływania między pierwiastkami redukują się jony kadmu. Jeśli szybkość redukcji jonów kadmu będzie wolniejsza od szybkości redukcji jonów telluru, może to spowodować, że w otrzymanej powłoce zawartość telluru będzie wyższa od wymaganej dla stechiometrycznego związku. Zwrócono też uwagę, że stosowanie potencjałów niższych niż równowagowy potencjał dla reakcji ( 14 ) przyspieszy znacznie proces redukcji kadmu, co może z kolei spowodować wzrost zawartości tego pierwiastka w osadzie powyżej zamierzonej. Na powyższą teorię powołują się praktycznie wszystkie grupy badawcze zajmujące się elektrochemiczną syntezą związków półprzewodnikowych. Należy tutaj zaznaczyć, że metoda katodowej redukcji z zastosowaniem elektrolizy jest najpowszechniej stosowaną techniką w przypadku elektroosadzania związków półprzewodnikowych. Świadczyć o tym może dość bogata literatura przedstawiona w Tabeli 1. Tabela 1 Przykłady otrzymywania związków półprzewodnikowych metodą katodowej redukcji z zastosowaniem elektrolizy. Półprzewodnik Literatura ZnS ZnS ZnS ZnS ZnSe Mater. Sci. Eng. B 107, 2004, J. Electrochem. Soc., 148(5), 2001, C357-C362 J. Electroanal. Chem. 475, 1999, Electrochim. Acta 49(8), 2004, Japan. J. Appl. Phys. 14(4), 1975, N. Fathy, R. Kobayashi, M. Ichimura M. Innocenti, G. Pezzatini, F. Forni, And M. L. Foresti G. Pezzatini, S. Caporali, M. Innocenti, M.L. Foresti M. Innocenti, S. Cattarin, F. Loglio, T. Cecconi, G. Seravalli. M.L. Foresti A. Yamamoto, M. Yamaguchi 14

18 ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnSe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe ZnTe Phys. Stat. Sol. a 99, K. Singh, J. P. Rai 1987, Thin Solid Films, 237(1- C. Natarajan, M. Sharon, C. Lévy-Clément and M. 2), 1994, Neumann-Spallart Thin Solid Films 257(1), Natarajan, C.; Sharon, M.; Lévy-Clément, C.; 1995, Neumann-Spallart, M. Phys. Stat. Sol. a 163(2), R. Chandramohan, C. Sanjeeviraja, And T. Mahalingam 1997, R11 Mat. Res. Soc. Symp. Herino R., Gros-Jean M., Montes L. Lincot D. Proc. Vol. 452, 1997 J. Mater. Sci. - Mater. A. P. Samantilleke, M. H. Boyle, J. Young, Electron. 9(3), 1998, 231- I. M. Dharmadasa 235 J. Electrochem. Soc., Dori Gal, Gary Hodes, 147(5), 2000, J. Porous Mater. 7, 2000, Montes L., Muller F., Herino R Thin Solid Films 361- S. Sancheza, C. Lucasa, G.S. Picarda, M.R. Bermejob, 362, 2000, Y. Castrillejob Sol. Energy Mater. Sol. G. Riveros, H. Gomez, R. Henriquez, R. Schrebler, R.E. Cells 70, 2001, Marottib, E.A. Dalchieleb Sol. Energy Mater. Sol. Kehar Singh, Sameer S.D. Mishra Cells 71, 2002, J. Solid State Bouroushian, M., Kosanovic, T., Loizos, Z., Spyrellis, Electrochem. 6(4), 2002, N J. Electroanal. Chem. G. Riveros, D. Lincot, J.F. Guillemoles, R. Henrı Quez, 558, 2003, 9-17 R. Schrebler, R. Cordova, H. Gomez Mater. Chem. Phys. S. Soundeswaran, O. Senthil Kumara, R. Dhanasekaran, 82(2), 2003, P. Ramasamya, R. Kumaresen, M. Ichimura Electrochem. Solid-State R. Henriquez, H. Gomez, G. Riveros, J. F. Guillemoles, Lett., 7(6), 2004, C75- M. Froment, And D. Lincota C77 J. Solid State Bouroushian, M., Kosanovic, T., Spyrellis, N. Electrochem 9(1), 2005, J. Cryst. Growth 277(1- Bouroushian, M., Kosanovic, T., Spyrellis, N. 4), 2005, Mater. Chem. Phys. Kosanovic, T., Bouroushian, M., Spyrellis, N. 90(1), 2005, Electrochim. Acta 50(16- Takahiro Ishizaki,, Nagahiro Saito, Osamu Takai, 17), 2005, Shuichi Asakura, Kaori Goto, Akio Fuwa Thin Solid Films 361- K. Ernsta, I. Siebera, M. Neumann-Spallartb, M.-Ch. 362, 2000, Lux-Steinera, R. Koenenkampa Mater. Chem. Phys. 66(2- B. Bozzini, C. Lenardi, N. Lovergine 3), 2000, Thin Solid Films 361- B. Bozzinia, M.A. Bakerb, P.L. Cavallottic, E. Cerria, 362, 2000, C. Lenardib Semicond. Sci. Technol. T Mahalingam, V. S. John, S Rajendran1, P. J. 17, 2002, Sebastian J. Phys.: Condens. Matter T Mahalingam, V S John, P J Sebastian 14, 2002, Surf. Coat. Technol. 155, T. Mahalingam, V.S. John, S. Rajendran, G. Ravi, P.J. 2002, Sebastian 15

19 CdS Fresenius J. Anal. Chem. Sefik Süzer, Yana Kutun, Figen Kardigan 355, 1996, CdS J. Electrochem. Soc., M. Innocenti, G. Pezzatini, F. Forni, And M. L. Foresti 148(5), 2001, C357-C362 CdS J. Electroanal. Chem. M. Innocenti, S. Cattarin, M. Cavallini, F. Loglio, M.L. 532, 2002, Foresti CdS Electrochim. Acta 49(8), M. Innocenti, S. Cattarin, F. Loglio, T. Cecconi, G. 2004, Seravalli, M.L. Foresti, CdS J. Electron. Spectrosc. Relat. Phenom , 2001, Tiziana Cecconi, Andrea Atrei, Ugo Bardi, Francesca Forni, Massimo Innocenti, Francesca Loglio, Maria Luisa Foresti, Gianfranco Rovida CdS J. Electrochem. Soc. Colletti, L.P., Flowers Jr., B.H., Stickney, J.L. 145(5), 1998, CdSe Microchem. J. 62, 1999, Noseung Myung, Jong Ho Jun, Hyun Bin Ku, Hyung , Keun Chung, Krishnan Rajeshwar CdSe Electrochem. Commun. Myung, N., De Tacconi, N.R., Rajeshwar, K. 1(1), 1999, J. Solid State H. Cachet Á R. Cortes Á M. Froment Á G. Maurin CdSe Electrochem. 1, 1997, CdSe J. Mater. Sci. 39, 2004, K. R. Murali, P. Sasindran CdSe Mater. Chem. Phys. Chinmoy Bhattacharya, Jayati Datta 89(1), 2005, CdSe J. Electroanal. Chem. F. Loglio, M. Innocenti, F. D Acapito, R. Felici, G. 575, 2005, Pezzatini, CdSe Appl. Surf. Sci 156, M. Bouroushian, Z. Loizos, N. Spyrellis 2000, CdSe Appl. Surf. Sci 115, M. Bouroushian, Z. Loizos, N. Spyrellis, G. Maw 1997, CdSe Thin Solid Films 381(1), Bouroushian, M., Charoud-Got, J., Loizos, Z., Spyrellis, 2001, N., Maurin, G. CdSe J. Mater. Sci. Lett. Bouroushian, M., Charoud-Got, J., Loizos, Z., Spyrellis, 19(24), 2000, N. CdSe Electrochem. Commun. Bouroushian, M., Kosanovic, T., Loizos, Z., Spyrellis, 2(4), 2000, N. CdSe Appl. Surf. Sci 156, Bouroushian, M., Loizos, Z., Spyrellis, N. 2000, CdSe J. Mater. Sci. Lett. Bouroushian, M., Loizos, Z., Spyrellis, N. 18(15), 1999, CdSe Appl. Surf. Sci 115, Bouroushian, M., Loizos, Z., Spyrellis, N., Maurin, G. 1997, CdSe Appl. Surf. Sci 102, Bouroushian, M., Kollia, C., Loizos, Z., Spyrellis, N., 1996, Maurin, G. CdSe J. Cryst. Growth 271(1-20), 2004, Mathe, M.K., Cox, S.M., Flowers Jr., B.H., Vaidyanathan, R., Pham, L., Srisook, N., Happek, U., Stickney, J.L. CdSe J. Electrochem. Soc. Colletti, L.P., Flowers Jr., B.H., Stickney, J.L. 145(5), 1998, CdTe Chem. Mater. 1, 1989, Dong Ham, Kamal K. Mishra, Alex Weiss,' And Krishnan Rajeshwar CdTe Fresenius J. Anal. Chem. Sefik Süzer, Yana Kutun, Figen Kadırgan 355, 1996, CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hiroto Watanabe, Shiro Mori, Tetsuji 16

20 146(12), 1999, Hirato, And Yasuhiro Awakuraz 4484 CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hidenori Uchida, Tetsuji Hirato, And 146(2), 1999, Yasuhiro Awakuraz CdTe J. Cryst. Growth 159(1- Jackson, F., Berlouis, L.E.A., Rocabois, P. 4). 1996, CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hiroto Watanabe, Tetsuji Hirato, And 146(5), 1999, Yasuhiro Awakuraz CdTe Thin Solid Films 361- K. Ernsta, I. Siebera, M. Neumann-Spallart, M.-Ch. 362, 2000, Lux-Steinera, R. Koenenkampa CdTe J. Electrochem. Soc., 146(12), 1999, Kuniaki Murase, Hiroto Watanabe, Shiro Mori, Tetsuji Hirato, And Yasuhiro Awakuraz 4484 CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Yoichi Tanaka, Tetsuji Hirato, 152(5), 2005, C304-C309 Yasuhiro Awakuraz CdTe J. Electrochem. Soc., Kuniaki Murase, Hidenori Uchida, Tetsuji Hirato, 146(2), 1999, Yasuhiro Awakuraz CdTe Electrochim. Acta 46(6), H. Gomez, R. Henrı Quez, R. Schrebler, G. Riveros, R. 2001, Cordova CdTe Electrochim. Acta 45(20), F. Forni, M. Innocenti, G. Pezzatini, M.L. Foresti 2000, CdTe J. Electrochem. Soc. Lay, M.D., Stickney, J.L. 151(6), 2004, C431-C435 CdTe J. Electroanal. Chem. Flowers Jr., B.H., Wade, T.L., Garvey, J.W., Lay, M., , 2002, Happek, U., Stickney, J.L. CdTe J. Electrochem. Soc. Colletti, L.P., Flowers Jr., B.H., Stickney, J.L. 145(5), 1998, CuSe J. Electrochem. Soc., A. Marlotz And J. Vedel 146(1), 1999, Cu 2-x Se Electrochim. Acta 45(22- Marianna Kemell, Heini Saloniemi, Mikko Ritala, 23), 2000, Markku Leskela Ag 2 Se Electrochem. Commun. Ruizhi Chen 1, Dongsheng Xu, Guolin Guo, Linlin Gui 5(7), 2003, Ag 2 Se J. Mater. Chem.12, 2002, Ruizhi Chen, Dongsheng Xu, Guolin Guo And Youqi Tang Ag 2 Te Electrochim. Acta 49(14), Ruizhi Chen1, Dongsheng Xu, Guolin Guo, Linlin Gui 2004, PbS J. Electrochem. Soc., Heini Saloniemi, Mikko Ritala, Markku Leskelä, Reijo 146(7), 1999, Lappalainenb PbS J. Appl. Electrochem. 34, Yu. Mikhlin, A. Kuklinskiy, E. Mikhlina, V. Kargin, I. 2004, Asanov PbSe J. Mater. Chem. 83, 1998, Heini Saloniemi, Tapio Kanniainen, Mikko Ritala, Markku Leskela A And Reijo Lappalainenb PbSe Electrochem. Commun. Luc Beaunier, Hubert Cachet, Robert Cortes, Michel 2(7), 2000, Froment PbSe Electrochim. Acta 49(8), Raman Vaidyanathan, John L. Stickney,, Uwe Happekb 2004, PbSe Electrochim. Acta 49(8), Vaidyanathan, R., Stickney, J.L., Happek, U. 2004, GaAs J. Vac. Sci. Technol., A Villegas, I., Stickney, J.L. 10(5), 1992, 3032 Mater. Res. Bull. 38, A.P. Torane, C.H. Bhosale As 2 Se , MoSe 2 J. Solid State Eletrochem. Nijole Dukstiene Æ Kiril Kazancev Æ Igoris 17

