MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS"

Transkrypt

1 MONITOROWANIE SKUTECZNOŚCI DEZODORYZACJI POWIETRZA PÓŁPRZEWODNIKOWYMI CZUJNIKAMI GAZU MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS Łukasz Guz, Henryk Sobczuk, Henryk Wasąg Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Lubelska, ul. Nadbystrzycka 40B, Lublin, ABSTRACT The monitoring system of polluted air deodorization efficiency in filters with ion exchange fibers is presented in this paper. The monitoring is performed with a measuring device with MOS gas sensors array. The purpose of gas sensors implementation is to replace or at least complement a dynamic olfactometry panel to air quality determination during long term researches and tests of filters. Key words: deodorization efficiency, semiconductor gas sensors, filter with ion exchange fibers WSTĘP Filtry oczyszczające powietrze z odorów mają za zadanie zmniejszenie uciążliwości źródeł emisji zanieczyszczeń gazowych dla otoczenia. Odczucia zapachowe ludzi są bardzo dobrym wyznacznikiem sprawności urządzenia filtrującego. Aby ocenić jakość zapachową powietrza, przeprowadza się badania jakości zapachowej zanieczyszczonego oraz oczyszczonego przez filtr powietrza metodą olfaktometryczną oraz sensorycznie. Osobom oceniającym prezentowane są przy pomocy olfaktometru dynamicznego Ecoma TO-7 próbki zanieczyszczonego powietrza w seriach rozcieńczeń. Na podstawie odpowiedzi członków zespołu możliwe jest wyznaczenie liczby jednostek zapachowych ou E /m 3 danego odoranta, i skuteczności dezodoryzacji przy pomocy filtru z jonitów włóknistych. Jednoczesny pomiar odpowiedzi czujników tlenkowych na działanie zanieczyszczonego powietrza umożliwia porównanie obu metod, kalibrację matrycy czujników i ograniczenie pomiarów olfaktometrycznych jako drogich i czasochłonnych na rzecz pomiarów aparatem wieloczujnikowym. Aby wyeliminować konieczność stałego angażowania odpowiednio wyselekcjonowanego zespołu ludzi oceniających, konieczne jest zastosowanie uniwersalnego układu pomiarowego. Obecnie na rynku dostępnych jest kilka komercyjnych systemów pomiarowych, do pomiaru stężenia zanieczyszczeń (Pearce i in., 2003). Częstą wadą ograniczającą ich zastosowanie jest czułość tylko na wybrane substancje chemiczne. W zależności od źródła emisji odorów, filtrowaniu poddawane jest powietrze zawierające mieszaniny substancji takich jak aminy, aldehydy, amoniak, siarkowodór, fenol itp.. Zastosowany system pomiarowy musi się charakteryzować czułością dla wielu substancji zapachowych o rozmaitym charakterze chemicznym, w zależności od tego pod jakim kątem testowany lub stosowany jest filtr. Obiecującym rozwiązaniem jest zastosowanie wieloczujnikowego urządzenia pomiarowego, umożliwiającego detekcje zróżnicowanych zanieczyszczeń. W pierwszej kolejności należy skorelować wyniki pomiarów miernika z odczuciami ludzkiego zmysłu powonienia dla zanieczyszczenia, które ma pochłaniać filtr z jonitami włóknistymi. Do oceny skuteczności dezodoryzacji został użyty miernik z matrycą czujników rezystancyjnych MOS. Kalibracja wieloczujnikowego miernika została przeprowadzona za pomocą metyloaminy, gdyż za pomocą tejże substancji była oceniana skuteczność dezodoryzacji. W przypadku gdy filtrowaniu podlegają inne zanieczyszczenia, miernik należy poddać kalibracji na ich pomiar.

2 42 WŁAŚCIWOŚCI ZAPACHOWE METYLOAMINY Olfaktometryczne oznaczanie właściwości zapachowych dla poszczególnych stężeń odoranta odbywało się za pomocą 3 zespołów, składających się z 4 wyselekcjonowanych osób każdy. Selekcji osób do zespołów oceniających dokonano za pomocą n-butanolu zgodnie z normą PN-EN 13725:2007 Jakość powietrza - Oznaczanie stężenia zapachowego metodą olfaktometrii dynamicznej. W skład zespołu wchodzi 6 mężczyzn i 6 kobiet. Metyloamina jest związkiem organiczny należący do grupy amin. W postaci gazowej jest bezbarwna o nieprzyjemnym zapachu podobnym do amoniaku. Do pomiarów jakości zapachowej metyloaminy została wykorzystana metoda Tak-Nie, polegająca na rejestrowaniu odpowiedzi oceniających czy czują obecność substancji podczas serii rozcieńczeń. Odpowiedź Tak oznacza zasygnalizowanie przez oceniającego o wykryciu zapachu, odpowiedź Nie oznacza brak wykrycia zapachu. Wynik dla jednego oceniającego został obliczony jako średnia geometryczna sąsiednich rozcieńczeń, przy których udzielono odpowiedzi Tak i Nie. Wynikiem dla pomiaru całego zespołu oceniających jest średnia geometryczna z wyników indywidualnych. Otrzymany wynik jest to krotność rozcieńczenia (R 50% ) próbki czystym powietrzem przy którym stwierdza się wyczucie odoru przez połowę zespołu oceniającego. Liczbę jednostek zapachowych L J Z [ou E /m 3 ] dla próbek metyloaminy o poszczególnych stężeniach oblicza się z zależności LJZ = R50% (Kośmider, 2002). Rysunek poniżej przedstawia wyniki pomiarów liczby jednostek zapachowych dla poszczególnych stężeń przedstawionych w ppm wraz z wielomianową linią trendu o równaniu y=0,025x 2 +0,2x. Współczynnik korelacji R 2 =0,979 wskazuje na wysoką współzależność punktów pomiarowych. Rys. 1 Liczba jednostek zapachowych dla poszczególnych stężeń próbki powietrza z metyloaminą zmierzona za pomocą olfaktometru dynamicznego FILTR Z JONITAMI WŁÓKNISTYMI Zastosowany filtr do oczyszczania powietrza z zanieczyszczeń gazowych, składa się z szeregu ramek z rozciągniętym materiałem jonowymiennym. Oczyszczane powietrze rozdzielane jest na równoległe strumienie, które wpływają do poszczególnych ramek filtra. Przepływ powietrza odbywa się przez warstwę rozpostartego materiału włóknistego. Jonity włókniste charakteryzują się różnymi właściwościami i budową. Są to materiały zbudowane są z włókien o średnicy 5 50 µm (Soldatov V. S., 1999). Dzięki dużej powierzchni filtracji, jonity osiągają wysoką sprawność w procesie sorpcji zanieczyszczeń gazowych. Jonity włókniste charakteryzują się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne oraz szkodliwe działanie związków chemicznych takich jak kwasy, zasady, rozpuszczalniki i utleniacze (Mączka i in., 2006).

3 dzięki zjawisku zmiany przewodnictwa elektrycznego półprzewodnikowego elementu pomiarowego 3 w 4 zależności od stężenia gazu. zanieczyszczona oczyszczona Rys. 2. Schemat przepływu powietrza przez filtr z jonitem włóknistym. 1 - wlot powietrza, 2 - warstwa jonitu, 3 - obudowa filtra, 4 - wylot powietrza Na rynku dostępnych jest wiele typów jonitów włóknistych: VION (Rosja), IONE(Japonia), FIBAN (Białoruś). W Niemczech zostały opracowane włókna jonowymienne na bazie włókien celulozowych ALCERU (Mączka i in., 2006). W badanym filtrze zastosowano włókno FIBAN K-1 wykonane na bazie włókien polipropylenowych. Struktura molekularna włókna jonowymiennego FIBAN K-1 jest sulfonowym typem jednofuncyjnego wymieniacza jonowego. Jest on otrzymany przez szczepienie kopolimeru styrenowo-divinylobenzenowego (ST-DVB) na włóknie polipropylenowym (Soldatov V. S., 2004). WIELOCZUJNIKOWY MIERNIK DO POMIARU ODORANTÓW Do pomiaru stężenie gazów używanych jest wiele typów czujników takich jak optyczne, termiczne, elektrochemiczne i grawimetryczne (James, 2005). Rezystancyjne półprzewodnikowe czujniki tlenkowe (Metal Oxide Semiconductor) służą do detekcji gazów, W czujnikach gazu elementem pomiarowym jest elektroda wykonana ze spieku dwutlenku cyny SnO 2, wykazującego duże zmiany przewodnictwa pod wpływem redukującej atmosfery. W zależności od przeznaczenia czujnika element czynny zawiera różne domieszki w postaci metali szlachetnych uczulające sensor na poszczególne zanieczyszczenia. Zmiana przewodnictwa elektrycznego w półprzewodnikach jest wynikiem powierzchniowych reakcji chemicznych między cząsteczkami gazów a materiałem półprzewodnikowego sensora. Zmiana koncentracji nośników prądu wynikająca z tych reakcji powoduje zmianę przewodnictwa półprzewodnika, w cienkiej powierzchniowej warstwie materiału (Szczurek, 2006). Pomiar oporu elektrycznego czujnika gazu wykonuje się w sposób pośredni poprzez zmierzenie spadku napięcia na oporniku referencyjnym R L. Schemat układu pomiarowego pokazany jest na rys. 3. V H R S gaz V C R L V OUT b Rys. 3. Schemat pomiaru rezystancji czujnika

