Zespoły bólowe kręgosłupa u kobiet wykonujących pracę biurową analiza zjawiska i ocena efektów podjętych działań profilaktycznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zespoły bólowe kręgosłupa u kobiet wykonujących pracę biurową analiza zjawiska i ocena efektów podjętych działań profilaktycznych"

Transkrypt

1 Zespoły bólowe kręgosłupa u kobiet wykonujących pracę biurową analiza zjawiska i ocena efektów podjętych działań profilaktycznych Tomasz Gajewski rozprawa doktorska Promotor: dr hab. n. med. Iwona Bojar STRESZCZENIE Zgodnie z danymi literaturowymi rozpowszechnienie bólów kręgosłupa jest wysokie, osiągając szczególnie duży poziom w niektórych grupach populacyjnych. Stanowią jeden z głównych problemów zdrowotnych pracowników biurowych, wśród których kobiety stanowią większość. Również specyfika bólów kręgosłupa u kobiet pracujących w tych warunkach wykazuje odrębności. Kobiety równie często jak mężczyźni cierpią z powodu bólów dolnego odcinka kręgosłupa, ale dwukrotnie częściej z powodu bólów odcinka piersiowego i szyjnego. W literaturze odczuwanie bólu kręgosłupa w danej chwili (point prevalence) szacowano na poziomie 15-30% w odniesieniu do odcinka lędźwiowego oraz 5-22% dla odcinka szyjnego. Uwagę zwraca wysoka nawrotowość bólów pleców (w przypadku odcinka lędźwiowego dochodzi do 85% w ciągu życia) oraz tendencja do stopniowego przechodzenia w formę przewlekłą. Z bólami kręgosłupa wiążą się znaczne koszty bezpośrednie, związane z opieką medyczną, oraz pośrednie (znacznie większe), związane z obciążeniami społecznymi, ograniczoną zdolnością lub niezdolnością do pracy. Dla ograniczenia zjawiska bólów kręgosłupa, niezbędne są działania profilaktyczne oparte na postępowaniu przyczynowym. Dotychczas brak jest odpowiednio skutecznych, stosowanych powszechnie metod ograniczenia tego zjawiska. W opinii specjalistów z grupy COST B13 z 2004 r. najlepsze rekomendacje w zakresie profilaktyki uzyskały: ćwiczenia fizyczne, edukacja skupiona na przyczynach i aktywnych sposobach zapobiegania oraz interwencje ergonomiczne, najlepiej, gdy stosowane łącznie. Te elementy wykorzystano w przedstawianej pracy. Celem głównym badania była ocena zjawiska występowania bólów kręgosłupa wśród kobiet wykonujących pracę o charakterze biurowym oraz analiza efektów podjętych w tym zakresie działań profilaktycznych. Badanie zostało podzielone na dwa etapy. W pierwszym dokonano oceny stanu początkowego (przed interwencją) z uwzględnieniem: - rozpowszechnienia bólów kręgosłupa w 3 odcinkach (szyjnym, piersiowym i lędźwiowym), oraz towarzyszących im problemów (np. zaburzenia funkcji, absencja chorobowa), - oceny potencjalnych czynników ryzyka bólów kręgosłupa (indywidualnych, społecznodemograficznych, związanych z pracą oraz stylem życia), - analizy zależności pomiędzy występowaniem bólów a tymi czynnikami

2 W etapie tym zainicjowano i wdrożono działania profilaktyczne. W drugim etapie, po trzech miesiącach od początku interwencji profilaktycznej, dokonano oceny ponownej, porównując wyniki badań I i II etapu. Na tej podstawie możliwe było określenie efektywności podjętych działań. Materiał badawczy zebrano od kobiet zatrudnionych na stanowiskach biurowych w 6 urzędach. Kobiety stanowiły 70% osób zatrudnionych. Próbę stanowiło 215 losowo wybranych kobiet. Była to minimalna wymagana liczebność próby. Narzędziem badawczym były kwestionariusze ankiet dwóch rodzajów: ankieta wstępna i kontrolna. Obie ankiety zawierały narzędzia i skale standaryzowane lub poddane walidacji (REBA, VAS, ODI, NDI, IZZ) i były podzielone na 4 grupy zagadnień: obciążenie układu ruchu związane z wykonywaną pracą (uwzględniające m.in. wskaźnik ergonomiczny pozycji ciała REBA), dolegliwości ze strony układu ruchu (m.in. ból w skali VAS, zaburzenia funkcji wg kwestionariuszy ODI i NDI), wiedza na temat przyczyn zespołów bólowych kręgosłupa, aktywność pozazawodowa (oceniano m.in. rekreacyjne uprawianie sportu oraz zachowania zdrowotne wg inwentarza IZZ). Interwencja profilaktyczna oparta była na szkoleniu kobiet w zakresie przyczyn bólów kręgosłupa i aktywnych metod zapobiegania im (m.in. ćwiczenia wg metody McKenzie). Ważnym uzupełnieniem szkolenia były drobne interwencje ergonomiczne, dokonywane głównie przez same pracownice w oparciu o pozyskaną wiedzę (np. właściwe ustawienie monitora, regulacja siedziska). Z założenia interwencja: miała uwzględniać wytyczne naukowe (rekomendacje grupy COST B13, zalecenia ergonomiczne, założenia biomechaniczne metody McKenzie), miała być łatwa w zastosowaniu, przy aktywnym udziale badanych kobiet (np. drobne zmiany ergonomiczne polegające choćby na właściwym ustawieniu monitora, zgodnie z wiedzą przekazaną podczas szkolenia). Koszty interwencji miały być niskie (głównie organizacyjne, związane z cyklem szkoleń). Uzyskane dane poddano analizom statystycznym z wykorzystaniem oprogramowania SPSS. Przyjęto poziom istotności =0,05. Ze względu na brak rozkładu normalnego lub porządkowy charakter części zmiennych wykorzystano testy nieparametryczne (współczynnik korelacji rho-spearmana, test U-Manna-Whitneya, Wilcoxona), test Chi-kwadrat. Do analizy wieloczynnikowej wykorzystano metodę regresji logistycznej

3 Obciążenie kręgosłupa w pracy biurowej miało charakter statyczny, wiązało się z długotrwałą pracą siedzącą przy komputerze. W pozycji siedzącej badane spędzały zdecydowaną większość czasu (zazwyczaj 80-90% czasu pracy). Czas spędzany przy komputerze wynosił najczęściej 7 godzin i nie był odpowiednio urozmaicony. Zbyt mała była bowiem liczba krótkich przerw podczas pracy przy komputerze. Zgodnie z obowiązującymi przepisami podczas pracy przy komputerze co godzinę przysługuje 5 min. przerwy (w tym czasie zmiana charakteru pracy lub relaksacja). W 8-mio godzinnym dniu pracy powinno zatem występować 7 takich przerw. Taką częstość przerw miała tylko co szósta badana a ponad ¼ nie stosowała żadnych przerw. Niekorzystnie wypadła ocena pozycji siedzącej zgodnie z metodą REBA. Pozycję prawidłową przyjmowała tylko co 12-ta osoba. Pozostałe miały pozycję nieprawidłową, z którą wiązało się obciążenie statyczne średnie (3/4 badanych) lub duże (co szósta kobieta). Pracy biurowej towarzyszyło wyraźne poczucie stresu i zmęczenie psychiczne. Tylko co 8-ma kobieta nie odbierała pracy jako stresującej. Ocena dolegliwości bólowych układu ruchu w dniu badania (point prevalence) pokazała, iż bóle kręgosłupa przeważały zdecydowanie nad dolegliwościami stawów obwodowych. Wysoka była częstość bólów w odcinku lędźwiowym (65%) i szyjnym (60%). Nawet bóle w odcinku piersiowym (22%) występowały częściej niż stawów obwodowych. Najczęściej były to bóle współistniejące u połowy badanych ból występował jednocześnie w 2 lub 3 odcinkach kręgosłupa. Najczęstsza była koincydencja bólu w odcinku lędźwiowym i szyjnym. Średni wiek wystąpienia pierwszego epizodu bólowego kręgosłupa wyniósł od 35 lat (odcinek piersiowy) do 37 lat (odcinek szyjny). Przeprowadzono analizę zależności pomiędzy bólem kręgosłupa a szeregiem zmiennych. Odczuwanie bólów kręgosłupa szyjnego zwiększało się wraz z wiekiem, długością stażu pracy, wydłużaniem czasu pracy siedzącej, zmniejszaniem liczby przerw podczas pracy przy komputerze. Odczuwanie bólów kręgosłupa piersiowego zwiększało się wraz ze zmniejszaniem się wagi i BMI. Odczuwanie bólów kręgosłupa lędźwiowego zwiększało się wraz ze zwiększaniem się wskaźnika REBA dla tułowia (w miarę pogłębiania się nieprawidłowej postawy podczas pracy) oraz zmniejszaniem liczby przerw podczas pracy przy komputerze. W każdym odcinku kręgosłupa odczuwanie dolegliwości bólowych zwiększało się wraz z nasileniem odczuwania stresu związanego z pracą w subiektywnej ocenie. Analizy wieloczynnikowe z zastosowaniem regresji logistycznej pozwoliły na włączenie istotnych predyktorów do modeli prognostycznych. Dla odcinka szyjnego były to lata pracy (OR=1,03) oraz liczba przerw (OR=0,88), dla odcinka piersiowego waga (OR=0,91), a dla odcinka lędźwiowego - wskaźnik REBA dla tułowia (OR=1,37)

4 Ważnym elementem badania była interwencja profilaktyczna, którą wdrożono tuż po badaniu wstępnym. Po 3 miesiącach dokonano oceny jej efektów. Stwierdzono zmniejszenie bólów kręgosłupa w każdym z badanych 3 odcinków oraz zmniejszenie wskaźnika zaburzeń funkcjonalnych NDI. Poprawił się wskaźnik REBA dla pozycji tułowia, głównie za sprawą poprawy ustawienia pleców. Wyraźnie zwiększyła się liczba krótkich przerw podczas pracy. Były to zmiany korzystne i istotne statystycznie. Nastąpiło jednocześnie wydłużenie czasu siedzenia i skrócenie czasu pracy w ruchu zmiany niekorzystne, ale statystycznie nieistotne. Wyraźnie i istotnie zwiększyła się aktywność rekreacyjno-sportowa badanych, zarówno pod względem częstości uprawiania sportu, jak i poświęcanego na to czasu. Porównano również liczbę osób, u których doszło do poprawy lub pogorszenia w zakresie badanych parametrów. Niemal dla wszystkich ocenianych parametrów liczba osób z poprawą była wyraźnie większa od liczby osób z pogorszeniem około 15% więcej osób doznało poprawy w zakresie bólów odcinka szyjnego lub lędźwiowego a odcinka piersiowego 9,5% ; 20% więcej poprawiło pozycję tułowia w ocenie REBA, a o 35% więcej kobiet zwiększyło liczbę swoich przerw podczas pracy przy komputerze. Wnioski z badania są następujące: 1) W badanej grupie kobiet stwierdzono wysokie rozpowszechnienie aktualnego bólu kręgosłupa, zwłaszcza w odcinku szyjnym i lędźwiowym. 2) Występowanie bólów kręgosłupa było zależne od: wieku i lat pracy badanych, czasu pracy siedzącej, czasu pracy przy komputerze, liczby krótkich przerw, pozycji ciała ocenianej wg met. REBA oraz odczuwanego stresu. 3) Do głównych problemów ergonomiczno-organizacyjnych na stanowiskach biurowych w badanej grupie kobiet należały: długotrwały czas pracy w pozycji siedzącej, niewłaściwy sposób siedzenia, zbyt mała liczba przerw podczas pracy przy komputerze oraz niewygodne siedziska. 4) Okres 3 miesięcy okazał się wystarczający do wystąpienia poprawy w zakresie nawyków posturalnych i ruchowych oraz organizacji pracy. Istotnej poprawie uległy: liczba przerw podczas pracy przy komputerze, postawa siedząca oraz aktywność rekreacyjna badanych kobiet. Poprawa nawyków i elementów stylu życia daje szansę na utrwalenie efektu profilaktycznego. 5) Podjęte działania profilaktyczne pozwoliły również zmniejszyć występowanie bólów kręgosłupa (w każdym z badanych odcinków) oraz związanych z nimi zaburzeń funkcjonalnych mierzonych wskaźnikiem NDI i były to zmiany istotne statystycznie. 6) W oparciu o uzyskane wyniki oraz analizę piśmiennictwa opracowano propozycję Schematu postępowania profilaktycznego ukierunkowanego na redukcję zjawiska zbk w grupie kobiet wykonujących pracę biurową

5 SUMMARY In accordance with literature the prevalence of spine associated pains is high, especially in particular population groups. They are one of the main health problems in the group of office workers, mostly represented by women. The specificity of back pains in women working in office environment shows distinctions as well. Women suffer from low back pain as often as men do, but twice as often due to upper back and neck pains. The point prevalence of spine associated pains given in the literature was assessed at 15-30% with reference to low back pains, and 5-22% with reference to neck pains. High recurrence of back pains (which reaches 85% in the lifetime for low back pains) and tendency to transforming in chronic form should be noted. The back pains bring considerable costs direct, related to medical care, and indirect, related to social consequences, reduced work ability or disability. In order to reduce the prevalence of back pains there is a need of prophylactic action based on causal interventions. But so far, there have not been effective, commonly applied methods for limiting this problem. In opinion of COST B13 specialist group, the best recommendations were given to: physical exercises, education focused on causes and methods of active preventing back pains, as well as ergonomic interventions, best if applied simultaneously. These components were used in presented work. The aim of this study was to evaluate the prevalence of spine associated pains in women working in an office and to analyse the effects of the prophylactic intervention in this area. The study has been divided into two stages. In the first stage the basic status (before intervention) was assessed, including: - the prevalence of spine associated pains in three regions (cervical, thoracic and lumbar) with coexisting problems (e.g. function disorders, absence from work), - the estimation of potentially predisposing factors of back pains (individual, sociodemographic, related to work or lifestyle), - the analysis of relationship between prevalence of pains and those factors. The prophylactic action was initiated in this stage as well. In the second stage, three months after commencing prophylactic intervention, the group status was assessed again and the results of both stages were compared. On the basis of comparison the effects of prophylactic intervention were evaluated. The material for this study was collected in the group of women working in office environment, representing 6 public institutions. Women constituted 70% of this population. The sample constituted of 215 randomly chosen women, which was the minimal required sample size

6 As the research tool a questionnaire of two kinds was used: the initial and control questionnaire. Both questionnaires included standardized tools and scales (REBA, VAS, ODI, NDI, IZZ) and were divided into 4 problem parts: - the loading of musculoskeletal system related to work (including ergonomic index of REBA), - musculoskeletal disorders (including pain estimated with VAS scale, functional disorders estimated with ODI and NDI questionnaires), - the knowledge concerning causes of back pains, - leisure time activity (including recreational sport training and health behaviours estimated with IZZ inventory). The prophylactic intervention was based on education concerning causes of back pains and methods of their active prevention (including McKenzie exercises). Basic ergonomic interventions were important supplement of the education. These were simple modifications in office environment arranged by women themselves (e.g. correct adjusting of screen position or sitting regulation). The assumptions for intervention were: - respecting scientific recommendations (as COST B13 recomendations, ergonomic recommendations, biomechanical assumptions of McKenzie method), - easy in application, allowing active participation of women (e.g. small ergonomic modifications, like screen adjustment, based on the knowledge gained in the educational part of intervention), - low costs of intervention (mainly organizational, related to conducted educational meetings). Obtained data was statistically analysed. The analyses were done using SPSS application. Significance level of α=0,05 was assumed. Non-parametric methods of testing were chosen, due to lack of normal distribution or ordinal character of some variables (Spearman's rank correlation coefficient, U-Mann Whitney rank test, Wilcoxon signed-rank test), Chi-square test. For multivariate analysis the logistic (binary) regression was used. The loading of spine in office work was static, related to long lasting computer work in sitting position. Women spent most of their working time in sitting position (usually 80-90% of working time). The time of computer work amounted usually 7 hours a day and was not adequately diversified. There was insufficient frequency of short breaks interrupting computer work. In accordance with the binding Polish law, one should take a 5-minute break in every hour of computer work (for changes of activity or relaxation). I.e. in 8-hour long day of work one should take 7 short breaks. Such frequency was presented just by every sixth - 6 -

7 person and more than one fourth never took any breaks. The estimation of sitting posture using REBA method showed unfavourable results. The correct posture was presented only by one of every twelve women. The rest presented incorrect posture, which was related to mean loading (3/4 of women) or high loading of the spine (every sixth woman). The office work was accompanied by significant feeling of stress and psychical fatigue. Only one of every eight women did not experience any stress at work. The estimation of point prevalence of musculoskeletal pains showed, that back pains much predominated other joints pains. The prevalence of lumbar pains (65%) and neck pains (60%) was high. Even thoracic spine pains (22%) were more often than other joints pains. There was often coincidence of spine associated pains half of women felt pain simultaneously in 2 or 3 regions. The most often coincidence concerned lumbar and neck pains. The mean age of first incidence of spine associated pain was varying between 35 (for thoracic spine pain) and 37 years of age (for cervical spine pain). The relationship between prevalence of pains and chosen factors was analysed. The prevalence of neck pains became higher with age, length of office work, length of sitting work and decreasing number of short breaks. The prevalence of thoracic pains became higher with decreasing weight or BMI. The prevalence of lumbar pains became higher according to REBA index (i.e. as the sitting posture got worse) and decreasing number of short breaks. For each spine region there was significant correlation between prevalence of pain and stress feeling related to work. The multivariate analysis based on the logistic regression allowed to distinguish significant predictors of prognostic models. For neck pains these were years of office work (OR=1,03) and number of breaks (OR=0,88), for thoracic pains weight (OR=0,91) and for lumbar pains REBA index (OR=1,37). The important part of the study was the prophylactic intervention, initiated just after initial questionnaire. The effects of the intervention were estimated 3 months after its initiation. Decreasing of spine associated pains (in all of 3 regions) and NDI index was stated. The REBA index for trunk improved, mainly caused by the improvement of back position index. The number of short breaks at computer work increased clearly. These were favourable and statistically significant changes. The length of sitting time increased and the length of work in motion decreased, which were unfavourable but statistically insignificant changes. The recreational sport activity increased clearly, according to both training frequency and time spent. The number of women who got better or worse was compared. Almost every estimated variable showed advantage of women who got better about 15% more women felt - 7 -

8 less neck or lumbar pains (9,5% according to thoracic pains); 20% more women improved their REBA index for trunk and 35% more women increased their number of short breaks. The conclusions are as follows: 1) There was high point prevalence of spine associated pains in the group of examined women, especially low back pains and neck pains. 2) The prevalence of spine associated pains was related to: age, length of office work, length of sitting work, length of computer work, number of short breaks, REBA index for sitting posture and stress related to work. 3) The main ergonomic-organizational problems related to office work in examined group were: long-lasting sitting work, incorrect sitting posture, too small number of short breaks at computer work and uncomfortable sitting places. 4) The period of 3 months was sufficient for observing improvements in the field of postural and recreational habits and also work organization. There was significant improvement in: number of short breaks, sitting posture and recreational activity. The improvement of habits and components of lifestyle makes it possible to establish the positive effect of intervention. 5) The prophylactic action allowed to achieve decreasing of spine associated pains (in all of 3 regions) and also decreasing of functional disorders estimated with NDI index, which were statistically significant changes. 6) On the basis of received results and literature review the proposition has been worked out Chart of prophylactic behaviour directed for reduction of spine associated pains in women at office work

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE ZABIEGI FIZYKALNE U PACJENTÓW Z DOLEGLIWOŚCIAMI BÓLOWYMI ODCINKA L-S KRĘGOSŁUPA WRAZ Z OCENĄ ICH SKUTECZNOŚCI W DZIAŁANIU PRZECIWBÓLOWYM THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 Zakład Antropologii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Department of Anthropology Academy

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS wersja 9.2 i 9.3 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Spis treści Wprowadzenie... 6 1. Podstawowe informacje o systemie SAS... 9 1.1. Informacje ogólne... 9 1.2. Analityka...

Bardziej szczegółowo

Prepared by Beata Nowak

Prepared by Beata Nowak Prepared by Beata Nowak Celem pracy jest przedstawienie skutków ubocznych po wstawieniu implantów piersiowych, gdzie dochodzi do większych zmian niż jest to opisywane i przedstawiane przez lekarzy, np.

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MARIA

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Trend in drug use in Poland

Trend in drug use in Poland Prevalence and patterns of drug use among general population Indicator (GPS) Annual Expert Meeting 214 Trend in drug use in Poland Janusz Sierosławski Institute of Psychiatry i Neurology Warsaw Lisbon,

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY IM. JANA I JÊDRZEJA ŒNIADECKICH W BYDGOSZCZY ROZPRAWY NR 128 Stanis³aw Mroziñski STABILIZACJA W ASNOŒCI CYKLICZNYCH METALI I JEJ WP YW NA TRWA OŒÆ ZMÊCZENIOW BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

even the most comfortable position has to be changed from time to time continual comfort www.mposition.pl

even the most comfortable position has to be changed from time to time continual comfort www.mposition.pl even the most comfortable position has to be changed from time to time continual comfort 3 multi-functional multi-adjustable multi-position 4 5 mobility is a requirement these days to work comfortably

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ ASSESSMENT OF POTENTIAL FOR ZŁOTNICKA SPOTTED PIG BREEDING IN ORGANIC FARMS OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ PSTREJ W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH Janusz Tomasz Buczyński (1),

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA INSTYTUT KULTURY FIZYCZNEJ UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO W OPINII STUDENTÓW

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTECZNOŚCI ĆWICZEŃ W PROFILAKTYCE DOLEGLIWOŚCI BÓLOWYCH DOLNEGO ODCINKA KRĘGOSŁUPA U OSÓB WYKONUJĄCYCH PRACĘ SIEDZĄCĄ

OCENA SKUTECZNOŚCI ĆWICZEŃ W PROFILAKTYCE DOLEGLIWOŚCI BÓLOWYCH DOLNEGO ODCINKA KRĘGOSŁUPA U OSÓB WYKONUJĄCYCH PRACĘ SIEDZĄCĄ OCENA SKUTECZNOŚCI ĆWICZEŃ W PROFILAKTYCE DOLEGLIWOŚCI BÓLOWYCH DOLNEGO ODCINKA KRĘGOSŁUPA U OSÓB WYKONUJĄCYCH PRACĘ SIEDZĄCĄ EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF FOR THE PREVENTION OF LOW BACK PAIN IN PEOPLE

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości.

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości. STRESZCZENIE Zmiany w funkcjonowaniu osobowości w wyniku psychoterapii grupowej z elementami psychoterapii indywidualnej u osób z zaburzeniami nerwicowymi i zaburzeniami osobowości. Przegląd badań nad

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Problem rehabilitacji pacjentów z przewlekłym bólem dolnego odcinka kręgosłupa

Problem rehabilitacji pacjentów z przewlekłym bólem dolnego odcinka kręgosłupa Wydawnictwo UR 2007 Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego ISSN 1730-3524 Rzeszów 2007, 4, 355 359 Agnieszka Ćwirlej, Elżbieta Domka-Jopek, Katarzyna Walicka-Cupryś, Anna Wilmowska-Pietruszyńska

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MIROSŁAW

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Estimation and planing Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Story points Story points C D B A E Story points C D 100 B A E Story points C D 2 x 100 100 B A E Story points C D 2 x 100 100

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Ocena propriocepcji i sposobu kontroli postawy u pacjentów z zespołem bólowym dolnego odcinka kręgosłupa

Ocena propriocepcji i sposobu kontroli postawy u pacjentów z zespołem bólowym dolnego odcinka kręgosłupa GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU Z ODZIAŁEM PIELĘGNIARSTWA I INSTYTUTEM MEDYCYNY MORSKIEJ I TROPIKALNEJ Marzena Olszewska - Karaban Ocena propriocepcji i sposobu kontroli postawy u pacjentów

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Zamojskie Studia i Materiały ZAMOŚĆ 2012

Zamojskie Studia i Materiały ZAMOŚĆ 2012 Zamojskie Studia i Materiały ZAMOŚĆ 2012 Rok wyd. XIV, zeszyt 1(35) Fizjoterapia Rafał Sapuła 1,2,3, Iwona Głowacka 4, Andrzej Lesiak 1, Wiesław Siwek 1, Krzysztof Mataczyński 1,5 1 Katedra Fizjoterapii

Bardziej szczegółowo

POZIOM WIEDZY MŁODZIEŻY ORAZ OSÓB DOROSŁYCH, TRENUJĄCYCH I NIE TRENUJĄCYCH NA TEMAT DOPINGU W SPORCIE

POZIOM WIEDZY MŁODZIEŻY ORAZ OSÓB DOROSŁYCH, TRENUJĄCYCH I NIE TRENUJĄCYCH NA TEMAT DOPINGU W SPORCIE 480 Janusz WĄSOWSKI, Tadeusz AMBROŻY POZIOM WIEDZY MŁODZIEŻY ORAZ OSÓB DOROSŁYCH, TRENUJĄCYCH I NIE TRENUJĄCYCH NA TEMAT DOPINGU W SPORCIE THE LEVEL OF KNOWLEDGE ON DOPING IN SPORTS WITH YOUNG PEOPLE AND

Bardziej szczegółowo

Efekty masażu leczniczego w terapii bólów kręgosłupa

Efekty masażu leczniczego w terapii bólów kręgosłupa Wydawnictwo UR 2007 ISSN 1730-3524 Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego Rzeszów 2007, 3, 253 257 Andrzej Ćwirlej, Agnieszka Ćwirlej, Andrzej Maciejczak Efekty masażu leczniczego w terapii bólów

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

Pracownia Terapii Manualnej i Masażu Wyższej Szkoły Edukacji i Terapii, Poznań 2

Pracownia Terapii Manualnej i Masażu Wyższej Szkoły Edukacji i Terapii, Poznań 2 Michał Cieślak 1, Marcin Wytrążek 2 1 Wyższa Szkoła Edukacji i Terapii, Poznań 1 College of Education and Therapy, Poznań 2 Pracownia Terapii Manualnej i Masażu Wyższej Szkoły Edukacji i Terapii, Poznań

Bardziej szczegółowo

Po powtórce zaczynamy naukę kolejnych 10-15 nowych słów i wyrażeń, po czym zostawiamy je w przegródce numer 1. Systematyczność

Po powtórce zaczynamy naukę kolejnych 10-15 nowych słów i wyrażeń, po czym zostawiamy je w przegródce numer 1. Systematyczność Fiszki, metoda powtórkowa. System pięciu przegródek Pierwszego dnia nauki możemy zacząć od przyswojenia 10-15 nowych słówek. Wkładamy je wtedy do przegródki numer 1. Kolejnego dnia zaczynamy od powtórki

Bardziej szczegółowo

1945 (96,1%) backlinks currently link back. 1505 (74,4%) links bear full SEO value. 0 links are set up using embedded object

1945 (96,1%) backlinks currently link back. 1505 (74,4%) links bear full SEO value. 0 links are set up using embedded object Website Backlinks Analysis Report 2023 backlinks from 224 domains Report created: Jan 3, 2015 Website: http://wpisz.stronę.odbiorcy Compared with: 7 day(s) old Domain Statistics The domain seo.zgred.pl

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

SATISFACTION WITH LIFE OF PEOPLE PARTICIPATING IN CLASSES OF THE UNIVERSITY OF THE THIRD AGE FUNCTIONING IN KUJAWSKO-POMORSKIE PROVINCE

SATISFACTION WITH LIFE OF PEOPLE PARTICIPATING IN CLASSES OF THE UNIVERSITY OF THE THIRD AGE FUNCTIONING IN KUJAWSKO-POMORSKIE PROVINCE DOI: http://dx.doi.org/10.12775/mbs.2014.030 Medical and Biological Sciences, 2014, 28/4, 25-29 ORIGINAL ARTICLE / PRACA ORYGINALNA Anna Grzanka-Tykwińska 1, Małgorzata Chudzińska 2, Kornelia Kędziora-Kornatowska

Bardziej szczegółowo

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Diploma Programme w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Organization Główną siedzibą organizacji jest Genewa, Szwajcaria. Programy:

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 283 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 283 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 8 SECTIO D 5 * Zakład Pielęgniarstwa Ogólnego, Akademia Medyczna w Białymstoku * Department of General Nursing, Medical

Bardziej szczegółowo

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze.

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze. Mgr Urszula Borawska-Kowalczyk Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze Streszczenie Wprowadzenie Mukowiscydoza

Bardziej szczegółowo

KRYTYCZNA ANALIZA POLITYKI ZDROWOTNEJ W ZAKRESIE PRZEKSZTAŁCANIA SZPITALI PUBLICZNYCH W SPÓŁKI PRAWA HANDLOWEGO

KRYTYCZNA ANALIZA POLITYKI ZDROWOTNEJ W ZAKRESIE PRZEKSZTAŁCANIA SZPITALI PUBLICZNYCH W SPÓŁKI PRAWA HANDLOWEGO Zarządzanie Publiczne vol. 4(13) pp. 49-64 Kraków 2011 Published online February 10, 2012 KRYTYCZNA ANALIZA POLITYKI ZDROWOTNEJ W ZAKRESIE PRZEKSZTAŁCANIA SZPITALI PUBLICZNYCH W SPÓŁKI PRAWA HANDLOWEGO

Bardziej szczegółowo

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 Dziekan Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu ogłasza K O N K U R S na stanowisko adiunkta w Katedrze Higieny Żywienia Człowieka

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych.

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych. Załącznik 1. Poniżej znajduje się kwestionariusz, za pomocą którego Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych zwróciło się do emitentów z prośbą o wyrażenie opinii na temat tzw. listy alertów. Spółki oceniały

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK KrzyŜówka została tworzona w programie MsOffice. Polecam równieŝ program OpenOffice. W całym dokumencie obowiązuje standard: krzyŝówka wraz z pytaniami powinna (musi!!) mieścić

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Principles of Marketing on the study program: Administration I. General information

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

2. System stosowany w 7. Programie Ramowym

2. System stosowany w 7. Programie Ramowym UWAGI DO SYSTEMU WYNAGRADZANIA W PROGRAMIE RAMOWYM HORYZONT 2020 Andrzej Siemaszko, Barbara Trammer 1 1. Wstęp Program Ramowy Horyzont 2020 o budżecie 77.02 mld euro niesie olbrzymie szanse dla polskich

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

Zamojskie Studia i Materiały ZAMOŚĆ 2012

Zamojskie Studia i Materiały ZAMOŚĆ 2012 Zamojskie Studia i Materiały ZAMOŚĆ 2012 Rok wyd. XIV, zeszyt 1(35) Fizjoterapia Sebastian Chrzan 1,3, Rafał Sapuła 1,2,3, Marta Topolska 1,3, Marta Soboń 4, Marta Barbara Topolska 1,3, Adam Topolski 1,3,

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Bartosz Kosmalski. Charakterystyka projektowanych jaj kurzych oraz ich technologiczne zastosowanie 1

Bartosz Kosmalski. Charakterystyka projektowanych jaj kurzych oraz ich technologiczne zastosowanie 1 Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Nauk o Żywności Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka Specjalność: Technologia produktów zwierzęcych Bartosz Kosmalski Charakterystyka projektowanych

Bardziej szczegółowo

THE INFLUENCE OF THE MCKENZIE METHOD ON THE QUALITY OF LIFE OF PATIENTS WITH LUMBOSACRAL SPINE AILMENTS

THE INFLUENCE OF THE MCKENZIE METHOD ON THE QUALITY OF LIFE OF PATIENTS WITH LUMBOSACRAL SPINE AILMENTS DOI: http://dx.doi.org/1.1775/mbs.14.15 Medical and Biological Sciences, 14, 8/, 41-45 ORIGINAL ARTICLE / PRACA ORYGINALNA Bartosz Kochański 1, Krystian Kałużny 1, Magdalena Hagner-Derengowska, Anna Plaskiewicz

Bardziej szczegółowo

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego Zarządzanie Publiczne, 4(16)/2011, s. 95 118 Kraków 2012 Published online June 29, 2012 Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo