MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS"

Transkrypt

1 MONITOROWANIE SKUTECZNOŚCI DEZODORYZACJI POWIETRZA PÓŁPRZEWODNIKOWYMI CZUJNIKAMI GAZU MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS Łukasz Guz, Henryk Sobczuk, Henryk Wasąg Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Lubelska, ul. Nadbystrzycka 40B, Lublin, ABSTRACT The monitoring system of polluted air deodorization efficiency in filters with ion exchange fibers is presented in this paper. The monitoring is performed with a measuring device with MOS gas sensors array. The purpose of gas sensors implementation is to replace or at least complement a dynamic olfactometry panel to air quality determination during long term researches and tests of filters. Key words: deodorization efficiency, semiconductor gas sensors, filter with ion exchange fibers WSTĘP Filtry oczyszczające powietrze z odorów mają za zadanie zmniejszenie uciążliwości źródeł emisji zanieczyszczeń gazowych dla otoczenia. Odczucia zapachowe ludzi są bardzo dobrym wyznacznikiem sprawności urządzenia filtrującego. Aby ocenić jakość zapachową powietrza, przeprowadza się badania jakości zapachowej zanieczyszczonego oraz oczyszczonego przez filtr powietrza metodą olfaktometryczną oraz sensorycznie. Osobom oceniającym prezentowane są przy pomocy olfaktometru dynamicznego Ecoma TO-7 próbki zanieczyszczonego powietrza w seriach rozcieńczeń. Na podstawie odpowiedzi członków zespołu możliwe jest wyznaczenie liczby jednostek zapachowych ou E /m 3 danego odoranta, i skuteczności dezodoryzacji przy pomocy filtru z jonitów włóknistych. Jednoczesny pomiar odpowiedzi czujników tlenkowych na działanie zanieczyszczonego powietrza umożliwia porównanie obu metod, kalibrację matrycy czujników i ograniczenie pomiarów olfaktometrycznych jako drogich i czasochłonnych na rzecz pomiarów aparatem wieloczujnikowym. Aby wyeliminować konieczność stałego angażowania odpowiednio wyselekcjonowanego zespołu ludzi oceniających, konieczne jest zastosowanie uniwersalnego układu pomiarowego. Obecnie na rynku dostępnych jest kilka komercyjnych systemów pomiarowych, do pomiaru stężenia zanieczyszczeń (Pearce i in., 2003). Częstą wadą ograniczającą ich zastosowanie jest czułość tylko na wybrane substancje chemiczne. W zależności od źródła emisji odorów, filtrowaniu poddawane jest powietrze zawierające mieszaniny substancji takich jak aminy, aldehydy, amoniak, siarkowodór, fenol itp.. Zastosowany system pomiarowy musi się charakteryzować czułością dla wielu substancji zapachowych o rozmaitym charakterze chemicznym, w zależności od tego pod jakim kątem testowany lub stosowany jest filtr. Obiecującym rozwiązaniem jest zastosowanie wieloczujnikowego urządzenia pomiarowego, umożliwiającego detekcje zróżnicowanych zanieczyszczeń. W pierwszej kolejności należy skorelować wyniki pomiarów miernika z odczuciami ludzkiego zmysłu powonienia dla zanieczyszczenia, które ma pochłaniać filtr z jonitami włóknistymi. Do oceny skuteczności dezodoryzacji został użyty miernik z matrycą czujników rezystancyjnych MOS. Kalibracja wieloczujnikowego miernika została przeprowadzona za pomocą metyloaminy, gdyż za pomocą tejże substancji była oceniana skuteczność dezodoryzacji. W przypadku gdy filtrowaniu podlegają inne zanieczyszczenia, miernik należy poddać kalibracji na ich pomiar.

2 42 WŁAŚCIWOŚCI ZAPACHOWE METYLOAMINY Olfaktometryczne oznaczanie właściwości zapachowych dla poszczególnych stężeń odoranta odbywało się za pomocą 3 zespołów, składających się z 4 wyselekcjonowanych osób każdy. Selekcji osób do zespołów oceniających dokonano za pomocą n-butanolu zgodnie z normą PN-EN 13725:2007 Jakość powietrza - Oznaczanie stężenia zapachowego metodą olfaktometrii dynamicznej. W skład zespołu wchodzi 6 mężczyzn i 6 kobiet. Metyloamina jest związkiem organiczny należący do grupy amin. W postaci gazowej jest bezbarwna o nieprzyjemnym zapachu podobnym do amoniaku. Do pomiarów jakości zapachowej metyloaminy została wykorzystana metoda Tak-Nie, polegająca na rejestrowaniu odpowiedzi oceniających czy czują obecność substancji podczas serii rozcieńczeń. Odpowiedź Tak oznacza zasygnalizowanie przez oceniającego o wykryciu zapachu, odpowiedź Nie oznacza brak wykrycia zapachu. Wynik dla jednego oceniającego został obliczony jako średnia geometryczna sąsiednich rozcieńczeń, przy których udzielono odpowiedzi Tak i Nie. Wynikiem dla pomiaru całego zespołu oceniających jest średnia geometryczna z wyników indywidualnych. Otrzymany wynik jest to krotność rozcieńczenia (R 50% ) próbki czystym powietrzem przy którym stwierdza się wyczucie odoru przez połowę zespołu oceniającego. Liczbę jednostek zapachowych L J Z [ou E /m 3 ] dla próbek metyloaminy o poszczególnych stężeniach oblicza się z zależności LJZ = R50% (Kośmider, 2002). Rysunek poniżej przedstawia wyniki pomiarów liczby jednostek zapachowych dla poszczególnych stężeń przedstawionych w ppm wraz z wielomianową linią trendu o równaniu y=0,025x 2 +0,2x. Współczynnik korelacji R 2 =0,979 wskazuje na wysoką współzależność punktów pomiarowych. Rys. 1 Liczba jednostek zapachowych dla poszczególnych stężeń próbki powietrza z metyloaminą zmierzona za pomocą olfaktometru dynamicznego FILTR Z JONITAMI WŁÓKNISTYMI Zastosowany filtr do oczyszczania powietrza z zanieczyszczeń gazowych, składa się z szeregu ramek z rozciągniętym materiałem jonowymiennym. Oczyszczane powietrze rozdzielane jest na równoległe strumienie, które wpływają do poszczególnych ramek filtra. Przepływ powietrza odbywa się przez warstwę rozpostartego materiału włóknistego. Jonity włókniste charakteryzują się różnymi właściwościami i budową. Są to materiały zbudowane są z włókien o średnicy 5 50 µm (Soldatov V. S., 1999). Dzięki dużej powierzchni filtracji, jonity osiągają wysoką sprawność w procesie sorpcji zanieczyszczeń gazowych. Jonity włókniste charakteryzują się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne oraz szkodliwe działanie związków chemicznych takich jak kwasy, zasady, rozpuszczalniki i utleniacze (Mączka i in., 2006).

3 dzięki zjawisku zmiany przewodnictwa elektrycznego półprzewodnikowego elementu pomiarowego 3 w 4 zależności od stężenia gazu. zanieczyszczona oczyszczona Rys. 2. Schemat przepływu powietrza przez filtr z jonitem włóknistym. 1 - wlot powietrza, 2 - warstwa jonitu, 3 - obudowa filtra, 4 - wylot powietrza Na rynku dostępnych jest wiele typów jonitów włóknistych: VION (Rosja), IONE(Japonia), FIBAN (Białoruś). W Niemczech zostały opracowane włókna jonowymienne na bazie włókien celulozowych ALCERU (Mączka i in., 2006). W badanym filtrze zastosowano włókno FIBAN K-1 wykonane na bazie włókien polipropylenowych. Struktura molekularna włókna jonowymiennego FIBAN K-1 jest sulfonowym typem jednofuncyjnego wymieniacza jonowego. Jest on otrzymany przez szczepienie kopolimeru styrenowo-divinylobenzenowego (ST-DVB) na włóknie polipropylenowym (Soldatov V. S., 2004). WIELOCZUJNIKOWY MIERNIK DO POMIARU ODORANTÓW Do pomiaru stężenie gazów używanych jest wiele typów czujników takich jak optyczne, termiczne, elektrochemiczne i grawimetryczne (James, 2005). Rezystancyjne półprzewodnikowe czujniki tlenkowe (Metal Oxide Semiconductor) służą do detekcji gazów, W czujnikach gazu elementem pomiarowym jest elektroda wykonana ze spieku dwutlenku cyny SnO 2, wykazującego duże zmiany przewodnictwa pod wpływem redukującej atmosfery. W zależności od przeznaczenia czujnika element czynny zawiera różne domieszki w postaci metali szlachetnych uczulające sensor na poszczególne zanieczyszczenia. Zmiana przewodnictwa elektrycznego w półprzewodnikach jest wynikiem powierzchniowych reakcji chemicznych między cząsteczkami gazów a materiałem półprzewodnikowego sensora. Zmiana koncentracji nośników prądu wynikająca z tych reakcji powoduje zmianę przewodnictwa półprzewodnika, w cienkiej powierzchniowej warstwie materiału (Szczurek, 2006). Pomiar oporu elektrycznego czujnika gazu wykonuje się w sposób pośredni poprzez zmierzenie spadku napięcia na oporniku referencyjnym R L. Schemat układu pomiarowego pokazany jest na rys. 3. V H R S gaz V C R L V OUT b Rys. 3. Schemat pomiaru rezystancji czujnika

4 44 Rezystancję czujników wyznacza się następnie ze wzoru (1): R V V c OUT s = RL (1) VOUT gdzie: R S opór elektryczny elementu pomiarowego [Ω], R L opór elektryczny opornika referencyjnego [Ω], V C napięcie w obwodzie pomiarowym [V], V OUT spadek napięcia na oporniku referencyjnym [V]. W urządzeniu pomiarowym zastosowano następujące czujniki gazu: CZGC2H5OH - Czujnik alkoholu z niską czułością na CH 4, CO, H 2 CZGCH - Czujnik węglowodorów (od C 1 C 8 ) CZGCO - Czujnik tlenku węgla, H 2, C 2 H 5 OH z niską czułością na CH 4 CZGH2 - Czujnik wodoru z niską czułością na CH 4, CO, C 2 H 5 OH CZGNH3 - Czujnik amoniaku z niską czułością na CH 4, CO, H 2 CZGZAN - Czujnik czystości powietrza CZGPAL - Uniwersalny czujnik gazu Podczas badań wyznaczana była rezystancja względna R S /R O czujników stanowiąca iloraz rezystancji czujników w atmosferze badanego gazu i rezystancji w atmosferze czystego powietrza. Miało to na celu zniwelowanie błędu spowodowanego zmianą właściwości fizycznych czujników w miarę upływającego czasu. Przed pomiarem próbek metyloaminy wykonywano płukanie instalacji pomiarowej, które kończono po ustabilizowaniu się odpowiedzi matrycy czujników. Podczas pomiaru był utrzymywany stały strumień przepływającej mieszaniny przez urządzenie pomiarowe równy 1 L/min. Odpowiedzi poszczególnych czujników na podawane próbki metyloaminy podczas kalibracji zostały przedstawione na rys. 4. Oś rzędnych jest to rezystancja względna R S /R O, a oś odciętych stężenie metyloaminy w ppm. Linią pogrubioną została wykreślona linia trendu dla średnich wartości rezystancji względnych czujników gazu. Równanie linii trendu to y=-0,0012x+0,851 a współczynnik korelacji R 2 =0,986. Obliczenie średniej wartości rezystancji względnych jest nieskomplikowanym i szybkim sposobem wyznaczenia odpowiedzi całej matrycy czujników. Rys. 4 Względna rezystancja czujników w zależności od stężenia metyloaminy KORELACJA POMIĘDZY POMIARAMI CZUJNIKOWYMI I ORGANOLEPTYCZNYMI W wyniku zestawienia równań funkcji z rys.1 i rys.4, została wyznaczona zależność między rezystancją względną matrycy z czujnikami a liczbą jednostek zapachowych w badanej próbce powietrza z metyloaminą (rys. 5).

5 45 Rys. 5 Liczba jednostek zapachowych w zależności od średniej geometrycznej rezystancji względnych czujników SPRAWNOŚĆ FILTRA Z JONITAMI WŁÓKNISTYMI Schemat instalacji pomiarowej do oceny skuteczności filtra przedstawiony jest na rys. 6. Do miernika doprowadzone jest alternatywnie powietrze przed oczyszczeniem oraz oczyszczone w filtrze. Pomiędzy pomiarami instalacja jest płukana czystym powietrzem, aż do ustabilizowania się odpowiedzi matrycy czujników. Przełączanie między strumieniami jest realizowane ręcznie. urządzenie pomiarowe PC czyste powietrze zanieczyszczona filtr z jonitami włóknistymi oczyszczona Rys. 6. Schemat stanowiska pomiarowego Filtracji poddawane było powietrze z metyloaminą o stężeniu 130 ppm. Badania przeprowadzono dla 2 wydatków badanej próbki. Dla wydatku 35,2 m 3 /h prędkość filtracji próbki przez jonit wyniosła 0,01 m/s, dla wydatku 176,0 m 3 /h prędkość filtracji wzrosła do 0,05 m/s. Wyniki pomiaru za pomocą wieloczujnikowego miernika próbki dla prędkości filtracji 0,01 m/s przedstawione są na rys. 7 w postaci wykresu słupkowego. Największą zmianę rezystancji względnej wynoszącą R S /R O = 0,11 zaobserwowano dla czujnika CZGNH3. Relatywnie duże zmiany zarejestrowano również dla czujnika CZGZAN przeznaczonego dla zanieczyszczeń ogólnych, wynoszące R S /R O = 0,07. Dla pozostałych czujników zmiana rezystancji względnej R S /R O wynosi średnio od 0,02 do 0,03.

6 46 Rys. 7. Rezystancje względne czujników matrycy przy prędkości przepływu powietrza przez jonit 0,01 i 0,05 m/s Dla prędkości filtracji 0,01m/s średnia rezystancji względnych dla czujników przed oczyszczeniem próbki powietrza z metyloaminą wynosi R S /R O = 0,6953, a po oczyszczeniu R S /R O = 0,7445. Po przeliczeniu rezystancji względnych czujników matrycy na liczbę jednostek zapachowych ou E za pomocą wykresu z rys. 5 otrzymuje się odpowiednio przed filtrem 446,5 i po filtrze 214,0 jednostek zapachowych w 1 m 3 próbki powietrza. Powyższe wyniki pozwalają obliczyć skuteczność testowanego filtra z jonitami włóknistymi za pomocą wzory (2): IN OUT oue oue η = 100% (2) IN ou E Sprawność filtracji przy przepływie próbki przez jonit włóknisty z prędkością V=0,01m/s wyniosła η = 52,1%. Dla prędkości filtracji 0,05 m/s średnia wartość rezystancji względnych dla czujników po oczyszczeniu 0,7325, po przeliczeniu otrzymuję się 263,4 jednostek zapachowych. Sprawność filtra z włóknami FIBAN K-1 wyniosła 41,0%. Powyższe wyniki pokrywają się z wynikami badań sprawności filtracji za pomocą olfaktometrii dynamicznej.

7 47 Dla zakresu prędkości filtracji 0,01 0,05 m/s sprawność mieściła się w granicach od 30 do 50%. WNIOSKI Przedstawiona metoda pomiaru wieloczujnikowym miernikiem może być uzupełnieniem do olfaktometrycznych metod badania skuteczności filtracji powietrza z jonitami włóknistymi. Skuteczność oczyszczania zależy od wielu parametrów takich jak m.in.: stopnia zanieczyszczenia, temperatury i wilgotności, czy też czasu pracy pomiędzy regeneracją jonitu. Wzrost prędkości przepływającego zanieczyszczonego strumienia przez jonit z 0,01 do 0,05 m/s powoduje obniżenie sprawności filtracji η z 52,1% do 41,0%. Powyższa instalacja pomiarowa pozwala na bieżąco oceniać skuteczność dezodoryzacji dla różnych parametrów oczyszczania i dobrać ich optymalne wartości. Wadą zastosowanego systemu jest konieczność kalibracji miernika dla każdego odoranta lub mieszaniny odorantów, które są obecne w filtrowanym powietrzu. Należy sobie również zdawać sprawę, że wynik otrzymywany dzięki systemu jest raczej orientacyjny, dlatego powinno się regularnie sprawdzać wyniki przy pomocy zespołu osób oceniających na olfaktometrze dynamicznym. Udoskonaleniu również wymaga interpretacja wyników otrzymywanych z matrycy czujników. MĄCZKA I., POLUS Z., Badania nad uzyskaniem optymalnych struktur włókninowych z jonitów włóknistych. Prace Instytutu Włókiennictwa R 56, 79-90, Łódź PEARCE T.C., SCHIFFMAN S.S., NAGLE H.T., GARDNER J.W., Handbook of machine olfaction, Wiley-Vch Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim, PN-EN 13725:2007 Jakość powietrza - Oznaczanie stężenia zapachowego metodą olfaktometrii dynamicznej. SZCZUREK A., Pomiary lotnych związków organicznych rezystancyjnymi czujnikami gazów, Oficyna wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław, SOLDATOV V.S., SHUNKEVICH A.A., ELINSON I.S, IRAUSHEK H., Chemically active textile materials as efficient means for water purification, Desalination vol 124, , SOLDATOV V. S., POLUS Z., PAWŁOWSKA M., MĄCZKA I., SHUNKEVICH A., KASANDROVICH E., POLIKARPOV A., A strong acid nonwoven filtering medium for deep air purification, Fibres&Textiles, vol. 12, No 4 (48) INFORMACJA Praca wykonana w ramach projektu badawczego Nowe metody i technologie dezodoryzacji w produkcji przemysłowej, rolnej i gospodarce komunalnej (PBZ-MEiN- 5/2/2006). LITERATURA JAMES D., SCOTT S.M., ALI Z., O HARE W.T., Chemical Sensors for Electronic Nose Systems, Microchim 2005, 149, KOŚMIDER J., MAZUR-CHRZANOWSKA B., WYSZYŃSKI B., Odory, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2002.

... ...J CD CD. N "f"'" Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09

... ...J CD CD. N f' Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)212766 (13) 81 (21) Numer zgłoszenia 385072 (51) Int.CI 801D 53/04 (2006.01) C01C 1/12 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data

Bardziej szczegółowo

USUWANIE METYLOAMINY Z POWIETRZA ZA POMOCĄ JONITÓW WŁÓKNISTYCH REMOVAL OF METHYLAMINE FROM AIR BY MEANS OF FIBROUS ION EXCHANGERS

USUWANIE METYLOAMINY Z POWIETRZA ZA POMOCĄ JONITÓW WŁÓKNISTYCH REMOVAL OF METHYLAMINE FROM AIR BY MEANS OF FIBROUS ION EXCHANGERS USUWANIE METYLOAMINY Z POWIETRZA ZA POMOCĄ JONITÓW WŁÓKNISTYCH REMOVAL OF METHYLAMINE FROM AIR BY MEANS OF FIBROUS ION EXCHANGERS Henryk Wasąg, Łukasz Guz, Henryk Sobczuk, Jacek Czerwiński, J. Kujawska

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 5 sierpnia 2014 r. Nazwa i adres AB 1134 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

ZAPACHOWA UCIĄŻLIWOŚĆ EMITORÓW ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA. PROGNOZOWANIE ZASIĘGU I METODY WERYFIKACJI PROGNOZ. Joanna Kośmider

ZAPACHOWA UCIĄŻLIWOŚĆ EMITORÓW ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA. PROGNOZOWANIE ZASIĘGU I METODY WERYFIKACJI PROGNOZ. Joanna Kośmider ZAPACHOWA UCIĄŻLIWOŚĆ EMITORÓW ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA. PROGNOZOWANIE ZASIĘGU I METODY WERYFIKACJI PROGNOZ Joanna Kośmider Politechnika Szczecińska, Wydział Technologii i Inżynierii Chemicznej Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Str 1/7 SPRAWOZDANIE. z pracy badawczej pt.:

Str 1/7 SPRAWOZDANIE. z pracy badawczej pt.: Str 1/7 SPRAWOZDANIE z pracy badawczej pt.: Badanie stężeń zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego z instalacji BIOFILTR w podoczyszczalni ścieków zlokalizowanej w Zakładach Uniq Lisner Spółka z o.o.

Bardziej szczegółowo

wykład ćwiczenia laboratorium projekt inne

wykład ćwiczenia laboratorium projekt inne KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Techniki Ochrony Atmosfery Nazwa modułu w języku angielskim Air Protection Technology Obowiązuje od roku akademickiego 2016/2017 A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

SPRĘŻ WENTYLATORA stosunek ciśnienia statycznego bezwzględnego w płaszczyźnie

SPRĘŻ WENTYLATORA stosunek ciśnienia statycznego bezwzględnego w płaszczyźnie DEFINICJE OGÓLNE I WIELKOŚCI CHARAKTERYSTYCZNE WENTYLATORA WENTYLATOR maszyna wirnikowa, która otrzymuje energię mechaniczną za pomocą jednego wirnika lub kilku wirników zaopatrzonych w łopatki, użytkuje

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

(12)OPIS PATENTOWY (19)PL (11) J N N N (13) B BUP 09/ V'AJp 08/12. (51) Int.CI.

(12)OPIS PATENTOWY (19)PL (11) J N N N (13) B BUP 09/ V'AJp 08/12. (51) Int.CI. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12)OPIS PATETOWY (19)PL (11)212228 (13) B 1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) umer zgłoszenia: 383556 (22) Data zgłoszenia: 16.1 0.2007 (51) Int.CI. A61L 9/16 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Czujniki katalityczne Dräger Cat Ex-Sensor Czujniki DrägerSensors

Czujniki katalityczne Dräger Cat Ex-Sensor Czujniki DrägerSensors Czujniki katalityczne Dräger Cat Ex-Sensor Czujniki DrägerSensors Wysoka jakość i niski koszt eksploatacji: technologia DrägerSensor CatEx PR sprawia, że nasze czujniki są odporne na działanie trucizn

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Katedra Elektroniki

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Katedra Elektroniki AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Katedra Elektroniki Laboratorium Techniki Sensorowej Ćwiczenie nr 4 Półprzewodnikowe czujniki gazów OPIS STANOWISKA

Bardziej szczegółowo

Piezorezystancyjny czujnik ciśnienia: pomiar i wyznaczenie parametrów metrologicznych czujnika i przetwornika ciśnienia

Piezorezystancyjny czujnik ciśnienia: pomiar i wyznaczenie parametrów metrologicznych czujnika i przetwornika ciśnienia MIKROSYSTEMY - laboratorium Ćwiczenie 3 Piezorezystancyjny czujnik ciśnienia: pomiar i wyznaczenie parametrów metrologicznych czujnika i przetwornika ciśnienia Zadania i cel ćwiczenia. W ćwiczeniu zostaną

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION

ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION Henryk Wasąg Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Lubelska,

Bardziej szczegółowo

Źródło światła λ = 850 nm λ = 1300 nm. Miernik. mocy optycznej. Badany odcinek światłowodu MM lub SM

Źródło światła λ = 850 nm λ = 1300 nm. Miernik. mocy optycznej. Badany odcinek światłowodu MM lub SM Sieci i instalacje z tworzyw sztucznych 2005 Wojciech BŁAŻEJEWSKI*, Paweł GĄSIOR*, Anna SANKOWSKA** *Instytut Materiałoznawstwa i Mechaniki Technicznej, Politechnika Wrocławska **Wydział Elektroniki, Fotoniki

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Opracowanie wyników porównania międzyoratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Wstęp W dniach 16.06.2008 17.06.2008 roku przeprowadzone zostało porównanie międzyoratoryjne

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 października 2016 r. Poz. 1763 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ENERGII 1) z dnia 14 października 2016 r. w sprawie metod badania jakości sprężonego gazu

Bardziej szczegółowo

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Instrukcja do ćwiczenia nr 2 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy Metrologii

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 () L.p. Badany obiekt 1 Gazy odlotowe E) 2 Gazy odlotowe E) 3 Gazy odlotowe E) 4 Gazy odlotowe E) 5 Gazy odlotowe E) 6 Gazy odlotowe E) Oznaczany składnik lub parametr pyłu

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KATOWICACH DELEGATURA W CZĘSTOCHOWIE ul. Rząsawska 24/28 tel. (34) 369 41 20, (34) 364-35-12 42-200 Częstochowa tel./fax (34) 360-42-80 e-mail: czestochowa@katowice.wios.gov.pl

Bardziej szczegółowo

POMIARY WILGOTNOŚCI POWIETRZA

POMIARY WILGOTNOŚCI POWIETRZA Politechnika Lubelska i Napędów Lotniczych Instrukcja laboratoryjna POMIARY WILGOTNOŚCI POWIETRZA Pomiary wilgotności /. Pomiar wilgotności powietrza psychrometrem Augusta 1. 2. 3. Rys. 1. Psychrometr

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczenia torowiska na drogę hamowania tramwaju

Wpływ zanieczyszczenia torowiska na drogę hamowania tramwaju DYCHTO Rafał 1 PIETRUSZEWSKI Robert 2 Wpływ zanieczyszczenia torowiska na drogę hamowania tramwaju WSTĘP W Katedrze Pojazdów i Podstaw Budowy Maszyn Politechniki Łódzkiej prowadzone są badania, których

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Pomiary rezystancji przy prądzie stałym"

Ćwiczenie: Pomiary rezystancji przy prądzie stałym Ćwiczenie: "Pomiary rezystancji przy prądzie stałym" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki.

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY BYDGOSZCZY YDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ INSTYTUT EKSPLOATACJI MASZYN I TRANSPORTU ZAKŁAD STEROANIA ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA ĆICZENIE: E3 BADANIE ŁAŚCIOŚCI

Bardziej szczegółowo

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Monika KWOKA, Jacek SZUBER Instytut Elektroniki Politechnika Śląska Gliwice PLAN PREZENTACJI 1. Podsumowanie dotychczasowych prac:

Bardziej szczegółowo

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1. Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów RC

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1. Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów RC Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie ĆWICZENIE Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów C. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest praktyczno-analityczna ocena wartości

Bardziej szczegółowo

(zwane również sensorami)

(zwane również sensorami) Czujniki (zwane również sensorami) Ryszard J. Barczyński, 2016 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA ĆWICZENIE LABORATORYJNE NR 6 Temat: Pomiar zależności oporu półprzewodników

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

Pomiary elektryczne: Szeregowe i równoległe łączenie żarówek

Pomiary elektryczne: Szeregowe i równoległe łączenie żarówek Pomiary elektryczne: Szeregowe i równoległe łączenie żarówek 1. Dane osobowe Data wykonania ćwiczenia: Nazwa szkoły, klasa: Dane uczniów: A. B. C. D. E. 2. Podstawowe informacje BHP W pracowni większość

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 994

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 994 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 994 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12 Data wydania: 13 stycznia 2016 r. Nazwa i adres: PROFTECH

Bardziej szczegółowo

SKRUBERY. Program Odor Stop

SKRUBERY. Program Odor Stop Program Odor Stop SKRUBERY PROGRAM ODOR STOP Firma oferuje różne technologie w celu zmniejszenia uciążliwości zapachowej. Firma specjalizuje się w stosowaniu takich technologii jak: bariery antyodorowe,

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL BUP 21/11

PL B1. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL BUP 21/11 PL 218599 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 218599 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 390920 (51) Int.Cl. G01K 15/00 (2006.01) H01L 35/34 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

IV. Wyznaczenie parametrów ogniwa słonecznego

IV. Wyznaczenie parametrów ogniwa słonecznego 1 V. Wyznaczenie parametrów ogniwa słonecznego Cel ćwiczenia: 1.Zbadanie zależności fotoprądu zwarcia i fotonapięcia zwarcia od natężenia oświetlenia. 2. Wyznaczenie sprawności energetycznej baterii słonecznej.

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

AM1 85,1 98, ,2 AM2 97,8 97, ,3 AM3 97,3 98,7-96,0 97,0 98,6 AM5 96,5 92,2 96,0-95,5 96,2 AM8 98,5 97,8 98,4-96,1 98,7

AM1 85,1 98, ,2 AM2 97,8 97, ,3 AM3 97,3 98,7-96,0 97,0 98,6 AM5 96,5 92,2 96,0-95,5 96,2 AM8 98,5 97,8 98,4-96,1 98,7 5.2.2. Stan czystości powietrza wg pomiarów Agencji Regionalnego Monitoringu Atmosfery Aglomeracji Gdańskiej. I. Charakterystyka stacji pomiarowych W roku 26 w ramach Regionalnego Monitoringu Atmosfery

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali

Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali Wymagane wiadomości Podstawy korozji elektrochemicznej, wykresy E-pH. Wprowadzenie Główną przyczyną zniszczeń materiałów metalicznych

Bardziej szczegółowo

III. TREŚCI NAUCZANIA

III. TREŚCI NAUCZANIA 72 S t r o n a Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej matematyka 1.7. Stosuje obliczenia na liczbach wymiernych do rozwiązywania problemów w kontekście praktycznym, w tym do zmiany jednostek.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA. Pomiar sprawności filtrów tłuszczowych Jeven

RAPORT Z BADANIA. Pomiar sprawności filtrów tłuszczowych Jeven RAPORT Z BADANIA Pomiar sprawności filtrów tłuszczowych Jeven Klient: Jeven Oy Na zamówienie: Zamówienie: Jeven Oy Naverinkatu 4 50170 MIKKELI Telefoniczne dyskusje Korhonen/Lehtimaki Prowadzone przez:

Bardziej szczegółowo

ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody

ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody ANEKS 5 Ocena poprawności analiz próbek wody Bilans jonów Zasady ogólne Kontroli jakości danych dokonuje się wykonując bilans jonów. Bilans jonów jest podstawowym testem poprawności wyników analiz chemicznych

Bardziej szczegółowo

Pomiar rezystancji metodą techniczną

Pomiar rezystancji metodą techniczną Pomiar rezystancji metodą techniczną Cel ćwiczenia. Poznanie metod pomiarów rezystancji liniowych, optymalizowania warunków pomiaru oraz zasad obliczania błędów pomiarowych. Zagadnienia teoretyczne. Definicja

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE WYDZIAŁ INŻYNIERII METALI I INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ KATEDRA TECHNIKI CIEPLNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH:

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 3 grudnia 2013 r. Nazwa i adres AB 1144 EKOLOGIS

Bardziej szczegółowo

ANALIZA POWIETRZA WEWNĄTRZ SAMOCHODU POD KĄTEM ZANIECZYSZCZEŃ ZAPACHOWYCH I ORGANICZNYCH

ANALIZA POWIETRZA WEWNĄTRZ SAMOCHODU POD KĄTEM ZANIECZYSZCZEŃ ZAPACHOWYCH I ORGANICZNYCH ANALIZA POWIETRZA WEWNĄTRZ SAMOCHODU POD KĄTEM ZANIECZYSZCZEŃ ZAPACHOWYCH I ORGANICZNYCH Izabela SÓWKA 1, Anna JANICKA 2, Maria SKRĘTOWICZ 1, Urszula KITA 1, Maciej ZAWIŚLAK 2 1 Wydział Inżynierii Środowiska,

Bardziej szczegółowo

Jakość danych pomiarowych. Michalina Bielawska, Michał Sarafin Szkoła Letnia Gdańsk

Jakość danych pomiarowych. Michalina Bielawska, Michał Sarafin Szkoła Letnia Gdańsk Jakość danych pomiarowych Michalina Bielawska, Michał Sarafin Szkoła Letnia 22.09.2011 Gdańsk Weryfikacja wyników pomiarowych Celem weryfikacji wyników jest potwierdzenie poprawności wyników pomiarów.

Bardziej szczegółowo

E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa

E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa 1/5 E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa Celem ćwiczenia jest poznanie podstaw zjawiska konwersji energii świetlnej na elektryczną, zasad działania fotoogniwa oraz wyznaczenie jego podstawowych

Bardziej szczegółowo

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice)

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Bałtyckie Forum Biogazu 17 18 wrzesień 2012 PODSTAWOWY SKŁAD BIOGAZU Dopuszczalna zawartość

Bardziej szczegółowo

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO oczyszczanie, ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK** BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Skuteczność instalacji zamontowanej na terenie OŚ Kapuściska w Bydgoszczy.

Skuteczność instalacji zamontowanej na terenie OŚ Kapuściska w Bydgoszczy. 1 Na podstawie Raportu Firmy CEC Dr.-Ing. D. Eitner Consulting Engineering Controlling Grünenthal 12 52072 Aachen KLÄRANLAGE KAPUSCISKA / POLEN Biofilteranlage Untersuchungsbericht zur Leistungsfähigkeit

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 4 POMIARY REFRAKTOMETRYCZNE Autorzy: dr

Bardziej szczegółowo

Czas przeznaczony na wykonanie zadania wynosi 180 minut.

Czas przeznaczony na wykonanie zadania wynosi 180 minut. Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik ochrony środowiska 311[24] Zadanie egzaminacyjne Park znajdujący się w mieście B jest miejscem wypoczynku okolicznej ludności.

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie krzywej ładowania kondensatora

Wyznaczanie krzywej ładowania kondensatora Ćwiczenie E10 Wyznaczanie krzywej ładowania kondensatora E10.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zbadanie przebiegu procesu ładowania kondensatora oraz wyznaczenie stałej czasowej szeregowego układu.

Bardziej szczegółowo

Elektrody do powietrza do wilgotnościomierzy prod. Gann

Elektrody do powietrza do wilgotnościomierzy prod. Gann Wilgotnościomierze - Gann Elektrody do powietrza Elektrody do pomiaru temperatury i wilgotności powietrza Elektrody aktywne serii RF-T i RH-T przeznaczone są do pomiaru temperatury i wilgotności powietrza.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH WOJCIECH WIELEBA WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH THE INFLUENCE OF FRICTION PROCESS FOR CHANGE OF MICROHARDNESS OF SURFACE LAYER IN POLYMERIC MATERIALS

Bardziej szczegółowo

Badania charakterystyki sprawności cieplnej kolektorów słonecznych płaskich o zmniejszonej średnicy kanałów roboczych

Badania charakterystyki sprawności cieplnej kolektorów słonecznych płaskich o zmniejszonej średnicy kanałów roboczych Badania charakterystyki sprawności cieplnej kolektorów słonecznych płaskich o zmniejszonej średnicy kanałów roboczych Jednym z parametrów istotnie wpływających na proces odprowadzania ciepła z kolektora

Bardziej szczegółowo

Analizator spalin Wöhler A 400 ihc z sondą na przewodzie 1,7 m - z drukarką i sondą temp.

Analizator spalin Wöhler A 400 ihc z sondą na przewodzie 1,7 m - z drukarką i sondą temp. 92.0 Analizator spalin Wöhler A 400 ihc z sondą na przewodzie 1,7 m - z drukarką i sondą temp. Najnowszy analizator spalin firmy Wöhler z sondą na przewodzie 1,7m, z kolorowym wyświetlaczem i menu w języku

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie laboratoryjne Parcie wody na stopę fundamentu

Ćwiczenie laboratoryjne Parcie wody na stopę fundamentu Ćwiczenie laboratoryjne Parcie na stopę fundamentu. Cel ćwiczenia i wprowadzenie Celem ćwiczenia jest wyznaczenie parcia na stopę fundamentu. Natężenie przepływu w ośrodku porowatym zależy od współczynnika

Bardziej szczegółowo

Temat: POMIAR SIŁ SKRAWANIA

Temat: POMIAR SIŁ SKRAWANIA AKADEMIA TECHNICZNO-HUMANISTYCZNA w Bielsku-Białej Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Ćwiczenie wykonano: dnia:... Wykonał:... Wydział:... Kierunek:... Rok akadem.:... Semestr:... Ćwiczenie zaliczono:

Bardziej szczegółowo

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Marcin Polkowski (251328) 19 kwietnia 2007 r. Spis treści 1 Cel ćwiczenia 2 2 Opis ćwiczenia 2 3 Wykonane pomiary 3 3.1 Dioda krzemowa...............................................

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ VIII-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Instrukcja ćwiczenia nr 8. EW 1 8 EW WYZNACZENIE ZAKRESU PRACY I

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL BUP 19/09. MACIEJ KOKOT, Gdynia, PL WUP 03/14. rzecz. pat.

PL B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL BUP 19/09. MACIEJ KOKOT, Gdynia, PL WUP 03/14. rzecz. pat. PL 216395 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 216395 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 384627 (51) Int.Cl. G01N 27/00 (2006.01) H01L 21/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Badanie właściwości łuku prądu stałego

Badanie właściwości łuku prądu stałego Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i TWN 20-618 Lublin, ul. Nadbystrzycka 38A www.kueitwn.pollub.pl LABORATORIUM URZĄDZEŃ ELEKTRYCZNYCH Instrukcja

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z MONITORINGU JAKOŚCI POWIETRZA W 2009 ROKU

SPRAWOZDANIE Z MONITORINGU JAKOŚCI POWIETRZA W 2009 ROKU WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W RZESZOWIE DELEGATURA W JAŚLE SPRAWOZDANIE Z MONITORINGU JAKOŚCI POWIETRZA W 2009 ROKU Stanowisko pomiarowe: ŻYDOWSKIE Jasło, luty 2010 r. 1. Położenie i najbliższe

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej OTRZYMYWANIE PALIWA GAZOWEGO NA DRODZE ZGAZOWANIA OSADÓW ŚCIEKOWYCH Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej Dlaczego termiczne przekształcanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1426

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1426 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1426 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 15 kwietnia 2016 Nazwa i adres: OTTO ENGINEERING

Bardziej szczegółowo

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI Wymagania dotyczące środków ochrony indywidualnej dla ludności cywilnej, przeznaczonych do stosowania podczas ewakuacji ze stref skaŝonych chemicznie i biologicznie mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna

Bardziej szczegółowo

Tranzystor bipolarny LABORATORIUM 5 i 6

Tranzystor bipolarny LABORATORIUM 5 i 6 Tranzystor bipolarny LABORATORIUM 5 i 6 Marcin Polkowski (251328) 10 maja 2007 r. Spis treści I Laboratorium 5 2 1 Wprowadzenie 2 2 Pomiary rodziny charakterystyk 3 II Laboratorium 6 7 3 Wprowadzenie 7

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

Metodę poprawnie mierzonego prądu powinno się stosować do pomiaru dużych rezystancji, tzn. wielokrotnie większych od rezystancji amperomierza: (4)

Metodę poprawnie mierzonego prądu powinno się stosować do pomiaru dużych rezystancji, tzn. wielokrotnie większych od rezystancji amperomierza: (4) OBWODY JEDNOFAZOWE POMIAR PRĄDÓW, NAPIĘĆ. Obwody prądu stałego.. Pomiary w obwodach nierozgałęzionych wyznaczanie rezystancji metodą techniczną. Metoda techniczna pomiaru rezystancji polega na określeniu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 19 lipca 2016 r. AB 1357 Nazwa i adres GALESS

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 28 stycznia 2015 r. Nazwa i adres OPA-ROW

Bardziej szczegółowo

ANALIZA STANU JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM NA TLE KRAJU WG OCENY JAKOŚCI POWIETRZA ZA 2015 ROK

ANALIZA STANU JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM NA TLE KRAJU WG OCENY JAKOŚCI POWIETRZA ZA 2015 ROK ANALIZA STANU JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM NA TLE KRAJU WG OCENY JAKOŚCI POWIETRZA ZA 2015 ROK Renata Pałyska Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie 1. 2. 3. 4. 5.

Bardziej szczegółowo

Analiza właściwości dynamicznych detektorów propagacji fali temperaturowej w przepływie powietrza i mieszaniny powietrze dwutlenek węgla

Analiza właściwości dynamicznych detektorów propagacji fali temperaturowej w przepływie powietrza i mieszaniny powietrze dwutlenek węgla Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 18, nr 1, marzec 2016, s. 41-47 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Analiza właściwości dynamicznych detektorów propagacji fali temperaturowej w przepływie powietrza

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MODELU REFERENCYJNEGO ORAZ TECHNIK GEOSTATYSTYCZNYCH DO MODELOWANIA ROZPRZESTRZENIANIA ODORÓW

ZASTOSOWANIE MODELU REFERENCYJNEGO ORAZ TECHNIK GEOSTATYSTYCZNYCH DO MODELOWANIA ROZPRZESTRZENIANIA ODORÓW ZASTOSOWANIE MODELU REFERENCYJNEGO ORAZ TECHNIK GEOSTATYSTYCZNYCH DO MODELOWANIA ROZPRZESTRZENIANIA ODORÓW Izabela SÓWKA, Maria SKRĘTOWICZ, JERZY ZWOŹDZIAK, PIOTR SOBCZYŃSKI Wydział Inżynierii Środowiska,

Bardziej szczegółowo

Badanie półprzewodnikowych elementów bezzłączowych

Badanie półprzewodnikowych elementów bezzłączowych Instrukcja do ćwiczenia: Badanie półprzewodnikowych elementów bezzłączowych (wersja robocza) Laboratorium Elektroenergetyki 1 1. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest: Poznanie podstawowych właściwości i

Bardziej szczegółowo

Wpływ temperatury na opór elektryczny metalu. Badanie zaleŝności oporu elektrycznego włókna Ŝarówki od natęŝenia przepływającego prądu.

Wpływ temperatury na opór elektryczny metalu. Badanie zaleŝności oporu elektrycznego włókna Ŝarówki od natęŝenia przepływającego prądu. COACH 20 Wpływ temperatury na opór elektryczny metalu. Badanie zaleŝności oporu elektrycznego włókna Ŝarówki od natęŝenia przepływającego prądu. Program: Coach 6 Projekt: na ZMN060F CMA Coach Projects\PTSN

Bardziej szczegółowo

Pomiar tłumienności światłowodów włóknistych

Pomiar tłumienności światłowodów włóknistych LABORATORIUM OPTOELEKTRONIKI Ćwiczenie 4 Pomiar tłumienności światłowodów włóknistych Cel ćwiczenia: Zapoznanie studentów z parametrem tłumienności światłowodów oraz ze sposobem jego pomiaru Badane elementy:

Bardziej szczegółowo

Sprawdzanie prawa Ohma i wyznaczanie wykładnika w prawie Stefana-Boltzmanna

Sprawdzanie prawa Ohma i wyznaczanie wykładnika w prawie Stefana-Boltzmanna Sprawdzanie prawa Ohma i wyznaczanie wykładnika w prawie Stefana-Boltzmanna Wprowadzenie. Prawo Stefana Boltzmanna Φ λ nm Rys.1. Prawo Plancka. Pole pod każdą krzywą to całkowity strumień: Φ c = σs T 4

Bardziej szczegółowo

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Pomiary przemysłowe Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Efekty kształcenia: Ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę z zakresu metod pomiarów wielkości fizycznych w przemyśle. Zna

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA I OCHRONA ŚRODOWISKA W TRANSPORCIE LABORATORIUM Ćwiczenie 5. Temat: Ocena skuteczności działania katalitycznego układu oczyszczania spalin.

EKOLOGIA I OCHRONA ŚRODOWISKA W TRANSPORCIE LABORATORIUM Ćwiczenie 5. Temat: Ocena skuteczności działania katalitycznego układu oczyszczania spalin. EKOLOGIA I OCHRONA ŚRODOWISKA W TRANSPORCIE LABORATORIUM Ćwiczenie 5 Temat: Ocena skuteczności działania katalitycznego układu oczyszczania spalin. 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest ocena skuteczności

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 12 lipca 2012 r. Nazwa i adres AB 799 INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

CHY 470 PRZYSTAWKA DO POMIARU TLENKU WĘGLA INSTRUKCJA OBSŁUGI

CHY 470 PRZYSTAWKA DO POMIARU TLENKU WĘGLA INSTRUKCJA OBSŁUGI CHY 470 PRZYSTAWKA DO POMIARU TLENKU WĘGLA INSTRUKCJA OBSŁUGI Opis Przystawka CHY 470 umożliwia pomiar zawartości tlenku węgla w częściach na milion (PPM) za pomocą zwykłego multimetru. Przystawka przeznaczona

Bardziej szczegółowo

T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA

T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA : Studium: stacjonarne, I st. : : MiBM, Rok akad.: 2016/1 Liczba godzin - 15 T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA L a b o r a t o r i u m ( h a l a 2 0 Z O S ) Prowadzący:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH Temat: Badanie cyklonu ZAKŁAD APARATURY PRZEMYSŁOWEJ POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BMiP 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWY MODEL UKŁADU STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PRZECHOWALNI JABŁEK

KOMPUTEROWY MODEL UKŁADU STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PRZECHOWALNI JABŁEK Inżynieria Rolnicza 8(117)/2009 KOMPUTEROWY MODEL UKŁADU STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PRZECHOWALNI JABŁEK Ewa Wachowicz, Piotr Grudziński Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA ZGODNOŚCI

DEKLARACJA ZGODNOŚCI NETBOX POLSKA Sp. z o.o. S.K.A. Czachorowo 54, 63800 Gostyń Tel. +48 65 575 17 15 Fax. +48 65 575 19 93 email: netbox@netbox.com.pl www.netbox.com.pl Przedmiot deklaracji: Opakowania kartonowe z nadrukiem

Bardziej szczegółowo

Centrum Innowacji Edoradca Sp. z o.o S.K.

Centrum Innowacji Edoradca Sp. z o.o S.K. Centrum Innowacji Edoradca Sp. z o.o S.K. Tworzymy dla Ciebie innowacyjne rozwiązania technologiczne dopasowane do Twoich potrzeb O NAS Od momentu utworzenia, Centrum Innowacji EDORADCA, odgrywa istotną

Bardziej szczegółowo

E12. Mostek Wheatstona wyznaczenie oporu właściwego

E12. Mostek Wheatstona wyznaczenie oporu właściwego E1. Mostek Wheatstona wyznaczenie oporu właściwego Marek Pękała Wstęp Zgodnie z prawem Ohma natężenie I prądu płynącego przez przewodnik / opornik jest proporcjonalne do napięcia przyłożonego do jego końców.

Bardziej szczegółowo

Eliminacja smogu przez zastosowanie kotłów i pieców bezpyłowych zintegrowanych z elektrofiltrem

Eliminacja smogu przez zastosowanie kotłów i pieców bezpyłowych zintegrowanych z elektrofiltrem Eliminacja smogu przez zastosowanie kotłów i pieców bezpyłowych zintegrowanych z elektrofiltrem A. Krupa D. Kardaś, M. Klein, M. Lackowski, T. Czech Instytut Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku Stan powietrza

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

POMIARY TEMPERATURY I

POMIARY TEMPERATURY I Cel ćwiczenia Ćwiczenie 5 POMIARY TEMPERATURY I Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania rezystancyjnych czujników temperatury, układów połączeń czujnika z elektrycznymi układami przetwarzającymi

Bardziej szczegółowo