4 44 Rezystancję czujników wyznacza się następnie ze wzoru (1): R V V c OUT s = RL (1) VOUT gdzie: R S opór elektryczny elementu pomiarowego [Ω], R L opór elektryczny opornika referencyjnego [Ω], V C napięcie w obwodzie pomiarowym [V], V OUT spadek napięcia na oporniku referencyjnym [V]. W urządzeniu pomiarowym zastosowano następujące czujniki gazu: CZGC2H5OH - Czujnik alkoholu z niską czułością na CH 4, CO, H 2 CZGCH - Czujnik węglowodorów (od C 1 C 8 ) CZGCO - Czujnik tlenku węgla, H 2, C 2 H 5 OH z niską czułością na CH 4 CZGH2 - Czujnik wodoru z niską czułością na CH 4, CO, C 2 H 5 OH CZGNH3 - Czujnik amoniaku z niską czułością na CH 4, CO, H 2 CZGZAN - Czujnik czystości powietrza CZGPAL - Uniwersalny czujnik gazu Podczas badań wyznaczana była rezystancja względna R S /R O czujników stanowiąca iloraz rezystancji czujników w atmosferze badanego gazu i rezystancji w atmosferze czystego powietrza. Miało to na celu zniwelowanie błędu spowodowanego zmianą właściwości fizycznych czujników w miarę upływającego czasu. Przed pomiarem próbek metyloaminy wykonywano płukanie instalacji pomiarowej, które kończono po ustabilizowaniu się odpowiedzi matrycy czujników. Podczas pomiaru był utrzymywany stały strumień przepływającej mieszaniny przez urządzenie pomiarowe równy 1 L/min. Odpowiedzi poszczególnych czujników na podawane próbki metyloaminy podczas kalibracji zostały przedstawione na rys. 4. Oś rzędnych jest to rezystancja względna R S /R O, a oś odciętych stężenie metyloaminy w ppm. Linią pogrubioną została wykreślona linia trendu dla średnich wartości rezystancji względnych czujników gazu. Równanie linii trendu to y=-0,0012x+0,851 a współczynnik korelacji R 2 =0,986. Obliczenie średniej wartości rezystancji względnych jest nieskomplikowanym i szybkim sposobem wyznaczenia odpowiedzi całej matrycy czujników. Rys. 4 Względna rezystancja czujników w zależności od stężenia metyloaminy KORELACJA POMIĘDZY POMIARAMI CZUJNIKOWYMI I ORGANOLEPTYCZNYMI W wyniku zestawienia równań funkcji z rys.1 i rys.4, została wyznaczona zależność między rezystancją względną matrycy z czujnikami a liczbą jednostek zapachowych w badanej próbce powietrza z metyloaminą (rys. 5).

5 45 Rys. 5 Liczba jednostek zapachowych w zależności od średniej geometrycznej rezystancji względnych czujników SPRAWNOŚĆ FILTRA Z JONITAMI WŁÓKNISTYMI Schemat instalacji pomiarowej do oceny skuteczności filtra przedstawiony jest na rys. 6. Do miernika doprowadzone jest alternatywnie powietrze przed oczyszczeniem oraz oczyszczone w filtrze. Pomiędzy pomiarami instalacja jest płukana czystym powietrzem, aż do ustabilizowania się odpowiedzi matrycy czujników. Przełączanie między strumieniami jest realizowane ręcznie. urządzenie pomiarowe PC czyste powietrze zanieczyszczona filtr z jonitami włóknistymi oczyszczona Rys. 6. Schemat stanowiska pomiarowego Filtracji poddawane było powietrze z metyloaminą o stężeniu 130 ppm. Badania przeprowadzono dla 2 wydatków badanej próbki. Dla wydatku 35,2 m 3 /h prędkość filtracji próbki przez jonit wyniosła 0,01 m/s, dla wydatku 176,0 m 3 /h prędkość filtracji wzrosła do 0,05 m/s. Wyniki pomiaru za pomocą wieloczujnikowego miernika próbki dla prędkości filtracji 0,01 m/s przedstawione są na rys. 7 w postaci wykresu słupkowego. Największą zmianę rezystancji względnej wynoszącą R S /R O = 0,11 zaobserwowano dla czujnika CZGNH3. Relatywnie duże zmiany zarejestrowano również dla czujnika CZGZAN przeznaczonego dla zanieczyszczeń ogólnych, wynoszące R S /R O = 0,07. Dla pozostałych czujników zmiana rezystancji względnej R S /R O wynosi średnio od 0,02 do 0,03.

6 46 Rys. 7. Rezystancje względne czujników matrycy przy prędkości przepływu powietrza przez jonit 0,01 i 0,05 m/s Dla prędkości filtracji 0,01m/s średnia rezystancji względnych dla czujników przed oczyszczeniem próbki powietrza z metyloaminą wynosi R S /R O = 0,6953, a po oczyszczeniu R S /R O = 0,7445. Po przeliczeniu rezystancji względnych czujników matrycy na liczbę jednostek zapachowych ou E za pomocą wykresu z rys. 5 otrzymuje się odpowiednio przed filtrem 446,5 i po filtrze 214,0 jednostek zapachowych w 1 m 3 próbki powietrza. Powyższe wyniki pozwalają obliczyć skuteczność testowanego filtra z jonitami włóknistymi za pomocą wzory (2): IN OUT oue oue η = 100% (2) IN ou E Sprawność filtracji przy przepływie próbki przez jonit włóknisty z prędkością V=0,01m/s wyniosła η = 52,1%. Dla prędkości filtracji 0,05 m/s średnia wartość rezystancji względnych dla czujników po oczyszczeniu 0,7325, po przeliczeniu otrzymuję się 263,4 jednostek zapachowych. Sprawność filtra z włóknami FIBAN K-1 wyniosła 41,0%. Powyższe wyniki pokrywają się z wynikami badań sprawności filtracji za pomocą olfaktometrii dynamicznej.

7 47 Dla zakresu prędkości filtracji 0,01 0,05 m/s sprawność mieściła się w granicach od 30 do 50%. WNIOSKI Przedstawiona metoda pomiaru wieloczujnikowym miernikiem może być uzupełnieniem do olfaktometrycznych metod badania skuteczności filtracji powietrza z jonitami włóknistymi. Skuteczność oczyszczania zależy od wielu parametrów takich jak m.in.: stopnia zanieczyszczenia, temperatury i wilgotności, czy też czasu pracy pomiędzy regeneracją jonitu. Wzrost prędkości przepływającego zanieczyszczonego strumienia przez jonit z 0,01 do 0,05 m/s powoduje obniżenie sprawności filtracji η z 52,1% do 41,0%. Powyższa instalacja pomiarowa pozwala na bieżąco oceniać skuteczność dezodoryzacji dla różnych parametrów oczyszczania i dobrać ich optymalne wartości. Wadą zastosowanego systemu jest konieczność kalibracji miernika dla każdego odoranta lub mieszaniny odorantów, które są obecne w filtrowanym powietrzu. Należy sobie również zdawać sprawę, że wynik otrzymywany dzięki systemu jest raczej orientacyjny, dlatego powinno się regularnie sprawdzać wyniki przy pomocy zespołu osób oceniających na olfaktometrze dynamicznym. Udoskonaleniu również wymaga interpretacja wyników otrzymywanych z matrycy czujników. MĄCZKA I., POLUS Z., Badania nad uzyskaniem optymalnych struktur włókninowych z jonitów włóknistych. Prace Instytutu Włókiennictwa R 56, 79-90, Łódź PEARCE T.C., SCHIFFMAN S.S., NAGLE H.T., GARDNER J.W., Handbook of machine olfaction, Wiley-Vch Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim, PN-EN 13725:2007 Jakość powietrza - Oznaczanie stężenia zapachowego metodą olfaktometrii dynamicznej. SZCZUREK A., Pomiary lotnych związków organicznych rezystancyjnymi czujnikami gazów, Oficyna wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław, SOLDATOV V.S., SHUNKEVICH A.A., ELINSON I.S, IRAUSHEK H., Chemically active textile materials as efficient means for water purification, Desalination vol 124, , SOLDATOV V. S., POLUS Z., PAWŁOWSKA M., MĄCZKA I., SHUNKEVICH A., KASANDROVICH E., POLIKARPOV A., A strong acid nonwoven filtering medium for deep air purification, Fibres&Textiles, vol. 12, No 4 (48) INFORMACJA Praca wykonana w ramach projektu badawczego Nowe metody i technologie dezodoryzacji w produkcji przemysłowej, rolnej i gospodarce komunalnej (PBZ-MEiN- 5/2/2006). LITERATURA JAMES D., SCOTT S.M., ALI Z., O HARE W.T., Chemical Sensors for Electronic Nose Systems, Microchim 2005, 149, KOŚMIDER J., MAZUR-CHRZANOWSKA B., WYSZYŃSKI B., Odory, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2002.

... ...J CD CD. N "f"'" Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09

... ...J CD CD. N f' Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)212766 (13) 81 (21) Numer zgłoszenia 385072 (51) Int.CI 801D 53/04 (2006.01) C01C 1/12 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 5 sierpnia 2014 r. Nazwa i adres AB 1134 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION

ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION Henryk Wasąg Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Lubelska,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Katedra Elektroniki

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Katedra Elektroniki AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Katedra Elektroniki Laboratorium Techniki Sensorowej Ćwiczenie nr 4 Półprzewodnikowe czujniki gazów OPIS STANOWISKA

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Opracowanie wyników porównania międzyoratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Wstęp W dniach 16.06.2008 17.06.2008 roku przeprowadzone zostało porównanie międzyoratoryjne

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 () L.p. Badany obiekt 1 Gazy odlotowe E) 2 Gazy odlotowe E) 3 Gazy odlotowe E) 4 Gazy odlotowe E) 5 Gazy odlotowe E) 6 Gazy odlotowe E) Oznaczany składnik lub parametr pyłu

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

POMIARY WILGOTNOŚCI POWIETRZA

POMIARY WILGOTNOŚCI POWIETRZA Politechnika Lubelska i Napędów Lotniczych Instrukcja laboratoryjna POMIARY WILGOTNOŚCI POWIETRZA Pomiary wilgotności /. Pomiar wilgotności powietrza psychrometrem Augusta 1. 2. 3. Rys. 1. Psychrometr

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Monika KWOKA, Jacek SZUBER Instytut Elektroniki Politechnika Śląska Gliwice PLAN PREZENTACJI 1. Podsumowanie dotychczasowych prac:

Bardziej szczegółowo

SKRUBERY. Program Odor Stop

SKRUBERY. Program Odor Stop Program Odor Stop SKRUBERY PROGRAM ODOR STOP Firma oferuje różne technologie w celu zmniejszenia uciążliwości zapachowej. Firma specjalizuje się w stosowaniu takich technologii jak: bariery antyodorowe,

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO oczyszczanie, ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK** BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

ANALIZA POWIETRZA WEWNĄTRZ SAMOCHODU POD KĄTEM ZANIECZYSZCZEŃ ZAPACHOWYCH I ORGANICZNYCH

ANALIZA POWIETRZA WEWNĄTRZ SAMOCHODU POD KĄTEM ZANIECZYSZCZEŃ ZAPACHOWYCH I ORGANICZNYCH ANALIZA POWIETRZA WEWNĄTRZ SAMOCHODU POD KĄTEM ZANIECZYSZCZEŃ ZAPACHOWYCH I ORGANICZNYCH Izabela SÓWKA 1, Anna JANICKA 2, Maria SKRĘTOWICZ 1, Urszula KITA 1, Maciej ZAWIŚLAK 2 1 Wydział Inżynierii Środowiska,

Bardziej szczegółowo

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI Wymagania dotyczące środków ochrony indywidualnej dla ludności cywilnej, przeznaczonych do stosowania podczas ewakuacji ze stref skaŝonych chemicznie i biologicznie mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna

Bardziej szczegółowo

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice)

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Bałtyckie Forum Biogazu 17 18 wrzesień 2012 PODSTAWOWY SKŁAD BIOGAZU Dopuszczalna zawartość

Bardziej szczegółowo

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Pomiary przemysłowe Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Efekty kształcenia: Ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę z zakresu metod pomiarów wielkości fizycznych w przemyśle. Zna

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Marcin Polkowski (251328) 19 kwietnia 2007 r. Spis treści 1 Cel ćwiczenia 2 2 Opis ćwiczenia 2 3 Wykonane pomiary 3 3.1 Dioda krzemowa...............................................

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ VIII-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Instrukcja ćwiczenia nr 8. EW 1 8 EW WYZNACZENIE ZAKRESU PRACY I

Bardziej szczegółowo

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej OTRZYMYWANIE PALIWA GAZOWEGO NA DRODZE ZGAZOWANIA OSADÓW ŚCIEKOWYCH Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej Dlaczego termiczne przekształcanie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE WYDZIAŁ INŻYNIERII METALI I INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ KATEDRA TECHNIKI CIEPLNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH:

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH

METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH Krzysztof Nalepa, Maciej Neugebauer, Piotr Sołowiej Katedra Elektrotechniki i Energetyki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM METROLOGII

LABORATORIUM METROLOGII LABORATORIUM METROLOGII POMIARY TEMPERATURY NAGRZEWANEGO WSADU Cel ćwiczenia: zapoznanie z metodyką pomiarów temperatury nagrzewanego wsadu stalowego 1 POJĘCIE TEMPERATURY Z definicji, która jest oparta

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 12 lipca 2012 r. Nazwa i adres AB 799 INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 28 stycznia 2015 r. Nazwa i adres OPA-ROW

Bardziej szczegółowo

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej Jolanta Brzęczkowska Misja laboratorium Centralne Laboratorium Pomiarowo-Badawcze pełni w sposób profesjonalny, niezależny,

Bardziej szczegółowo

Analizator spalin Wöhler A 400 ihc z sondą na przewodzie 1,7 m - z drukarką i sondą temp.

Analizator spalin Wöhler A 400 ihc z sondą na przewodzie 1,7 m - z drukarką i sondą temp. 92.0 Analizator spalin Wöhler A 400 ihc z sondą na przewodzie 1,7 m - z drukarką i sondą temp. Najnowszy analizator spalin firmy Wöhler z sondą na przewodzie 1,7m, z kolorowym wyświetlaczem i menu w języku

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA ZGODNOŚCI

DEKLARACJA ZGODNOŚCI NETBOX POLSKA Sp. z o.o. S.K.A. Czachorowo 54, 63800 Gostyń Tel. +48 65 575 17 15 Fax. +48 65 575 19 93 email: netbox@netbox.com.pl www.netbox.com.pl Przedmiot deklaracji: Opakowania kartonowe z nadrukiem

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej.

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Marcin Panowski Politechnika Częstochowska Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Wstęp W pracy przedstawiono analizę termodynamicznych konsekwencji wpływu wstępnego podsuszania

Bardziej szczegółowo

Elektrody do powietrza do wilgotnościomierzy prod. Gann

Elektrody do powietrza do wilgotnościomierzy prod. Gann Wilgotnościomierze - Gann Elektrody do powietrza Elektrody do pomiaru temperatury i wilgotności powietrza Elektrody aktywne serii RF-T i RH-T przeznaczone są do pomiaru temperatury i wilgotności powietrza.

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MODELU REFERENCYJNEGO ORAZ TECHNIK GEOSTATYSTYCZNYCH DO MODELOWANIA ROZPRZESTRZENIANIA ODORÓW

ZASTOSOWANIE MODELU REFERENCYJNEGO ORAZ TECHNIK GEOSTATYSTYCZNYCH DO MODELOWANIA ROZPRZESTRZENIANIA ODORÓW ZASTOSOWANIE MODELU REFERENCYJNEGO ORAZ TECHNIK GEOSTATYSTYCZNYCH DO MODELOWANIA ROZPRZESTRZENIANIA ODORÓW Izabela SÓWKA, Maria SKRĘTOWICZ, JERZY ZWOŹDZIAK, PIOTR SOBCZYŃSKI Wydział Inżynierii Środowiska,

Bardziej szczegółowo

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW Konferencja Alternatywne technologie unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów 7 październik 2010r. 1 Prawo Podstawowym aktem prawnym regulującym

Bardziej szczegółowo

KATALOG. Odpylacze koncentratory pyłów typu OKZ. ZAMER Zdzisław Żuromski Sp.K.

KATALOG. Odpylacze koncentratory pyłów typu OKZ. ZAMER Zdzisław Żuromski Sp.K. KATALOG Odpylacze koncentratory pyłów typu OKZ ZAMER Zdzisław Żuromski Sp.K. Kraszewo 44 11-100 Lidzbark Warmiński tel/fax (0 89) 766 16 15, 766 16 75, kom. 0601 448 168 e-mail: zamer@pro.onet.pl www.zamer.pl

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH Temat: Badanie cyklonu ZAKŁAD APARATURY PRZEMYSŁOWEJ POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BMiP 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II opracowała dr inż. Dorota Jermakowicz-Bartkowiak Wymiana jonowa w podstawowych procesach technologicznych

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk LABORATORIUM EKSPERTYZ RADIOMETRYCZNYCH Radzikowskiego 152, 31-342 KRAKÓW tel.: 12 66 28 332 mob.:517 904 204 fax: 12 66 28

Bardziej szczegółowo

Grupa: Zespół: wykonał: 1 Mariusz Kozakowski Data: 3/11/2013 111B. Podpis prowadzącego:

Grupa: Zespół: wykonał: 1 Mariusz Kozakowski Data: 3/11/2013 111B. Podpis prowadzącego: Sprawozdanie z laboratorium elektroniki w Zakładzie Systemów i Sieci Komputerowych Temat ćwiczenia: Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa Sprawozdanie Rok: Grupa: Zespół:

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja filtrów powietrza

Klasyfikacja filtrów powietrza W celu zmniejszenia ilości zanieczyszczeń napływających wraz z powietrzem atmosferycznym do pomieszczeń poprzez instalacje klimatyzacyjne, projektuje się, zależnie od wymagań dotyczących czystości powietrza

Bardziej szczegółowo

Badanie kabli wysokiego napięcia

Badanie kabli wysokiego napięcia Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i TWN 20-618 Lublin, ul. Nadbystrzycka 38A www.kueitwn.pollub.pl LABORATORIUM TECHNIKI WYSOKICH NAPIĘĆ Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Aparatura pomiarowa do badań środowiska pracy

Aparatura pomiarowa do badań środowiska pracy Aparatura pomiarowa do badań środowiska pracy miernik mikroklimatu BABUC/A pomiary mikroklimatu miernik drgań mechanicznych typ 4447 pomiary drgań luksomierz L-100 pomiary oświetlenia miernik MULTIGAS

Bardziej szczegółowo

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań Anna Chlebowska-Styś Wydział Monitoringu Środowiska Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska. 2. Podstawy prawne monitoringu powietrza w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym?

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym? Domowe urządzenia elektryczne są często łączone równolegle, dzięki temu każde tworzy osobny obwód z tym samym źródłem napięcia. Na podstawie poszczególnych rezystancji, można przewidzieć całkowite natężenie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WASZAWE WYDZAŁ.. LABOATOUM FZYCZNE Ćwiczenie Nr 10 Temat: POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ. PAWO OHMA Warszawa 2009 Prawo Ohma POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ Uporządkowany ruch elektronów nazywa się

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012 POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych Raport 326/2012 WDROŻENIE WYNIKÓW BADAŃ WYTRZYMAŁOŚCI BETONU NA ŚCISKANIE ORAZ GŁĘBOKOŚCI

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Jak żyć ekologicznie?

Tytuł projektu: Jak żyć ekologicznie? Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Jak żyć ekologicznie? Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające

Bardziej szczegółowo

Klimawent: Odpylacze cyklonowe Storm w instalacjach odciągów miejscowych

Klimawent: Odpylacze cyklonowe Storm w instalacjach odciągów miejscowych Klimawent: Odpylacze cyklonowe Storm w instalacjach odciągów miejscowych W artykule przedstawione zostały możliwości zastosowania odpylaczy cyklonowych Storm: w systemach instalacyjnych wentylacji wyciągowej

Bardziej szczegółowo

1. Szczelność powietrzna budynku

1. Szczelność powietrzna budynku 1. Szczelność powietrzna budynku Wymagania prawne, pomiary Nadmierna infiltracja powietrza do budynku powoduje: Straty energetyczne Przenikanie wilgoci do przegród budynku. Wilgoć niszczy materiały konstrukcyjne

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM ścieki przemysłowe, złoże biologiczne Katarzyna RUCKA, Małgorzata BALBIERZ* OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM Przedstawiono wyniki laboratoryjnych badań

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Spis treści Przedmowa 1. Woda w przyrodzie 1.1. Wprowadzenie 1.2. Fizyczne właściwości wody 1.3. Ogólna charakterystyka roztworów wodnych 1.3.1. Roztwory

Bardziej szczegółowo

In vitro gdzie i jak? Sławomir Wołczyński Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersytet Medyczny w Białymstoku

In vitro gdzie i jak? Sławomir Wołczyński Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersytet Medyczny w Białymstoku In vitro gdzie i jak? Sławomir Wołczyński Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Gdzie? Leczenie niepłodności metodami rozrodu wspomaganego medycznie powinno

Bardziej szczegółowo

HIGROSTAT PRZEMYSŁOWY

HIGROSTAT PRZEMYSŁOWY MR - elektronika Instrukcja obsługi HIGROSTAT PRZEMYSŁOWY Regulator Wilgotności SH-12 MR-elektronika Warszawa 2013 MR-elektronika 01-908 Warszawa 118 skr. 38, ul. Wólczyńska 57 tel. /fax 22 834-94-77,

Bardziej szczegółowo

Opracował: Marcin Bąk

Opracował: Marcin Bąk PROEKOLOGICZNE TECHNIKI SPALANIA PALIW W ASPEKCIE OCHRONY POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO Opracował: Marcin Bąk Spalanie paliw... Przy produkcji energii elektrycznej oraz wtransporcie do atmosfery uwalnia się

Bardziej szczegółowo

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Ciepło spalania Q s jest to ilość ciepła otrzymana przy spalaniu całkowitym i zupełnym jednostki paliwa wagowej lub objętościowej, gdy produkty

Bardziej szczegółowo

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO Ć w i c z e n i e POMIAY W OBWODACH PĄDU STAŁEGO. Wiadomości ogólne.. Obwód elektryczny Obwód elektryczny jest to układ odpowiednio połączonych elementów przewodzących prąd i źródeł energii elektrycznej.

Bardziej szczegółowo

PRZETWORNIK TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI TYPU P18L

PRZETWORNIK TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI TYPU P18L PRZETWORNIK TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI TYPU P18L ZASILANY Z PĘTLI PRĄDOWEJ INSTRUKCJA OBS UGI Spis treści 1. Zastosowanie... 5 2. Bezpieczeństwo użytkowania... 5 3. Instalacja... 5 3.1. Montaż... 5 3.2.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW GRADIENTU TEMPERATURY NA WSPÓŁCZYNNIK PRZEWODZENIA CIEPŁA

WPŁYW GRADIENTU TEMPERATURY NA WSPÓŁCZYNNIK PRZEWODZENIA CIEPŁA ROCZNIKI INŻYNIERII BUDOWLANEJ ZESZYT 10/2010 Komisja Inżynierii Budowlanej Oddział Polskiej Akademii Nauk w Katowicach WPŁYW GRADIENTU TEMPERATURY NA WSPÓŁCZYNNIK PRZEWODZENIA CIEPŁA Andrzej MARYNOWICZ

Bardziej szczegółowo

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER Andrzej PUSZ, Łukasz WIERZBICKI, Krzysztof PAWLIK Politechnika Śląska Instytut Materiałów InŜynierskich i Biomedycznych E-mail: lukasz.wierzbicki@polsl.pl BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Kombinowana sonda KS 1 Czujnik ZrO2 do bezpośredniego wyznaczania zawartości frakcji palnych (CO/H2 ) w spalinach

Kombinowana sonda KS 1 Czujnik ZrO2 do bezpośredniego wyznaczania zawartości frakcji palnych (CO/H2 ) w spalinach APAREX Sp. z o.o. 1/5 OFERTA SPRZĘTU DO OPTYMALIZACJI PROCESU SPALANIA W KOTŁACH WĘGLOWYCH, OLEJOWYCH I GAZOWYCH ZGODNIE Z AKTUALNĄ WIEDZĄ, POWSZECHNIE PRZYJĘTO, ŻE POMIAR ZAWARTOŚCI W SPALINACH O2 I CO,

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: RBM-2-107-SE-s Punkty ECTS: 4. Poziom studiów: Studia II stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: RBM-2-107-SE-s Punkty ECTS: 4. Poziom studiów: Studia II stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Nazwa modułu: Inżynieria oczyszczania wody Rok akademicki: 2015/2016 Kod: RBM-2-107-SE-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Inżynierii Mechanicznej i Robotyki Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Specjalność: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYK STATYCZNYCH PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH

WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYK STATYCZNYCH PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych P o l i t e c h n i k a P o z n ańska ul. Jana Pawła II 4 60-96 POZNAŃ (budynek Centrum Mechatroniki, Biomechaniki i Nanoinżynierii) www.zmisp.mt.put.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru

Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru Instrukcja System ogniw paliwowych typu PEM, opr. M. Michalski, J. Długosz; Wrocław 2014-12-03, str. 1 Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru System ogniw paliwowych typu PEM Instrukcja System

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIUM TEMAT: STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z podstawami wdrażania i stosowania metod

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja potwierdzenie parametrów metody do zamierzonego jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I. Grupa. Nr ćwicz.

Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I. Grupa. Nr ćwicz. Laboratorium Metrologii I Politechnika zeszowska akład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I Mostki niezrównoważone prądu stałego I Grupa Nr ćwicz. 12 1... kierownik 2... 3... 4...

Bardziej szczegółowo

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux Wykaz urządzeń Lp Nazwa urządzenia 1 Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0 200/2000/20000/ 200000 lux 2 Komora klimatyczna Komora jest przeznaczona do badania oporu

Bardziej szczegółowo

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Walidacja metod badań zasady postępowania w LOTOS Lab 1. Metody badań stosowane w LOTOS Lab należą do następujących grup: 1.1. Metody zgodne z uznanymi normami

Bardziej szczegółowo

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania

Bardziej szczegółowo

REKUPERATORY BEZKANAŁOWE

REKUPERATORY BEZKANAŁOWE TANIA WENTYLACJA Z ODZYSKIEM CIEPŁA REKUPERATORY BEZKANAŁOWE Inwestorzy coraz częściej zdają sobie sprawę, że koniecznością staje się wyposażanie budynków w urządzenia wentylujące i odzyskujące ciepło.

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Mierniki cyfrowe"

Ćwiczenie: Mierniki cyfrowe Ćwiczenie: "Mierniki cyfrowe" Opracowane w ramach projektu: "Informatyka mój sposób na poznanie i opisanie świata realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia: Próbkowanie

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski

Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski BEZPRZEWODOWE SIECI MONITORINGU Z RADIOIZOTOPOWYMI CZUJNIKAMI ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2004G Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski Instytut Chemii i Techniki Jądrowej a_jakowiuk@ichtj.waw.pl

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo

Referat konferencyjny: Efektywność energetyczna 2009, Kraków 21-23 IX 2009 Druk w: Prace Instytutu Nafty i Gazu; nr 162, 2009, s.

Referat konferencyjny: Efektywność energetyczna 2009, Kraków 21-23 IX 2009 Druk w: Prace Instytutu Nafty i Gazu; nr 162, 2009, s. Zastosowanie plazmotronu wnękowego do zapłonu muflowego palnika pyłowego Przemysław KOBEL, Włodzimierz KORDYLEWSKI, Tadeusz MĄCZKA Politechnika Wrocławska, Instytut Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia jest wykonanie usług: WYKONANIE POMIARÓW ZANIECZYSZCZEŃ WÓD OPADOWYCH I ROZTOPOWYCH Z DRÓG KRAJOWYCH NA TERENIE WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE POWIETRZE W POLSKICH AGLOMERACJACH? WYBRANEASPEKTYJAKOŚCI POWIETRZA WMIASTACH Artur Jerzy BADYDA 2 Problemy jakości powietrza PROBLEMYJAKOŚCIPOWIETRZA ozanieczyszczenie powietrza

Bardziej szczegółowo

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku i/lub siarkowodoru Te problemy często występują razem.

Bardziej szczegółowo

11. Elektrownia na świeczkę

11. Elektrownia na świeczkę 11. Elektrownia na świeczkę Drużyna: Supernova Autorzy: Aleksander Sil, Wojciech Fabjańczuk 1. Treść zadania Zaprojektuj urządzenie przetwarzające ciepło płomienia świecy na energię elektryczną. Zbadaj,

Bardziej szczegółowo

BADANIE WYŁĄCZNIKA RÓŻNICOWOPRĄDOWEGO

BADANIE WYŁĄCZNIKA RÓŻNICOWOPRĄDOWEGO PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie SERIA: Edukacja Techniczna i Informatyczna 2010 z. V M. Drabik, A. Roman Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie BADANIE WYŁĄCZNIKA RÓŻNICOWOPRĄDOWEGO

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1169 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 13 stycznia 2015 r. Nazwa i adres AB 1169

Bardziej szczegółowo

Przewód wydatkujący po drodze

Przewód wydatkujący po drodze Przewód wydatkujący po drodze Współczesne wodociągi, występujące w postaci mniej lub bardziej złożonych systemów obiektów służą do udostępniania wody o pożądanej jakości i w oczekiwanej ilości. Poszczególne

Bardziej szczegółowo

Geoportal monitoringu środowiska województwa lubelskiego, jako forma informowania społeczeństwa o stanie środowiska w województwie

Geoportal monitoringu środowiska województwa lubelskiego, jako forma informowania społeczeństwa o stanie środowiska w województwie Geoportal monitoringu środowiska województwa lubelskiego, jako forma informowania społeczeństwa o stanie środowiska w województwie WIOŚ LUBLIN Joanna Śluz Łukasz Prażmo Państwowy Monitoring Środowiska

Bardziej szczegółowo

ORZECZENIE Nr ZT/281/10

ORZECZENIE Nr ZT/281/10 INSTYTUT SPAWALNICTWA 44-101, ul. Bł. Czesława 16/18 tel. 032 2310011, fax 032 2314652, www.is.gliwice.pl Zakład Technologii Spawalniczych ORZECZENIE Nr ZT/281/10 Badanie i rejestracja procesu spawania/napawania

Bardziej szczegółowo

Troska o powietrze atmosferyczne

Troska o powietrze atmosferyczne Troska o powietrze atmosferyczne Stacja monitoringu PKN ORLEN S.A. Płock Gimnazjum nr 5 Płock, 2014 ORLEN. NAPĘDZAMY PRZYSZŁOŚĆ. AGENDA 1. PKN ORLEN a środowisko 2. Monitoring powietrza atmosferycznego

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH I DZIAŁ KONTROLI JAKOŚCI WYKAZ CZYNNOŚCI Cena netto (PLN) Analiza kwasu siarkowego Przygotowanie próby, rejestracja, uśrednianie, wyrównanie temperatury 9,00 Oznaczenie zawartości

Bardziej szczegółowo

Zespoły przygotowania powietrza

Zespoły przygotowania powietrza Zespoły przygotowania powietrza www.rectus.pl W katalogu tym znajdziesz: -- reduktory ciśnienia -- filtry powietrza -- filtroreduktory -- dozowniki oleju -- akcesoria dodatkowe OFR - filtroreduktor powietrza

Bardziej szczegółowo

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne.

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne. Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury Niemiecka firma Micro-Epsilon, której WObit jest wyłącznym przedstawicielem w Polsce, uzupełniła swoją ofertę sensorów o czujniki podczerwieni

Bardziej szczegółowo