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Przez ostatnie lata, rynek fotowoltaiki rozwijał się, wraz ze sprzedażą niemal zupełnie zdominowaną przez produkty

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Kamil Wróbel Pracownia Elektrochemicznych Źródeł Energii Kierownik pracy: prof. dr hab. A. Czerwiński Opiekun pracy: dr M. Chotkowski

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. Przeprowadzono następujące doświadczenie: Wyjaśnij przebieg tego doświadczenia. Zadanie: 3. Zadanie: 4

Zadanie 2. Przeprowadzono następujące doświadczenie: Wyjaśnij przebieg tego doświadczenia. Zadanie: 3. Zadanie: 4 Zadanie: 1 Do niebieskiego, wodnego roztworu soli miedzi wrzucono żelazny gwóźdź i odstawiono na pewien czas. Opisz zmiany zachodzące w wyglądzie: roztworu żelaznego gwoździa Zadanie 2. Przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZED KOROZJĄ

OCHRONA PRZED KOROZJĄ OCHRONA PRZED KOROZJĄ Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz, mgr Magdalena Bisztyga W przypadku większości materiałów nie jest możliwe całkowite usunięcie korozji, stąd też

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?)

PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) Korozja chemiczna PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH.. - należy podać schemat obliczeń (skąd się biorą konkretne podstawienia do wzorów?) 1. Co to jest stężenie molowe? (co reprezentuje jednostka/ metoda obliczania/

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska

Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Przedmiot: BIOMATERIAŁY. Metody pasywacji powierzchni biomateriałów. Dr inż. Agnieszka Ossowska BIOMATERIAŁY Metody pasywacji powierzchni biomateriałów Dr inż. Agnieszka Ossowska Gdańsk 2010 Korozja -Zagadnienia Podstawowe Korozja to proces niszczenia materiałów, wywołany poprzez czynniki środowiskowe,

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Fizykochemii i Modelowania Procesów Laboratorium Ochrony przed Korozją Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu. korozji

Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu. korozji Nauka przez obserwacje - Badanie wpływu różnych czynników na szybkość procesu korozji KOROZJA to procesy stopniowego niszczenia materiałów, zachodzące między ich powierzchnią i otaczającym środowiskiem.

Bardziej szczegółowo

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski 1 1 Wstęp Materiały półprzewodnikowe, otrzymywane obecnie w warunkach laboratoryjnych, charakteryzują się niezwykle wysoką czystością.

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INśYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA ŁÓDZKA

INSTYTUT INśYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT INśYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH LABORATORIUM KOROZJI ĆWICZENIE NR 5 TECHNOLOGIE NANOSZENIA POWŁOK GALWANICZNYCH Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów (1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów 1. Naczyńko konduktometryczne napełnione 0,1 mol. dm -3 roztworem KCl w temp. 298 K ma opór 420 Ω. Przewodnictwo właściwe 0,1 mol. dm -3 roztworu KCl w tej temp.

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV-A Elektrochemia IV-A.1. Porównanie aktywności chemicznej metali IV-A.2. Ogniwo jako źródło prądu elektrycznego a) ogniwo Daniella b) ogniwo z

Bardziej szczegółowo

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne.

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne. 1 Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów i pokrycia galwaniczne. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektroliza, - elektrody, - katoda, - anoda, - potencjał ujemny, - potencjał

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA WSTĘP TEORETYCZNY Powłoki konwersyjne tworzą się na powierzchni metalu

Bardziej szczegółowo

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski Jarosław Rochowicz Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Praca magisterska Wpływ napięcia podłoża na właściwości mechaniczne powłok CrCN nanoszonych

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku

Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku Piotr Chojnacki IV rok, informatyka chemiczna Liceum Ogólnokształcące Nr I we Wrocławiu Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku Temat lekcji: Zjawisko korozji elektrochemicznej. Cel ogólny lekcji: Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie Podstawy chemii dr hab. Wacław Makowski Wykład 1: Wprowadzenie Wspomnienia ze szkoły Elementarz (powtórka z gimnazjum) Układ okresowy Dalsze wtajemniczenia (liceum) Program zajęć Podręczniki Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1.

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. 2.1.1. Budowa ogniwa galwanicznego Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. Rysunek 1. Budowa ogniwa galwanicznego na przykładzie

Bardziej szczegółowo

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska

Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska Spis treści Część I: Podstawowe prawa chemiczne i budowa materii... 11 Urszula Lelek-Borkowska 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne... 13 1.1. Historia... 13 1.2. Pierwiastek, związek chemiczny, mieszanina...

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya.

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya. ELEKTROLIZA Cel ćwiczenia Oznaczenie równoważnika elektrocheicznego iedzi oraz stałej Faradaya. Zakres wyaganych wiadoości. Elektroliza i jej prawa.. Procesy elektrodowe. 3. Równoważniki cheiczne i elektrocheiczne.

Bardziej szczegółowo

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203790 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 366689 (51) Int.Cl. C25D 5/18 (2006.01) C25D 11/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Wyrażanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Stężenie procentowe Stężenie procentowe (procent wagowy, procent masowy) wyraża stosunek

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wprowadzenie 1.1. Odczyn wody Odczyn roztworu określa stężenie,

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Nanomateriałów Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej POLITECHNIKA GDAŃSKA Centrum Zawansowanych Technologii Pomorze ul. Al. Zwycięstwa 27 80-233

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti AMME 2002 11th Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti P. Zagierski University of Oslo, Centre for Materials Science Gaustadalleen 21, 0349 Oslo, Norwegia Dla potrzeb norweskiego

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZED KOROZJĄ

OCHRONA PRZED KOROZJĄ OCHRONA PRZED KOROZJĄ Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz, mgr Magdalena Bisztyga, dr inż. Zbigniew Szklarz W przypadku większości materiałów nie jest możliwe całkowite

Bardziej szczegółowo

Podstawy elektrochemii i korozji

Podstawy elektrochemii i korozji Podstawy elektrochemii i korozji wykład dla III roku kierunków chemicznych Wykład VII Dr Paweł Krzyczmonik Pracownia Elektrochemii i Korozji Uniwersytet Łódzki Kwiecień 2015 1 Elektrochemiczne metody pomiarowe

Bardziej szczegółowo

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab.

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab. Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć Dr hab. Paweł Żukowski Materiały magnetyczne Właściwości podstawowych materiałów magnetycznych

Bardziej szczegółowo

Grafen perspektywy zastosowań

Grafen perspektywy zastosowań Grafen perspektywy zastosowań Paweł Szroeder 3 czerwca 2014 Spis treści 1 Wprowadzenie 1 2 Właściwości grafenu 2 3 Perspektywy zastosowań 2 3.1 Procesory... 2 3.2 Analogoweelementy... 3 3.3 Czujniki...

Bardziej szczegółowo

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r.

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r. Fizyka i technologia złącza P Adam Drózd 25.04.2006r. O czym będę mówił: Półprzewodnik definicja, model wiązań walencyjnych i model pasmowy, samoistny i niesamoistny, domieszki donorowe i akceptorowe,

Bardziej szczegółowo

Wykład 10 Równowaga chemiczna

Wykład 10 Równowaga chemiczna Wykład 10 Równowaga chemiczna REAKCJA CHEMICZNA JEST W RÓWNOWADZE, GDY NIE STWIERDZAMY TENDENCJI DO ZMIAN ILOŚCI (STĘŻEŃ) SUBSTRATÓW ANI PRODUKTÓW RÓWNOWAGA CHEMICZNA JEST RÓWNOWAGĄ DYNAMICZNĄ W rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów ... kod ucznia Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Etap I (szkolny) 16 października 2009 roku Wypełnia szkolna komisja konkursowa Zadanie 1. 2. 3. 4. 5. Suma Liczba punktów PoniŜej podano treść

Bardziej szczegółowo

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria i Gospodarka Wodna w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracował:

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Skalowanie układów scalonych

Skalowanie układów scalonych Skalowanie układów scalonych Technologia mikroelektroniczna Charakterystyczne parametry najmniejszy realizowalny rozmiar (ang. feature size), liczba bramek (układów) na jednej płytce, wydzielana moc, maksymalna

Bardziej szczegółowo

Wpływ defektów punktowych i liniowych na własności węglika krzemu SiC

Wpływ defektów punktowych i liniowych na własności węglika krzemu SiC Wpływ defektów punktowych i liniowych na własności węglika krzemu SiC J. Łażewski, M. Sternik, P.T. Jochym, P. Piekarz politypy węglika krzemu SiC >250 politypów, najbardziej stabilne: 3C, 2H, 4H i 6H

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RÓŻNOWARTOŚCIOWYCH DOMIESZEK NA SZYBKOŚĆ WZROSTU ZGORZELIN NA METALACH (TEORIA HAUFFEGO-WAGNERA)

WPŁYW RÓŻNOWARTOŚCIOWYCH DOMIESZEK NA SZYBKOŚĆ WZROSTU ZGORZELIN NA METALACH (TEORIA HAUFFEGO-WAGNERA) WPŁYW RÓŻNOWARTOŚCIOWYCH DOMIEZEK NA ZYBKOŚĆ WZROTU ZGORZELIN NA METALACH (TEORIA HAUFFEGO-WAGNERA) 1. K. Hauffe, Progress in Metal Physic, 4, 71 (1953).. P. Kofstad, Nonstoichiometry, diffusion and electrical

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej)

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej) Budowa stopów (układy równowagi fazowej) Równowaga termodynamiczna Stopy metali są trwałe w stanie równowagi termodynamicznej. Równowaga jest osiągnięta, gdy energia swobodna układu uzyska minimum lub

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 1 Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Elektrochemia Electrochemistry Kod Punktacja ECTS* 1 Zespół dydaktyczny Koordynator dr inż. Piotr Bieniek dr hab. Krzysztof Kruczała,

Bardziej szczegółowo

Struktura, właściwości i metody badań materiałów otrzymanych elektrolitycznie

Struktura, właściwości i metody badań materiałów otrzymanych elektrolitycznie Struktura, właściwości i metody badań materiałów otrzymanych elektrolitycznie Pamięci naszych Rodziców Autorzy NR 117 Eugeniusz Łągiewka, Antoni Budniok Struktura, właściwości i metody badań materiałów

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Ćwiczenie 8 Semestr 2 STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Obowiązujące zagadnienia: Stężenie jonów wodorowych: ph, poh, iloczyn jonowy wody, obliczenia rachunkowe, wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Pytania do egzaminu inżynierskiego, PWSZ Głogów, Przeróbka Plastyczna

Pytania do egzaminu inżynierskiego, PWSZ Głogów, Przeróbka Plastyczna Pytania do egzaminu inżynierskiego, PWSZ Głogów, Przeróbka Plastyczna 1. Badania własności materiałów i próby technologiczne 2. Stany naprężenia, kierunki, składowe stanu naprężenia 3. Porównywanie stanów

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Budowa diody Dioda zbudowana jest z dwóch warstw półprzewodników: półprzewodnika typu n (nośnikami prądu elektrycznego są elektrony) i półprzewodnika

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał 21-go wieku?

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji?

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Energia Zdolność do wykonywania pracy lub do produkowania ciepła Praca objętościowa praca siła odległość 06_73 P F A W F h N m J P F A Area A ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Kinetyka reakcji chemicznych. Dr Mariola Samsonowicz

Kinetyka reakcji chemicznych. Dr Mariola Samsonowicz Kinetyka reakcji chemicznych Dr Mariola Samsonowicz 1 Czym zajmuje się kinetyka chemiczna? Badaniem szybkości reakcji chemicznych poprzez analizę eksperymentalną i teoretyczną. Zdefiniowanie równania kinetycznego

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

Czym się różni ciecz od ciała stałego?

Czym się różni ciecz od ciała stałego? Szkła Czym się różni ciecz od ciała stałego? gęstość Czy szkło to ciecz czy ciało stałe? Szkło powstaje w procesie chłodzenia cieczy. Czy szkło to ciecz przechłodzona? kryształ szkło ciecz przechłodzona

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 11 CHEMICZNE BARWIENIE METALI I STOPÓW

ĆWICZENIE 11 CHEMICZNE BARWIENIE METALI I STOPÓW ĆWICZENIE 11 CHEMICZNE BARWIENIE METALI I STOPÓW WPROWADZENIE Jednym ze sposobów obróbki powierzchni metali i ich stopów jest barwienie. Proces ten prowadzi się w celach dekoracyjnych, nadania patyny lub

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Krystalografii specjalizacja: Fizykochemia związków nieorganicznych

Laboratorium z Krystalografii specjalizacja: Fizykochemia związków nieorganicznych Uniwersytet Śląski - Instytut Chemii Zakład Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 133, 40-006 Katowice tel. 0323591197, e-mail: izajen@wp.pl opracowanie: dr Izabela Jendrzejewska Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to...

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to... Karta pracy nr 73 Budowa i nazwy soli. 1. Porównaj wzory sumaryczne soli. FeCl 2 Al(NO 3 ) 3 K 2 CO 3 Cu 3 (PO 4 ) 2 K 2 SO 4 Ca(NO 3 ) 2 CaCO 3 KNO 3 PbSO 4 AlCl 3 Fe 2 (CO 3 ) 3 Fe 2 (SO 4 ) 3 AlPO 4

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 KOD UCZNIA Etap: Data: Czas pracy: szkolny 22 listopad 2010 90 minut Informacje dla ucznia:

Bardziej szczegółowo

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Szkło optyczne i fotoniczne, A. Szwedowski, R. Romaniuk, WNT, 2009 POLIKRYSZTAŁY - ciała stałe o drobnoziarnistej strukturze, które są złożone z wielkiej liczby

Bardziej szczegółowo

Właściwości niklu chemicznego

Właściwości niklu chemicznego Nikiel chemiczny Właściwości niklu chemicznego DuŜa twardość powłoki Wysoka odporność na ścieranie Równomierne rozłoŝenie powłoki na detalu (bardzo waŝne przy detalach o skomplikowanym kształcie) Odporny

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Spis treści: 1. Co to jest grafen? Budowa i właściwości. 2. Zastosowanie grafenu. 3. Dlaczego może być wykorzystany

Bardziej szczegółowo

REAKCJE CHEMICZNE I ICH PRZEBIEG

REAKCJE CHEMICZNE I ICH PRZEBIEG REAKCJE CHEMICZNE I ICH PRZEBIEG WSTĘP TEORETYCZNY Reakcja chemiczna proces, w którym jedna lub kilka substancji chemicznych ulega przemianie tworząc nową lub nowe substancje, w wyniku zerwania jednych,

Bardziej szczegółowo

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi.

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. Wiadomości dotyczące reakcji i równań jonowych strona 1 z 6 Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. 1. Zjawisko dysocjacji jonowej co to jest dysocjacja i na czym polega rozpad substancji na

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ

5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ 5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ Proces rozpuszczania trudno rozpuszczalnych elektrolitów można przedstawić ogólnie w postaci równania A m B n (stały) m A n+ + n B m-

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Copyright by ZamKor P. Sagnowski i Wspólnicy spółka jawna, Kraków 0 MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Poziom rozszerzony Zadanie Odpowiedzi Uwagi. za poprawne uzupełnienie wiersza tabeli: Wartości

Bardziej szczegółowo

PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA)

PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA) ISO 9001:2008, ISO/TS 16949:2002 ISO 14001:2004, PN-N-18001:2004 PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA) *) PVD - PHYSICAL VAPOUR DEPOSITION OSADZANIE

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Źródła emisji Hg metalurgia metali nieżelaznych Emisje Hg do atmosfery pochodzą głównie

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 13 Temat: Biostymulacja laserowa Istotą biostymulacji laserowej jest napromieniowanie punktów akupunkturowych ciągłym, monochromatycznym

Bardziej szczegółowo

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi:

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi: Stechiometria Każdą reakcję chemiczną można zapisać równaniem, które jest jakościową i ilościową charakterystyką tej reakcji. Określa ono bowiem, jakie pierwiastki lub związki biorą udział w danej reakcji

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Obowiązkowa znajomość zagadnień Działanie ogniwa fotowoltaicznego. Złącze p-n. Parametry charakteryzujące ogniwo fotowoltaiczne. Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych.

Bardziej szczegółowo