PRAGMATYCZNE ASPEKTY JĘZYKOWEGO OBRAZU ŚWIATA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRAGMATYCZNE ASPEKTY JĘZYKOWEGO OBRAZU ŚWIATA"

Transkrypt

1 Język. Komunikacja. Wiedza. Mińsk: Prawo i ekonomika, S PRAGMATYCZNE ASPEKTY JĘZYKOWEGO OBRAZU ŚWIATA 1. Pragmatyczne aspekty konceptualizacji: problem podmiotu Kiedy R. T. Bell (1976) pisze o dualizmie języka: z jednej strony, jest on systemem znakowym wysokiego stopnia strukturalizacji, ogólnym dla wszystkich jednostek wspólnoty kulturowej, z drugiej zaś strony, wyraźnie jest skłonny do kaprysów idiosynkrazji, nie odkrywamy tu zasadniczo nowej koncepcji z takiej, dwuprzestrzennej natury języka zdawali sobie sprawę także strukturaliści (Saussure 1990, 50)). Novum socjologii języka i socjolingwistyki natomiast polega na tym, że przyjęła ona tezę, iż nie tylko system języka (ujęty głównie w aspekcie synchronicznym), ale także jego użycie (performance) może i musi być obiektem społecznie relewantnej lingwistyki, jak pisał W. Labov w latach 60. XX w. (1966, 14). Socjolingwistyka zajęła się głównie odmiennością w aspekcie formalnym języka w tym zakresie zostały wyodrębnione poziomy i typy wariantów językowych. Jest jednak oczywiste, że w zależności od sytuacji użycia języka zmienia się nie tylko forma, ale także treść znaków językowych, zakodowany w nich sposób konceptualizacji obiektów i stanów rzeczy. Nawiązując do szeroko znanej socjologicznej teorii języka V. N. Vološinova (1995, 282 i n.), T. M. Dridze pisze, że nosiciele języka, tworząc i odbierając nowe teksty, za każdym razem przetwarzają znaczenia językowe, dodając do semantyki języka nowe treści pragmatycz-

2 320 Aleksander Kiklewicz ne (1980, 124 i n.; por. pojęcie sensu naddanego w gramatyce komunikacyjnej A. Awdiejewa 2004, 15). Zjawisko to Dridze określa jako pokonanie stałych form języka. Podobnie jak system formalny języka, jego system semantyczny (który dla wielu współczesnych językoznawców kojarzy się z pojęciem językowego obrazu świata ) ma charakter idiosynkratyczny, tzn. w określonym stopniu motywowany jest relewantnym kontekstem społecznym. Rozważmy w związku z tym następujący dowcip: Szeregowy pyta sierżanta: Czy prawda, że krokodyle latają? Kto powiedział Panu tę bzdurę? Pułkownik Walkinson powiedział, że latają... Czy pułkownik osobiście powiedział to Panu? Tak. No, widzi Pan w zasadzie to one latają, tylko bardzo nisko... W tym przypadku występują trzy rodzaje konceptualizacji tego samego obiektu. Po pierwsze, szeregowy uważa, że z tego co powiedział pułkownik, wynika że krokodyle latają, czyli, innymi słowy, szeregowy przypuszcza (ale nie jest tego pewien), że pułkownik uważa, iż krokodyle latają. Po drugie, żołnierz wątpi, czy naprawdę krokodyle latają. Po trzecie, sierżant wie, że krokodyle nie latają, ale skłonny jest podzielić opinię pułkownika, że krokodyle latają. W semantyce epistemicznej (opartej na logice modalnej i intensjonalnej) wartość logiczną zdania określa się przy uwzględnieniu odniesienia przedmiotowego znaku, ale również sposobu, w jaki jest ono (odniesienie. A. K.) nam dane (Hintikka 1992, 131 i n.) czyli przy uwzględnieniu nastawień propozycjonalnych, takich jak wiedzieć, pamiętać, wierzyć, wątpić itd. Tak więc prawdziwość wyrażenia Krokodyle latają można określić jedynie na tle nastawień propozycjonalnych:

3 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 321 Prawda, że szeregowy uważa, że pułkownik uważa, że krokodyle latają Prawda, że szeregowy wątpi, że krokodyle latają Nieprawda, że sierżant uważa, że krokodyle latają; prawda, że sierżant gotów zgodzić się z pułkownikiem, że krokodyle latają W odniesieniu do semantyki kognitywnej oznacza to, że w eksplikacjach semantycznych nie mogą być pominięte socjolingwistyczne parametry wyrażeń językowych, a zwłaszcza najważniejszy spośród nich podmiot sytuacji komunikacyjnej. Podmiotu nie można usunąć w tym sensie, że nie można lekceważyć społecznie odmiennych rodzajów konceptualizacji świata (a w istocie rzeczy w terminologii semantyki intensjonalnej możliwych światów, jako że rzeczywistość także jest płynna ). Rozważmy kilka przykładów konceptualizacji, opartych na stereotypach genderowych. Gazeta Olsztyńska ( ) przytacza wypowiedź Donalda Tuska, lidera PO, o ostatnich dniach negocjacji z PiS na temat koalicji : W swojej młodości nie miałem tylu spotkań z żadną dziewczyną, jak w ostatnim czasie z liderami PiS. Tamte randki były jednak bardziej skuteczne. Występuje tu typowo męska konceptualizacja kobiety/dziewczyny jako obiektu seksualnego, wobec którego prawdziwy mężczyzna musi być skuteczny (temat dziewczyna pojawia się na tle tematu PiS, czyli przeciwnika politycznego, którego trze-

4 322 Aleksander Kiklewicz ba pokonać). Podmiotem komunikacyjnym i podmiotem konceptualizacji jest w tym przypadku osoba, która poniosła klęskę, a mianowicie Donald Tusk, niedoszły prezydent RP. W jego zachowaniu komunikacyjnym dominują afekt i sugestia stosując zakodowaną w presupozycji tekstu, wręcz irracjonalną zasadę argumentacji, którą potocznie określa się jako Idź piernik do wiatraka, Tusk powołuje się na swoją donżuańska młodość. Dość oczywisty jest zatem podtekst jego wypowiedzi: Przegrałem wybory, ale jestem dobrym kochankiem. Wątpliwe, żeby w podobnej sytuacji kobieta polityk posłużyła się argumentem randki, choć nie wyklucza to faktu, że kobiece konceptualizacje mężczyzn także mają charakter subiektywny, odzwierciedlający przyjętą w określonej subkulturze hierarchię wartości. Por. ironiczne teksty zamieszczone na witrynie internetowej niemieckich feministek: Was ist der unsensibelste Teil am Penis? (Jaka jest najmniej wrażliwa część penisa) Der Mann (Mężczyzna). Die Idealmasse eines Mannes: Linkes Bein mittleres Bein rechtes Bein (Idealne rozmiary mężczyzny: Lewa nowa, środkowa noga, prawa noga). Woran erkennt man, dass ein Mann sexuell erregt ist? Er atmet! (Po czym można poznać, że mężczyzna jest seksualnie podniecony? Zaczyna oddychać). Was muss eine Frau ausziehen, um einen Mann ins Bett zu bekommen? Den Stecker des Fernsehers. (Co musi zdjąć/wyciągnąć kobieta, żeby zachęcić mężczyznę do łóżka? Przewód telewizora). Warum haben Männer ein Gen mehr als ein Pferd? Damit sie samstags beim Autowaschen nicht aus dem Eimer saufen! (Dlaczego mężczyźni mają o jeden gen więcej niż konie? Aby w soboty, zwiedzając automyjnię nie żłopać z wiadra).

5 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 323 Warum mögen Männer Blondinenwitze? Weil sie diese verstehen. (Dlaczego mężczyźni opowiadają kawały o blondynkach? Bo tylko takie rozumieją). Was ist der Unterschied zwischen Chappi und einem Mann? In Chappi ist mehr Hirn (Jaka jest różnica między Chappi a mężczyzną? Chappi zawiera więcej mózgu). Dla wszystkich przytoczonych powyżej wypowiedzi ogólna jest semantyka negatywnej oceny, w szczególności dotyczącej sfery intelektualnej obiektu konceptualizacji domeny MĘŻCZYZNA. Oceny tej jednak nie można generalizować (czyli nie można przyporządkować jej niemieckiemu językowemu obrazowi świata), ponieważ jest ona nie tyle cechą obiektu (MĘŻCZYZNA), co podmiotu konceptualizacji (kobiety należące do subkultury ruchu feministycznego w Niemczech), a także cechą określonego typu dyskursu ironiczno-dyskusyjnego. Wskazuje to na słuszność twierdzenia T. M. Dridze: Każdy człowiek odbiera wszystkie przedmioty działalności ludzi, jak również wszystkie słowa języka jak gdyby przez pryzmat osobistej (nie zaś społecznej) korzyści (1980, 170). W związku z tym warto przypomnieć również stanowisko prekursora pragmatyzmu funkcjonalnego, amerykańskiego psychologa W. Jamesa, który pisał, że nazwy bardziej charakteryzują ludzi niż rzeczy (1981, 15). Zgodnie z kognitywistyczną teorią profilowania konceptualizacja inwariantnej sytuacji referencyjnej (konstrukcja sceny czy też uszczegółowienie schematu) zależy od sytuacji komunikacyjnej, w szczególności od umiejscowienia adresata w punkcie wyjściowym lub w punkcie docelowym, por. (przykład z: Tabakowska 2001, 64): Jutro wylatuję do Paryża. Jutro przylatuję do Paryża.

6 324 Aleksander Kiklewicz Pierwsze zdanie jest bardziej stosowne w sytuacji, kiedy adresat nie znajduje się w Paryżu np. ktoś zwraca się do znajomego w Warszawie: Jutro wylatuję do Paryża czy nie możesz zawieźć mnie na lotnisko??? Jutro przylatuję do Paryża czy nie możesz zawieźć mnie na lotnisko? Zdanie Jutro przylatuję do Paryża, odwrotnie, byłoby bardziej stosowne w sytuacji komunikacyjnej, w której adresat znajduje się w Paryżu i np. nadawca przekazuje mu informację telefonicznie: Jutro przylatuję do Paryża czy nie możesz mnie spotkać na lotnisku?? Jutro wylatuję do Paryża czy nie możesz mnie spotkać na lotnisku? Por. inny charakterystyczny przykład odmiennej konceptualizacji tego samego zjawiska w zależności od adresata potencjalnego czytelnika tekstów prasowych: Weekendowe wydanie wychodzącej w Bydgoszczy Gazety Pomorskiej ukazało się w wersjach dla kobiet GP dla Ewy i mężczyzn GP dla Adama. Część wiadomości jest identyczna w obu wydaniach, niektóre zaś różnią się tytułami. Materiał o skupowaniu przez firmy cukru w związku z przewidywaną podwyżką cen po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej raz zatytułowano Słodki interes, a drugim razem Bimber też zdrożeje ( Przegląd ). Na charakter konceptualizacji obiektów i stanów rzeczy wpływa nie tylko kategoria podmiotu komunikacyjnego (nadawcy, odbiorcy), ale także gatunek aktu mowy. To samo wydarzenie, np. mecz piłkarski, zostanie na różne sposoby zobrazowane w reportażu telewizyjnym lub radiowym, we wzmiance prasowej lub w felietonie. 2. Komunikacyjna parametryzacja językowego obrazu świata Uwzględniając zmienny zarówno w aspekcie diachronicznym, jak i w aspekcie synchronicznym charakter konceptualizacji świata, tzn. zmienny charakter semantyki językowej, A. D. Šmelev

7 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 325 (2002, 12 i n.) wyraźnie wypowiada się przeciwko zastosowaniu w badaniach nad językowym obrazem świata wypowiedzi i tekstów zawierających otwartą manifestację punktów widzenia, np. takich, jak znane rosyjskie powiedzenie (autorstwa poety XIX wieku F. I. Tjutčeva): Умом Россию не понять = Rosji nie można zrozumieć w sposób racjonalny. Wyeksponowanie językowego obrazu świata, według Šmeleva, musi się opierać jedynie na treściach, które mają charakter nieasertoryczny, tzn. należą do presupozycji i konotacji (implikacji) wyrażeń językowych w podobnym duchu A. Awdiejew (1999, 47) pisze o standardach semantycznych : nie są one stosowane w normalnym procesie wymiany komunikacyjnej. Jak pisze Šmelev: [...] Szczególnie znaczące są nietrywialne konfiguracje semantyczne, dość częste w dyskursach potocznych [...] oraz należące do nieasertorycznej części wypowiedzi. Istotne nie jest, co twierdzą nosiciele języka, lecz to, co uważają za oczywiste, a więc to, na co nie zwracają specjalnej uwagi (2002, 13). Drugi, zasadniczo ważny aspekt badań nad językowym obrazem świata, jak podkreśla Šmelev, polega na tym, że teksty źródłowe muszą mieć charakter frekwencyjny i odtwarzalny przede wszystkim w komunikacji potocznej. Jest to niezbędny warunek wyeksplikowania treści (pojęć) precedensowych, tzn. kluczowych dla danej kultury narodowej (por. Krasnych 2003, 170 i n.). W polskim językoznawstwie stanowiska badaczy są podzielone: do jednej formacji należą ci, którzy uważają, że rekonstruowanie językowego obrazu świata możliwe jest nie tylko na podstawie tekstów potocznych i ogólnych, ale także stylu artystycznego (Święcicka 2005, 103). G. Habrajska (2000, 81) zalicza do tego nurtu badań J. Puzyninę, J. Bartmińskiego, R. Tokarskiego i in. Jak pisze M. Święcicka, po założenia teorii i metodologii językowego

8 326 Aleksander Kiklewicz obrazu świata jako narzędzia do opisu wizji świata, wyłaniającej się tak z tekstów prozatorskich, jak i poetyckich sięga coraz więcej badaczy (ibidem). Inny kierunek badań nad językowym obrazem świata ufundowany jest na założeniu, iż w treści tekstów artystycznych współistnieją elementy, charakterystyczne dla semantyki ogólnej, oraz takie, które właściwe są danemu autorowi lub danemu tekstowi (Grzegorczykowa 1986, 114; 1999, 45; Habrajska 2000, 82; Święcicka 2005, 103; Wojciechowska 2000, 37 i in.). Tak więc G. Habrajska pisze: Oparcie badań wyłącznie na analizach tekstu ma [...] wady. Przede wszystkim teksty nie są nigdy w pełni porównywalne, nawet przy ich monotematyczności. Brak w tekście pewnych elementów nic nam nie mówi o tym, czy były one autorowi tekstu znane i świadomie z nich zrezygnował, czy też w ogóle o nich nie wiedział. Teksty artystyczne zawsze nasycone są swoistą kreatywnością i indywidualizmem. Dla naszych badań JOS (językowego obrazu świata. A. K.) może to być równocześnie i wadą, i zaletą. Wadą bo nie pozwala na uogólnienia, a chcielibyśmy jednak mówić o utrwalonej w języku mądrości uniwersalnej [...] (ibidem). W poprzednim rozdziale zwracaliśmy uwagę na osobliwości obrazowania, charakterystyczne dla różnych gatunków tekstu. Np. w tekstach dowcipów występują rozmaite stereotypy, np. stereotyp Szkota jako skąpca lub stereotyp listonosza jako kochanka, np.: Szkot nadaje list na poczcie. Pracownica poczty zwraca mu uwagę: List jest za ciężki. Trzeba przykleić jeszcze jeden znaczek. Jeszcze jeden? Przecież wtedy list będzie jeszcze cięższy! Ojciec wraca z delegacji. Mały Jasio podchodzi do niego i mówi: Tato, jak dasz dziesięć złotych, to ci powiem, co pan listonosz mówił mamie, jak ciebie nie było. Ojciec bardzo zaintrygowany, wyciąga dychę z portfela i szybko daje synkowi: No, mów, synku, mów. Listonosz powiedział: Niech pani pokwituje odbiór listu...

9 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 327 Wątpliwe jest jednak, że takie stereotypy mają charakter ogólny, funkcjonują również poza granicami danego gatunku komunikacji (przeważnie) potocznej. Anna A. Zaliznjak zwraca uwagę na kolejny aspekt teorii językowego obrazu świata aktualny charakter eksplikacji semantycznych, które składają się na kulturowo relewantny system semantyczny języka. Przy tym Zaliznjak rozgranicza informacje, zakodowane w języku, i informacje, przekazywane za pomocą innych obiektów, przede wszystkim tekstów językowych: Do językowego obrazu świata należą [...] tylko te sensy, którą znajdują się w znaczeniach jednostek językowych; jeżeli między danymi lingwistycznymi a innymi danymi zachodzi sprzeczność semantyczna, należy ją potraktować jako potwierdzenie tego, że otrzymane wyniki badań są prawidłowe (2003, 85). Zasadniczo przyjmując takie stanowisko badawcze, zwracamy jednak uwagę na dwa zagadnienia problemowe: po pierwsze, system semantyczny języka, podobnie jak jego system formalny (p. wyżej), jest idiosynkratyczny tak w przestrzeni, jak i w czasie, a więc odmienne tekstowe wizje świata w pewnym stopniu odzwierciedlają także dynamiczną przyrodę języka. Po drugie, informacja zawarta w języku nieuchronnie współdziała z informacją zawartą w innych obiektach, w szczególności w tekstach, zatem wyobrażenie o czystej semantyce językowej, której nosiciele zupełnie wyrwani są z jakiegokolwiek kontekstu kulturowego, jest abstrakcją (która miałaby sens jedynie w odniesieniu do nosicieli sztucznej inteligencji). Należy pamiętać, że rzeczownik obraz, podobnie jak czasownik obrazować, z semantycznego punktu widzenia jest predykatem wyższego rzędu, por.: P (Q (x...), R...) gdzie P symbol predykatu OBRAZ/OBRAZOWAĆ; Q, R symbole predykatów propozycjonalnych; x podmiot czynności

10 328 Aleksander Kiklewicz znakowej Q. Por. realizację danego schematu propozycjonalnego w zdaniu: Zestawienie wyników badań od 1949 r. obrazuje coroczne zmiany składowych bilansu i reszty bilansowej = To (ten fakt), że ktoś zestawił wyniki badań od 1949 roku, obrazuje to, jak (ten fakt, że) corocznie zmieniał się bilans. Z pewnego punktu widzenia najważniejszym elementem danej struktury semantycznej jest ktoś (x) podmiot konceptualizacji. Właśnie on określa charakter cech, które są przypisywane obiektom, czynnościom, stanom, procesom oraz zdarzeniom. Dlatego jako alternatywa koncepcji językowego obrazu świata pojawiła się koncepcja językowych obrazów świata, tzn. zakodowanych w formach języka systemów konceptualizacji świata, przyporządkowanych poszczególnym grupom podmiotów językowych i poszczególnym rodzajom interakcji. Takie stanowisko badawcze preferowane jest przez lubelską szkołę etnolingwistyki. Według J. Bartmińskiego (1998, 66) u podstaw badań nad językowym obrazem świata muszą leżeć różnorodne źródła danych: 1. system języka 2. materiały ankietowe 3. wypowiedzi/teksty językowe 4. intuicja językowa UWAGA: w przypadku zastosowania kilku metod gromadzenia danych mogą zachodzić sprzeczności między różnymi źródłami. Tak więc w rozdziale Frekwencja i językowy obraz świata autorzy reklamowego folderu korpusu internetowego PWN piszą, że w polskim korpusie słowo kawa jest dwukrotnie częstsze niż herbata (choć w korpusie języka angielskiego słowo coffee jest o 25% rzadsze niż słowo tea). Mimo że według rocznika statystycznego, jak czytamy dalej, kupujemy więcej herbaty niż kawy, to jednak mianowicie kawa jest dla nas językowym symbolem spotkania i rozmowy wyszukiwanie tego słowa w sąsiedztwie cza-

11 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 329 sownika zaprosić daje w naszym Korpusie 26 cytatów, podczas gdy herbata w analogicznym kontekście występuje tylko 11 razy. Podobnie jest z wyrazami kobieta i mężczyzna (Kurcz i in. 1990): frekwencja rzeczownika kobieta (250) w języku polskim jest ponad dwa razy większa niż frekwencja rzeczownika mężczyzna (110), choć nie odzwierciedla to podziału ról społecznych między kobietami a mężczyznami dane przeprowadzonego ankietowania mogłyby zatem być sprzeczne z danymi słownika frekwencyjnego. Choć Anna A. Zaliznjak (ibidem) uważa, że takie sprzeczności potwierdzają eksplikacje lingwistyczne, tzn. zakodowane w formach językowych treści, niezależne od innych źródeł informacji, można jednak wątpić, czy taka niezależność języka od środowiska jest rzeczywista oraz czy takie lingwistyczne eksplikacje z psychologicznego punktu widzenia są wiarygodne. Nie do pominięcia ponadto jest uwaga E. N. Millera (1988, 12), iż wiele form i konstrukcji mowy zakodowanych jest poza świadomością nosicieli języka w tekstach pisanych, co zasadniczo podważa ich wiarygodność jako źródła wyeksponowania obrazu świata. Bartmiński ponadto podkreśla społecznie i kulturowo motywowany charakter językowego obrazu świata oraz stereotypu jako jego podstawowej jednostki. Stereotyp jest pojmowany w sposób szeroki, jako subiektywnie determinowane wyobrażenie przedmiotu obejmujące zarówno cechy opisowe, jak i wartościujące obraz, oraz będące rezultatem interpretacji rzeczywistości w ramach społecznych modeli poznawczych (Bartmiński 1998, 64; podkr. A. K.). Pojęcie językowego obrazu świata u Bartmińskiego ma charakter podmiotowo określony chodzi o obraz świata prostego człowieka, zawarty w strukturach i znakach języka, ale interpretowany kulturowo na tle praktyk i wierzeń społeczności używającej tego języka (ibidem 65). Dlatego przymiotnik ludowy w tytule wydawanego pod redakcją Bartmińskiego Słownika ludowych stereotypów językowych jest bardzo ważny. Modelowany przez lingwistów językowy obraz świata musi być zatem oparty albo na komunikacyjnie relewant-

12 330 Aleksander Kiklewicz nych, ogólnych znaczeniach nominatywnych (w szczególności leksykalnych), albo na komunikacyjnie relewantnych, idiosynkratycznych (tzn. przyporządkowanych określonym typom dyskursów) konotacjach. 3. Lingwistyka kognitywna bez psychologii kognitywnej Niestety w wielu współczesnych badaniach nad językowym obrazem świata wymóg komunikacyjnej relewancji stereotypów obrazowania jest lekceważony. Tak więc A. Mikołajczuk porusza problem ukrytej frazeologii przyczynę wielu trudności w nauce języka polskiego jako obcego (2000, 91 i n.). Przywołując przykłady języka polskiego: ktoś wpadł w szał / apatię / panikę / rozpacz / uniesienie / zachwyt / zadumę litość / przerażenie / rozpacz / radość / wstyd ogarnia kogoś gniew / strach / miłość budzi się / rośnie / rozwija się / narasta autorka pisze, że związki łączliwe ujawniają pewne regularności obrazowania, np. dominującą rolę emocji przejmującej panowanie nad człowiekiem i szkodliwej dla niego. Autorka nie uwzględnia jednak ani kryterium psychicznej aktualności kognicji (czy rzeczywiście należą one do systemu poznawczego współczesnych nosicieli języka polskiego?), ani faktu, że regularności obrazowania dotyczą formy wewnętrznej, czyli etymologii ( przeszłości ) znaków, ani tego, że przytoczonym wyrażeniom przysługują określone cechy komunikacyjno-stylistyczne (oczywisty jest ich charakter książkowy). Modelowane w ten sposób regularności obrazowania są poza tym nieokreślone materiał frazeologii języka polskiego pozwala na eksplikację wielu alternatywnych metafor pojęciowych, np.: czerpać radość z najprostszych zdarzeń, niezmącona radość RADOŚĆ TO PŁYN szalona radość RADOŚĆ TO ISTOTA ŻYWA wybuch radości RADOŚĆ TO MATERIAŁ WYBUCHOWY

13 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 331 pełna radości, przepełniony radością, napełniać radością RADOŚĆ TO PŁYNNA SUBSTANCJA WEWNĄTRZ CZŁOWIEKA miał w sobie radość, rozpierała mnie radość RADOŚĆ TO SUBSTAN- CJA WEWNĄTRZ CZŁOWIEKA zaowocował radością RADOŚĆ TO PLON będzie niósł dzieciom radość, odnajdując radość w bałaganie, przynosić radość RADOŚĆ TO RZECZ Pojęcie RADOŚĆ w ujęciu teorii metafory konceptualnej okazuje się zatem nierozstrzygalne, a przede wszystkim powstaje pytanie o korzyść podobnych konceptualizacji dla użytkownika języka (przypomnijmy, że teza o niezbędności jest jednym z podstawowych postulatów kognitywnej teorii metafory, p. Jäkel 2003, 44). Nie jest jasne, jak przedstawiona powyżej wieloznaczność konceptu RADOŚĆ funkcjonuje w działalności językowej i w działalności kognitywnej. Definicja radość = to, co podobne jest do płynu, do istoty żywej, do materiału wybuchowego, do płynnej substancji wewnątrz człowieka, do plonu oraz do rzeczy praktycznie nie ma sensu i przypomina raczej zagadkę niż treść kategorii pojęciowej. Można zatem wątpić, że na takich kognicjach ufundowany jest poznawczy system człowieka. Założenia kognitywizmu do glottodydaktyki stosuje także E. Wierzbicka. Wprowadzając zasadę trójklasowości języka, autorka pisze, że w każdym języku etnicznym, poza leksyką i gramatyką, należy wyróżnić także typową tylko dla niego kategoryzację świata, czyli tzw. językowy obraz świata (2000, 163). Zwróćmy jednak uwagę na to, że leksyka i gramatyka to poziomy systemu języka, ufundowane przez jednostki bilateralne, tzn. zawierające plan treści i plan formy, podczas gdy językowy obraz świata nie tworzy w systemie języka odrębnego poziomu i nie jest reprezentowany przez specjalne jednostki konceptualizacji. Błąd ujawnia się na s. 166 omawianego tekstu: pisząc o charakterystycznym dla języka polskiego językowym ob-

14 332 Aleksander Kiklewicz razie świata, E. Wierzbicka powołuje się na leksykę, a w szczególności na to, że w języku polskim inaczej [...] niż w innych językach nazywa się sposób umiejscowienia przedmiotów (podkr. A. K.). Czyli faktycznie językowy obraz świata utożsamia się z systemem nominacji oraz z systemem łączliwości leksykalnej, tj. z idiomatyką języka. Przytaczając charakterystyczne dla języka polskiego przykłady idiomatyki zdaniowej, np.: Nie siedź długo na słońcu Jurek jest nad morzem Turyści wchodzą pod górę Goście siedzą za stołem Wierzbicka podkreśla, że alogiczny, sprzeczny z rzeczywistością charakter podobnych wyrażeń uwarunkowany jest właściwą językowi polskiemu konceptualizacją świata. W tym przypadku niewłaściwie został postawiony znak równości między idiomatyką i konceptualizacją. Idiomatyka odzwierciedla pierwszą nominację desygnatu, czyli jego formę wewnętrzną (i w wypadku wyrażeń deetymologizowanych, czyli niekompozycyjnych, jest faktem historycznym), a konceptualizacja jako najważniejsza część współcześnie relewantnego poznawczego systemu jednostek danej wspólnoty językowej realizuje się w aktualnej semantyce języka. W polskim zdaniu garnitur leży, w rosyjskim siedzi (Koстюм хорошо сидит), a w niemieckim stoi (Anzug steht gut). E. Wierzbicka jest przekonana, że w podobnych przypadkach nie można ograniczyć się konstatacją różnic formalnych leksykalnych oraz składniowych, ich przyczyna tkwi bowiem w świadomości nosicieli języka: W polskim obrazie świata ptak siedzi [...] na drzewie, a nie stoi, podobnie jest z motylkiem na kwiatku, z pająkami, muchami i innymi owadami, które zwykle siedzą, rzadziej stoją (ibidem). Ale jest chyba oczywiste, że u podstaw podobnych idiomów czy frazemów leżą motywację historyczne, generalnie rzecz biorąc archaiczna świadomość podmiotów pierwszej nomina-

15 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 333 cji, której nie można ekstrapolować na procesy i stany mentalne współczesnych użytkowników języka. Choć programowym hasłem kognitywizmu jest twierdzenie o motywacyjnej przyrodzie semantyki językowej (Tabakowska 2001, 30), to jednak w praktyce badawczej jedynym kryterium eksplikacji fragmentów językowego obrazu świata dla większości kognitywistów jest idiomatyka językowa. Większość kognitywistów, prawdopodobnie nie zdając sobie z tego sprawy, stosuje zaproponowaną przez strukturalistów, lecz interpretowaną w luźny sposób analizę dystrybucyjną, mimo że założenia teoretyczne strukturalizmu semantyce kognitywnej są obce. Zasady współczesnej lingwistyki kognitywnej faktycznie stanowią inwersję zasad psycholingwistyki: zadanie psycholingwistyki polegało na psychologicznej weryfikacji hipotez lingwistycznych, na ich psychologicznych uzasadnieniu, tzn. na zastosowaniu metodologii psychologii do językoznawstwa, dlatego psycholingwistyka w dużym stopniu funkcjonowała jako dyscyplina eksperymentalna. Lingwistyka kognitywna, odwrotnie, lekceważy eksperymenty psychologiczne, do opisu kategorii pojęciowych jako rezultatu i jako narzędzia kognitywnej działalności człowieka zastosowuje metodologię lingwistyczną, w szczególności wspomnianą wyżej analizę dystrybucyjną. Wobec tego wydaje się zasadne krytyczne stanowisko A. T. Krivonosova (2001, 273 i n.), który określa współczesne językoznawstwo kognitywistyczne jako absolutyzm lingwistyczny. 4. Językowy obraz świata aspekt diachroniczny Psychologiczna (i w szczególności kognitywistyczna) teoria języka (podobnie jak teoria gramatyki) powinna uwzględniać podmiotowy i społecznie odmienny charakter kodowania informacji w języku. W związku z tym zasadniczo rozgraniczamy dwa pojęcia:

16 334 Aleksander Kiklewicz 1. językowy obraz świata oparty na skonwencjonalizowanych w obrębie danej wspólnoty językowej znaczeniach, zwłaszcza na treściach asertorycznych (por. Rudjakov 2004, 159) 2. tekstowy obraz świata oparty na presupozycjach oraz konotacjach (implikacjach) znaczeń i form językowych, wynikających z semantyki syntagmatycznej, tzn. z regularnie odtwarzalnych kolokacji w tekstach, kultywowanych przez przedstawicieli danej kultury (czyli innymi słowy w obrębie danej sfery komunikacyjnej) W przypadku opisu językowego obrazu świata nie do pominięcia jest czynnik historyczny, na który zwraca uwagę R. Grzegorczykowa: O ile żywe motywacje słowotwórcze i semantyczne (derywacje semantyczne) współtworzą obraz świata zawarty w języku i funkcjonujący współcześnie, o tyle w wypadku etymologii można, jak sądzę, mówić jedynie o stanie minionym, a więc o odbiciu stanu świadomości z okresu tworzenia się języka (1999, 44; por. też: Jędrzejko 2000; Rachilina 1998, 296). Archaiczne modele poznawcze znajdują wyraz nie tylko w treści kategorii gramatycznych, ale także w formie wewnętrznej wielu metafor konwencjonalnych typu: Strach ogarnia kogoś. Nie do zaakceptowania zatem jest stanowisko badaczy, którzy na podstawie tego rodzaju idiomatyki językowej wnioskują o językowym obrazie świata, lekceważąc wręcz oczywisty, wydawałoby się, fakt, że w tym przypadku idiomatyka z semantycznego punktu widzenia stanowi relikt archaicznego, mitologicznego myślenia jako wczesnej formy myślenia, historycznie poprzedzającej myślenie logiczne (por. Lurija 1998, 14 i n.). Podobnie jak w kulturach świata zmieniają się naukowe, społeczno-polityczne, artystyczne i in. style myślenia, w językach et-

17 Pragmatyczne aspekty językowego obrazu świata 335 nicznych zmieniają się również systemy semantyczne, tzn. zakodowane w formach językowych rezultaty poznawczej działalności ludzi. Kategorie gramatyczne, o których pisze Grzegorczykowa, a także idiomatyka językowa, a przede wszystkim frazeologia, odzwierciedlają jedynie historyczne, archaiczne modele konceptualizacji świata. Podobnie jak współczesny Japończyk niekoniecznie wie, jak się idzie do Fudżijamy, a współczesny Rosjanin nie prowadzi korowodu, współczesny Polak może nie podzielać archaicznego poglądu, że Z babą to i diabeł nie wygra, choć mówi o tym zapisane w słowniku polskie przysłowie, lub niekoniecznie uważa, że WNIOSEK TO RZECZ, mimo że w jego mowie występuje konstrukcja werbo-nominalna wyciągnąć wniosek. Zatem każdy odrębny językowy obraz świata musi być przyporządkowany określonym epokom historycznym, a teoria językowego obrazu świata musi być dyscypliną diachroniczną. Za charakterystyczny negatywny przykład lekceważenia tego aksjomatu uznać można wiele referatów wygłoszonych na konferencji naukowej Frazeologia a językowe obrazy świata przełomu wieków (Opole, 2005). Dla większości autorów za źródło materiałowe wyeksponowania słowiańskich językowych obrazów świata (a raczej ich fragmentów) posłużyły słowniki frazeologiczne i paremiologiczne. Przy tym badaczy wcale nie interesowało, czy źródłowe wyrażenia językowe współcześnie funkcjonują w komunikacji społecznej i jaka jest np. ich frekwencja, czy ich treści są aktualne, tzn. czy są uwzględniane w procesie wymiany informacyjnej. Wymóg relewancji kognitywnej jest tym bardziej istotny w odniesieniu do idiomów i wyrażeń paremiologicznych, jako że w komunikacji społecznej często dominuje ich aspekt pragmatyczny (czy też medialny w terminologii T. Skalskiego, p. 2002, 158 i n.), tzn. dotyczący sposobu realizacji aktu mowy, podczas gdy ich aspekt semantyczny (ideacyjny) znajduje się na drugim planie. Większość przysłów to skostniałe produkty działalności językowej, które należą do marginesu systemu języka i dość rzadko występują w komunikacji językowej, mogą być więc

Spis treści tomu pierwszego

Spis treści tomu pierwszego Spis treści tomu pierwszego WSTĘP.... 11 DŹWIĘK JAKO ZJAWISKO FIZYCZNE...15 CHARAKTERYSTYKA AKUSTYCZNA I AUDYTYWNA DŹWIĘKÓW MOWY.. 17 SŁUCH...20 WYŻSZE PIĘTRA UKŁADU SŁUCHOWEGO...22 EMISJE OTOAKUSTYCZNE...25

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych.

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. A. Arkusz standardowy GH-A, B, C oraz arkusze przystosowane: GH-A4, GH-A5, GH-A6. Zestaw zadań z zakresu przedmiotów humanistycznych, skonstruowany wokół tematu

Bardziej szczegółowo

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważniejsze teorie semantyczne Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Koncepcje znaczenia 2 3 1. Koncepcje referencjalne znaczenie jako byt

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. Przetwarzanie tekstu Przykładowe poprawne odpowiedzi (0,5 pkt) 1.1. Entscheide, / Triff

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S NAZWA PRZEDMIOTU:

S Y L A B U S NAZWA PRZEDMIOTU: S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Akwizycja języków słowiańskich Kod przedmiotu: - Rodzaj przedmiotu: kierunkowy; obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno-Społeczny Kierunek: filologia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty teorii semantycznej: uznajemy zdania za znaczące z racji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. ROZDZIAŁ 2 Wzajemne oddziaływanie między leksykonem a innymi środkami służącymi kodowaniu informacji... 67

Spis treści. ROZDZIAŁ 2 Wzajemne oddziaływanie między leksykonem a innymi środkami służącymi kodowaniu informacji... 67 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 15 Podziękowania... 17 ROZDZIAŁ 1 Wprowadzenie: założenia metodologiczne i teoretyczne... 19 1. Cel i układ pracy...... 19 2. Język jako przedmiot badań...

Bardziej szczegółowo

Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów

Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów Opublikowano w: Badanie i projektowanie komunikacji, red. Michał Grech i Anette Siemes, Wrocław 2013, s. 59-78 Kompetencja

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

WSTĘP ZAGADNIENIA WSTĘPNE

WSTĘP ZAGADNIENIA WSTĘPNE 27.09.2012 WSTĘP Logos (gr.) słowo, myśl ZAGADNIENIA WSTĘPNE Logika bada proces myślenia; jest to nauka o formach poprawnego myślenia a zarazem o języku (nie mylić z teorią komunikacji czy językoznawstwem).

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ROSYJSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ROSYJSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ROSYJSKI POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) Przetwarzanie tekstu 1.1.

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Wykład I: Czym jest język? http://konderak.eu/pwk13.html Piotr Konderak kondorp@bacon.umcs.lublin.pl p. 205, Collegium Humanicum konsultacje: czwartki, 11:10-12:40

Bardziej szczegółowo

ALEKSY AWDIEJEW Uniwersytet Jagielloński. Opublikowano w: Styl, dyskurs, media, red. Barbara Bogołębska, Monika Worsowicz, Łódź 2010

ALEKSY AWDIEJEW Uniwersytet Jagielloński. Opublikowano w: Styl, dyskurs, media, red. Barbara Bogołębska, Monika Worsowicz, Łódź 2010 ALEKSY AWDIEJEW Uniwersytet Jagielloński Opublikowano w: Styl, dyskurs, media, red. Barbara Bogołębska, Monika Worsowicz, Łódź 2010 Właściwa teoria reklamy taki model teoretyczny, który w praktyce mógłby

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZAAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZAANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) 1.1. leichtes und schnelles Przetwarzanie

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i Debiuty Naukowe III Leksykon tekst wyraz WARSZAWA 2009-1 - Seria Debiuty Naukowe Redaktor tomu

Bardziej szczegółowo

Na styl Konopnickiej wskazuje tu przede wszystkim plan treści tekstu tematyczny dobór słownictwa, system obrazów i in.

Na styl Konopnickiej wskazuje tu przede wszystkim plan treści tekstu tematyczny dobór słownictwa, system obrazów i in. Siedzi chłopak na furce I konika popędza, W brzuchu z głodu mu burczy, W domu smutek i nędza. Przyszli obcy zabrali chlew, oborę i sadek. A gdyś krzyknął: To moje! Pokopali ci zadek. Na styl Konopnickiej

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Logika i semiotyka. Znak jako jedność signifié i signifiant. Wykład VI: (Ferdynand De Saussure)

Logika i semiotyka. Znak jako jedność signifié i signifiant. Wykład VI: (Ferdynand De Saussure) Logika i semiotyka Wykład VI: Znak jako jedność signifié i signifiant (Ferdynand De Saussure) Językoznawstwo i semiologia Ferdynand de Saussure (1857 1913) językoznawca, semiolog, strukturalista wykłady

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA PSZCZEGÓLNE CENY SZKLNE Z JĘZYKA NEMECKEG DLA GRUP DSD W KLASACH cena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu,

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Karta przedmiotu STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Przedmiot: Lektorat języka niemieckiego II Przedmiot w języku angielskim: Kod przedmiotu: Typ przedmiotu/modułu: obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO GIMNAZJUM. opracował zespół nauczycieli polonistów OCENA DOPUSZCZAJĄCA

KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO GIMNAZJUM. opracował zespół nauczycieli polonistów OCENA DOPUSZCZAJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO opracował zespół nauczycieli polonistów Adriana Haładuda, Justyna Kmiecik, Magdalena Spychała-Reiss, Piotr Reiss KLASA I GIMNAZJUM OCENĘ NIEDOSTATECZNĄ otrzymuje

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Umysł-język-świat Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty

Bardziej szczegółowo

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013 PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka kontrastywna polsko-angielska III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II Profil ogólnoakademicki 2012-2013 CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

WK, FN-1, semestr letni 2010 Tworzenie list frekwencyjnych za pomocą korpusów i programu Poliqarp

WK, FN-1, semestr letni 2010 Tworzenie list frekwencyjnych za pomocą korpusów i programu Poliqarp WK, FN-1, semestr letni 2010 Tworzenie list frekwencyjnych za pomocą korpusów i programu Poliqarp Natalia Kotsyba, IBI AL UW 24 marca 2010 Plan zajęć Praca domowa na zapytania do Korpusu IPI PAN za pomocą

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat 2012

Umysł-język-świat 2012 Umysł-język-świat 2012 Wykład II: Od behawioryzmu lingwistycznego do kognitywizmu w językoznawstwie Język. Wybrane ujęcia [Skinner, Watson i behawioryzm] Język jest zespołem reakcji na określonego typu

Bardziej szczegółowo

Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etn

Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etn Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etnolingwistyki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Poglądy Wilhelma von Humboldta i neohumboldtyzm XX w. 2 3 Szkoła moskiewska jazykowaja

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI ZASADY OCENIANIA NA LEKCJI JĘZYKA OBCEGO Nauczanie języka obcego w gimnazjum ma doprowadzić do osiągnięcia kompetencji komunikacyjnej pozwalającej sprostać

Bardziej szczegółowo

Andrzej Wiśniewski Logika I Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 10. Twierdzenie o pełności systemu aksjomatycznego KRZ

Andrzej Wiśniewski Logika I Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 10. Twierdzenie o pełności systemu aksjomatycznego KRZ Andrzej Wiśniewski Logika I Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki Wykład 10. Twierdzenie o pełności systemu aksjomatycznego KRZ 1 Tezy KRZ Pewien system aksjomatyczny KRZ został przedstawiony

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU. Nazwa. Język niemiecki B2-2s. Kod Punktacja ECTS* 3

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU. Nazwa. Język niemiecki B2-2s. Kod Punktacja ECTS* 3 Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Język niemiecki B2-2s German B2-2s Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator mgr Anna Fertner Zespół dydaktyczny mgr Romana Galarowicz, mgr

Bardziej szczegółowo

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?.... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY............ 17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas.................. 17 1.1. Nasz język indywidualny...........................

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy]

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] na początku każdego procesu poznawczego stoją różne założenia teoretyczne i hipotezy które mogą być ukryte/nieświadome metody badawcze

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III Kryteria oceniania opracowane przez zespół przedmiotowy XI LO w Krakowie CELE EDUKACYJNE:

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie

Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie Czym jest baza danych? zbiór powiązanych danych z pewnej dziedziny, zorganizowanych w sposób dogodny do korzystania z nich, a zwłaszcza do

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Opublikowano w: Komunikacja wizualna w przestrzeni publicznej, red. Anna Obrębska, Łódź 2009, s. 9-19 Kategoria obserwatora

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy 2 3 4 5 6 7 8 9 2 3 4 5 6 7 8 9 2 C C D A A B C C B D B B D C A B D D A A Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH. Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form:

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH. Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form: WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WARSZTATÓW MEDIALNYCH Na przedmiocie warsztaty medialne uczeń otrzymuje oceny z następujących form: 1) Wypowiedź ustna (przemówienie na wybrany temat) Przemówienie jest oceniane

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) Przetwarzanie tekstu 1.1. cautiously 1.2. Zdający stosuje

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK FRANCUSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK FRANCUSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK FRANCUSKI POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) Przetwarzanie tekstu

Bardziej szczegółowo

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje czym jest perspektywa obserwatora? Typowe dla mojego postępowania i myślenia jest [...] pytanie o obserwatora zamiast»co

Bardziej szczegółowo

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO (według Mieczysława Gogacza) Plan i cel prezentacji PLAN 1. Odróżnianie pytań badawczych od odpowiedzi 2. Analiza pytań badawczych 3. Analiza odpowiedzi 4. Precyzowanie

Bardziej szczegółowo

Andrzej Wiśniewski Logika II. Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 14. Wprowadzenie do logiki intuicjonistycznej

Andrzej Wiśniewski Logika II. Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 14. Wprowadzenie do logiki intuicjonistycznej Andrzej Wiśniewski Logika II Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki Wykład 14. Wprowadzenie do logiki intuicjonistycznej 1 Przedstawione na poprzednich wykładach logiki modalne możemy uznać

Bardziej szczegółowo

Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej

Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej Michał Szczyszek Zakład Frazeologii i Kultury Języka Polskiego UAM Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej 1. Zjawiska globalizacji

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Technikum - 4-letni okres nauczania /1/ Zawód: technik organizacji reklamy; symbol 333906 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A (opis i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Administracji i Nauk Społecznych

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 7: Psychologia poznawcza: nietrwałe reprezentacje mentalne

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 7: Psychologia poznawcza: nietrwałe reprezentacje mentalne Wstęp do kognitywistyki Wykład 7: Psychologia poznawcza: nietrwałe reprezentacje mentalne Reprezentacje poznawcze Reprezentacja poznawcza umysłowy odpowiednik obiektów (realnie istniejących, fikcyjnych,

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE DO NAUCZANIA JĘZYKA NIEMIECKIEGO Niniejszy program studiów podyplomowych przygotowano zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 7 września 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK HISZPAŃSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK HISZPAŃSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK HISZPAŃSKI POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) Przetwarzanie tekstu 1.1.

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: OSIĄGNIĘCIA

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: OSIĄGNIĘCIA Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: SŁOWNICTWO zna podstawowe informacje dotyczące użycia struktur gramatycznych z zakresu: konstrukcje:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów :

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów : Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: Program nauczania języka angielskiego dla II etapu edukacyjnego (szkoła podstawowa, klasy IV VI), autorzy: Ewa Piotrowska

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 11

Spis treści. Wstęp... 11 Wstęp.... 11 Rozdział 1. Przedmiot, ewolucja i znaczenie zarządzania kadrami (Tadeusz Listwan)... 15 1.1. Pojęcie zarządzania kadrami.................................. 15 1.2. Cele i znaczenie zarządzania

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA Z ZAKRESU HISTORII I WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE

CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA Z ZAKRESU HISTORII I WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE Informacje o wynikach egzaminu gimnazjalnego w 214 r. przeprowadzonego w Zespole Szkół im. Ignacego Łukasiewicza w Policach Gimnazjum Nr 6 z Oddziałami Dwujęzycznymi Do egzaminu gimnazjalnego w Zespole

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

Obrazkowy Test Słownikowy Rozumienie (OTSR): wystandaryzowane i znormalizowane narzędzie do oceny zasobu słownictwa dzieci w wieku 2-6 lat

Obrazkowy Test Słownikowy Rozumienie (OTSR): wystandaryzowane i znormalizowane narzędzie do oceny zasobu słownictwa dzieci w wieku 2-6 lat Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego Obrazkowy Test Słownikowy Rozumienie (OTSR): wystandaryzowane i znormalizowane narzędzie do oceny zasobu słownictwa dzieci w wieku 2-6 lat Magdalena Łuniewska,

Bardziej szczegółowo

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 2. Obszar kształcenia w zakresie nauk humanistycznych: Kierunek studiów filologia polska obejmuje dwie związane ze

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO-ROK SZKOLNY 2014/2015 Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH- JĘZYK POLSKI

ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO-ROK SZKOLNY 2014/2015 Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH- JĘZYK POLSKI ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO-ROK SZKOLNY 2014/2015 Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH- JĘZYK POLSKI W dniu 21.04.2015r. odbył się egzamin gimnazjalny z języka polskiego. Do badania diagnostycznego

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI entralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIEKI POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) Przetwarzanie tekstu 1.1.

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski

prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski prof. dr hab. Jadwiga Woźniak-Kasperek Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytet Warszawski Rola języka i semantyki w procesach reprezentowania i wyszukiwania treści Możliwości

Bardziej szczegółowo

Kurs prawa cywilnego dla tłumaczy - zagadnienia prawa materialnego i procesowego Program szczegółowy

Kurs prawa cywilnego dla tłumaczy - zagadnienia prawa materialnego i procesowego Program szczegółowy Kurs prawa cywilnego dla tłumaczy - zagadnienia prawa materialnego i procesowego Program szczegółowy Godzina SOBOTA Godzina NIEDZIELA 19 marca 20 marca 9.30-10.00 Rejestracja uczestników i powitanie 9.30-10.00

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

STANDARDY WYMAGAO EGZAMINACYJNYCH Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO

STANDARDY WYMAGAO EGZAMINACYJNYCH Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO STANDARDY WYMAGAO EGZAMINACYJNYCH Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO I. Zdający zna: 1) proste struktury leksykalno- -gramatyczne umożliwiające formułowanie wypowiedzi poprawnych pod względem fonetycznym, ortograficznym,

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI dla absolwentów klas dwujęzycznych Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 Zadanie 1. 1.1. C 1.2. A 1.3. A 1.4. B Zadanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY I POZIOM ROZSZERZONY

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY I POZIOM ROZSZERZONY PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY I POZIOM ROZSZERZONY I 1. W trakcie nauki szkolnej uczeń otrzymuje oceny za: a) prace pisemne: pracę klasową ( czytanie tekstu ze zrozumieniem,

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Języki programowania zasady ich tworzenia

Języki programowania zasady ich tworzenia Strona 1 z 18 Języki programowania zasady ich tworzenia Definicja 5 Językami formalnymi nazywamy każdy system, w którym stosując dobrze określone reguły należące do ustalonego zbioru, możemy uzyskać wszystkie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

KOMPRESJA W SŁOWNIKU KOMUNIKACYJNYM

KOMPRESJA W SŁOWNIKU KOMUNIKACYJNYM Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki KOMPRESJA W SŁOWNIKU KOMUNIKACYJNYM Opublikowano w: Rozmowy o komunikacji 6: Dynamika dyskursu społecznego, red. Grażyna Habrajska, Łódź 2013, s. 49-61 KOMPRESJA i

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

Teorie kompetencji komunikacyjnej rok akademicki 2014/2015 semestr letni. Temat 4:

Teorie kompetencji komunikacyjnej rok akademicki 2014/2015 semestr letni. Temat 4: Teorie kompetencji komunikacyjnej rok akademicki 2014/2015 semestr letni Temat 4: M. Tomasello o rozwoju języka i zdolności komunikacyjnych (3): społeczno-pragmatyczna teoria nabywania języka oraz koncepcja

Bardziej szczegółowo

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st.

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. studia społeczne, kierunek: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 SPIS TREŚCI WSTĘP..13 CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 1. TREŚĆ, PRZEZNACZENIE I PROCES BADAŃ MARKETINGOWYCH....19 1.1. Dlaczego badania marketingowe

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Krótkie wprowadzenie, czyli co

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo