Mutacje w genach a raki narządów płciowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Mutacje w genach a raki narządów płciowych"

Transkrypt

1 1 Mutacje w genach a raki narządów płciowych Mutations in genes and cancers of genital organs Janina Markowska Kliniczne badania nad rodowodami wykazały, że ok. 30% raków piersi i jajnika rozwija się na tle predyspozycji genetycznych. Wykryto kilka genów, w których mutacje odpowiedzialne są między innymi za rozwój raków piersi, jajnika i endometrium. Należą do nich: geny supresorowe BRCA1/2, geny naprawcze (mismatch repair) MSH2, MLH1, MSH6, PMS2, PMS1 oraz NBS1 i RB. Rzadziej z rozwojem wymienionych raków związane są mutacje genów: CHEK2, ATM, NOD2, CYP1B1 i PALB2. Zmutowane geny odpowiedzialne są za kliniczne zespoły dziedziczne: dziedziczny rak piersi HBC-ss, dziedziczny rak piersi i jajnika HBOC, zespół Lyncha HNPCC. Inne zespoły dziedziczne, w których występują raki ginekologiczne, to AT (ataxia telangiectasia), zespół Cowden, zespół Li-Fraumeni, Peutza-Jeghersa i zespół Ruvalkaby- Myhre-Smitha. Występowanie raka piersi i jajnika związane jest głównie z genami BRCA, mającymi wysoką penetrację. Cechy kliniczno-patologiczne raka jajnika u nosicielek mutacji BRCA to: wcześniejszy wiek zachorowania niż w rakach sporadycznych, zaawansowane stadium kliniczne, histologicznie rak surowiczy o niskiej dojrzałości G3, dobra odpowiedź na cisplatynę i dłuższe przeżycie niż w rakach sporadycznych. Raki BRCA-zależne reagują również dobrze na antracykliny. Cennymi przesłankami w poszukiwaniu genetycznie uwarunkowanych raków jest analiza rodowodów, w tym kryteria rodowodowe (np. kryteria amsterdamskie dla zespołu Lyncha i wskazówki Bethesda). Nadzieja na wcześniejsze rozpoznanie raków wrodzonych wiąże się z molekularnym obrazowaniem ultradźwiękowym nacelowanym na mikronaczynia wykazujące ekspresję integryny αvβ3 w powiązaniu z przeciwciałami anty-nmp (nuclear matrix protein). Również podjęta próba terapii genowej z wprowadzeniem niezmutowanego genu na wektorze retrowirusowym wydaje się obiecująca. * * * Clinical studies on pedigrees demonstrated that around 30% of mammary and ovarian cancers develop at the background of genetic predisposition. A few genes were discovered, the mutations of which are responsible for development of, i.a., breast cancers, ovarian cancers and endometrial cancers. The genes include: suppressor genes BRCA1/2, mismatch repair genes of MSH2, MLH1, MSH6, PMS2, PMS1, NBS1 and RB. Less frequently mutations of CHEK2, ATM, NOD2, CYP1B1 and PALB2 are linked to development of the mentioned cancers. The mutated genes condition clinical inherited syndromes of: inherited breast cancer, HBC-ss, inherited cancer of breast and ovary, HBOC, syndrome of Lynch HNPCC. Other inherited syndromes with manifestation of gynaecological cancers include AT (ataxia telangiectasia), Cowden syndrome, Li Fraumeni syndrome, Peutz-Jeghers syndrome and syndrome of Ruvalkaba-Myhre-Smith. Manifestation of breast and ovarian cancers is linked first of all with BRCA genes, the genes of high penetrance. Clinical and pathological traits of ovarian cancer in carriers of BRCA gene mutations include age of origin earlier than in sporadic cancers, advanced clinical stage, histologically serous cancer of lower maturity, G3, good response to cisplatin and longer survival than in sporadic cancers. BRCAdependent cancers react well to anthracycline treatment. Valuable premises for identification of genetically conditioned cancers are provided by pedigree analysis, including Amsterdam criteria for Lynch syndrome and Bethesda recommendations. The hope for early diagnosis of inherited cancers is based on molecular ultrasound imaging targeted at microvessels with expression of αvβ3 integrin with assistance of NMP (nuclear matrix protein) specific antibodies. The undertaken attempt of genetic therapy with introduction of nonmutated gene in a retroviral vector seems promising.

2 2 Perspektywy wykorzystania komórek dendrytycznych w immunoterapii raka jajnika Jan Kotarski, Iwona Wertel I Katedra i Klinika Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie Rak jajnika jest obecnie klasyfikowany na piątym miejscu najczęściej występujących nowotworów u kobiet w Polsce. Nieustannie doskonalone techniki operacyjne oraz zmieniające się sposoby leczenia chemicznego nie wpływają istotnie na statystyki umieralności z powodu tego nowotworu. Komórki nowotworowe rozwijają liczne mechanizmy, które utrudniają ich wykrycie i zniszczenie przez układ odpornościowy. Głównymi mechanizmami ucieczki nowotworu spod nadzoru immunologicznego są niewątpliwie zmiany w ekspresji antygenów czy cząsteczek kostymulujących, bezpośrednia supresja funkcji komórek dendrytycznych (DCs) oraz limfocytów T przez sekrecję cytokin o działaniu immunosupresyjnym, tj. transformujący czynnik wzrostu β (TGF-β), interleukina 10 (IL-10) czy wytwarzanie przez komórki nowotworowe ligandów indukujących apoptotyczną śmierć limfocytów T. Ponadto istotnym mechanizmem osłabiającym przeciwnowotworową reaktywność immunologiczną u chorych na raka jajnika jest obecność supresorowych populacji komórkowych. Należą do nich: mieloidalne komórki supresorowe (myeloid suppressor cells MSCs), limfocyty T regulatorowe (tumor associated Tregs), makrofagi wykazujące ekspresję B7-H4 oraz plazmocytoidalne DCs. Alternatywą leczenia chorych na raka jajnika wydaje się immunoterapia z wykorzystaniem DCs, której głównym celem jest pobudzenie własnych mechanizmów obronnych pacjenta do niszczenia komórek nowotworowych. Proces generacji DCs in vitro obejmuje kilka etapów: izolację komórek prekursorowych, stymulację ich różnicowania w niedojrzałe DCs, stymulację antygenami nowotworowymi, a następnie indukcję dojrzewania DCs. Wygenerowane w ten sposób DCs podaje się chorym w postaci szczepionki, której celem jest indukcja swoistej i skutecznej odpowiedzi immunologicznej przeciwko antygenom nowotworowym. W prezentowanym wykładzie zostaną przedstawione wyniki dotychczasowych badań, a także perspektywy immunoterapii raka jajnika z wykorzystaniem DCs.

3 3 Metody zachowania płodności u pacjentów poddanych wycięciu gonad lub leczeniu gonadotoksycznemu Fertility preservation in patients treated with gonadotoxic agents and gonadectomy Jacek Szamatowicz Obecnie coraz większe znaczenie ma problem zachowania możliwości posiadania potomstwa u pacjentów z rozpoznaną chorobą nowotworową. Do przyczyn tej sytuacji należy zaliczyć pojawianie się choroby nowotworowej u coraz młodszych osób, a także postępy w samym leczeniu chorób nowotworowych. Ocenia się, że rocznie 4% wszystkich zachorowań na nowotwory dotyczy osób poniżej 40. roku życia. Zachowanie płodności stanowi kluczowe zagadnienie dla wielu chorych poddanych leczeniu uszkadzającemu gonady. Udowodniono, że samo złożenie nasienia do banku przez mężczyznę chorego na nowotwór pomaga w emocjonalnym zmaganiu się z chorobą. Pozbawienie płodności spowodowane leczeniem nowotworu wiąże się z silnym stresem emocjonalnym. Wykazano także, że w wielu wypadkach pacjenci niemający potomstwa są skłonni wybrać postępowanie mniej radykalne w celu zachowania płodności. Także rodzice dzieci chorych na nowotwory są zainteresowani zachowaniem płodności u swojego potomstwa. Do uznanych metod zachowania płodności u mężczyzn należy kriokonserwacja nasienia. Alternatywą, jeżeli zachodzi taka konieczność, jest zamrożenie tkanki jądra. Natomiast u kobiet najbardziej efektywną metodą zachowania płodności jest mrożenie zarodków. Alternatywnymi, mniej skutecznymi metodami są: mrożenie oocytów dojrzałych i niedojrzłych, zamrożenie tkanki jajnikowej z następczą jej transplantacją, zmiana pozycji jajników przed radioterapią, osłanianie jajników przed promieniowaniem, wysokie odcięcie szyjki i zatrzymanie funkcji jajnika za pomocą analogów GnRH. Przeprowadzone badania wykazały, że onkolodzy w ponad 50% przypadków nie informują pacjentów o możliwości posiadania potomstwa po zakończeniu leczenia. Także ich wiedza o rodzajach stosowanych terapii jest niewielka. Lekarze onkolodzy powinni przedyskutować z pacjentem poszczególne korzyści i ryzyko wynikające ze stosowanych terapii, a także zagrożenia związane z ciążą samą w sobie. Jeśli istnieje możliwość zachowania płodności, pacjenci powinni być kierowani do specjalistycznych ośrodków leczenia niepłodności. * * * Fertility preservation problem in patients undergoing oncologic treatment is rising nowadays. The reason for this seems to be occurrence of cancer in younger patients and introducing more forceful methods of treatment. It is calculated that every year 4 per cent of new oncologic patients are below 40 years of age. Fertility preservation in oncologic patients seems to be key issue in patients undergoing gonadotoxic treatment. It was stated that only sperm banking is a positive factor in coping emotionally with cancer even if they never used banked sperm. Also infertility caused by oncologic treatment is associated with great emotional distress. It is interesting that patients in many situations patients choose less aggressive cancer treatment in order to save possibility to have children. Even parents of children suffering from oncologic disease are interested in saving fertility of their children. Sperm and testicular tissue banking are safe and proven fertility methods in males. In females method of best efficacy is cryopreservation of embryos. Other methods, less efective include: mature and immature oocyte cryopreservation, ovarian tissue cryopreservation and then transplantation, gonadal shielding during radiotherapy, ovarian transposition, trachelectomy for cervical cancer and ovarian suppression with GnRH analogues. It is estimated that more than 50 per cent of oncology doctors do not discuss possibility of fertility preservation with their oncology patients. It is also stated that knowledge about fertility preservation possibilities is low. Oncologist should discuss infertility as a potential risk of therapy, answer simple questions about fertility preservation options, and whether risk of perinatal and maternal complication is increased. In case of need patients should referred to fertility specialists center.

4 4 Krioprezerwacja rozwiązanie problemu płodności u osób z procesami nowotworowymi Cryopreservation the solution of fertility prevention for patients cancer survivors Marian Szamatowicz Klinika Ginekologii i Ginekologii Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, Instytut Medyczny PWSIiP w Łomży Department of Gynecology and Oncological Gynecology, Medical University in Białystok, Medical Institute of PWSIiP in Łomża Od wielu lat mrożenie zarodków jest jedną z zasadniczych składowych leczenia niepłodności za pomocą technik rozrodu wspomaganego medycznie (ART). Poza poprawą skuteczności samej procedury kriokonserwacja jest rekomendowana jako metoda zachowania płodności (Pre- Fer), bankowania oocytów, do wykorzystania u pacjentów po leczeniu nowotworów, a także jako opcja hormonalnej terapii zastępczej (HRT). Są przekonujące dane, że w leczeniu niepłodności za pomocą ART embriotransfer zarodków mrożonych wiąże się z rzadszymi krwawieniami przedporodowymi (RR = 0,67), mniejszą częstotliwością porodów przedwczesnych (RR = 0,84), rzadszym nieprawidłowym wiekiem ciążowym (RR = 0,45) i niską masą urodzeniową (RR = 0,69) oraz z obniżoną śmiertelnością okołoporodową (RR = 0,68). Obecnie u wielu ludzi przeżywających po leczeniu gonadotoksycznym zachowanie płodności stało się możliwe dzięki postępowi w kriobiologii. Przykład duńskiej rodziny, gdzie u kobiety przed leczeniem raka piersi pobrano fragmenty jajnika, które zamrożono i potem ponownie wszcze piono do jajników, a później kobieta ta urodziła troje dzieci może służyć jako dowód, że krioprezerwacja jest podstawowym narzędziem w dziedzinie określanej jako oncofertility. Postępowanie jest dość złożone i zależy od typu nowotworu i sposobu jego leczenia, czasu, jaki pozostaje do dyspozycji przed wdrożeniem leczenia gonadotoksycznego, a także od wieku pacjentów. Porównanie dwu podstawowych metod kriokonserwacji wolnego mrożenia i witryfikacji wskazuje, że ten drugi sposób jest prostszy, wymaga mniej czasu, jest bezpieczniejszy, tańszy, skuteczniejszy i zmniejsza zależność wyników od zręczności operatora. * * * Cryopreservation of embryos for many years has become the basic step in the infertility treatment using assisted reproductive technology (ART). Besides the better ART outcome the cryobiology is recommended for the preservation of fertility (PreFer) for medical and social reasons, for the donor oocyte banking, for the improvement in cancer survivals and finally as the option of hormonal replacement therapy (HRT). In the infertility treatment there are the convincing data that the transfer of frozen thawed versus fresh embryos results in lower frequency of antepartum haemorrhage (RR = 0.67), preterm birth (RR = 0.84), small for gestational age (RR = 0.45),low birth weight (RR = 0.69) and perinatal mortility (RR = 0.68) in women who received frozen embryos. Now, the fertility preservation is often possible in people undergoing gonadotoxic therapies and the needs for such strategy is growing as survival rates with cancer treatment are steadily increasing. The case report of the Danish family with the freezing of the part of ovarian tissue before cancer treatment and later on with the birth of three children is enough convincing event that cryobiology should be considered as the evidently useful tool in the oncofertility strategy. The optimal approach is multifactoral and depends mostly on the type of cancer and its treatment, time available before onset of gonadotoxic therapy and patient s age. The comparison of the two methods of cryopreservation slow freezing and vitrification shows that the last one is a simple procedure that requires less time, is safer, less expensive, more effective and reduce the dependence on the operator skill.

5 5 Nowotwory jajnika w ciąży Anna Markowska Guzy jajnika są stwierdzane u ok. 2 4% ciężarnych. Zdecydowana większość z nich, 95 98%, to zmiany łagodne, z których duża część znika samoistnie do 16. tygodnia ciąży. W przypadku ich utrzymywania się rekomendowanym sposobem postępowania jest obserwacja i działanie zachowawcze. Jeżeli jednak zaistnieje koniczność operacji (skręt, pęknięcie torbieli), przed 16. tygodniem ciąży zaleca się wdrożenie terapii gestagennej. Zmiany złośliwe stanowią ok. 2 5% zmian wykrywanych u ciężarnych. Najczęściej są to rozrodczak, rak, guzy o granicz nej złośliwości lub guz pęcherzyka żółtkowego. Cechami nasuwającymi w badaniu ultrasonograficznym podejrzenie zmiany złośliwej są: guz cystyczno-lity o wielokomorowej strukturze, wyrośla brodawkowate wewnątrz guza, wolny płyn w zatoce Douglasa, gęste unaczynienie guza w badaniu dopplerowskim, spadek indeksu oporu RI i pulsacji PI oraz wzrost szczytowej szybkości przepływu PSV. Przydatność kliniczna markera CA-125 jest ograniczona, gdyż jego stężenie fizjologicznie wzrasta w czasie ciąży. Decyzja o operacji i jej zakresie w przypadku podejrzenia zmiany złośliwej powinna być podjęta wspólnie z ciężarną, po uzyskaniu jej zgody. Otwarcie powłoki brzusznej wykonuje się zawsze z cięcia prostego, co umożliwia usunięcie zmiany w całości bez naruszania ciągłości torebki guza oraz prawidłową ocenę zaawansowania procesu nowotworowego. W przypadku zaawansowania IA dopuszczalne jest usunięcie zmiany wraz z przydatkiem, natomiast powyżej IA należy wykonać radykalną operację cytoredukcyjną, co stwarza szansę skutecznej chemioterapii. Stosowanie chemioterapii w ciąży jest dopuszczalne od II trymestru jej trwania, gdyż nie zwiększa istotnie ryzyka wad, a jedynym poważnym powikłaniem jest ograniczenie wzrastania płodu. Przeżycia 5-letnie u pacjentek, u których rozpoznanie i leczenie raka jajnika nastąpiło w trakcie ciąży są zbliżone do kobiet niebędących w ciąży.

6 6 Nowotwory szyjki macicy w ciąży Jacek Suzin, Maria Szubert Rak szyjki macicy rocznie powoduje ok. 250 tys. zgonów na świecie. Co roku rozpoznaje się dwukrotnie tyle nowych zachorowań na raka szyjki macicy, co daje drugą co do częstości po raku piersi przyczynę zachorowań na nowotwory złośliwe wśród kobiet na świecie. Około 1/1200 nowych przypadków rozpoznawanych jest w trakcie ciąży i jest to najczęstszy nowotwór złośliwy rozpoznawany w grupie kobiet ciężarnych. Wynika to z rozkładu częstości zachorowań pierwszy szczyt przypada na rok życia, drugi na okres menopauzy. Narastająca tendencja do odsuwania decyzji o macierzyństwie na 3. dekadę życia wpłynie na zwiększanie się częstości rozpoznawania tego nowotworu wśród ciężarnych. Narzędzia diagnostyczne w ciąży są typowe: cytologia, kolposkopia, biopsja z ewentualną następczą konizacją szyjki macicy. Zabieg konizacji w ciąży jest obarczony większymi powikłaniami krwotocznymi i kilkunastoprocentowym ryzykiem straty ciąży. Najczęściej rozpoznawany jest rak szyjki w stopniu I, a jego główną manifestacją kliniczną są krwawienia. Część przypadków, tak jak u kobiet niebędących w ciąży, rozwija się bezobjawowo i wykrywana jest dzięki badaniom przesiewowym. Decyzje terapeutyczne podejmowane są indywidualnie, w wielospecjalistycznych zespołach złożonych z położnika, onkologa, neonatologa. Znaczenie ma czas trwania ciąży w momencie rozpoznania raka, ze szczególnym uwzględnieniem 20. tygodnia ciąży jako kluczowego momentu, od którego bezpieczniej można proponować pacjentce opóźnienie leczenia do osiągnięcia przez płód satysfakcjonującej dojrzałości płuc i zdolności do życia pozamacicznego. Pacjentkę należy uświadomić, że statystycznie wyniki przeżywalności noworodków są gorsze, jeśli u ciężarnej współistnieje rak szyjki macicy. Sama ciąża nie wpływa na przyspieszenie przebiegu choroby nowotworowej. Radykalne leczenie chirurgiczne preferowane u młodych pacjentek może się odbyć jednocześnie z porodem przez cięcie cesarskie. Pacjentkom wybierającym opóźnienie leczenia do czasu porodu można proponować chemioterapię opartą na pochodnych platyny, uważanych za najbezpieczniejszą alternatywę leczniczą w ciąży.

7 7 Przyczyny złych wyników leczenia nowotworów ginekologicznych w Polsce Janusz Emerich Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Słupsku, Oddział Ginekologiczny w Ustce Wskaźniki 5-letnich wyleczeń w onkologii są u nas niższe o 10 punktów procentowych od średniej dla Unii Europejskiej prof. dr hab. Jacek Jassem, przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Onkologicznego. Kwestia jakości leczenia pacjentów onkologicznych pozostawia w naszym kraju wiele do życzenia. Bardzo często zdarza się, że pacjent z konkretną jednostką onkologiczną jest leczony w zupełnie inny sposób niż zalecenia akceptowane przez międzynarodowe środowiska onkologiczne. Oczywiście potrzebna jest rozsądna indywidualizacja postępowania, ale ogólnie przyjęte zasady onkologiczne to FUNDAMENT prof. dr hab. Maciej Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej. Zasady postępowania onkologicznego w raku jajnika: 1. Chore na raka jajnika powinny być operowane w jednostkach onkologicznych mających duże doświadczenie operacyjno-onkologiczne. 2. Cięcie powłok brzusznych w linii środkowej ciała, od spojenia do pępka, ewentualne przedłużenie cięcia pod wyrostek mieczykowaty. Operację należy wykonać z cięcia prostego. 3. Wykonanie doraźnego badania histopatologicznego. 4. Niedopuszczenie do rozerwania torebki guza w trakcie operacji. 5. Wykonanie maksymalnej cytoredukcji. 6. Przeprowadzenie prawidłowej inspekcji całej jamy brzusznej prawidłowo wykonany staging pozwala na ustalenie rzeczywistego stopnia zaawansowania według FIGO. 7. Wykonanie operacji cytoredukcyjnych. Wtórne operacje cytoredukcyjne. W Polsce śmiertelność z powodu raka jajnika jest najwyższa w Europie i wynosi 76,4%!!! Dlaczego mamy tak złe wyniki w leczeniu tego nowotworu? Dlaczego standardy ustalone przez NCCN, EORTC, PTG, PTGO nie są w Polsce przestrzegane? Wiadomo, że 75% chorych zgłasza się do leczenia w III i IV stopniu klinicznego zaawansowania, kiedy nie zawsze nowotwory są prawidłowo leczone operacyjnie zarówno we wczesnych stadiach, jak też w zaawansowanej postaci. Wiadomo, że optymalna cytoredukcja jest najważniejszym czynnikiem predykcyjnym czasu całkowitej remisji, czasu przeżycia chorych oraz możliwości całkowitego wyleczenia chorych. Czy zawsze standardy chirurgicznego leczenia raka są spełniane? Wyniki leczenia zaawansowanego raka jajnika w Polsce są szczególnie złe z powodu nieprzestrzegania standardów. Odsetek pięcioletnich przeżyć wynosi 30 40%. Odsetek pięcioletnich przeżyć: Europa 32,9%, Szwecja 44%, POLSKA 24,5%. Przykłady nieprzestrzegania standardów leczenia operacyjnego w Polsce opisy przypadków.

8 8 Na ile choroby ogólne mogą przeszkadzać w leczeniu schorzeń nowotworowych streszczenie Jacek Suzin, Maria Szubert Najczęstsze choroby przewlekłe w populacji chorych na nowotwory złośliwe to choroby układu sercowo-naczyniowego, otyłość, cukrzyca, choroby układu kostno-stawowego. Dokładny wywiad i badanie przedmiotowe pozwalają wstępnie ocenić ryzyko operacyjne oraz stan chorej przed planowaną radio- bądź chemioterapią. Leczenie operacyjne w ginekologii jest zazwyczaj najlżejsze dla pacjentki, dlatego też do tego typu terapii kwalifikowane są często najbardziej obciążone chore. Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego powinna być przeprowadzana przy współpracy z lekarzem internistą. Współistnienie choroby niedokrwiennej serca lub nadciśnienia tętniczego implikuje konieczność włączenia na okres okołooperacyjny leku z grupy β-adrenolityków, ponieważ udowodniono, że obniżają one ryzyko niepożądanych zdarzeń sercowo-naczyniowych. U chorych z nadciśnieniem tętniczym poddawanych terapii z powodu raka jajnika β-adrenolityki wydłużają przeżycie bez progresji. Cukrzyca utrudnia prowadzenie chemioterapii ze względu na wpływ leków stosowanych w premedykacji (glikokortykosteroidów) na wahania glikemii. Zazwyczaj w trakcie chemioterapii u pacjentów z cukrzycą typu 2 konieczne jest okresowe włączanie insuliny krótko działającej, a u pacjentek z cukrzycą typu 1 zwiększenie całkowitej dobowej dawki insuliny 2 3-krotnie. Schyłkowy okres choroby nowotworowej również wymaga ściślejszego monitorowania glikemii. Metformina stosowana w leczeniu cukrzycy istotnie wydłuża przeżycia u chorych na raka jajnika. Pacjentki z chorobami nowotworowymi dotykającymi narządów płciowych znajdują się w grupie ryzyka zakrzepicy. Udowodniono, że wśród chorych z zaawansowanym rakiem jajnika żylna choroba zakrzepowo-zatorowa rozwija się u 3 25% kobiet, z rakiem endometrium u 2,5 14%, a z rakiem szyjki macicy u ok. 3%. Właściwa profilaktyka z zastosowaniem heparyn drobnocząsteczkowych, wczesnego uruchomienia oraz pończoch o stopniowanym ucisku ma wpływ na obniżenie ryzyka operacyjnego oraz związanego z chemioterapią u kobiet z nowotworami narządów płciowych.

9 9 The role of oncologic markers in gynecological practise Maria Kazina Biomarkers, or tumor markers are substances which are examined mainly in blood and could be elevated in cancer. Known biomarkers are of different sensitiveness and specificity and are not associated with cancerogenesis in 100%. Age, chronic inflammation, autoimmune processes and other conditions could influence on the result. Biomarkers are used in oncology to help revealed the presence of cancer. They could be produced directly by tumor cells and not by tumor cells as a response to cancerogenesis in process. Tumor markers which are in current use for gynecology are followed: carcinoembryonic antigen (CEA); breast cancer marker (CA 15-3); ovarian cancer (CA 125); β-chorionic gonadotropin (HCG-β); α-fetoprotein (AFP); human epididymis antigen (HE 4); β 2 microglobulin; inhibin B and others. Taking into account that elevated levels of tumor markers could be increased in different causes of the elevation, it is important to calculate special indexes that could exclude the influence of other conditions on the laboratory result. Such indexes are ROMA (risk of ovarian malignancy algorithm, calculated from CA 125 and HE 4) and OVA 1, which includes 5 biomarkers (β 2 microglobulin and CA 125 are both up-regulated; transferrin, prealbumin and apolipoprotein A1 are down-regulated). OVA 1 is FDA-recommended test which could revealed the probability of ovarian masses to be malignant or benign. 96% sensitivity of test makes it indispensable to take decision before planning surgery. In our investigation we used mainly index ROMA in pre-surgical examination (n = 278). 211 patients demonstrated benign probability of ovarian masses. Laparoscopic procedure with pathomorphological examination confirmed the benign character of ovarian tumor. Detailed results would be discussed.

10 10 Zapobieganie krwotokom podczas operacji w ginekologii onkologicznej Włodzimierz Baranowski, Monika Szafarowska Unaczynienie narządów miednicy mniejszej kobiety zapewnia głównie tętnica biodrowa wewnętrzna, której gałęzie swym zasięgiem obejmują narząd płciowy. Dodatkowo tętnica jajnikowa, gałąź aorty brzusznej, zaopatruje jajnik oraz jajowód. Spływ żylny z narządu rodnego tworzy liczne sploty żylne (jajnikowy, maciczny, pochwowy pozostający w łączności ze splotem pęcherzowym oraz odbytniczym). Tak bogate unaczynienie narządu rodnego niejednokrotnie jest przyczyną trudności w zachowaniu hemostazy podczas zabiegów operacyjnych. Ryzyko krwawienia śród- i pooperacyjnego zależy od wielu czynników. Profilaktyka krwawień śród- i pooperacyjnych podczas zabiegu obejmuje: atraumatyczną preparatykę tkanek, dokładną hemostazę śródoperacyjną, precyzję w zakładaniu szwów oraz zachowanie pełnej aseptyki. Krwawienia występujące w ginekologii są trudne do opanowania ze względu m.in. na dużą rozległość (dno miednicy przypochwie), sąsiedztwo ważnych narządów (moczowód, duże żyły), słabo widoczne oraz trudno dostępne miejsce krwawienia (otwór zasłoniony). Częstość powikłań krwotocznych zależy także od drogi dostępu operacyjnego. Po operacjach maksymalnej cytoredukcji z powodu raka jajnika 2,3% pacjentek wymaga reoperacji z powodu krwawienia. Powikłanie występuje najczęściej do 14 godzin po operacji, ale jedynie w 40% udaje się zlokalizować źródło krwawienia. Znaczna utrata krwi wymagająca transfuzji wiąże się ze wzrostem częstotliwości występowania infekcji oraz zwiększa ryzyko wznowy procesu nowotworowego, wydłuża czas pobytu na OIOM oraz całkowity czas hospitalizacji. Wiąże się także ze zwiększeniem wczesnej i późnej umieralności. Interwencja chirurgiczna w przypadku krwawienia obejmuje podwiązanie tętnic biodrowych wewnętrznych, packing miednicy mniejszej oraz embolizację krwawiącego naczynia. Systemowo podaje się środki hemostatyczne: preparaty płytek, osocze, rviia. W celu zapewnienia pełnej hemostazy podczas zabiegu stosuje się narzędzia wykorzystujące zarówno mono-, jak i bipolarną koagulację. W związku z postępem technologicznym coraz szersze zastosowanie znajdują hemostatyki miejscowe o bardzo różnych mechanizmach działania.

11 11 Historia rozwoju brachyterapii współczesne możliwości ograniczenia powikłań Kazimierz Karolewski Brachyterapia znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu kobiet z nowotworami narządów płciowych. Zaledwie kilka lat po odkryciu w 1898 roku przez Marię Skłodowską i Piotra Curie rad zostaje wykorzystany w ginekologii onkologicznej. Powstają szkoły brachyterapii, m.in. paryska, manchesterska i sztokholmska. Przez dziesięciolecia stosowanie brachyterapii wiązało się ze znacznym narażeniem personelu oraz niedoskonałością metod szacowania ryzyka powikłań popromiennych u leczonych pacjentek. Skutkiem tego oraz dynamicznego rozwoju teleradioterapii w latach 50. ubiegłego stulecia zainteresowanie brachyterapią ginekologiczną znacznie spadło. Odkrycie nowych izotopów promieniotwórczych, komputeryzacja, wprowadzenie techniki afterloading, postęp technologiczny dotyczący aparatury terapeutycznej zaowocowały renesansem leczenia wewnątrzjamowgo. Ostatnie dekady to praktycznie likwidacja narażenia personelu leczącego oraz dalszy wzrost skuteczności przy równoczesnej minimalizacji efektów ubocznych i powikłań po brachyterapii.

12 12 Skojarzone leczenie chorych na zaawansowanego raka sromu The combination treatment of patients affected by advanced local vulvar cancer Krzysztof Urbański Rak sromu jest rzadkim nowotworem, w 2010 r. w Polsce zachorowało 491 kobiet, a zmarły 273. Około 35% wymaga leczenia skojarzonego, radioterapii, chemioterapii lub radiochemioterapii z leczeniem chirurgicznym przed- lub pooperacyjnym albo jako leczenia samodzielnego. Dotyczy to głównie przypadków, w których naciek dochodzi do cewki moczowej, odbytu, pochwy i alternatywą jest zabieg wytrzewienia obarczony 10-procentową śmiertelnością i wysokim odsetkiem powikłań (66,6%). Należy podkreślić, że rak sromu dotyczy kobiet w starszym wieku, często otyłych i z towarzyszącymi innymi poważnymi chorobami, co znacznie zwiększa ryzyko powikłań śród- i pooperacyjnych. Przedstawiono szereg danych z literatury omawiających wyniki badań i oceniających skuteczność leczenia skojarzonego w formie pooperacyjnej radio-, chemio- lub radiochemioterapii okolic sromu i/lub węzłów chłonnych pachwinowych oraz miednicy. Dawki promieniowania mieściły się w granicach Gy w frakcji. Najczęściej stosowanymi chemioterapeutykami były: 5-fluorouracyl, cisplatyna, mitomycyna C, taksol samodzielnie lub w kombinacjach dwulekowych. Zaprezentowano prace dotyczące wyników samodzielnego leczenia napromienianiem i chemicznego bez chirurgii w zaawansowanych przypadkach raka sromu. Dawki radioterapii i schematy chemioterapii były podobne jak powyżej. Wskazania do pooperacyjnej limfadenektomii: przerzuty do węzłów 5 mm (nawet w jednym węźle), mikroprzerzuty < 5 mm średnicy w dwóch lub większej ilości węzłów, przejście nacieku poza torebkę węzła radioterapia pachwin i miednicy. Dawki: 45 Gy w 25 frakcjach. Rekomendacje leczenia w stopniu III (tzw. bulky) i IVA; alternatywą dla bardzo rozległych zabiegów, włączając wytrzewienie jest radiochemioterapia (jako leczenie samodzielne lub przedoperacyjne o mniejszej rozległości). Radioterapia: dawki 47,6 57,6 Gy w 28 frakcjach. Równoczesna chemioterapia: jak w raku szyjki macicy; oparta na cisplatynie w dawce 40 mg/m 2 co tydzień lub cisplatyna plus 5-fluorouracyl. * * * Primary vulvar cancer is rare, with an 491 new cases in 2010 year in Poland and 273 deaths. About 35% from them requires radio- or chemo- or concurrent radiochemotherapy. Currently, there are no clear recommendations regarding the standard treatment of patients affected by advanced local vulvar cancer. Although exenterative surgery can by curative, it carries with it both high morbidity (66.6%) and morality (10%) rates. Moreover, vulvar cancer affects mostly elderly and obese women, who usually suffer from systemic diseases with a high perioperative risk. After neoadjuvant radio- chemotherapy, limited surgery represents a promising therapeutic option with an improved quality of life. Very good responses have been obtained, but the therapy related morality rate still ranges from 5 to 13%. Several studiem have assessed the feasiblity of radiochemotherapy as single therapy and /or as a neoadjuvant or postoperative procedure. Radiotherapy, in combination with 5-fluorouracil (5-FU) and mitomycin C (MMC) or cisplatin as a single agent or in combination, was the most successful and feasible treatment. Complete clinical remision rates between 46.5% and 80% radiadiation in combination with cisplatin and 5 FU, and with MMC and 5 FU. Successive surgery can be performed in a less mutilating way with good outcomes. Indications for adjuvant treatment of metastatic groin lymph nodes include the following: 1 lymph node micrometastasis (< 5 mm): no adjuvant radiotherapy, any lymph node macrometastasis 5 mm: adjuvant radiotherapy, 2 or more lymph node micrometastasis (< 5 mm): adjuvant radiotherapy, including inguinal and pelvic fields. Any extracapsular spread: adjuvant radiotherapy, 45 Gy in 25 fractions. Treatment recommendations for locally advanced vulvar cancer (bulky stage III and stage IV): radical surgery (radical vulvectomy plus bilateral lymphadenectomy). If partial removal of other involved structures is needed (eg, urethra, vagina, anus, bladder, rectum) and/or pelvic exenteration is necessary, consider preoperative chemoradiation. Chemoradiation (with or without subsequent completion surgery): this approach has been shown to decrease the need for exenterative surgery; a wide range of regimens have been discussed in the literature, but there is no clear standard of care. Radiation: total of Gy divided into 28 fractions. Concurrent chemotherapy: most cancer centers have extrapolated from the cervical cancer literature and use weekly cisplatin as a chemosensitizer; a recent study documented the safety and efficacy of weekly cisplatin (40 mg/m 2 IV, not to exceed 70 mg/dose); previously studied regimens have included cisplatin plus 5 FU and 5 FU plus mitomycin C, but these are not as commonly used.

13 13 Terapia hormonalna u pacjentek po leczeniu w ginekologii onkologicznej Włodzimierz Baranowski, Monika Szafarowska W przeprowadzonych badaniach obejmujących zastosowanie hormonoterapii (HT) po leczeniu raka endometrium leczenie hormonalne rozpoczynano od 4 8 tygodni do 6 miesięcy po operacji. Stosowano terapię złożoną z estrogenów (ET) lub estrogenów w połączeniu z progestagenem (EPT). Czas terapii wynosił 3 10 lat, natomiast czas obserwacji pacjentek 2 16 lat. W żadnym badaniu nie stwierdzono wzrostu ryzyka nawrotu raka lub zgonu z powodu raka u pacjentek z nowotworem w stopniu FIGO I III. Rozpoznanie mięsaka macicy jest przeciwwskazaniem do zastosowania HT po operacji. Terapia po operacji z powodu mięsaków może obejmować zastosowanie progestagenów oraz agnrh. Związek między stosowaniem HT a ryzykiem wznowy lub przyspieszenia progresji raka jajnika pozostaje niejasny. W 5 badaniach oceniono wpływ HT na dalsze rokowanie kobiet po leczeniu nowotworu złośliwego jajnika w stadium FIGO I IV. Przez miesięcy stosowano leczenie hormonalne złożone z ET, E + P, E + T. Czas obserwacji pacjentek wynosił miesięcy. Wyniki przeprowadzonych badań klinicznych sugerują, że zastosowanie HT nie ma negatywnego wpływu na czas do nawrotu choroby ani na całkowity czas przeżycia. W przypadku raka typu surowiczego zaobserwowano nawet lepsze wyniki przeżycia. Największą ostrożność należy zachować u pacjentek z typem endometrioidalnym raka jajnika w stopniu zaawansowania FIGO III i IV. Nie znaleziono korelacji pomiędzy stosowaniem HT u pacjentek będących nosicielkami BRCA a ryzykiem wystąpienia raka jajnika. Według opinii ekspertów nie ma przeciwwskazań do HT u pacjentek po leczeniu rozrodczaka, natomiast nie należy stosować HT po leczeniu ziarniszczaka. Nie ma przeciwwskazań do HT po leczeniu raka płaskonabłonkowego szyjki macicy. W przypadku raka gruczołowego szyjki HT nie powinna być stosowana (2,7-krotny wzrost ryzyka). U pacjentek po radioterapii raka szyjki z zachowaną macicą można stosować E + P oraz miejscowe leczenie E. Nie ma przeciwwskazań do stosowania HT po leczeniu raka sromu. W przypadku pacjentek po leczeniu raka pochwy należy zachować szczególną ostrożność w przypadku raka gruczołowego (DES-zależnego).

14 14 Czy ginekolog winien zajmować się gruczołem piersiowym? Should gynecologists diagnose and treat breast disorders? Stefan Sajdak Piersi kobiety są nierozerwalnie związane z płcią i rozrodem zarówno w aspekcie erotycznym, jak i macierzyńskim. Według większości definicji należą do szeroko pojętych narządów rozrodczych i płciowych, które znajdują się w kręgu zainteresowania ginekologa i położnika. Zdrowe piersi stanowią nierozerwalny element pełni dobrostanu objętych opieką kobiet. Wśród specjalistów zajmujących się chorobami sutka ważne miejsce zajmują położnicy i ginekolodzy oraz ginekolodzy onkologiczni. Diagnostyka i leczenie chorób piersi muszą być poparte gruntowną wiedzą, co znajduje odzwierciedlenie w programie specjalizacji. Ginekolog jest zobowiązany do corocznego badania piersi objętych opieką kobiet. Dotyczy to okresu dojrzewania, okresu rozrodczego, jak również okołomenopauzalnego aż do późnej starości. Istotna jest profesjonalna diagnostyka zmian w obrębie piersi u osób młodocianych i dorosłych na podstawie wywiadu, badania palpacyjnego, sonomammografii, mammografii > 35. roku życia oraz oceny materiału biopsyjnego, m.in. na drodze mammotomicznej pod kontrolą USG lub stereotaktyczną. Celem profilaktyki pierwotnej, którą ginekolog powinien promować, jest zmniejszenie zachorowalności na raka piersi wynikające ze znajomości i skutecznego eliminowania czynników zwiększających ryzyko zachorowania. Rolą ginekologa jest również dobór terapii w przypadkach: mastalgii, antykoncepcji oraz jej wpływu na piersi u młodocianych, w połogu i okresie rozrodczym, jak również wykluczenie przeciwwskazań ze strony piersi do leczenia ginekologicznego, m.in. HTZ. Oddzielnymi elementami są aspekt zmian w piersi związanych z trudnościami rozrodu, opieka nad dobrostanem piersi w czasie cyklu miesiączkowego, ciąży i połogu. Rola ginekologa w leczeniu nowotworów złośliwych piersi jest uwarunkowana: posiadaną wiedzą i umiejętnościami oraz dostępem do narzędzi terapeutycznych. Promocji wymaga leczenie oszczędzające i brachyterapia śródoperacyjna. Innym elementem jest rak sutka w okresie ciąży i połogu. W wielu tych aspektach rola ginekologa jest nie do przecenienia. * * * Breasts are inextricably linked to sex and reproduction, both in terms of eroticism and motherhood. According to most definitions, breasts are sexual and reproductive organs, which are of interest to the gynecologist and obstetrician. Healthy breasts are a fully integral part of women well-being. Obstetricians and gynecologists, as well as oncological gynecologists have a prominent place among specialists in breast disease. Diagnosis or treatment of breast diseases must be supported by a good knowledge what is reflected in the specialization program. Gynecologists are obliged to perform a breast examination on their patients each year. This applies to the adolescent and reproductive period, perimenopause as well as senility. It is important to provide a professional diagnosis of breast lesions in adolescents and adults based on an interview, palpation, sonomammography, mammography over 35 years old and biopsy, such as mammotomy under ultrasound control or stereotactic. The purpose of primary prevention, which should be promoted by gynecologists, is to reduce the incidence of breast cancer, resulting from knowledge and effective elimination of the risk factors. The role of the gynecologist is also the choice of therapy in cases of: mastalgia, contraception and its effects on the breast in adolescence, at reproductive age and during childbearing as well as the exclusion of the contraindications from the breast for gynecological treatment e.g. HRT. Another element is the aspect of changes in the breast associated with reproductive difficulties, gynecological care of the breast during the menstrual cycle, pregnancy and delivery. The role of gynecologists in the treatment of breast cancer is determined by: their knowledge and skills and the ability to access therapeutic tools. It is important to promote breast conservation therapy and intraoperative brachytherapy. In many of these aspects the role of the gynecologist cannot be overestimated.

15 15 Angio- i limfoangiogeneza w nowotworach narządu płciowego kobiety Bogdan Michalski, Mateusz Michalski Wstęp: Cechą najwcześniej świadczącą o progresji nowotworów narządów płciowych kobiety jest neoangiogeneza oraz zajęcie przez komórki nowotworowe regionalnych węzłów chłonnych. Badania prowadzone w wielu laboratoriach pozwoliły na wytypowanie głównych markerów angiogenezy: VEGF-A, VEGFR-1, svegfr-1, VEGFR-2, oraz limfangiogenezy: VEGF-B, VEGF-C, VEGF-D, VEGFR-3 i VEGFR-4. Ponadto dowiedziono, że cząsteczki VEGF-C i VEGF-D mogą aktywować także receptor VEGFR-2, będący głównym transduktorem sygnału dla angiogenezy. Cel: Celem pracy było wyznaczenie profili ekspresji ge - nów VEGF-A, VEGF-B, VEGF-C, VEGF-D, VEGFR-4, VEGFR-3, VEGFR-2, VEGFR-1 i svegfr-1 w poszczególnych stopniach zaawansowania nowotworów. Materiał i metody: Analizę molekularną przeprowadzono u 200 kobiet ze zmianami śródnabłonkowymi i rakiem szyjki macicy, z rakiem endometrium i rakiem jajnika w stopniu klinicznego zaawansowania I III. Liczbę kopii mrna badanych genów w poszczególnych grupach wyznaczono metodą QRT-PCR. Wyniki: Zaobserwowano znamiennie wyższe poziomy ekspresji mrna VEGF-A, VEGF-B, VEGF-D, VEGFR-1 oraz VEGFR-3 w CIN III. Ekspresja mrna VEGFR-2 była znamiennie wyższa w CIN II i CIN III. Względny poziom ekspresji genu svegfr-1 był największy w CIN III i podobny w pozostałych grupach. Liczby kopii mrna genu dla VEGFR-3 były istotnie większe w stosunku do grupy kontrolnej niezależnie od stopnia zaawansowania raka. W grupie z III stopniem zaawansowania obserwowano istotnie większe liczby kopii mrna VEGFR-3 w porównaniu z podgrupami z I i II stopniem zaawansowania. Wnioski: Procesy angio- i limfangiogenzy są nasilone w zmianach śródnabłonkowych dużego stopnia, dominuje fenotyp limfangiogenny. Najwyższy poziom ekspresji genu VEGFR-2 stwierdzono w II stopniu zaawansowania nowotworów. Stwierdzenie występowanie korelacji pomiędzy ekspresją VEGFR-3 a VEGF-C i VEGF-D we wszystkich stopniach zaawansowania nowotworów wskazuje na istnienie dodatniego sprzężenia zwrotnego oraz na przewagę procesu limfangiogenezy nad angiogenezą w procesie progresji raka.

16 16 Presence of peroxisome proliferator-activated receptors in uterine endometrial carcinoma and its correlations with expression of estrogens receptors Paweł Knapp Department of Gynecology and Gynecologic Oncology, Medical University of Bialystok Peroxisome proliferator-activated receptors (PPARs) are nuclear receptors that control many cellular and metabolic processes. They function as ligand activated transcription factors. They exist in three isoforms: PPAR-α, PPAR-β (PPAR-δ), PPAR-γ and are expressed in certain human cancers. Puropse: In this study, we evaluated the correlation between endometrial carcinoma (endometrioides type) and peroxisome proliferator-activated receptors (PPARs) expression, PPARs proteins, including also the status of estrogen receptor α (ER-α) and ER-β. Experimental design: All normal and cancerous endometrial tissues were received during non-oncological and radical oncological procedures. We examined the presence and cellular distribution of PPARs proteins in 10 normal endometrial tissue and 61 endometrial carcinomas by immunohistochemistry. All subtypes of PPAR s mrna expression in endometrial carcinoma tissues and normal endometrium were confirmed by real-time PCR. PPARs proteins were estimated by Western-Blot. Estrogen receptors expression were also confirmed by real-time PCR. Results: Expression of PPAR-α and PPAR-β were significantly higher (p < 0.05) in normal endometrial tissue than in cancer (normal: PPAR-α = 4.65 SD 3.77; PPAR-β = 7.85 SD 6.44 v. cancer: PPAR-α = 3.37 SD 11.13; PPAR-β = 4.33 SD 10.59). Expression of PPAR-γ was significantly lower in normal tissue: SD v. cancer: PPAR-γ = SD (p < 0.05). Level of PPARs α and β proteins were significantly lower (p < ) in normal tissues that in endometrial cancer ones (normal: PPAR-α = 1.05 SD 0.27; PPAR-β = 1.71 SD 0.36 v. cancer: PPAR-α = 2.24 SD 0.7; PPAR-β = 3.21 SD 0.59). Level of PPAR-γ protein was significantly higher in normal tissue that in cancer (normal: PPAR-γ = 2.95 SD 0.6 v. cancer: PPAR-γ = 1.61 SD 0.56; p < ). Reverse correlations between expression of PPAR-α, β proteins and estrogen receptor α and ER-β were observed. Direct proportional correlaction between expression of PPAR-γ protein and expression of estrogen receptor α and β was observed. All values were statistically significance (p < ). Conclusions: Peroxisome proliferator-activated receptors are the novel agents which definitely control cellular and metabolic processes in endometrial cancer.

17 17 Chirurgiczna profilaktyka nowotworów jajnika i jajowodu u kobiet z mutacją BRCA Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi W prezentacji przedstawiono najczęstsze mutacje założycielskie w obrębie genów BRCA1 i BRCA2, jakie obserwuje się w populacji polskiej oraz w innych krajach, a także dane liczbowe dotyczące częstości występowania tych mutacji i ich związku z nowotworami złośliwymi jajnika i piersi. Przedstawiono podstawowe cechy charakterystyczne nowotworów złośliwych jajnika i piersi związanych z mutacjami BRCA. Omówiono główne założenia strategii postępowania z kobietami dotkniętymi takimi mutacjami. Przytoczono obowiązujące standardy postępowania z kobietami obciążonymi rodzinnie i genetycznie wysokim ryzykiem zachorowania na raka piersi i jajnika. Omówiono dane z literatury z ostatnich 2 lat dotyczące skuteczności badań skriningowych wśród kobiet z mutacjami BRCA. Zanalizowano przesłanki decydujące o podjęciu leczenia operacyjnego oraz zasady takiego leczenia. Przedstawiono różne opcje terapeutyczne z uwzględnieniem ich zalet i wad. Na podstawie danych z piśmiennictwa omówiono efekty operacji profilaktycznych, zarówno pod kątem wyników badań histopatologicznych, jak i ubocznych efektów niepożądanych wraz z możliwością ich eliminacji. Przedstawiono również własne doświadczenia w zakresie chirurgii profilaktycznej u kobiet z mutacjami BRCA.

18 18 Molekularne biomarkery w terapii ginekologiczno-onkologicznej teraźniejszość i przyszłość Kazimierz Pityński Klinika Ginekologii i Onkologii, Katedra Ginekologii i Położnictwa, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków Niezadowalające wyniki leczenia wielu nowotworów są przyczyną ciągłego poszukiwania metod terapeutycznych bardziej efektywnych i pozbawionych istotnych efektów ubocznych. Postęp, jaki stale dokonuje się w badaniach nad mechanizmami karcynogenezy, budzi nadzieję na zastąpienie aktualnie stosowanej terapii empirycznej przez spersonalizowane leczenie celowane, oparte między innymi na stale aktualizowanej bazie biomarkerów nowotworowych. W badaniach III fazy ustalono, że bewacizumab, monoklonalne przeciwciało przeciw nabłonkowemu czynnikowi wzrostu typu A (VEGF-A), zastosowany łącznie z chemioterapią pierwszego rzutu wydłuża całkowity czas przeżycia kobiet z rakiem jajnika. Podobny efekt uzyskano u pacjentek ze wznową platynowrażliwych guzów jajnika. Lek ten został zatwierdzony do leczenia raka jajnika, jajowodu i pierwotnego raka otrzewnej w skojarzeniu z substancją czynną: karboplatyną i paklitakselem. W trakcie badań są terapie celowane skierowane na kinazy tyrozynowe w receptorze nabłonkowego czynnika wzrostu, receptor HER-2, PARP i szlaki MAPK/BRAF/MEK. Duże nadzieje na pokonanie chemiooporności, przypisywanej nowotworowym komórkom macierzystym, wiąże się z terapią epigenetyczną. Do tej pory nie opublikowano żadnych wyników badań III fazy terapii celowanej w raku szyjki macicy. W stadium prób i badań klinicznych znajdują się bewacizumab, inhibitory COX2, inhibitory receptorów nabłonkowego czynnika wzrostu, mtor, deacetylazy histonowej i inne substancje antynowotworowe (kwas walproinowy, kurkumina). Obiecująca w leczeniu tego nowotworu wydaje się immunoterapia. W raku endometrium, podobnie jak w raku szyjki macicy, do chwili obecnej nie wprowadzono do praktyki klinicznej żadnej terapii celowanej, opracowanej na podstawie poznanych biomarkerów. W przyszłości zastosowanie mogą znaleźć leki wpływające na szlak PI3K/PTN/AKT/mTOR i receptor dla FGF2.

19 19 Rak endometrium teoria(e) jego powstawania Andrzej Semczuk, Marek Gogacz, Michał Bogusiewicz, Tomasz Rechberger II Katedra i Klinika Ginekologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie Rak błony śluzowej trzonu macicy jest obecnie jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych żeńskich narządów płciowych. W Polsce obserwujemy trend narastania wykrywania nowych przypadków, w roku 2008 stwierdzono 4820 tych raków, co stanowiło 7,3% wszystkich nowotworów. Liczba zgonów z powodu tej choroby w roku 2008 wynosiła 952. Zwiększona zachorowalność na ten nowotwór w krajach wysokorozwiniętych pozwala na zadanie pytania o możliwe teorie jego powstawania. W roku 1981 ukazała się fundamentalna praca autorstwa J.V. Bokhmana (Gynecol Oncol 1981; 15: 10-17), w której przedstawił on teorię podziału raka endometrium na dwa podtypy. Badając kliniczno-anatomopatologiczne wykładniki 366 pacjentek z nowotworami trzonu macicy, zaproponował podział na podtyp I (związany z otyłością, hiperlipidemią i hiperestrogenizmem) oraz podtyp II (niezwiązany z cechami przedstawionymi powyżej bądź niestwierdzonymi). Przedstawiona teoria została potwierdzona w licznych opracowaniach naukowych (Deligdich i Holinka, Cancer Detect Prev 1987; 10: ; Deligdisch i wsp., Pathol Res Pract 1992; 188: ; Sherman, Mod Pathol 2000; 13: ; Lax, Zentralbl Gynecol 2002; 124: 10-16). W następnych latach ukazały się w literaturze przedmiotu liczne doniesienia wskazujące na występowanie odmiennych zaburzeń molekularnych w dwóch podtypach raka błony śluzowej trzonu macicy. Ponadto hipermetylacja promotora szeregu genów występuje często w podtypie I, podczas gdy nie wykryto jej w podtypie II (Risinger i wsp., Ann NY Acad Sci 2003; 983: ). Warto w tym miejscu podkreślić możliwość istnienia także 3 podtypów raka: nowotworu endometrioidalnego na podłożu rozrostu, nowotworu endometrioidalnego na podłożu atrofii oraz nowotworu nieendometrioidalnego na podłożu atrofii, na co zwrócili po raz pierwszy uwagę Sivridis i wsp. (Int J Gynecol Cancer 1998; 8: ). Podział na dwa podtypy zaproponowany przez Bokhmana wskazuje, że rak błony śluzowej trzonu macicy jest nowotworem niejednorodnym tak pod względem wykładników kliniczno-anatomopatologicznych, jak i wykrywanych zaburzeń molekularnych.

20 20 Histerektomia radykalna z limfadenektomią u chorych na raka trzonu macicy Kazimierz Karolewski Zabieg chirurgiczny jest podstawową metodą leczenia chorych na raka trzonu macicy, u których nie stwierdza się przeciwwskazań onkologicznych lub wynikających z chorób współistniejących. Rodzaj zastosowanej procedury chirurgicznej zależy od oszacowanych czynników ryzyka, m.in. przedoperacyjnej oceny zaawansowania choroby, typu histologicznego, stopnia zróżnicowania, głębokości naciekania, wieku chorej. Uznanym sposobem leczenia operacyjnego jest proste wycięcie macicy z przydatkami oraz pobranie popłuczyn z jamy otrzewnowej. Zastosowanie innych procedur chirurgicznych pozostaje nadal przedmiotem kontrowersji i dyskusji. W prezentacji podjęto próbę określenia miejsca radykalnej histerektomii z limfadenektomią w leczeniu chorych na raka endometrium na podstawie danych z piśmiennictwa oraz własnych doświadczeń.

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

ESMO CONSENSUS CONFERECE on ENDOMETRIAL CANCER we współpracy z ESGO i ESTRO

ESMO CONSENSUS CONFERECE on ENDOMETRIAL CANCER we współpracy z ESGO i ESTRO ESMO CONSENSUS CONFERECE on ENDOMETRIAL CANCER we współpracy z ESGO i ESTRO Andrzej Roszak Spotkanie po ASTRO Łódź 2015 Trendy zachorowalności na nowotwory trzonu macicy w Polsce w latach 1980-2010 5125

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ Gdańsk, 16-17.05.2014 Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej 16.05.2014 8:00-8:15 Otwarcie Konferencji Prof. J. Markowska,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Typ histopatologiczny

Typ histopatologiczny Typ histopatologiczny Wiek Stopieo zróżnicowania nowotworu Typ I (hormonozależny) Adenocarcinoma Adenoacanthoma Naciekanie przestrzeni naczyniowych Wielkośd guza Typ II (hormononiezależny) Serous papillary

Bardziej szczegółowo

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r.

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. HOT TOPICS 2014 W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. NOWOTWORY TRZONU MACICY Przegląd publikacji w International Journal of Gynecological Cancer w 2013 roku Paweł Knapp Klinika Ginekologii

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY. Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi

LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY. Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi II Kongres PTGO, POZNAŃ 2011 ARGUMENTY "ZA" ARGUMENTY "PRZECIW"

Bardziej szczegółowo

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie.

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie. Wstęp Dzięki postępowi medycyny coraz większej liczbie pacjentów udaje się pokonać choroby onkologiczne. W grupie tych pacjentów są również osoby młode, w wieku rozrodczym, które pragną mieć dzieci po

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Załącznik nr 1a Opis programu Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO RYZYKA ZACHOROWANIA NA

Bardziej szczegółowo

Limfadenektomia w leczeniu raka jajnika pro? czy KONTRA! Jan Kornafel

Limfadenektomia w leczeniu raka jajnika pro? czy KONTRA! Jan Kornafel Limfadenektomia w leczeniu raka jajnika pro? czy KONTRA! Jan Kornafel PO CO?? PO CO?? Znaczenie diagnostyczne Cel terapeutyczny Wartość rokownicza Nieoperacyjne metody oceny węzłów chłonnych Ultrasonografia

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe Grzegorz Kurzawski, Janina Suchy, Cezary Cybulski, Joanna Trubicka, Tadeusz Dębniak, Bohdan Górski, Tomasz Huzarski, Anna Janicka, Jolanta Szymańska-Pasternak, Jan Lubiński Testy DNA umiarkowanie zwiększonego

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Efektywna kontrola ścisła obserwacja po leczeniu

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe jajnika

Nowotwory złośliwe jajnika Nowotwory złośliwe jajnika Raki Epidemiologia i etiologia W Polsce w 2006 roku zarejestrowano 3291 nowych zachorowań na nowotwory złośliwe jajnika (wskaźnik struktury 5,31%, standaryzowany współczynnik

Bardziej szczegółowo

I.J.G.C. 2013 -rak jajnika. Paweł Blecharz Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii, Instytut, Oddział Kraków

I.J.G.C. 2013 -rak jajnika. Paweł Blecharz Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii, Instytut, Oddział Kraków I.J.G.C. 2013 -rak jajnika Paweł Blecharz Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii, Instytut, Oddział Kraków Kliniczne znaczenie STIC Utajone raki jajowodu są znajdowane częściej po RRSO niż

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

diagnostyka raka piersi

diagnostyka raka piersi diagnostyka raka piersi Jedyne w Polsce badanie genetyczne połączone z badaniem obrazowym piersi 1 Czy jesteś pewna, że nie grozi Ci zachorowanie na raka piersi? Aktualny stan wiedzy medycznej umożliwia

Bardziej szczegółowo

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 W latach 2004-2008 w Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów zarejestrowaliśmy 6.125 zachorowań na inwazyjne

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

RADIOTERAPIA NOWOTWORÓW UKŁADU MOCZOWO PŁCIOWEGO U MĘŻCZYZN DOSTĘPNOŚĆ W POLSCE

RADIOTERAPIA NOWOTWORÓW UKŁADU MOCZOWO PŁCIOWEGO U MĘŻCZYZN DOSTĘPNOŚĆ W POLSCE RADIOTERAPIA NOWOTWORÓW UKŁADU MOCZOWO PŁCIOWEGO U MĘŻCZYZN DOSTĘPNOŚĆ W POLSCE Marcin Hetnał Centrum Onkologii Instytut im. MSC; Kraków Ośrodek Radioterapii Amethyst RTCP w Krakowie Radioterapia Radioterapia

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Położnictwo i ginekologia

Położnictwo i ginekologia CRASH COURSE Redaktor serii Daniel Horton-Szar Położnictwo i ginekologia Nick Panay, Ruma Dutta, Audrey Ryan, J. A. Mark Broadbent Wydanie pierwsze polskie pod redakcją Jerzego Florjańskiego Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Kierownik Katedry Onkologii Kierownik Kliniki Onkologii Osoby odpowiedzialne za dydaktykę:

ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Kierownik Katedry Onkologii Kierownik Kliniki Onkologii Osoby odpowiedzialne za dydaktykę: ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Katedra i Klinika Onkologii Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego ul. Łąkowa 1/2; 61-878 Poznań tel. 854 90 38; fax 854 90 72; www.oncology.am.poznan.pl/studenci

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego

Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego Elżbieta Senkus-Konefka Klinika Onkologii i Radioterapii Gdański Uniwersytet Medyczny Kliknij ikonę, aby dodać obraz 888 cystektomii

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ Wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk 2006 DEFINICJA Rak piersi związany z ciążą to nowotwór rozpoznany w trakcie ciąży, w pierwszym roku po jej ukończeniu

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd

W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wraz z reprezentantami genetyków polskich. W wyniku dwudniowej dyskusji opracowano

Bardziej szczegółowo

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI Paweł Basta Klinika Ginekologii i Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie Uniwersyteckie Centrum Leczenia Chorób Piersi I Katedra Chirurgii Ogólnej

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

RAK SZYJKI MACICY INTERNATIONAL JOURNAL OF GYNECOLOGIC CANCER - 2013

RAK SZYJKI MACICY INTERNATIONAL JOURNAL OF GYNECOLOGIC CANCER - 2013 INTERNATIONAL JOURNAL OF GYNECOLOGIC CANCER - 2013 RAK SZYJKI MACICY Andrzej Bieńkiewicz Uniwersytet Medyczny w Łodzi Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej WSS im. M. Kopernika HOT TOPICS, 2014 Significance

Bardziej szczegółowo

RAK JAJNIKA CZYLI RZECZ O WYBRCA-OWANYCH (WYBRAKOWANYCH) GENACH

RAK JAJNIKA CZYLI RZECZ O WYBRCA-OWANYCH (WYBRAKOWANYCH) GENACH RAK JAJNIKA CZYLI RZECZ O WYBRCA-OWANYCH (WYBRAKOWANYCH) GENACH Dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Klinika Onkologii Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie PORUSZANE TEMATY Budowa genów odpowiedzialnych za

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Stanisław Góźdź Dyrektor Świętokrzyskiego Centrum Onkologii Konsultant Wojewódzki w dzidzinie Onkologii Klinicznej

Dr n. med. Stanisław Góźdź Dyrektor Świętokrzyskiego Centrum Onkologii Konsultant Wojewódzki w dzidzinie Onkologii Klinicznej 5 stycznia 2011 roku My niżej podpisani onkolodzy wyrażamy sprzeciw wobec nieścisłości wielu faktów przedstawionych w programie Czarno na Białym, wyemitowanym w dniu 3 stycznia 2011 roku w Telewizji TVN

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu 2012 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Medycyny

Bardziej szczegółowo

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska Rak trzonu macicy Małgorzata Gajewska Rozrosty endometrium Rozrost błony śluzowej trzonu macicy jest to zaburzenie stosunku tkanki gruczołowej do tkanki podścieliska endometrium. W wyniku niezrównoważonej

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 KLINIKA ONKOLGII UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO IM. KAROLA AMRCINKOWSKIEGO W POZNANIU 1.

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 KLINIKA ONKOLGII UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO IM. KAROLA AMRCINKOWSKIEGO W POZNANIU 1. PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 KLINIKA ONKOLGII UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO IM. KAROLA AMRCINKOWSKIEGO W POZNANIU 1. Adres jednostki: Adres: ul. Szamarzewskiego 84, 60-569 Poznań Telefon

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne Leczenie W terapii raka jelita grubego stosuje się trzy podstawowe metody leczenia onkologicznego: chirurgię, radioterapię oraz chemioterapię. Dwie pierwsze określa się jako leczenie miejscowe, ostania

Bardziej szczegółowo

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 139/2014 z dnia 2 czerwca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Giotrif,

Bardziej szczegółowo

Rak trzonu macicy. Epidemiologia i etiologia. Diagnostyka. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Rozpoznanie. Patomorfologia

Rak trzonu macicy. Epidemiologia i etiologia. Diagnostyka. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Rozpoznanie. Patomorfologia Rak trzonu macicy Epidemiologia i etiologia Rak trzonu macicy (rak endometrium) jest zaliczany do najlepiej rokujących nowotworów złośliwych narządu płciowego kobiety (przeżycie 5 letnie wynosi około 65%

Bardziej szczegółowo

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Prawy jajowód, lewy jajowód, prawy

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii.

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Przygotowali: Komitet ds. Epidemiologii Beata Hawro, Maria Wolny-Łątka,

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Ciąża ektopowa I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Definicja: ciąża ektopowa - to ciąża rozwijająca się poza jamą macicy. W ostatnim okresie stwierdza się

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje PTG dotyczące postępowania w guzach niezłośliwych i raku jajnika

Rekomendacje PTG dotyczące postępowania w guzach niezłośliwych i raku jajnika Rekomendacje PTG dotyczące postępowania w guzach niezłośliwych i raku jajnika Dnia 9 czerwca 2006 roku w Poznaniu odbyło się zebranie ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, dotyczące postępowania

Bardziej szczegółowo

Lek Avastin stosuje się u osób dorosłych w leczeniu następujących rodzajów nowotworów w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi:

Lek Avastin stosuje się u osób dorosłych w leczeniu następujących rodzajów nowotworów w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi: EMA/175824/2015 EMEA/H/C/000582 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa bewacyzumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego leku.

Bardziej szczegółowo

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika

Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Rak jajnika: nowe wyzwania diagnostyczno - terapeutyczne Warszawa, 15-16.05.2015 Dagmara Klasa-Mazurkiewicz Gdański Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie DIAGNOSTYKA CHORÓB NARZĄDÓW MIEDNICY MNIEJSZEJ U DZIEWCZĄT Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie 1 2 2 Cele wykładu Zaprezentowanie

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

RAK JAJNIKA (Carcinoma of the Ovary) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK JAJNIKA (Carcinoma of the Ovary) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK JAJNIKA (Carcinoma of the Ovary) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału: Prawy jajnik, lewy jajnik, prawy jajowód,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 88/2015 z dnia 20 kwietnia 2015 r. o projekcie programu»rak jajnika

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Lublin, 26 maja, 2015 roku

Lublin, 26 maja, 2015 roku Lublin, 26 maja, 2015 roku Recenzja pracy doktorskiej lek. Iwony Kubickiej- Mendak pt. Ocena przyczyn niepowodzenia leczenia i ryzyka późnych powikłań brachyterapii LDR i HDR chorych na raka szyjki macicy

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Co to jest ciąża ektopowa? Ciąża ektopowa- lokalizacja Ciąża ektopowa - lokalizacja Najczęstsza lokalizacja bańka jajowodu

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W ŁODZI R E C E N Z J A

UNIWERSYTET MEDYCZNY W ŁODZI R E C E N Z J A UNIWERSYTET MEDYCZNY W ŁODZI ODDZIAŁ KLINICZNY GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ Kierownik Oddziału:. prof. dr hab. med. Andrzej Bieńkiewicz 93-513 Łódź, ul. Pabianicka 62; tel. 42 689 55 11, 42 689 55 12; fax.

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie glejaków mózgu Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie glejaków mózgu Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE GLEJAKÓW MÓZGU ICD-10 C71 nowotwór złośliwy mózgu Dziedzina medycyny: Onkologia kliniczna,

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy lek. Agnieszka Wrzesińska Sytuacja epidemiologiczna na świecie i w Polsce Epidemiologia raka szyjki macicy Rak szyjki macicy jest DRUGIM po raku

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia:

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia: Data:... ANKIETA DLA PACJENTKI Imię:. Nazwisko:.... Data urodzenia: Szanowna Pani, serdecznie prosimy o poświęcenie 15 minut na wypełnienie poniższego dokumentu. Zawiera on pytania, które bardzo pomogą

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo