Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego"

Transkrypt

1 Zarządzanie bezpieczeństwem Z a r z ą d z a n i e b e z p i e c z e ń s t w e m l o t n i c t w a c y w i l n e g o lotnictwa cywilnego redakcja naukowa Jarosław Sztucki Marek Gąsior Grzegorz Zając Marek Szczelina Skrypt dydaktyczny ISBN Wydruk skryptu współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego logo na tle Wydruk skryptu współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2

3

4 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego Skrypt dydaktyczny redakcja naukowa Jarosław Sztucki Marek Gąsior Grzegorz Zając Marek Szczelina Wydruk skryptu współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

5 Autorstwo rozdziałów: Rozdział 1. Jarosław Sztucki Rozdział 2. Marek Gąsior Rozdział 3. Grzegorz Zając Rozdział 4. Marek Szczelina Adres redakcji: Biuro Projektu Wrocław, ul. Strzegomska 47, pok. 120 B tel , fax: Strona internetowa projektu: Strona internetowa specjalności: Strona internetowa instytutu: Materiały do skryptu przyjęte od Autorów zakwalifikowano do druku bez poprawek merytorycznych. Kopiowanie i powielanie w jakiejkolwiek formie wymaga pisemnej zgody Wydawcy. ISBN Druk i oprawa: Dolnośląska Szkoła Wyższa Wydawnictwo Naukowe ul. Wagonowa Wrocław

6 Spis treści SŁOWO WTĘPNE 7 ROZDZIAŁ 1. ORGANIZACJA SYSTEMU KOMUNIKACJI LOTNICZEJ W POLSCE Jarosław Sztucki Organizacja systemu komunikacji lotniczej w Polsce Rozwój komunikacji lotniczej w Polsce w latach Specyfika rozwoju polskich portów regionalnych po roku Siatka połączeń z polskich portów lotniczych Uwarunkowania rozwojowe portów lotniczych Struktura kosztów a strategia handlowa portu lotniczego przewoźnika lotniczego Negocjacje z liniami lotniczymi Badanie popytu na przewozy lotnicze Koszt usług świadczonych na lotnisku (cena) Zadania Zarządzającego lotniskiem w kontekście obsługi ruchu pasażerskiego ROZDZIAŁ 2. SYSTEM OCHRONY PORTU LOTNICZEGO WEDŁUG ZASAD BEZPIECZEŃSTWA PRZY ŁADUNKACH CARGO Marek Gąsior Metody i środki ochrony lotniska Metody i środki ochrony przewoźnika lotniczego Procedury ochrony związane z obsługą kabinową oraz wytwarzaniem i dostarczaniem zaopatrzenia pokładowego i innych dostaw Metody i środki ochrony w zarządzaniu ruchem lotniczym ROZDZIAŁ 3. PRAWNE I ORGANIZACYJNE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA W LOTNICTWIE CYWILNYM Grzegorz Zając Współczesne zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lotniczego Zarządzanie i kontrola jakości w lotnictwie cywilnym Międzynarodowe organizacje i prawodawstwo w zakresie lotnictwa cywilnego Bezpieczeństwo komunikacji lotniczej

7 6 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego 3.5. System ochrony lotnictwa cywilnego Lotnictwo komunikacyjne w Polsce i świecie Historia i ewolucja terroryzmu lotniczego ROZDZIAŁ 4. SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA W LOTNICTWIE CYWILNYM, METODY I ŚRODKI OCHRONY LOTNISKA I PODMIOTÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ Marek Szczelina System zarządzania bezpieczeństwem na lotnisku System ochrony portu lotniczego Pion bezpieczeństwa portu lotniczego Zarządzanie sytuacjami kryzysowymi w lotnictwie cywilnym Środki ochrony w sytuacjach podwyższonego ryzyka Lotnicze pogotowie ratunkowe Spis rysunków Spis tabel

8 SŁOWO WSTĘPNE Jedną z ważniejszych funkcji współczesnego Państwa jest zapewnienie swoim obywatelom podstawowych warunków ochrony przed potencjalnymi zagrożeniami i realnymi niebezpieczeństwami związanymi z działalnością człowieka, a przede wszystkim wynikających z różnorodnych działań grup ekstremistycznych lub pojedynczych osób. Coraz liczniejsze w naszych czasach sytuacje kryzysowe rodzą potrzebę kompetentnego radzenia sobie przez społeczności ze stanami zagrożeń oraz skutkami różnorodnych i coraz częstszych anomalnych zachowań w środowisku społecznym człowieka. Dlatego też istnieje pilna potrzeba, aby nowocześnie pojmowany pracownik Portu Lotniczego wyróżniał się wysokim poziomem profesjonalnym, wykazywał twórczym i innowacyjnym podejściem do zadań oraz potrafił koordynować działania w ekstremalnej sytuacji. Człowiek ten musi posiadać umiejętność logicznego i twórczego myślenia, inspirować i doradzać, a zarazem opanować podstawowe sprawności w zakresie komunikacji społecznej i socjotechniki działania społecznego. Opracowanie i wydanie skryptu dydaktycznego zostało współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Autorzy

9

10 ROZDZIAŁ 1. ORGANIZACJA SYSTEMU KOMUNIKACJI LOTNICZEJ W POLSCE Jarosław Sztucki 1.1. Organizacja systemu komunikacji lotniczej w Polsce Na potrzeby niniejszego opracowania skupimy nasza uwagę na lotniskach przystosowanych do komercyjnej obsługi regularnego i nieregularnego ruchu lotniczego na stosunkowo dużą skalę. Pominiemy lotniska aeroklubowe, sportowe lub o całkowicie lokalnym charakterze. Lotniska takie, częściej nazywane portami lotniczymi, dysponują zwykle rozwiniętą infrastrukturą lotnicza tj. betonową lub asfaltową drogą startową oraz systemem dróg kołowania oraz płyt postojowych. Kolejnymi niezbędnymi elementami jest infrastruktura nawigacyjna (wieża kontroli lotów, oświetlenie nawigacyjne, radar, itp.) oraz terminal do obsługi pasażerów. Porty lotnicze możemy podzielić ze względu na ich znaczenie i charakter obsługiwanego ruchu na porty regionalne i porty centralne lub przesiadkowe, zwane często z angielska hubami (hub piasta, miejsce do którego zbiegają się szprychy). Ruch lotniczy może odbywać się bezpośrednio miedzy dwoma punktami lub poprzez porty pośrednie, przesiadkowe, gdy port docelowy nie figuruje na liście bezpośrednich połączeń danego lotniska. W czasach gdy latanie było przywilejem bogatych i nikt jeszcze nie myślał o liniach niskokosztowych, komunikacja lotnicza zdominowana była przez przewoźników narodowych (zwanych tez flagowymi a obecnie tradycyjnymi lub sieciowymi) a dominujący model podróżowania oparty był na dowożeniu pasażerów z portów o charakterze lokalnym (porty regionalne) do portów przesiadkowych, skąd można było polecieć do innego portu regionalnego, lub przy dalszej podróży, np. międzykontynentalnej, do kolejnego hubu i dopiero stamtąd do mniejszego portu docelowego. Wraz z liberalizacją rynków lotniczych w USA i w Unii Europejskiej (wprowadzenie Otwartego Nieba) doszło do gwałtownego rozwoju nowego typu linii lotniczych, tzw. linii niskokosztowych (low cost airlines) lub, jak wolą nazywać się niektóre z nich, linii niskotaryfowych (low fares airlines).

11 10 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego Główne różnice w modelu funkcjonowania tych dwóch głównych typów linii obsługujących połączenia regularne (czyli funkcjonujące zgodnie z publikowanym rozkładem lotów i dostępne w publicznej sprzedaży) można ująć w kilku punktach: a) sieciowość linie tradycyjne (sieciowe) oferują możliwość zakupu kilkuodcinkowego biletu i zobowiązują się dowieźć pasażera do portu docelowego bez względu na ewentualne problemy z przesiadką podczas gdy linie niskotaryfowe sprzedają bilety na pojedyncze odcinki b) niższy standard linie niskotaryfowe nie oferują wyższych klas i maja zwykle gęściej ustawione fotele. Nie oferują darmowych napojów i posiłków. c) jednolita, lepiej wykorzystana flota linie niskotaryfowe najczęściej posiadają tylko jeden typ samolotu, który zwykle wykonuje więcej przelotów dziennie niż w liniach tradycyjnych d) system sprzedaży linii niskotaryfowych jest w pełni samoobsługowy (przez strony internetowe) przez co tani brak prowizji dla agentów, brak kosztów własnych biur sprzedaży Oprócz opisanych powyżej dwóch dominujących typów linii lotniczych obsługujących ruch regularny warto ponadto wspomnieć o regionalnych liniach lotniczych, charakterem usługi zbliżonych do linii tradycyjnych ale oferujących głównie połączenia lokalne mniejszymi samolotami. Linie takie często pełnią funkcje dowożenia pasażerów do hubów na potrzeby głównych linii sieciowych. Obrazu całości branży lotniczej dopełniają linie specjalizujące się w obsłudze ruchu czarterowego. Ich usługi zamawiane są zwykle przez wyspecjalizowane biura turystyczne zwane tour -operatorami, które oferują w publicznej sprzedaży przelot wraz z pobytem. Dynamiczny rozwój linii niskokosztowych sprawił iż linie czarterowe tracą na znaczeniu. Część ich dotychczasowych klientów coraz częściej decyduje się na wakacje zorganizowane samodzielnie, przy wykorzystaniu połączeń niskokosztowych. Na szczęście linie czarterowe są nadal bezkonkurencyjne na trasach turystycznych dalekiego zasięgu. Przykłady Lotniska przesiadkowe: Europa Londyn Heathrow ~67, Londyn Gatwick ~32, Paryż Roissy ~58, Orly ~25 Frankfurt nad Menem (~51 mln) Amsterdam (~44 mln) Warszawa (~9 mln) Azja Pekin ~65 mln Tokio Haneda ~62 mln Hong Kong ~46 mln Bangkok, ~41 mln

12 Rozdział 1 11 Stany Zjednoczone Atlanta, ~88 mln Chicago, O`Hare ~64 Los Angeles, ~56 mln Nowy Jork JFK ~46, Newark ~33 mln Lotniska regionalne, np. Drezno, Wrocław ~poniżej 2 mln Lotniska niskokosztowe, np. Londyn Stansted, Frankfurt Hahn, Sztokholm Skavsta Sieciowe linie lotnicze: Star Alliance Lufthansa, LOT, Austrian Airlines, SAS, Air China, Thai, United i inni, One World British Airways, Iberia, Finnair, AmericanAirlines, JAL, Quantas i inni, Sky Team Air France -KLM, Alitalia, Czech Airlines, Delta, Korean Air i inni, Niskokosztowe linie lotnicze: Europa Ryanair, Easy Jet, Wizzair, Norwegian, Germanwings, itp. USA Southwest Airlines, JetBlue Airways, AirTran Airways, itp. Azja AirAsia, Lion Air, Spring Airlines, Nok Air, Jetstar, itp. W Polsce funkcjonuje 12 lotnisk użytku publicznego, w tym centralne lotnisko Warszawa -Okęcie i 11 portów regionalnych. Wraz z rozwojem ruchu lotniczego w Polsce znaczenie lotniska w Warszawie maleje, choć nadal zachowuje ono rolę mini -hubu będącego bazą naszego flagowego przewoźnika PLL LOT. Grupa pięciu lotnisk regionalnych zlokalizowanych w pobliżu największych polskich miast (Kraków, Katowice, Gdańsk, Wrocław i Poznań) osiągnęły dosyć zaawansowany etap rozwoju. Każdy z nich obsługuje rocznie powyżej 1,5 mln pasażerów, dysponuje połączeniami linii sieciowych do kilku europejskich hubów oraz stosunkowo gęstą siatką połączeń niskokosztowych. Każdy z nich jest także w stanie przy niewielkim wsparciu funduszy zewnętrznych finansować swój dalszy rozwój. Pozostałe porty regionalne dysponujące mniejszym potencjałem rynkowym nadal borykają się z większymi lub mniejszymi problemami rozwojowymi. Z trudem walczą o połączenia do hubów i połączenia niskokosztowe. Ich dalszy rozwój nadal wymaga znacznego wsparcia Państwa lub lokalnych samorządów Rozwój komunikacji lotniczej w Polsce w latach W początkowym okresie po zmianie systemu politycznego i gospodarczego utrzymywał się w Polsce stary układ komunikacji lotniczej polegający na ograniczeniu funkcji portów regionalnych do obsługi ruchu krajowego, głównie na trasach

13 12 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego do stolicy. Na szczęście władze regionalne szybko zdały sobie sprawę z kluczowego znaczenia jakie lokalny port lotniczy obsługujący bezpośrednie połączenia międzynarodowe może mieć dla rozwoju regionu. W ciągu kilku lat doszło do przejęcia największych portów regionalnych przez spółki prawa handlowego utworzone w większości przypadków przez władze samorządowe oraz Przedsiębiorstwo Państwowe Polskie Porty Lotnicze. Nowe władze lotnisk energicznie zajęły się niezbędnymi inwestycjami w zaniedbaną infrastrukturę i pozyskiwaniem nowych połączeń. Dobrym przykładem tych zmian może służyć lotnisko we Wrocławiu. Pomysł powołania spółki zarządzającej lotniskiem powstał w lipcu 1990 roku a już w styczniu 1993 odbyły się pierwsze regularne loty do Frankfurtu nad Menem. Kolejnych 10 lat to okres powolnego rozwoju, którego tempo zależało głównie od zapotrzebowania na podróże służbowe i wyniosło w tym okresie średnio od 10 do 15% rocznie. Siatka połączeń kilku najlepiej rozwiniętych portów regionalnych ograniczona była do połączeń z Warszawą i z najbliższymi portami przesiadkowymi jak Frankfurt, Monachium, Kopenhaga i Wiedeń. Na początku XXI wieku porty te obsługiwały od 200 do 500 tys. pasażerów rocznie. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej w maju 2004 oraz związana z tym liberalizacja rynku lotniczego (wprowadzenie Otwartego Nieba) spowodowała gwałtowny rozwój ruchu lotniczego w Polsce, szczególnie widoczny w portach regionalnych Specyfika rozwoju polskich portów regionalnych po roku 2004 Ekspansja przewoźników niskokosztowych w Polsce pozwoliła w krótkim czasie znacznie zwiększyć liczbę pasażerów obsługiwanych w portach lotniczych. Tempo wzrostu liczby pasażerów w latach wynosiło nierzadko powyżej 50% rocznie. Np. port lotniczy we Wrocławiu w ciągu 5 lat zanotował 5 -krotny wzrost liczby obsługiwanych pasażerów i osiągnął w roku 2008 poziom 1,5 mln. Początkowo boom ten opierał się głównie na olbrzymim popycie na podróże na Wyspy Brytyjskie, gdzie wraz z przystąpieniem do UE otworzył się dla Polaków rynek pracy. W ślad za osobami, które znalazły pracę ruszyły z wizytami rodziny i znajomi. Nawet gdy w konsekwencji kryzysu gospodarczego liczba Polaków zamieszkujących Wyspy Brytyjskie spadła, zapotrzebowanie na te kierunki utrzymało się na stosunkowo wysokim i stabilnym poziomie. Wraz z bogaceniem się Polaków stale rośnie popyt na podróże o charakterze czysto turystycznym. Dzięki niskim kosztom przelotu coraz popularniejsze są kilkudniowe wypady do stolic krajów europejskich albo wakacje we włoskich i hiszpańskich kurortach. Także cudzoziemcy chętnie odwiedzają Polskę i stanowią średnio 20-30% ogółu pasażerów linii niskokosztowych. Oba te zjawiska pozwoliły poszerzać systematycznie ofertę

14 Rozdział 1 13 o kolejne kierunki. Obecnie czołówka polskich portów regionalnych dysponuje bezpośrednimi połączeniami do większości krajów Europy Zachodniej. Równolegle do gwałtownego rozwoju połączeń niskokosztowych w kilku ostatnich latach można było także zaobserwować bardzo szybki wzrost zainteresowania wakacjami w krajach basenu Morza Śródziemnego. Tempo wzrostu tego sektora ruchu lotniczego nierzadko osiągało poziom kilkudziesięciu procent rocznie. Mimo silnej konkurencji połączenia sieciowe nie straciły w tym okresie na popularności. Co prawda osoby podróżujące w interesach nie stronią od linii niskokosztowych, to jednak ich wymaganiom co do częstotliwości połączeń i możliwości przesiadek zwykle mogą sprostać jedynie przewoźnicy sieciowi. Dlatego wzrost ruchu w tym sektorze osiągał średnio poziom kilku do kilkunastu procent rocznie. Tempo wzrostu ruchu pasażerskiego w ostatniej pięciolatce ( ) w pięciu największych polskich portach regionalnych ilustruje poniższy wykres. Rysunek 1. Dynamika wzrostu ruchu w polskich portach regionalnych. Źródło: Port Lotniczy Wrocław S.A. Porównanie liczby pasażerów w wybranych polskich portach regionalnych Kraków - Balice (KRK, EPKK) Katowice - Pyrzowice (KTW, EPKT) Gdańsk - Rębiechowo (GDN, EPGD) Wrocław - Strachowice (WRO, EPWR) Poznań - Ławica (POZ, EPPO) Źródło: opracowanie własne. Jak wynika z zaprezentowanych poniżej wykresach obecna struktura ruchu pasażerskiego w wskazanych pięciu największych portach regionalnych jest porównywalna. Udział ruchu niskokosztowego w każdym z nich waha się w granicach 50-60%, czyli jest wyższy niż średnia europejska wynosząca ok. 30%. Przewoźnicy tradycyjni generują średnio ok. 25% ruchu a przewoźnicy czarterowi ok. 15%. W najbliższych latach należy się spodziewać bardziej zrównoważonego i nie

15 14 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego tak spektakularnego jak dotychczas wzrostu ruchu. Jeżeli Polska zachowa dynamikę wzrostu gospodarczego na poziomie kilku procent rocznie to ruch czarterowy powinien nadal rosnąć w tempie dwucyfrowym, zwłaszcza w portach z niższym jego udziałem (np. Wrocław, Gdańsk). Ruch sieciowy po okresie kryzysu także odzyskuje wigor i należy oczekiwać wzrostów na poziomie 10%. Wzrost w sektorze niskokosztowym jest największą niewiadomą, gdyż w znacznym stopniu zależy od strategii ich rozwoju i sytuacji w innych częściach Europy. Rysunek 2. Struktura ruchu w Porcie Lotniczym Kraków Balice w 2010 roku Kraków- Balice 8% 7% 24% Tradycyjni - ruch krajowy Tradycyjni - ruch międzynarodowy Niskokosztowi Czarterowi 61% Źródło: opracowanie własne.

16 Rozdział 1 15 Rysunek 3. Struktura ruchu w Portach Lotniczych Wrocław Strachowice, Katowice Pyrzowice, Gdańsk -Rębiechowo o Poznań Ławica w 2010 roku Wroc aw- Strachowice Katowice-Pyrzowice 15% 13% 1% 9% 29% 13% 59% 61% Gda sk-r biechowo Pozna - awica 8% 11% 7% 27% 14% 17% 64% 52% Źródło: opracowanie własne Siatka połączeń z polskich portów lotniczych Największy polski port lotniczy Warszawa Okęcie nadal zachowuje sporą przewagę nad portami regionalnymi (8,7 mln pasażerów w 2010), po części ze względu na duży potencjał demograficzny i biznesowy, ale także dzięki funkcji przesiadkowej rozwijanej głównie przez PLL LOT. Na lotnisku w Warszawie oprócz stosunkowo gęstej sieci połączeń sieciowych do głównych miast Europy dostępne są połączenia średnio i długodystansowe na Bliski Wschód, do Wietnamu i Ameryki Północnej. Oferta portów regionalnych jest skromniejsza. Pięć głównych portów dysponuje połączeniami sieciowymi do kilku hubów (najczęściej FRA, MUC, WAW, CPH), zwykle obsługiwanych przez członków Star Alliance. Oprócz PLL LOT dominują

17 16 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego na nich Lufthansa i SAS. Do większości hubów można polecieć przynajmniej dwa razy dziennie, co zapewnia niezłą jakość połączeń biznesowych. Wyjątkiem na plus jest lotnisko w Krakowie, skąd można także polecieć do kilku innych hubów (Paryż, Brukseli i Pragi). Łączna liczba odlotów przewoźników sieciowych wynosi w portach regionalnych od 44 do 145 tygodniowo. Połączenia do innych miast europejskich zapewniają w portach regionalnych przewoźnicy niskokosztowi. Loty te odbywają się większymi samolotami ale znacznie rzadziej, zwykle 2-4 razy w tygodniu. Liczba obsługiwanych kierunków wynosi od 20 do 35. Poniższa tabela zawiera zestawienie liczby kierunków i odlotów tygodniowo obsługiwanych w pięciu największych polskich portach regionalnych latem 2011 roku. Tabela 1. Połączenia lotnicze w polskich portach regionalnych Port Liczba obsługiwanych kierunków Liczba odlotów w tygodniu Sieciowe Niskokosztowe Sieciowe Niskokosztowe Gdańsk Katowice Kraków Poznań Wrocław Źródło: opracowanie własne Uwarunkowania rozwojowe portów lotniczych Standardowe cele podróży osób to podróże w interesach, turystycznie, rodzinne (tak zwany pasażer VFR visiting friends and relatives), do pracy itp. Jeżeli miejsce do którego podróżują jest odległe chętnie wybierają samolot jako środek transportu. Pod warunkiem, że samolot ten może wystartować z lotniska do którego można dotrzeć w miarę szybko i wygodnie. Dlatego każdy większy region lub miasto chciałby mieć lotnisko, bo jego istnienie jest kluczowe dla jakości życia mieszkańców i jego potencjału rozwojowego. Jednak ze względu na znaczne koszty związane z jego uruchomieniem i późniejszym utrzymaniem warto mierzyć siły na zamiary. Aby uzasadnić utworzenie lotniska w danym regionie niezbędne jest wykonanie studium wykonalności (feasibility study), które dowiedzie, że zapotrzebowanie na lotnicze przewozy pasażerskie i towarowe w obszarze oddziaływania lotniska (ang. catchment area) jest wystarczająco duże żeby dane lotnisko mogło w dłuższej perspektywie funkcjonować w sposób samowystarczalny. Przez obszar oddziaływania zwykle rozumie się obszar, dla którego dane lotnisko jest najbliższe, lub do którego można najszybciej dotrzeć. Z tego obszaru pochodzą potencjalni pasażerowie i towary. Często stosuje się bardziej precyzyjną

18 Rozdział 1 17 definicję i jako obszar oddziaływania uznaje się obszar, z którego można dotrzeć na lotnisko w ciągu 60, 90 i 120 minut. Warto jednak zauważyć, że gdy lotnisko oferuje szczególnie szeroką gamę połączeń, niedostępnych z innych pobliskich lotnisk, to obszar oddziaływania można zdefiniować szerzej. Dotyczy to hubów i silnych baz przewoźników niskokosztowych. Kluczowa w ocenie wielkości popytu na podróże jest nie tyle powierzchnia obszaru oddziaływania, co liczba osób zamieszkujących ten obszar. Innym bardzo istotnym czynnikiem jest także siła nabywcza jaką dysponują mieszkańcy danego regionu. Ma to zwłaszcza wpływ na popyt na podróże w celach turystycznych. Z kolei popyt na podróże biznesowe zależy jedynie pośrednio od potencjału demograficznego. Większe znaczenie ma tu wielkość kapitału zaangażowanego w inwestycje produkcyjne lub usługowe w regionie oraz liczba i rozmiar funkcjonujących firm, czyli innymi słowy aktywność gospodarcza. Niebagatelne znaczenie ma też aktywność kulturalna i naukowa. Funkcjonowanie dużych i znanych uniwersytetów lub instytucji kultury zawsze wiąże się z potrzebą podróży naukowców i artystów, a ważne konferencje naukowe lub wydarzenia kulturalne nierzadko ściągają setki gości, zwykle przybywających droga lotniczą. Osobnym, bardzo istotnym źródłem popytu, może być turystyka przyjazdowa. Magnesem przyciągającym turystów mogą być zarówno atrakcje natury (np. piękne plaże, góry, niepowtarzalne krajobrazy itp.), jak i dzieła człowieka (np. zabytki, piękna architektura, wyjątkowe budowle) Struktura kosztów a strategia handlowa portu lotniczego przewoźnika lotniczego Cechą charakterystyczną finansowej strony funkcjonowania lotniska jest duży koszt inwestycji w infrastrukturę niezbędną do jego funkcjonowania oraz duży udział kosztów stałych w łącznych kosztach jego utrzymania. Niezależnie od wielkości ruchu lotniczego lotnisko musi zachować (zwykle przez 24 h/dobę) pełną gotowość do obsługi lądujących i startujących samolotów. Wiąże się to z koniecznością całodobowego zatrudnienia dużej liczby pracowników służb utrzymania lotniska, ochrony i lotniskowej straży pożarnej oraz zakupu i utrzymania kosztownego sprzętu (np. specjalistyczne zestawy do odśnieżania i wozy strażackie). Oba powyższe czynniki powodują, że zwykle Zarządzający lotniskiem osiąga rentowność dopiero po przekroczeniu pewnego, dosyć wysokiego poziomu ruchu lotniczego. Wg. danych ACI (Airport Council International) co drugie lotnisko w Europie osiąga rentowność po przekroczeniu liczby pasażerów rocznie. Ma to miejsce w przypadku lotnisk zlokalizowanych w pobliżu dużych miast, o gęsto zaludnionym obszarze oddziaływania oraz dużym potencjale biznesowym i turystycznym. Zarządzający takim lotniskiem może wprowadzić stosunkowo wysokie opłaty lotniskowe bez obawy odstraszenia linii lotniczych zainteresowanych ustanowieniem połączeń

19 18 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego lotniczych. Istnieje jednak cały szereg lotnisk, które nie mogą sobie pozwolić na takie podejście. Dlatego niektóre lotniska o szczególnie niekorzystnej lokalizacji i słabym potencjale osiągają rentowność dopiero po przekroczeniu liczby kilku milionów pasażerów rocznie. Jednym z przykładów jest lotnisko Frankfurt Hahn znajdujące się w niezbyt gęsto zaludnionym regionie, z dala od większych miast. Ryzyko uruchomienia lotów z takiego lotniska gotowi są podjąć jedynie przewoźnicy nikokosztowi pod warunkiem, że cena usług lotniskowych i obsługi naziemnej są bardzo niskie. W takiej sytuacji szczególne znaczenie ma maksymalizacja przychodów z usług pozalotniskowych czyli usług gastronomicznych, handlowych, parkingowych itp. Niebagatelną rolę gra tutaj zwykle wsparcie władz lokalnych, dla których lotnisko jest sposobem na aktywizację gospodarczą i turystyczną regionu. Temat ten bardziej szczegółowo zostanie omówiony w następnym podrozdziale. Samorządy regionalne lub samorządy dużych miast uznają, że własne lotnisko regionalne jest niezbędne dla właściwego rozwoju miasta i regionu. Bez dobrych połączeń lotniczych z łatwo dostępnego lotniska trudno o poważne inwestycje. Nie można wtedy także liczyć na turystów z bardziej odległych rejonów. Z drugiej strony możliwość wylotu na wakacje lub weekendowe wypady jest niewątpliwie jednym z istotnych elementów jakości życia mieszkańców. Wszystkie te czynniki powodują, że większość regionalnych portów lotniczych nie jest zwykłym przedsięwzięciem biznesowym ale powstaje z inicjatywy podmiotów publicznych, czyli samorządów lub Państwa. Najczęściej do zarządzania lotniskami powoływane są spółki prawa handlowego (sp. z o.o. lub S.A.). Założyciele spółki muszą wnieść do spółki spory kapitał początkowy, niezbędny do dokonania podstawowych inwestycji i muszą liczyć się z tym, że przynajmniej przez kilka lat funkcjonowania spółka będzie wymagała dalszego wsparcia kapitałowego. Zanim Zarządzający osiągnie rentowność i samowystarczalność finansową samorządy nierzadko zmuszone są wspierać starania portu o uruchomienie nowych połączeń. Można to robić na różne sposoby. Jeden z nich to zobowiązanie do pokrycia niektórych kosztów linii lotniczej związanych z uruchomieniem bazy i sieci nowych połączeń. Szczególnie dobrze znany przypadek takiej pomocy miał miejsce na lotnisku Charleroi w Belgii, gdzie rząd Walonii zdecydował się na bardzo duże wsparcie linii lotniczych Ryanair w zamian za gwarancje uruchomienia określonej liczby połączeń lotniczych. Kwestia legalności tego wsparcia była szeroko analizowana i dyskutowana. Ostatecznie zaakceptowano rozwiązania zastosowane w Belgii ale określono zestaw kryteriów jakie taka pomoc powinna spełniać, aby mogła być zaakceptowana przez Komisję Europejską. Ważnym instrumentem są tu rozwiązania europejski, w postaci Public service obligation. Przyjęte w Unii Europejskiej regulacje przewidują możliwość wsparcia ze środków publicznych połączeń lotniczych z miast odległych od centrów biznesowych i politycznych o więcej niż 2 godziny drogi koleją. Możliwość taka wynika to z ogólnej polityki wyrównywania szans rozwojowych różnych regionów. W takim przypadku odpowiednie władze mogą przeprowadzić konkurs na obsługę

20 Rozdział 1 19 połączenia lotniczego do najbliższego centrum, np. do stolicy kraju. W ramach konkursu strona publiczna gwarantuje pokrycie ewentualnych strat wynikających z obsługi połączenia. Przedmiotem konkursu jest koszt połączenia, czyli pośrednio wysokość ewentualnej dopłaty. Inną, bardziej zakamuflowaną ale w pełni legalną formą wsparcia nowych połączeń, jest podejmowanie wspólnych z linią lotniczą akcji marketingowych i promocyjnych. Wsparcie marketingowe realizowane jest poprzez dwie formy oddziaływania. Pierwszą jest jednorazowy koszt promocji nowego połączeniu tuż po jego uruchomieniu. Częstą praktyką jest, że Zarządzający lotniskiem wspiera działania przewoźnika w tym zakresie i ponosi część ich kosztów. Niekiedy stosuje się również stałe wsparcie marketingowe, które obniża łączne koszty operowania z danego lotniska. Wsparcia takiego udzielają samorządy lub agencje powołane do promocji miasta lub regionu. Działania takie są jak najbardziej uzasadnione i celowe, pod warunkiem, że uruchamiane połączenie w znacznym stopniu obsługuje ruch przyjazdowy (inbound traffic). Drugą formą wsparcia marketingowego jest wsparcie celowe, kierowane do konkretnego pasażera. Najczęściej jest to turysta, którego zarówno władze samorządowe, jak i linie lotnicze chcą zainteresować nową ofertą połączeń. W tym przypadku koszty dzielone są po połowie, a akcje takie może podejmować Zarządzający lotniskiem lub odpowiednie podmioty samorządowe odpowiedzialne za promocję regionu lub miasta. Czasami akcje takie prowadzone są w całości z użyciem mediów w pełni zależnych od przewoźnika, np. w jego samolotach, w jego miesięczniku pokładowym lub na jego stronie internetowej. Jest to rozwiązanie często stosowane przez Ryanaira, bo de facto pozwala to przewoźnikowi oprócz pewnego efektu promocyjnego obniżyć średnie koszty danego połączenia i poprawia jego rentowność. Taka forma wsparcia marketingowego budzi jednak liczne wątpliwości natury prawnej i politycznej. Tym niemniej stwierdzić należy, że wsparcie tego typu to raczej opłacalna inwestycja niż wyrzucanie publicznych pieniędzy. Według badań Portu Lotniczego Wrocław S.A. przy obecnej strukturze lotów niskokosztowych we Wrocławiu z ogólnej liczby ok podróżnych (w roku 2010) około 25% stanowią cudzoziemcy. Należy zatem założyć, że rocznie około cudzoziemców przylatuje za pośrednictwem linii niskokosztowych, w większości przypadków w celach turystycznych. Zgodnie z wynikami badań Instytutu Turystyki przeciętny turysta wydaje podczas wizyty w Polsce około 250EUR. Struktura tych wydatków (przedstawiona w poniższym rysunku) powoduje, że istotna część tych wydatków trafia w postaci podatków do samorządów.

21 20 Zarządzanie bezpieczeństwem lotnictwa cywilnego Rysunek 4. Struktura wydatków cudzoziemców podczas wizyty w Polsce Źródło: dane Instytutu Turystyki Negocjacje z liniami lotniczymi Jeszcze do niedawna rolę portu lotniczego ograniczano do biernego dostarczania usług niezbędnych do bezpiecznego lądowania i startu statków powietrznych oraz do obsługi pasażerów. Linie lotnicze same decydowały o uruchamianiu lub zamykaniu połączeń lotniczych. Duże lotniska zlokalizowane w centrach dobrze prosperujących regionów bez większego wysiłku przyciągały przewoźników, a mniejsze, peryferyjne, zwykle nie miały na to szans. Z czasem podróżowanie samolotem stało się coraz łatwiej dostępnym sposobem podróżowania, liberalizacja rynku przyspieszyła te zmiany i lotniska niegdyś drugorzędne mogły przystąpić do rynkowej walki o klienta, czyli przewoźnika. Dlatego w działaniach Portu Lotniczego niebagatelną rolę odgrywają narzędzia oddziaływania na przewoźnika. Wśród nich za najważniejsze uznać należy badanie popytu na przewozy lotnicze oraz koszt usług świadczonych na lotnisku, obejmujący: koszt usług lotniskowych, koszt usług handlingowych, koszt usług nawigacyjnych, koszt zakupu paliwa Badanie popytu na przewozy lotnicze Aby przekonać przewoźnika do uruchomienia nowego połączenia trzeba dysponować wiedzą o wielkości popytu na to połączenie. Badania popytu na przewozy lotnicze opierają się częściowo na twardych danych liczbowych pozyskanych z baz danych lotniska i przewoźników oraz z badań ankietowych wśród pasażerów. Z tych źródeł dowiadujemy się jak duże jest zapotrzebowanie na loty oferowane w chwili

Nowe Polskie Linie Lotnicze. Warszawa, 15 lutego 2012

Nowe Polskie Linie Lotnicze. Warszawa, 15 lutego 2012 Nowe Polskie Linie Lotnicze Warszawa, 15 lutego 2012 Narodowy charakter projektu Amber Gold to inwestor strategiczny projektu, którego głównym i mocno podkreślanym atrybutem jest jego narodowy wymiar.

Bardziej szczegółowo

Wszechstronna analiza możliwości przekształcenia lotniska sportowego w Gliwicach w lotnisko biznesowe

Wszechstronna analiza możliwości przekształcenia lotniska sportowego w Gliwicach w lotnisko biznesowe Wszechstronna analiza możliwości przekształcenia lotniska sportowego w Gliwicach w lotnisko biznesowe Anna Włodarczak Miasto Gliwice Konferencja końcowa projektu, Wrocław, 4 października 2011 www.viaregiaplus.eu

Bardziej szczegółowo

ANALIZA RYNKU TRANSPORTU LOTNICZEGO w POLSCE w 2011 roku

ANALIZA RYNKU TRANSPORTU LOTNICZEGO w POLSCE w 2011 roku ANALIZA RYNKU TRANSPORTU LOTNICZEGO w POLSCE w 211 roku Warszawa, marzec 212 Wstęp Poniższa analiza jest kontynuacją publikacji ULC z lat poprzednich i dotyczy roku 211. Rok 211 charakteryzował się dalszym

Bardziej szczegółowo

ANALIZA RYNKU TRANSPORTU LOTNICZEGO w 2012 roku w POLSCE

ANALIZA RYNKU TRANSPORTU LOTNICZEGO w 2012 roku w POLSCE ANALIZA RYNKU TRANSPORTU LOTNICZEGO w 2012 roku w POLSCE Warszawa, październik 2013 Wstęp Poniższa analiza obejmuje rok 2012. Poszczególne rozdziały niniejszego opracowania opisują odpowiednio wyniki przewozowe

Bardziej szczegółowo

Oferta reklamy na monitorach LCD w autobusach płytowych

Oferta reklamy na monitorach LCD w autobusach płytowych Lotniska: Warszawa Wrocław Katowice Kraków Poznań Oferta reklamy na monitorach LCD w autobusach płytowych Pixel TV Out of Home Media forma dotarcia Lotniska Reklama na monitorach LCD Video + Audio Jeden/dwa

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Udział Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w różnego rodzaju działaniach stabilizacyjno-bojowych w odległych rejonach świata oraz realizacja zobowiązań sojuszniczych w ramach

Bardziej szczegółowo

Eurolot. komfortowa podróż w optymalnej cenie!

Eurolot. komfortowa podróż w optymalnej cenie! Eurolot komfortowa podróż w optymalnej cenie! Eurolot łączy stolicę polskiego wina z grodem Kraka Z krakowskiego lotniska do stolicy województwa lubuskiego będzie można polecieć w każdy piątek, zgodnie

Bardziej szczegółowo

Rozwój siatki połączeń transportu lotniczego w krajach centralnej, wschodniej i południowo- wschodniej Europy

Rozwój siatki połączeń transportu lotniczego w krajach centralnej, wschodniej i południowo- wschodniej Europy Rozwój siatki połączeń transportu lotniczego w krajach centralnej, wschodniej i południowo- wschodniej Europy Piotr Ołowski Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego VII Europejski Kongres Gospodarczy, Katowice,

Bardziej szczegółowo

Zmiany rynku pasażerskich przewozów lotniczych w Polsce jako czynnik rozwoju turystyki

Zmiany rynku pasażerskich przewozów lotniczych w Polsce jako czynnik rozwoju turystyki Edyta Pijet-Migoń Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu Zmiany rynku pasażerskich przewozów lotniczych w Polsce jako czynnik rozwoju turystyki Wprowadzenie W ostatnich latach sektor transportu lotniczego

Bardziej szczegółowo

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego RADA INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego Źródło Autorstwo dokumentu

Bardziej szczegółowo

Analiza niemieckiego rynku lotniczego

Analiza niemieckiego rynku lotniczego Analiza niemieckiego rynku lotniczego Ewa Stopyra e-mail: stopyraewa@gmail.com Warszawa, czerwiec 2016 r. Strona 1 Strona celowo pozostawiona pusta Strona 2 Wstęp Niemiecki rynek lotniczy to jeden z największych

Bardziej szczegółowo

OPŁATY LOTNISKOWE PORT LOTNICZY LUBLIN

OPŁATY LOTNISKOWE PORT LOTNICZY LUBLIN Załącznik ogłoszenia nr 4 Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 17 grudnia 2012 r. OPŁATY LOTNISKOWE PORT LOTNICZY LUBLIN 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE I DEFINICJE 1.1 Opłaty lotniskowe pobiera się za wykonywanie

Bardziej szczegółowo

Lotnictwo a ochrona klimatu globalnego

Lotnictwo a ochrona klimatu globalnego Lotnictwo a ochrona klimatu globalnego Co mogą zrobić uczestnicy rynku lotniczego? Konferencja Lotnictwo a Ochrona Klimatu Globalnego Warszawa, 6 października 2008 Port Lotniczy im. F. Chopina w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 marca 2013 r. Poz. 374

Warszawa, dnia 19 marca 2013 r. Poz. 374 Warszawa, dnia 19 marca 2013 r. Poz. 374 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 15 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących programów ochrony w

Bardziej szczegółowo

Urząd Lotnictwa Cywilnego. Działalność polskich portów lotniczych w 2006 roku

Urząd Lotnictwa Cywilnego. Działalność polskich portów lotniczych w 2006 roku Urząd Lotnictwa Cywilnego Działalność polskich portów lotniczych w 2006 roku Opracowanie: Jerzy Liwiński Ośrodek Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej 1. Działalność polskich portów lotniczych

Bardziej szczegółowo

taryfa opłat lotniskowych

taryfa opłat lotniskowych taryfa opłat lotniskowych w Międzynarodowym Porcie Lotniczym im. Jana Pawła II Kraków-Balice 1. Definicje: Użyte w cenniku określenia oznaczają: 1.1. maksymalna masa startowa statku powietrznego (MTOW)

Bardziej szczegółowo

Przygotowania do EURO 2012 w zakresie lotnictwa cywilnego

Przygotowania do EURO 2012 w zakresie lotnictwa cywilnego Przygotowania do EURO 2012 w zakresie lotnictwa cywilnego Główne obszary działań w zakresie EURO 2012 Organizacja przez Polskę turnieju finałowego Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012 spowoduje

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PROFILU DYPLOMOWANIA

KARTA CHARAKTERYSTYKI PROFILU DYPLOMOWANIA POLITECHNIKA KRAKOWSKA Instytut Inżynierii Drogowej i Kolejowej Studia stacjonarne I stopnia kierunek TRANSPORT KARTA CHARAKTERYSTYKI PROFILU DYPLOMOWANIA Nazwa profilu: Transport lotniczy Specyfika profilu:

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU MIĘDZYNARODOWEGO PORTU LOTNICZEGO IM. JANA PAWŁA II KRAKÓW - BALICE

PERSPEKTYWY ROZWOJU MIĘDZYNARODOWEGO PORTU LOTNICZEGO IM. JANA PAWŁA II KRAKÓW - BALICE PERSPEKTYWY ROZWOJU MIĘDZYNARODOWEGO PORTU LOTNICZEGO KRAKÓW - BALICE III FORUM GMIN KRAKOWSKIEGO OBSZARU METROPOLITALNEGO MARZEC 2005 ZAWARTOŚĆ PREZENTACJI SPÓŁKA MPL GŁÓWNE FUNKCJE LOTNISKA KRAKÓW -BALICE

Bardziej szczegółowo

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Regionalne lotnisko......globalne możliwości! facebook.com/ieg.epzg NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA 13.04.2010 r. Województwo Lubuskie założyło spółkę Lotnisko Zielona Góra/Babimost

Bardziej szczegółowo

Bagaż: Wymiary i waga - LOT. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Porady dla podróżnych

Bagaż: Wymiary i waga - LOT. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Porady dla podróżnych Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015 1. esky.pl 2. Porady dla podróżnych Porady dla podróżnych Loty Bagaż Bagaż: Wymiary i waga Co można zabrać do samolotu? Jak spakować bagaż podręczny do samolotu? Jakie

Bardziej szczegółowo

Program rozwoju infrastruktury. w województwie mazowieckim. 24 czerwca 2015

Program rozwoju infrastruktury. w województwie mazowieckim. 24 czerwca 2015 Program rozwoju infrastruktury lotnictwa cywilnego w województwie mazowieckim 24 czerwca 2015 Podejście przyjęte do opracowania Programu 2 Podejście kompleksowe uwzględniające popyt, podaż, decyzje inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Regionalne lotnisko......globalne możliwości! facebook.com/ieg.epzg NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA 13.04.2010 r. Województwo Lubuskie założyło spółkę Lotnisko Zielona Góra/Babimost

Bardziej szczegółowo

Dz.U. z 2004 r. Nr 110, poz. 1168

Dz.U. z 2004 r. Nr 110, poz. 1168 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań dotyczących ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej użytkowników statków powietrznych, przewoźników i innych przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Wpływ transportu lotniczego na rozwój regionalny

Wpływ transportu lotniczego na rozwój regionalny REGIONY JAKO GŁÓWNY BENEFICJENT SYSTEMU TRANSPORTU MAŁYMI SAMOLOTAMI Biała Podlaska, 22 X 2009 Wpływ transportu lotniczego na rozwój regionalny ElŜbieta Marciszewska, Dariusz Kaliński, Szkoła Główna Handlowa

Bardziej szczegółowo

Bagaż: Wymiary i waga - Norwegian. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 08.10.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

Bagaż: Wymiary i waga - Norwegian. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 08.10.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 08.10.2015 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Co można zabrać do samolotu? Bagaż: Wymiary i waga Jak spakować bagaż podręczny do samolotu? Jedzenie w bagażu

Bardziej szczegółowo

PAŻP - Warszawa 19 grudnia 2011 r. Okres 1-11. 2011, liczba obsłużonych operacji, ruch GA oraz możliwości operacyjne lotnisk regionalnych.

PAŻP - Warszawa 19 grudnia 2011 r. Okres 1-11. 2011, liczba obsłużonych operacji, ruch GA oraz możliwości operacyjne lotnisk regionalnych. PAŻP - Warszawa 19 grudnia 2011 r. Okres 1-11. 2011, liczba obsłużonych operacji, ruch GA oraz możliwości operacyjne lotnisk regionalnych. Pomimo pojawiających się spadków ruchu lotniczego w Państwach

Bardziej szczegółowo

Bagaż: Wymiary i waga - TAM. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

Bagaż: Wymiary i waga - TAM. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Bagaż: Wymiary i waga Co można zabrać do samolotu? Jakie dokumenty do samolotu trzeba zabrać? Jak dokupić

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie zezwoleń na wykonywanie przewozu lotniczego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie zezwoleń na wykonywanie przewozu lotniczego AIRLAW.PL Stan prawny 16.01.2013 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie zezwoleń na wykonywanie przewozu lotniczego Na podstawie art. 202 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca

Bardziej szczegółowo

Liczba pasażerów podwoi się za 15 lat

Liczba pasażerów podwoi się za 15 lat Czytając publikacje prasowe można odnieść wrażenie, że lotnisk mamy w Polsce dosyć i nie potrzeba następnych. Czy tak jest naprawdę? Obecnie mamy w Polsce 11 aktywnych portów lotniczych (Szczytno formalnie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie opłaty za korzystanie z systemów rezerwacyjnych - Distribution Cost Charge (DCC)

Wprowadzenie opłaty za korzystanie z systemów rezerwacyjnych - Distribution Cost Charge (DCC) Wprowadzenie opłaty za korzystanie z systemów rezerwacyjnych - Distribution Cost Charge (DCC) Zmiany dotyczące linii należących do Lufthansa Group : Austrian Airlines, Brussels Airlines, Lufthansa i SWISS

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 30 kwietnia 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 30 kwietnia 2004 r. AIRLAW.PL Stan prawny 2012-01-01 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań dotyczących ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej użytkowników statków powietrznych,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia.2012 r. w sprawie wysokości wpłaty lotniczej

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia.2012 r. w sprawie wysokości wpłaty lotniczej Projekt 03.08.2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia.2012 r. w sprawie wysokości wpłaty lotniczej Na podstawie art. 26d ust. 7 ustawy z dnia 3 lipca 2002

Bardziej szczegółowo

Łódź, 27 czerwca 2011. Komunikacja w regionie - Port Lotniczy Łódź

Łódź, 27 czerwca 2011. Komunikacja w regionie - Port Lotniczy Łódź Łódź, 27 czerwca 2011 Komunikacja w regionie - Port Lotniczy Łódź Łódź strefa ciąŝenia 1,8 mln 50 km 3,9 mln 100 km 1,3 mln 25 km 11 mln 150 km Lotnisko jako kluczowy element sieci transportowej Lotnisko

Bardziej szczegółowo

Cennik udostępniania urządzeń i powierzchni lotniska oraz użytkowania scentralizowanej infrastruktury Lotniska Chopina w Warszawie

Cennik udostępniania urządzeń i powierzchni lotniska oraz użytkowania scentralizowanej infrastruktury Lotniska Chopina w Warszawie Cennik udostępniania urządzeń i powierzchni lotniska oraz użytkowania scentralizowanej infrastruktury Lotniska Chopina w Warszawie Obowiązuje od 01.11.2015 Tabela 1: Opłaty za dostęp do urządzeń i powierzchni

Bardziej szczegółowo

Rozwój Lotnisk w Małopolsce stymulatorem dalszego rozwoju Małopolski korzyści i utrudnienia

Rozwój Lotnisk w Małopolsce stymulatorem dalszego rozwoju Małopolski korzyści i utrudnienia Rozwój Lotnisk w Małopolsce stymulatorem dalszego rozwoju Małopolski korzyści i utrudnienia Kierunki rozwoju lotnisk w Polsce zarządzanie przestrzenią powietrzną bezpieczeństwo żeglugi powietrznej. Kraków,

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność plus więcej możliwości >> BP PLUS on-line. Najbardziej zaawansowana karta paliwowa w Polsce

Innowacyjność plus więcej możliwości >> BP PLUS on-line. Najbardziej zaawansowana karta paliwowa w Polsce Innowacyjność plus więcej możliwości >> BP PLUS on-line Najbardziej zaawansowana karta paliwowa w Polsce Karta BP PLUS Większy potencjał i doskonała efektywność Szukasz rozwiązań wspomagających zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Bagaż: Wymiary i waga - Finnair. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

Bagaż: Wymiary i waga - Finnair. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Bagaż: Wymiary i waga Co można zabrać do samolotu? Jakie dokumenty do samolotu trzeba zabrać? Jak dokupić

Bardziej szczegółowo

PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI

PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI NA NINIEJSZYM FORMULARZU MOŻNA ZŁOŻYĆ SKARGĘ DO PRZEWOŹNIKA LOTNICZEGO LUB DO KRAJOWEGO ORGANU WYKONAWCZEGO Prawa pasażera w przypadku odmowy przyjęcia

Bardziej szczegółowo

Europa» Polska» Lotnisko

Europa» Polska» Lotnisko 2011-03-22 - Katowice Pyrzowice to miejsce gdzie działa regionalny port lotniczy Katowice Airport. Lotnisko obsługuje województwo śląskie a jego rozwój pozwolił osiągnąć możliwość odpraw 3,5 mln pasażerów

Bardziej szczegółowo

Bagaż: Wymiary i waga - Lufthansa. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

Bagaż: Wymiary i waga - Lufthansa. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 28.09.2015 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Co można zabrać do samolotu? Bagaż: Wymiary i waga Jak spakować bagaż podręczny do samolotu? Jedzenie w bagażu

Bardziej szczegółowo

Projekt - 03. 02. 2011 r..

Projekt - 03. 02. 2011 r.. Projekt - 03. 02. 2011 r.. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia.. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie programów ochrony, obowiązków oraz szkolenia w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11

Spis treści. Przedmowa... 11 Spis treści Przedmowa.... 11 Nowe trendy badawcze w ruchu lotniczym. Zagadnienia wstępne... 13 I. Ruch lotniczy jako efekt potrzeby komunikacyjnej pasażera.... 13 II. Nowe środki transportowe w ruchu lotniczym....

Bardziej szczegółowo

Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL

Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL Układ graficzny CKE 2010 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

PODRÓŻE SŁUŻBOWE. Zarządzanie budżetem podróży służbowych Rezerwacje najkorzystniejsze stawki

PODRÓŻE SŁUŻBOWE. Zarządzanie budżetem podróży służbowych Rezerwacje najkorzystniejsze stawki PODRÓŻE SŁUŻBOWE Zarządzanie budżetem podróży służbowych Rezerwacje najkorzystniejsze stawki Zorganizujemy Państwa podróż służbową w określone miejsce o określonym czasie w ramach przewidywanego budżetu.

Bardziej szczegółowo

PAŻP wobec wyzwań EURO 2012 na tle ruchu lotniczego w latach 2007/2008/2009

PAŻP wobec wyzwań EURO 2012 na tle ruchu lotniczego w latach 2007/2008/2009 PAŻP wobec wyzwań EURO 2012 na tle ruchu lotniczego w latach 2007/2008/2009 Zagadnienia 1. EURO 2012 z perspektywy PAŻP, 2. Obszary działań PAŻP w kontekście EURO 2012, 3. Cele PAŻP w kontekście EURO 2012,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 r. Poz. 31 OGŁOSZENIE Nr 11 PREZESA URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO z dnia 9 czerwca 2015 r. w sprawie opłat lotniskowych na lotnisku

Bardziej szczegółowo

Kierunki Rozwoju LOT w kontekście współpracy z portami regionalnymi. Materiał na konferencję portów regionalnych Kraków, 10 marca 2011 r.

Kierunki Rozwoju LOT w kontekście współpracy z portami regionalnymi. Materiał na konferencję portów regionalnych Kraków, 10 marca 2011 r. Kierunki Rozwoju LOT w kontekście współpracy z portami regionalnymi Materiał na konferencję portów regionalnych Kraków, 1 marca 211 r. Agenda 1. Linie lotnicze na świecie - trendy 2. Aspiracje i strategia

Bardziej szczegółowo

3.4.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 91/7

3.4.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 91/7 3.4.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 91/7 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 272/2009 z dnia 2 kwietnia 2009 r. uzupełniające wspólne podstawowe normy ochrony lotnictwa cywilnego określone w załączniku

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Rzeszowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Rzeszowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Rzeszowie Warszawa-Rzeszów, październik 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Ruch graniczny oraz wydatki cudzoziemców w Polsce i Polaków za granicą

Bardziej szczegółowo

Pasażerowie niepełnosprawni w samolocie

Pasażerowie niepełnosprawni w samolocie Pasażerowie niepełnosprawni w samolocie Prawo otrzymania pomocy podczas podróży lotniczej mają wszyscy pasażerowie. Szczególnie dotyczy to osób niepełnosprawnych oraz o ograniczonej sprawności ruchowej.

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK 4 Potrzeby inwestycyjne w istniejących portach lotniczych

ZAŁĄCZNIK 4 Potrzeby inwestycyjne w istniejących portach lotniczych w mln zł. Wyszczególnienie 2007-2013 Warszawa Integracja Terminala 1 z Terminalem 2 150 Modernizacja Terminala Etiuda 6,2 System Paliwowy " Hydrant" 120,2 Modernizacja dróg startowych 92 Modernizacja nawierzchni

Bardziej szczegółowo

Kryzys w strefie euro osłabił nasz rynek. Pytanie jak mocno i na jak długo? dr Dariusz Tłoczyński

Kryzys w strefie euro osłabił nasz rynek. Pytanie jak mocno i na jak długo? dr Dariusz Tłoczyński Kryzys w strefie euro osłabił nasz rynek. Pytanie jak mocno i na jak długo? dr Dariusz Tłoczyński Agenda światowy rynek przewozów lotniczych; rynek przewozów lotniczych w Polsce; perspektywy rozwoju rynku

Bardziej szczegółowo

Bagaż: Wymiary i waga - CSA Czech Airlines

Bagaż: Wymiary i waga - CSA Czech Airlines 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 08.10.2015 Porady dla podróżnych Hotele Loty Bagaż Bagaż: Wymiary i waga Co można zabrać do samolotu? Jakie dokumenty do samolotu trzeba zabrać? Jak

Bardziej szczegółowo

Umowa wsparcia zabezpieczenie oraz ewidencja zobowiązań z umowy wsparcia

Umowa wsparcia zabezpieczenie oraz ewidencja zobowiązań z umowy wsparcia PPP - ewidencja zobowiązań z tytułu opłaty za dostępność maja 2013 Subtitle Umowa wsparcia zabezpieczenie oraz ewidencja zobowiązań z umowy wsparcia Rafał Grochowski radca prawny, partner 23 maja 2013

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 24 lipca 2012 r. Poz. 284. DECYZJA Nr 217 /MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 23 lipca 2012 r.

Warszawa, dnia 24 lipca 2012 r. Poz. 284. DECYZJA Nr 217 /MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 23 lipca 2012 r. Warszawa, dnia 24 lipca 2012 r. Poz. 284 Dowództwo Sił Powietrznych DECYZJA Nr 217 /MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 23 lipca 2012 r. w sprawie trybu wykorzystania wojskowych statków powietrznych przez

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie idei Car Clubs w Warszawie. 9 maja 2011 Piotr Mierzejewski

Wdrożenie idei Car Clubs w Warszawie. 9 maja 2011 Piotr Mierzejewski Wdrożenie idei Car Clubs w Warszawie 9 maja 2011 Piotr Mierzejewski W Warszawie Car Clubs mogą w znaczący sposób zmniejszyć zatłoczenie i poprawić przepustowość miejskiego systemu transportowego: jeden

Bardziej szczegółowo

Prawa pasażerów: o czym powinni wiedzieć pasażerowie o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujący drogą lotniczą

Prawa pasażerów: o czym powinni wiedzieć pasażerowie o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujący drogą lotniczą KOMISJA EUROPEJSKA MEMO Bruksela, dnia 14 czerwca 2012 r. Prawa pasażerów: o czym powinni wiedzieć pasażerowie o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujący drogą lotniczą Komisja opublikowała wytyczne

Bardziej szczegółowo

Cennik opłat lotniskowych Portu Lotniczego Poznań-Ławica Sp. z o.o.

Cennik opłat lotniskowych Portu Lotniczego Poznań-Ławica Sp. z o.o. Cennik opłat lotniskowych Portu Lotniczego Poznań-Ławica Sp. z o.o. 1. Postanowienia ogólne 1.1 Opłaty objęte taryfą dokonywane są na rzecz Portu Lotniczego Poznań-Ławica Sp. z o.o., przez użytkownika

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego na:

SPECYFIKACJA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego na: SPECYFIKACJA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego na: Rezerwacja, sprzedaż i dostawa biletów lotniczych przeloty na trasach

Bardziej szczegółowo

WARSZAWA MODLIN 5 NOWYCH POŁĄCZEŃ 2013 EUROPE S ONLY ULTRA LOW COST AIRLINE. Europe s only ultra-low cost airline

WARSZAWA MODLIN 5 NOWYCH POŁĄCZEŃ 2013 EUROPE S ONLY ULTRA LOW COST AIRLINE. Europe s only ultra-low cost airline EUROPE S ONLY ULTRA LOW COST AIRLINE WARSZAWA MODLIN 5 NOWYCH POŁĄCZEŃ 2013 JEDYNY W EUROPIE ULTRA TANI PRZEWOŹNIK Najtaosze linie lotnicze w Europie Gwarantowany brak dopłat paliwowych! Nr 1 w Ruchu Pasaż.

Bardziej szczegółowo

Straż Graniczna po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Katarzyna Kaczmarek

Straż Graniczna po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Katarzyna Kaczmarek Straż Graniczna po wejściu Polski do Unii Europejskiej Katarzyna Kaczmarek Agenda Trochę historii Zmiany na granicach po wejściu do strefy Schengen i zmiany zadań SG Zmiany strukturalne Zmiany zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie 1. Wprowadzenie 1.1. Rozporządzenie WE nr 1107/2006

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju Międzynarodowego Portu Lotniczego im. Jana Pawła II Kraków Balice sp. z o.o. w latach 2013 2017

Strategia rozwoju Międzynarodowego Portu Lotniczego im. Jana Pawła II Kraków Balice sp. z o.o. w latach 2013 2017 Strategia rozwoju Międzynarodowego Portu Lotniczego im. Jana Pawła II Kraków Balice sp. z o.o. w latach 2013 2017 Kraków, 27.02.2014 Plan prezentacji 1. Przychody spółki, koszty spółki i wyniki finansowe

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Partnerstwo Regionów RP kluczem do rozwoju transportu lotniczego

Partnerstwo Regionów RP kluczem do rozwoju transportu lotniczego Partnerstwo Regionów RP kluczem do rozwoju transportu lotniczego Marian Konopiński Konwent Marszałków, Olsztyn, 27.10.2011 Aktualna sytuacja w Polsce Konwent Marszałków, Olsztyn, 28.10.2011 2 Regiony bez

Bardziej szczegółowo

* Wszystkie zamieszczone materiały są chronione prawami autorskimi. Zabronione jest kopiowanie oraz modyfikowanie prezentacji bez zgody autora.

* Wszystkie zamieszczone materiały są chronione prawami autorskimi. Zabronione jest kopiowanie oraz modyfikowanie prezentacji bez zgody autora. * Wszystkie zamieszczone materiały są chronione prawami autorskimi. Zabronione jest kopiowanie oraz modyfikowanie prezentacji bez zgody autora. od 7,76% Czym jest MRFP? Mazowiecki Regionalny Fundusz Pożyczkowy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 3976/87. z dnia 14 grudnia 1987 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 3976/87. z dnia 14 grudnia 1987 r. ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 3976/87 z dnia 14 grudnia 1987 r. w sprawie stosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do pewnych kategorii porozumień i praktyk uzgodnionych w sektorze transportu lotniczego RADA

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie 1. Wprowadzenie 1.1. Rozporządzenie WE nr 1107/2006

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Operacyjne Inwestycje lotnicze INWESTYCJE LOTNICZE W REGIONALNYCH PROGRAMACH OPERACYJNYCH

Regionalne Programy Operacyjne Inwestycje lotnicze INWESTYCJE LOTNICZE W REGIONALNYCH PROGRAMACH OPERACYJNYCH INWESTYCJE LOTNICZE W REGIONALNYCH PROGRAMACH OPERACYJNYCH Lp. Województwo Wyszczególnienie Zaprogramowane wykorzystanie wkładu EFRR w RPO (w EUR) 1 1. Dolnośląskie - brak - 2. Kujawsko-Pomorskie Projekt

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, lipiec 2012 r. Tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Agenda. Uwarunkowania rynkowe i prognoza ruchu. 2 Koncepcja biznesowej strategii rozwoju lotniska w Modlinie. Wybrane aspekty techniczne

Agenda. Uwarunkowania rynkowe i prognoza ruchu. 2 Koncepcja biznesowej strategii rozwoju lotniska w Modlinie. Wybrane aspekty techniczne Prezentacja wybranych aspektów Planu Strategicznego opracowanego przez Ernst & Young Corporate Finance Sp. z o.o. dla Przedsiębiorstwa Państwowego Porty Lotnicze w związku z realizacją projektu uruchomienia

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO 1 DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO Rok 2011 2 SKOROWIDZ ALFABETYCZNY do Dziennika Urzędowego ROK 2011 (numery 1-23*) Skróty i symbole oznaczają: Z. zarządzenie, Dec. decyzja, K. komunikat,

Bardziej szczegółowo

LOKALE NA WYNAJEM PLATFORMA DLA HANDLU DETALICZNEGO

LOKALE NA WYNAJEM PLATFORMA DLA HANDLU DETALICZNEGO LOKALE NA WYNAJEM PLATFORMA DLA HANDLU DETALICZNEGO TRENDY Od kilku lat na polskim rynku handlu zachodzą bardzo dynamiczne zmiany. Klienci cenią wygodę i szybkość zakupów dokonywanych blisko domu oraz

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY MARKETINGOWEJ Z PRZEWOŹNIKAMI LOTNICZYMI W 2015 ROKU

PROGRAM WSPÓŁPRACY MARKETINGOWEJ Z PRZEWOŹNIKAMI LOTNICZYMI W 2015 ROKU Z A T W I E R D Z A M............................ PROGRAM WSPÓŁPRACY MARKETINGOWEJ Z PRZEWOŹNIKAMI LOTNICZYMI W 2015 ROKU P.P. Porty Lotnicze (zwane dalej w skrócie PPL), jako zarządzający Lotniskiem Chopina

Bardziej szczegółowo

Nowe atrakcyjne ceny TAP PORTUGAL Do Lizbony od 648 PLN

Nowe atrakcyjne ceny TAP PORTUGAL Do Lizbony od 648 PLN Nowe atrakcyjne ceny TAP PORTUGAL Do Lizbony od 648 PLN Linie lotnicze TAP PORTUGAL wprowadziły nowe atrakcyjne taryfy, dzięki którym pełna cena biletu powrotnego z Warszawy do Lizbony to zaledwie 648

Bardziej szczegółowo

Urząd Transportu Kolejowego. Perspektywy rozwoju transportu intermodalnego

Urząd Transportu Kolejowego. Perspektywy rozwoju transportu intermodalnego Urząd Transportu Kolejowego Perspektywy rozwoju transportu intermodalnego dr Jakub Majewski Wiceprezes ds. Regulacji Rynku Kolejowego Warszawa, 27 listopada 2013 r. Agenda Wielkość i dynamika przewozów

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 2007/0243(COD) 14.4.2008 PROJEKT OPINII Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów dla Komisji Transportu i Turystyki

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 14 grudnia 2012 r. Poz. 1412 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 4 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 14 grudnia 2012 r. Poz. 1412 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 4 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 14 grudnia 2012 r. Poz. 1412 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 4 grudnia 2012 r. w sprawie Narodowego

Bardziej szczegółowo

Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU

Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU ŚRODKI UNIJNE PRZEZNACZONE NA GAŁĘZIE TRANSPORTU W RAMACH PO IiŚ Gałęzie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych

człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych człowiek najlepsza inwestycja Ocena ex-ante instrumentów finansowych w zakresie wsparcia podmiotów ekonomii społecznej i osób młodych OCENA EX-ANTE INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH W ZAKRESIE WSPARCIA PODMIOTÓW

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Zalety i niedoskonałości rynku ochrony w Polsce

Zalety i niedoskonałości rynku ochrony w Polsce Zalety i niedoskonałości rynku ochrony w Polsce Charakterystyka rynku ochrony w Polsce Koszty a jakość usług ochrony Trendy rynkowe - Polska Wizerunek firm ochrony w XXI wieku Globalizacja usług rynku

Bardziej szczegółowo

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ A.33 Obsługa podróżnych w portach i terminalach Część pisemna Moduł 3 strona 2 Umiejętność 7 W rejsie morskim, którego rozkładowy czas trwania wynosi

Bardziej szczegółowo

Warszawa 5 listopada 2009 roku

Warszawa 5 listopada 2009 roku Warszawa 5 listopada 2009 roku na (im)pulsie rozwoju produktu turystyki biznesowej Katowic i Śląska Krzysztof Cieślikowski ciesliko@wp.pl Projekt Przeprowadzenie kampanii promocyjnej produktu turystyki

Bardziej szczegółowo

z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie taryfy opłat lotniskowych w Porcie Lotniczym Gdańsk Sp. z o.o.

z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie taryfy opłat lotniskowych w Porcie Lotniczym Gdańsk Sp. z o.o. Urzędu Lotnictwa Cywilnego Nr 2 70 Poz. 49 49 OGŁOSZENIE Nr 2 PREZESA URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie taryfy opłat lotniskowych w Porcie Lotniczym Gdańsk Sp. z o.o. 1) Zmiany

Bardziej szczegółowo

Polski rynek hotelowy w 2013 r. ciężka konkurencja na rynku

Polski rynek hotelowy w 2013 r. ciężka konkurencja na rynku Polski rynek hotelowy w 2013 r. ciężka konkurencja na rynku Rok 2012 rynek w rozkwicie Liczba hoteli w Polsce szybko rośnie z każdym rokiem. Według danych GUS w 2012 r. było w Polsce 2014 hoteli, wobec

Bardziej szczegółowo

Czym są Fundusze Pożyczkowe?

Czym są Fundusze Pożyczkowe? od 7,76% Czym są Fundusze Pożyczkowe? Fundusze pożyczkowe- to organizacje pozarządowe o charakterze non-profit, których podstawowym celem jest wspomaganie i rozwój przedsiębiorczości w danym regionie.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Oferta transportu lotniczego dla biznesu. Sky Poland Changing the way You travel. www.skypoland.pl HOT LINE 24 h (+48) 665 21 21 21

Oferta transportu lotniczego dla biznesu. Sky Poland Changing the way You travel. www.skypoland.pl HOT LINE 24 h (+48) 665 21 21 21 Oferta transportu lotniczego dla biznesu Sky Poland Changing the way You travel www.skypoland.pl HOT LINE 24 h (+48) 665 21 21 21 Sky Poland Witamy Paostwa w świecie lotnictwa dyspozycyjnego Sky Poland!

Bardziej szczegółowo

WMI. Lotnisko Warszawa/Modlin

WMI. Lotnisko Warszawa/Modlin WMI Lotnisko Warszawa/Modlin Infrastruktura lotnicza Droga startowa 2,500 x 60 metrów Płyta postojowa 10 stanowisk dla B737/A320 i 2 dodatkowe na płycie odlodzeniowej Pomoce Nawigacyjne DVOR/DME ILS CAT.

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo