KIEDY DIAGNOZA BRZMI JAK WYROK. PROBLEMY I DYLEMATY OPIEKI PIELĘGNIARSKIEJ NAD TZW. PACJENTEM NIEOPERACYJNYM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KIEDY DIAGNOZA BRZMI JAK WYROK. PROBLEMY I DYLEMATY OPIEKI PIELĘGNIARSKIEJ NAD TZW. PACJENTEM NIEOPERACYJNYM"

Transkrypt

1 Nowiny Lekarskie 2011, 80, 1, MACIEJ KRAJEWSKI KIEDY DIAGNOZA BRZMI JAK WYROK. PROBLEMY I DYLEMATY OPIEKI PIELĘGNIARSKIEJ NAD TZW. PACJENTEM NIEOPERACYJNYM WHEN DIAGNOSIS SOUNDS LIKE A VERDICT. PROBLEMS AND DILEMMAS OF NURSING CARE OF NON-OPERABLE PATIENTS Wielkopolskie Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Poznaniu Dyrektor Centrum: prof. dr hab. Julian Malicki Streszczenie Nowotwory złośliwe w Polsce są wciąż zbyt późno rozpoznawane. Wielu chorych trafia do ośrodków onkologicznych dopiero, gdy ich choroba jest w stadium takiego zaawansowania, że radykalne leczenie chirurgiczne jest niemożliwe. W toku inwazyjnych badań diagnostycznych medycy dochodzą do diagnozy, która brzmi jak wyrok: pacjent jest tzw. nieoperacyjny. Personel medyczny chroni pacjenta przed bolesną prawdą, a siebie przed trudnymi emocjami, unikając rzetelnej komunikacji z tzw. nieuleczalnie chorym. Między sobą porozumiewa się w niezrozumiałym dla pacjenta, naukowym języku, posługuje się łaciną. Unika, omija pacjenta, najczęściej komunikując się z rodziną. Chorzy jednak nie przestają pytać, oczekują odpowiedzi, jaki los ich czeka? Nie ograniczają się do odczytywania sygnałów pozawerbalnych płynących mimochodem od personelu. Fora internetowe pełne są dramatycznych świadectw poszukiwań przez pacjentów i ich bliskich prawdy o chorobie nowotworowej i możliwości znalezienia pomocy. Personel pielęgniarski sprawując opiekę nad pacjentem nieoperacyjnym przeżywa także swój zawodowy i osobisty dramat. Pielęgniarka nie posiada w swoich kompetencjach prawa do udzielania informacji medycznej bez stosownego upoważnienia. Nie sposób jednak, opiekując się cierpiącym pacjentem, milczeć, zbywać wciąż jego pytania, pozostawiając je bez odpowiedzi. Przygotowywanie pacjenta i jego rodziny do przyjęcia złych wiadomości a potem do poradzenia sobie po powrocie do domu powinno być świadomym i celowym procesem, efektem współpracy całego interdyscyplinarnego zespołu. SŁOWA KLUCZOWE: choroba nowotworowa, pacjent nieoperacyjny, informowanie o diagnozie, rola zespołu interdyscyplinarnego. Summary In Poland, malignant tumors continue to be diagnosed too late. Many patients go to cancer centres only when their disease is in such an advanced stage that radical surgery is impossible. In the course of invasive diagnostic tests physicians arrive at the diagnosis, which sounds like a judgment: the patient is called inoperable. Medical staff protects the patient from learning the painful truth, and themselves from difficult emotions, avoiding a reliable communication with the terminally patients. They speak in an incomprehensible, scientific language, spoken Latin, avoiding the patient, usually communicating with the family. However, patients do not stop to ask, expect a response, what fate awaits them? Non-verbal signals of medical staff are insufficient for them. Web forums are full of dramatic exploration of certificates, searches by the patients and their families for truth about cancer and for the possibility of finding help. Care of an inoperable patient care is also difficult for nursing staff. The nurse in their competence is not authorized to give medical information without appropriate authorization. However, it is impossible to be quiet, and to give no reply to the patient. Preparation of the patient and his family to accept bad news and, then, coping with the news after returning home requires a conscious and deliberate process, which should involve collaboration within a multidisciplinary team. KEY WORDS: cancer disease, inoperable patient, giving information on diagnosis, the role of interdisciplinary team. wpatrujesz się w obce twarze szepczą do siebie tajemnie: ascites, ascites ad domam Laparotomia T. Turski [1] Choroba jest nocną półkulą życia, naszym bardziej uciążliwym obywatelstwem. Od dnia narodzin każdy z nas posiada bowiem dwa paszporty przynależy zarówno do świata zdrowych, jak i do świata chorych. I choć wszyscy wolimy przyznawać się tylko do lepszego z tych światów, prędzej czy później, chociażby na krótko, musimy uznać również związek i z tym drugim. Susan Sontag [2] Nowotwory złośliwe w Polsce są wciąż zbyt późno rozpoznawane. Wielu chorych trafia do ośrodków onkologicznych dopiero, gdy ich choroba jest w stadium takiego zaawansowania, że radykalne leczenie chirurgiczne jest niemożliwe. O nieoperacyjności części pacjentów trafiających na oddział chirurgii onkologicznej dowiadujemy się w fazie badań diagnostycznych, kiedy zbyt duże zaawansowanie nowotworu stwierdza się m.in. na podstawie badań obrazowych (USG, TK, MRI, PET). Wtedy chory zostaje zdyskwalifikowany od operacji. O braku możliwości radykalnego leczenia chirurgicznego pozostałych przekonujemy się w wyniku dokonania diagnostycznej laparotomii.

2 Kiedy diagnoza brzmi jak wyrok. Problemy i dylematy opieki pielęgniarskiej nad tzw. pacjentem nieoperacyjnym 65 Pacjenta w tak złym położeniu medycy określają między sobą: Inop. Inop to skrót od inoperabilis (łac.), inoperable (ang.), inoperabile (wł.), co oznacza: nienadający się do operowania. Łacina, latami stosowana przez lekarzy podczas wizyt lekarskich, służy m.in. porozumiewaniu się uczestników tzw. obchodu przy pacjencie, tak by inni pacjenci (co uzasadnione) i sam zainteresowany (o paradoks!) nie zorientowali się o czym mówią, na co jest chory i w jakim jest stanie. Łacina, dodając wizycie prestiżu, stanowi także swego rodzaju parawan, stwarza naukowy dystans wobec grozy postawionej diagnozy i oceny sytuacji chorego. Określenia: carcinoma, ascites, metastases, inoperabilis nie brzmią tak złowrogo, jak: rak, wodobrzusze, przerzuty, nie nadaje się do operacji. Jak twierdzi bioetyk Kazimierz Szewczyk: Środowisko prowadzi bardzo poważną dyskusję, co można powiedzieć na obchodzie. Kiedyś lekarze rozmawiali po łacinie i nikt ich nie rozumiał. Dziś każdy może łacińskie słówko sprawdzić w Internecie i już wiadomo, na co jest chory sąsiad z łóżka obok [3]. Stosowanie łaciny nie służy zresztą jedynie komunikacji pomiędzy personelem, a dotyczy (choć już nie zawsze) także opisu diagnozy, choroby i wykonanego zabiegu w karcie informacyjnej, którą otrzymuje pacjent w dniu wypisu do domu. W rezultacie medyczna informacja (do której pacjent ma w języku polskim formalnie prawo) zostaje przy pomocy łaciny zawoalowana, zakamuflowana, wprowadzając tajemniczość i dezinformację. W rozmowie z samym pacjentem stosuje się nierzadko eufemizmy: ma pan/pani duży stan zapalny, którego nie powinno się operować, operacja mogłaby w tej sytuacji zaszkodzić, dostanie pan/pani zalecenia. A w zaleceniach chory najczęściej znajduje: oszczędzający tryb życia, przyjmowanie odżywek i receptę na środki przeciwbólowe Nasze eufemizmy w rozmowach z chorymi na nowotwór wywołują często reakcję odwrotną od oczekiwanej pacjenci nie uspokajają się, stają się nieufni, czasem nasze słowa budzą w nich nawet agresję (S. Sontag, D. Rieff, R. Picardie, A. Tuszyńska). 32-letnia Ruth Picardie, francuska dziennikarka, matka maleńkich bliźniaków, tak pisała w swoich mailach do przyjaciółki o swojej walce z rakiem piersi: W sprawie leczenia: zauważyłam, że wśród moich lekarzy nie panuje zbyt duży konsensus. Wszyscy, z którymi rozmawiam, mówią na temat leczenia coś nieznacznie, ale znacząco innego Eva Peron zmarła na raka piersi i, wyobraź sobie, to słowo zaczynające się na r ani razu nie pada. O, Wielki nie do wymawiania na głos Mam już wszystkiego dosyć od czasu, gdy po TYGO- DNIACH nicnierobienia (ze strony szpitala) i molestowania (z mojej strony) potwierdzili, że we wszystkim miałam rację i są patologie (wielki eufemizm na raka naszych czasów) w kościach czaszki. Przejdźmy od razu do sedna sprawy. Nie owijajmy w pieprzoną bawełnę. Stawmy czoła faktom. I zdepczmy co drugi literacki komunał: mam wtórnego raka kości. Rak to strach i eufemizmy (patrz: IV stadium, zaawansowany, również opieka paliatywna ). Może by tak po prostu napisać jasno i wyraźnie (przeliterować): umierasz, frajerko! I czym do k.. nędzy, ma być onkolog? Nie potrafią nawet wymówić tego słowa zaczynającego się na r [4]. Czy nieznajomość łaciny sprawia, że chorzy przestają pytać, nie poszukują odpowiedzi, jaki los ich czeka? Co prawda nieliczni zdobywają się na pytanie lekarza wprost, jednak wciąż czytają z oczu, z mimiki naszych twarzy, próbują wychwycić coś znaczącego ze strzępów zdawkowych rozmów personelu, podpytują pielęgniarek, radzą się innych pacjentów, czasem scedują zdobycie informacji na własną rodzinę. Dramatyczne świadectwa poszukiwań pacjentów i ich bliskich prawdy o chorobie nowotworowej i możliwości znalezienia pomocy odnajduję, odwiedzając liczne internetowe fora i dyskusyjne panele m.in.: www. forum-onkologiczne.com.pl, www. prosalute.info/forum, commed.pl/rak-to-nie-wyrok. Czytam kolejne posty: Mam 28 lat. Rozpoznanie z karty informacyjnej Ca mammae inoperabile. In tractu Chemiotherapiam. Nie wiem dokładnie jaki to typ raka. Czy ktoś mógłby mi przetłumaczyć? Casus inoperabile przetłumaczcie proszę! Proszę o przetłumaczenie tekstu związanego z chorobą nowotworową: Neoplasma malignom probabiliter lymphogenes glandulae thyroidea inoperabile. Z góry dziękuję. i odpowiedzi: myślę, że najkorzystniej jeśli wytłumaczy ci to lekarz prowadzący Asiu najważniejsze jest nie panikowanie, musisz porozmawiać z onkologiem. Dziś medycyna działa cuda Nie jest tajemnicą, że pielęgniarka chirurgiczna sprawująca opiekę nad pacjentem z chorobą nowotworową nie posiada w swoich kompetencjach prawa do udzielania informacji medycznej bez stosownego upoważnienia. Teoretycznie zatem może pozostać niemym świadkiem całego dramatu. Tylko teoretycznie. Pielęgniarka nie jest przecież niema. Nie potrafi być obojętna i kompletnie bierna. Nie sposób wszak, opiekując się cierpiącym pacjentem, milczeć, zbywać wciąż jego pytania, pozostawiając je bez odpowiedzi. Jak wygląda rzeczywistość informowania pacjentów w szpitalach onkologicznych z punktu widzenia personelu pielęgniarskiego? W grudniu 2010 roku przeprowadziłem ankietę wśród pielęgniarek zgromadzonych na odbywającej się w Wielkopolskim Centrum Onkologii konferencji

3 66 Maciej Krajewski naukowo-szkoleniowej Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Onkologicznych. Zapytałem m.in., jak często (według ich obserwacji) pacjenci oraz ich rodziny znają rozpoznanie i rokowanie nowotworowe. 69% pielęgniarek twierdziło, iż pacjenci znają swoje rozpoznanie i rokowanie tylko częściowo, 7% że zna je rzadko (!), a jedynie 22%, że zna je zawsze. Z dalszego podsumowania odpowiedzi pielęgniarek wynikało, że rodzina pacjenta zna jego pełne rozpoznanie zawsze zdecydowanie częściej (40%) niż on sam. Jak to się ma do respektowania praw pacjenta. O czym świadczy? Czy to przejaw podporządkowania się nieformalnemu dyktatowi rodziny, czy może świadome przerzucaniu ciężaru przekazywania złych wiadomości medycznych na bliskich chorego. Z kolejnych odpowiedzi respondentów można wnioskować, że pacjenci opuszczający szpital onkologiczny często okazują zaniepokojenie o swój dalszy los (74%), a 16 % pielęgniarek dostrzega taki niepokój u pacjentów wypisywanych zawsze (!). Dodatkowo 39% pielęgniarek odbiera sygnały niezadowolenia pacjentów z powodu niedostatku informacji często, a 5% twierdzi, że nawet zawsze. Co wobec tego możemy jako personel pielęgniarski pacjentowi inop mówić? Skoro jednocześnie staramy się wykluczać mechaniczne pocieszenia, poklepywanie, dawanie fałszywej nadziei, mówienie frazesów w rodzaju: wszystko będzie dobrze. Znamy zasady: Nie okłamywać chorego. Nazywać rzeczy po imieniu. Jak jednak odnaleźć złoty środek pomiędzy mówieniem prawdy, a nieodbieraniem ostatniej nadziei. Niestety, o tym co i ile pacjent ma wiedzieć w rzeczywistości szpitalnej decyduje nie on sam (jak określa Ustawa o prawach pacjenta), a zazwyczaj jego rodzina. Choć zachorowanie na raka nie stanowi już tak powszechnego, społecznego tabu jak niegdyś, to nierzadko embargo na informację medyczną wprowadza właśnie rodzina, twierdząc, że ich bliski nic nie wie i nie może wiedzieć o swoim raku, bo na pewno by się załamał. Daniel Rieff, syn Susan Sontag, która na przestrzeni kilkudziesięciu lat walczyła z trzema niezależnymi nowotworami, do dzisiaj, jak wyznał w Morzu śmierci, nie może pogodzić się z tym, że wspierając latami swoją matkę w leczeniu i próbach ocalenia od katastrofy, do końca nie umiał porozmawiać z nią o tym, że ona umiera: w pięknym mieszkaniu mojej matki szukaliśmy w Internecie nieistniejącego cudu, bo skoro ona powiedziała sobie, że można go znaleźć, ci, którzy ją kochali, wbrew intuicji tłumili własną niewiarę. [5] W książce Myśli przy końcu drogi Szczawiński przytacza z kolei refleksję Romana męża pacjentki hospicjum: Żałuję, iż nie powiedziałem żonie o tym, że umiera. Gdybym jej wyjawił, wszystko być może wyglądałoby inaczej. Sądziłem jednak, że taka wiadomość kompletnie ją załamie. [6] Kazimierz Wyka w swoim pięknym eseju Dłonie Marii tak pisał o ludzkim lęku: Lęk należy do odczuć wyjątkowo wstydliwych. Póki nas na to stać, maskujemy szczelnie przed otoczeniem jego wystąpienie. Staramy się nie dopuścić do tego, by tak się rozlał i rozpanoszył w naszym wnętrzu, że ktokolwiek na mnie spojrzy, ten ujrzy jego wzbierającą obecność [7]. Kiedy przyjmujemy chorego na oddział chirurgii onkologicznej, mamy świadomość, że już sam fakt przyjęcia do szpitala, a tym bardziej podjęcie się tzw. zwiadowczej laparotomii, wzbudza w pacjencie i jego rodzinie zrozumiałe nadzieje na ocalenie. Dlatego też tym trudniej potem, jeśli laparotomia ujawni uogólniony rozsiew nowotworu, te nadzieje odbierać. Z pewnością każdy z lekarzy wolałby tego nie robić. Gdy przychodzi mu z poczuciem bezradności odłożyć skalpel, jako chirurg musi czuć się wyjątkowo źle. Inaczej jest, kiedy może dokonać chociaż operacji o charakterze paliatywnym, np. wykonać zespolenie omijające czy odbarczyć zamknięte przez guz drogi żółciowe. Jednak przyjmując chorego na oddział, bez względu na stopień zaawansowania jego choroby, bierzemy na siebie zobowiązanie do opieki i leczenia. Kiedy dowiadujemy się o jego nieoperacyjności, odpowiedzialność ta nie wygasa. Doświadczenie pokazuje niestety, jak pisze chirurg i psychoterapeuta Bernie Siegel, że w roli pokonanych przez chorobę uzdrowicieli już tylko jako opiekunowie nie zawsze dobrze się odnajdujemy i sprawdzamy. [7] Pacjent nierzadko z rozgoryczeniem obserwuje nasze nagłe zdystansowanie i wycofanie, skracanie wizyty lub omijanie jego sali, bo nie mamy tu już nic do zrobienia Zdarza się, że powielane są inwazyjne badania badź kontynuowane uporczywe leczenie pod wpływem szantażu emocjonalnego rodziny, nie mogącej pogodzić się ze złym rokowaniem swego bliskiego. Wówczas, choć powinniśmy minimalizować psychofizyczne cierpienia pacjenta, sami je generujemy, dodajemy, mnożymy. Jeśli do tego dodać obserwowane czasem bagatelizowanie (nie mówiąc już o ignorowaniu) bólu chorego, leki podawane doraźnie, w razie bólu, zwlekanie z opanowaniem dolegliwości w sposób systemowy to wówczas uświadomimy sobie, ile mamy wciąż do naprawienia. Mówi o tym wiersz napisany przez pielęgniarkę: mnóstwo bezsilnych ruchów podtrzymujemy ciało lecz ono odrywa się nadal tylko boleśniej, powoli więc jest jeszcze dalej niż było.. wszystko jest jakbyśmy niczego nie zrozumieli mężowi kazano odejść choć przecież.. nic już nie pomożemy jeszcze zadamy ból

4 Kiedy diagnoza brzmi jak wyrok. Problemy i dylematy opieki pielęgniarskiej nad tzw. pacjentem nieoperacyjnym 67 wszystko jest jakbyśmy niczego nie pojęli wymknij się wymknij z naszych rąk! [1] Nie ma wątpliwości, że powinniśmy postępować tak, by pacjent, który nie może być operowany, dopóki pozostaje na oddziale, czuł naszą profesjonalną opiekę pielęgniarską i lekarską, by odczuwał naszą zwykłą ludzką obecność. Winniśmy zapewnić mu także nieograniczony kontakt z bliskimi. Wreszcie zaproponować choremu uczciwą rozmowę. Według de Walden-Gałuszko jej zakres wyznaczać ma tzw. podążanie za pacjentem [8]. Powinniśmy brać pod uwagę, kiedy i ile chory chce się dowiedzieć, na przyjęcie jakich informacji jest psychicznie przygotowany. Jednak aby podążać za pacjentem trzeba czasu, obecności, rozmów, a nie krótkiej wizyty czy rutynowych pytań o samopoczucie zadawanych w pośpiechu, w progu sali. Najczęściej powiernikiem pacjenta staje się oddziałowy psycholog. Ma jednak pod opieką zbyt wielu chorych. O rozterkach pacjenta wiele mogłyby powiedzieć także pielęgniarki, które niejednokrotnie ułatwiają jego kontakt z lekarzem. Zanim jednak do właściwej rozmowy z lekarzem dojdzie, wiele z pytań i obaw pacjentów musimy wziąć po prostu na siebie. Rozmowy z pacjentami wymagają od nas zachowania wiele taktu i dużej ostrożności. Wiemy, jak ważne jest, by nie podsycać dręczących chorego złych emocji, np. samooskarżania się (o zawinienie własnej chorobie, destrukcyjnych myśli o zasłużeniu na raka jak z koncepcji Wilhelma Reicha) swoimi pochopnymi słowami w rodzaju: co pan tu sobie wyhodował, dlaczego tak długo pan czekał (jakie niestety wciąż daje się słyszeć podczas tzw. obchodów lekarskich). Tym bardziej, że nierzadko tak naprawdę winę za opóźnienie w zgłoszeniu chorego ponosi brak profesjonalizmu na poziomie lekarskiej opieki podstawowej. Zresztą, jak przyznaje profesor onkolog i chemioterapeuta Marek Pawlicki, w Polsce mimo trafnie postawionej diagnozy nowotworu złośliwego, wielu z chorych jest niewłaściwie leczonych [9]. Zdajemy sobie sprawę jak ważne jest w kontaktach z rodziną pacjenta zapobieganie zdarzającemu się czasem obwinianiu chorego: on się poddaje! on nie wierzy! nie chce się leczyć! Przeciwdziałać przychodzi nam nierzadko poczuciu rezygnacji i bezradności rodziny, które utrwalone mogą doprowadzać do unikania i opuszczenia chorego. Dlatego uczymy bliskich pacjenta zasad i sposobów pielęgnowania, uzmysławiając im, jak bardzo obecność oraz opieka rodziny jest i będzie mu potrzebna. Czasami musimy zaprzeczać funkcjonującym w społeczeństwie mitom np. o zaraźliwości raka czy też fałszywym przekonaniom, że jeśli już trzeba, to lepiej umierać w szpitalu, bo tu jest bezpieczniej. Przygotowywanie pacjenta i jego rodziny do przyjęcia złych wiadomości a potem do poradzenia sobie po powrocie do domu powinno być świadomym i celowym procesem, efektem współpracy całego interdyscyplinarnego zespołu. Pacjent i (za jego wskazaniem formalną zgodą) rodzina czy też partner życiowy są tutaj pełnoprawnymi podmiotami procesu informowania. Jako ludzie medycyny nie mamy bowiem prawa sami, autorytarnie stwierdzać, że chory nie powinien poznać prawdy, bo według naszych przekonań tak jest dla niego lepiej Jak przyznaje Szewczyk: Problem jest nie tylko z tajemnicą, ale także z podawaniem niepomyślnych informacji rodzinie, a nie bezpośrednio zainteresowanemu pacjentowi. Tą tradycją młodzi studenci przesiąkają w klinikach. Z badań wynika, że etyczność studenta medycyny maleje na wyższych latach studiów. Na stażu podyplomowym mamy już samych wielkich doktorów. Tylko że wszyscy mają trudności ze szczerą rozmową z pacjentem, bo ich tego na studiach nie nauczyli [3]. Ogromnym problemem organizacyjno-mentalnym polskiej rzeczywistości szpitalnej jest wciąż niespełniona potrzeba spotkań całego zespołu terapeutycznego: lekarzy, pielęgniarek, rehabilitantów włącznie z psychologiem i pracownikiem socjalnym, gdzie byłaby szansa omówienia sytuacji poszczególnych pacjentów. W konsekwencji nie ma możliwości wytyczenia wspólnej ścieżki wsparcia pacjenta nieoperacyjnego w jego przystosowaniu się do nowej, dramatycznie trudnej życiowej sytuacji. Konsekwencją braku usystematyzowania i połączenia działań całego zespołu terapeutycznego jest to, że nasze działania są często rozproszone, a bywa że nawet sprzeczne. Nie udzielamy przez to właściwego wsparcia ani pacjentowi, ani sobie samym, choć jako członkowie zespołu terapeutycznego, przeżywamy dramaty naszych pacjentów. W sferze informowania i opieki nad pacjentem, dla którego nie ma już propozycji skutecznych metod leczenia, jest zbyt wiele zaniechania i milczenia. Jeśli pacjent nie ma odwagi pytać, dominuje bierność, dryfowanie, tak by tylko doprowadzić do możliwie szybkiego i bezkonfliktowego wypisania ze szpitala. Nierzadko nawet bez okazania zainteresowania i troski o ciągłość opieki w miejscu zamieszkania. W swoich wspomnieniach Rief pyta retorycznie: czy istnieje cisza straszliwsza niż ta, która zapada przy chorym. Wszak podszywa ją intuicyjne przerażenie, bo na oddziałach chorych na raka przeczucia sprawdzają się częściej niż gdzie indziej. W milczeniu tym wyraża się niemożność, bezradność oraz świadomość, jak daremne są ludzkie pragnienia. ( ) [5]. Pielęgniarki i pielęgniarze stają się nieraz współczującymi świadkami zmagań chorych i ich bliskich o niedopuszczenie do siebie rezygnacji, utraty nadziei. Widzą ich desperacką obronę przed przyjmowaniem i dzieleniem się złymi przeczuciami czy nawet otrzymanymi już negatywnymi informacjami.

5 68 Maciej Krajewski Pielęgniarz Turski tak zapamiętał rozmowę męża ze śmiertelnie chorą żoną: Przytul się, cichaj, jeszcze nic nie wiemy Tulę się przecież.. (wiemy już, wiemy ) [1]. Komunikacja w rodzinie chorego na nowotwór (szczególnie z chorobą zaawansowaną) przeważnie jest zaburzona, jeśli nie kompletnie sparaliżowana. Daniel Rief z nieustającym bólem tak wspomina ostatnie rozmowy z matką: z niektórymi rozmawiała o śmierci, ja się do nich nie zaliczałem. Jeśli o mnie chodzi, pragnęła, bym stanowczo odmawiał rozważania nawet ewentualności niepowodzenia terapii [5]. Mimo, że jako pielęgniarz z ponad 20-letnim onkologicznym stażem jestem zwolennikiem mówienia pacjentowi prawdy oraz respektowania jego prawa do pełnej informacji (jeśli tylko sam nie zastrzega, że woli nie wiedzieć), to jednak z moich zawodowych doświadczeń nie wynika wcale, że informowanie pacjenta powinno następować mechanicznie, bezdyskusyjnie i bezwarunkowo. Na pewno winni jesteśmy pacjentowi rozmowę, a nawet wielokrotne rozmowy w odpowiednich, intymnych warunkach (na pewno nie w obecności innych pacjentów czy wielkiej lekarsko-pielęgniarskiej świty, nie na korytarzu!). Z pewnością informowanie pacjenta winno być podzielone na etapy i dostosowane do jego psychofizycznej kondycji. Nikt nie powinien wprowadzać w błąd czy wręcz okłamywać pacjenta. Nikt też nie może odbierać mu ostatniej nadziei. Chory zawsze ma prawo wierzyć, że znajdzie się w tym nikłym procencie szczęśliwców, wybrańców losu wbrew upiornym statystykom. Pacjenci mają prawo wierzyć w swoją wewnętrzną siłę, ufać że stanie się cud, czekać na swój łut szczęścia. Nawet nieuleczalnie chory może liczyć i ma prawo oczekiwać na przedłużenie życia, z zachowaniem odpowiedniej do sytuacji jakości życia. Prawie każdy chory nieoperacyjny chce liczyć na odroczenie egzekucji, jak określił to szczery do bólu Stewart Alsop. W swoim notatniku z czasów kilkuletniej walki z białaczką Alsop przyznał, że choć chciał znać całą, nawet najboleśniejszą prawdę o swojej chorobie, to jednak wciąż wbrew fatalnym rokowaniom poszukiwał iskierki nadziei, bowiem człowiek mający nieoperacyjnego raka chwyta się słomki [11]. Podobne rozpaczliwe próby znalezienia ratunku i choćby cienia nadziei podejmują rodziny chorych na nowotwór w stadium znacznego zaawansowania. Agata Tuszyńska, autorka Ćwiczeń z utraty, wspominając okres przegranej ostatecznie walki o życie swego męża z glioblastomą, te desperackie próby poszukiwania nadziei nazwała łapaniem się nitek Bowiem nadzieja umiera ostatnia [12]. Dlatego zapewne cytowany przez Szczawińskiego lekarz z hospicjum twierdzi: czym innym jest mówienie prawdy, a czym innym sposób, w jaki zostanie przekazana. Możemy bowiem informować chorego o stanie jego zdrowia w takim stopniu, w jakim jest gotowy to znieść. Zazwyczaj rozmowy z naszymi pacjentami są wieloetapowe [6]. W komunikacji terapeutycznej z pacjentem kluczowe jest jak reagujemy widząc rozdarcie naszych chorych dyskwalifikowanych od operacji i dalszego leczenia. Czy jako pokonani medycy nie wycofujemy się równocześnie z relacji z pacjentem, zapominając o terapeutycznej roli naszych słów i gestów. Czy porażka w walce z rakiem, wywołująca poczucie bezradności, zbyt łatwo nas nie obezwładnia. Z przeprowadzonych przeze mnie w 2008 roku badań wśród personelu pielęgniarskiego Wielkopolskiego Centrum Onkologii wynikało, że blisko połowa ankietowanych pielęgniarek za najtrudniejszy moment w swojej pracy uznaje chwile, kiedy pacjent dopytuje o swoje rozpoznanie. Do tego typu momentów obciążających w pracy ponad połowa ankietowanych zaliczyła: chwile gdy pacjent płacze, pozyskanie informacji o złym rokowaniu pacjenta oraz poczucie, że pacjent bywa w procesie terapii niewłaściwie traktowany [12]. Z kolei na początku 2010 roku przeprowadziłem anonimową ankietę z personelem pielęgniarskim chirurgii onkologicznej. Na pytanie: Czy odczuwasz trudność (pewien opór psychiczny) w nawiązaniu i podtrzymywaniu kontaktu słownego z pacjentem w wyszczególnionych sytuacjach?, twierdząco odpowiedziała zdecydowana większość pytanych osób. Najczęściej w sytuacjach, kiedy: pacjent jest umierający, kiedy dopytuje, bo nie uzyskał informacji/odpowiedzi od lekarza, kiedy jest pacjentem tzw. inoperabile, kiedy ma złe rokowanie. Większość ankietowanych oceniła, że właśnie w związku z tą trudną psychologicznie sytuacją świadomie ogranicza swoje kontakty z chorym, zdając sobie sprawę z tego, że czas spędzany z pacjentem jest w konsekwencji zbyt krótki [13]. Jak opisywał Siegel: z badań psychologicznych wynika, że personel medyczny świadomie limituje czas lub omija coraz szerszym łukiem sale pacjentów, którzy zostali zaszufl adkowani jako nieuleczalni, nieoperacyjni, umierający [8]. Taka jest smutna rzeczywistość, której ciemność rozświetla tu i ówdzie szereg przebłysków indywidualnych działań, inicjatyw pojedynczych członków różnych zespołów terapeutycznych. Niestety, najczęściej rozproszonych, żeby nie powiedzieć osamotnionych. Tymczasem zadań wynikających ze sprawowania opieki nad pacjentem z chorobą nowotworową nieoperacyjnym jest niezmiennie wiele. Tym więcej właściwie, im trudniejsza jest jego sytuacja. Oprócz dążenia do przekazania pacjentowi rzetelnych informacji, etapowo, profesjonalnie, tak by nie brzmiały jak nieludzki wyrok, rozważyć należy zawsze inne metody leczenia (m.in. paliatywną radio- i chemioterapię). Powinniśmy wdrożyć skuteczne leczenie objawowe, aby przekonać chorego, że nie grozi mu ból, który zostanie przez innych zignorowany czy zlekcewa-

6 Kiedy diagnoza brzmi jak wyrok. Problemy i dylematy opieki pielęgniarskiej nad tzw. pacjentem nieoperacyjnym 69 żony, a którego nikt nie będzie umiał opanować. Trzeba wreszcie uruchomić procedury pomocy socjalnej, wsparcia dla bliskich pacjenta, nawiązać kontakt z lekarzem rodzinnym, ułatwić objęcie opieką paliatywną w miejscu zamieszkania, tak aby nawet w najtrudniejszych, ostatnich dniach i godzinach chory i jego rodzina czuli prawdziwe i profesjonalne wsparcie. Piśmiennictwo 1. Turski T.: Laparotomia. Wiersze, Wyd. NGT Imperatyw, Poznań, Sontag S.: Choroba jako metafora, Wyd. PIW, Warszawa, Szewczyk K.: W czym tkwi tajemnica. Gazeta Wyborcza, wywiad z cyklu umierać po ludzku, Warszawa, Picardie R.: Zanim powiem do widzenia. Wyd. Obserwator, Poznań, Rieff D.: W morzu śmierci. Wspomnienie syna. Wyd. Czarne, Wołowiec, Szczawiński W.: Myśli przy końcu drogi. Wyd. Literackie, Kraków, Wyka K. [w:] Odeszli: Dłonie Marii. Wyd. PIW, Warszawa, Siegel B.: Miłość, Medycyna i cuda. Dom Wydawniczy LIMBUS, Warszawa, Pawlicki M.: Wspomnienia onkologa. Porażki i sukcesy. Wyd. Med. Alfa-Medical-Press, Bielsko Biała, De Walden-Gałuszko K.: U kresu. Opieka psychopaliatywna, czyli jak pomóc choremu, rodzinie i personelowi medycznemu środkami psychologicznymi. Gdańsk, Alsop S.: Odroczenie egzekucji. Czytelnik, Warszawa, Tuszyńska A.: Ćwiczenia z utraty. Wyd. Literackie, Kraków, Malicki J.: Zeszyty Naukowe Wielkopolskie Centrum Naukowe. J. Malicki (red.) Poznań, 2008, 5, Pasek M.: Interdyscyplinarna opieka nad pacjentem onkologicznym. Pasek M., Dębska G. (red.), Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków, Adres do korespondencji: Maciej Krajewski Wielkopolskie Centrum Onkologii ul. Garbary Poznań

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Leczenie bólu nowotworowego i opieka paliatywna nad dziećmi 2.

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologiczne aspekty opieki nad dzieckiem z chorobą nowotworową

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia odżywiania -

Zaburzenia odżywiania - Zaburzenia odżywiania - - rozpoznanie, objawy, leczenie Dorota Zatorska - Stempin 2012 1 Zaburzenia odżywiania - objawy, rozpoznanie, leczenie " Ciało ma znaczenie, ale kiedy dochodzimy do tego, co u

Bardziej szczegółowo

Ograniczenie terapii daremnej

Ograniczenie terapii daremnej Ograniczenie terapii daremnej Doświadczenia własne Tomasz Siegel Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Szpital Czerniakowski w Warszawie Plan prezentacji Wprowadzenie Protokół PTAiIT - doświadczenia

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 22 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 22 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 22 SECTIO D 2004 Zakład Organizacji Pracy Pielęgniarskiej Wydziału Opieki i Oświaty Zdrowotnej Śląskiej Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 W latach 2004-2008 w Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów zarejestrowaliśmy 6.125 zachorowań na inwazyjne

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić z rakiem prostaty?

Jak sobie radzić z rakiem prostaty? Informacja prasowa Warszawa, 24.05.2016 Jak sobie radzić z rakiem prostaty? Rusza kampania Rada na raka prostaty, której celem jest edukacja pacjentów z rakiem prostaty i ich bliskich. Adresaci kampanii

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ DLA KURSU KWALIFIKACYJNEGO OPIEKA PALIATYWNA DLA PIELĘGNIAREK

PLAN ZAJĘĆ DLA KURSU KWALIFIKACYJNEGO OPIEKA PALIATYWNA DLA PIELĘGNIAREK dzień miesiąc dzień tygodnia ilość godzin od-do moduł wykładowca 14 luty sobota 13 9.00-19.30 MODUŁ I- SPECJALISTYCZNY Założenia i podstawy opieki paliatywnej Prekursorzy opieki paliatywnej. Główne ośrodki

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ DZIEŁALNOSCI STATUTOWEJ SZKOŁY LUB PLACÓWKI.

EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ DZIEŁALNOSCI STATUTOWEJ SZKOŁY LUB PLACÓWKI. Zgodnie z opracowanym Planem Nadzoru Pedagogicznego Dyrektora Zespołu Szkół Nr 1 w Otwocku, w roku szkolnym 212/213 została przeprowadzona ewaluacja w obszarze: EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych.

Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych. Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych. Diagnoza choroby nowotworowej i leczenie onkologiczne wymagają psychicznego przystosowania do nowej sytuacji. Zarówno pacjent, jak i jego bliscy

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM

Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM LUBISZ POMAGAĆ? PRZYJDŹ DO HOSPICJUM Hospicjum jest przede wszystkim Domem, w którym czekamy na tych, którzy potrzebują opieki oraz

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014-2015

Sylabus na rok 2014-2015 Sylabus na rok 2014-2015 (1) Nazwa przedmiotu Opieka specjalistyczna w onkologii ginekologicznej (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego

Bardziej szczegółowo

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku.

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku. Opieka zdrowotna przyjazna dziecku - Dzieci i młodzież: powiedz nam co myślisz! Rada Europy jest międzynarodową organizacją, którą tworzy 47 krajów członkowskich. Jej działania obejmują 150 milionów dzieci

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

Jak zbadać satysfakcję pacjenta?

Jak zbadać satysfakcję pacjenta? Jak zbadać satysfakcję pacjenta? IBRKiK dr hab. Dominika Maison, Prof. UW Konsument wobec nowych wyzwań Dom Badawczy Maison Uniwersytet Warszawski Warszawa, 17 października 2015 VI Forum Marketingu, Komunikacji

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Kraków, 8 kwietnia 2015 r. Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Raport dotyczący etapowości leczenia onkologicznego w Polsce Stan na początek kwietnia 2015 r. Spis treści Spis treści... 2

Bardziej szczegółowo

Odczaruj raka Program edukacyjny dla rodziców dzieci chorych na nowotwory

Odczaruj raka Program edukacyjny dla rodziców dzieci chorych na nowotwory Odczaruj raka Program edukacyjny dla rodziców dzieci chorych na nowotwory Marta Rusek, psycholog Oddział Pediatrii Hematologii i Onkologii, SPDSK, ul. Marszałkowska 34, Warszawa Choroba nowotworowa budzi

Bardziej szczegółowo

DEFINICJE. OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Opieka długoterminowa w Polsce jest realizowana w dwóch obszarach: pomocy społecznej i służby zdrowia.

DEFINICJE. OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Opieka długoterminowa w Polsce jest realizowana w dwóch obszarach: pomocy społecznej i służby zdrowia. PROJECT - TRAINING FOR HOMECARE WORKERS IN THE FRAME OF LOCAL HEALTH CARE INITIATIVES PILOT TRAINING IN INOWROCŁAW, POLAND 22-23.02.2014 DEFINICJE W Polsce w ramach świadczeń poza szpitalnych wyróżniamy

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

ZNIECZULENIE OKIEM PRAWNIKA

ZNIECZULENIE OKIEM PRAWNIKA Dr n. praw. Radosław Tymiński, radca prawny ZNIECZULENIE OKIEM PRAWNIKA JAK SOBIE RADZIĆ W TRUDNYCH SYTUACJACH? ZASTRZEŻENIA 1. Wykład bazuje na interpretacji prawa, która może się zmieniać. 2. Wszystkie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek

KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil kształcenia Praktyczny Poziom realizacji Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały:

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały: Oddzialy psychiatryczne szpitalne - Opieka całodobowa Opieka całodobowa Psychiatryczne oddziały szpitalne Psychiatryczne leczenie szpitalne powinno być stosowane tylko w przypadkach ciężkich zaburzeń psychicznych

Bardziej szczegółowo

(11) Efekty kształcenia

(11) Efekty kształcenia (1) Nazwa przedmiotu Opieka paliatywna w ginekologii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Kurs dla studentów i absolwentów

Kurs dla studentów i absolwentów Kurs dla studentów i absolwentów Profilaktyka, rozpoznanie i leczenie raka piersi. Etapy postępowania fizjoterapeutycznego u pacjentek po mastektomii Cel główny kursu: Przygotowanie do praktycznej pracy

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Warszawa, sierpień 2015 Fundacja Alivia - kim jesteśmy? Alivia

Bardziej szczegółowo

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym.

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Problemy: 1. zagrożenie dla narcystycznej integralności 2. poczucie utraty kontroli 3. zależnośd 4. lęk przed opuszczeniem 5.

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Czym jest uporczywa terapia?

Czym jest uporczywa terapia? Czym jest uporczywa terapia? Piotr Sobański Termin leczenie odnosi się do podejmowania czynności zmierzających do osiągnięcia założonego celu terapeutycznego. Celem tym może być przywrócenie zdrowia, wydłużenie

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ.

ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ. ZAGUBIENIE PACJENTA W SYSTEMIE. ŚWIADCZENIA GWARANTOWANE A RZECZYWISTOŚĆ. Krystyna Wechmann Prezes Federacji Stowarzyszeń Amazonki Wiceprezes Polskiej Koalicji Organizacji Pacjentów Onkologicznych Gigantyczne

Bardziej szczegółowo

SYLABUS MODUŁU/PRZEDMIOTU KSZTAŁCENIA

SYLABUS MODUŁU/PRZEDMIOTU KSZTAŁCENIA SYLABUS MODUŁU/PRZEDMIOTU KSZTAŁCENIA Lp Element Opis. 1 Nazwa Opieka paliatywna modułu/przedmiotu 2 Instytut Pielęgniarstwa 3 Kierunek, poziom, Pielęgniarstwo, studia pierwszego stopnia profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

O Szybkiej Terapii Onkologicznej

O Szybkiej Terapii Onkologicznej O Szybkiej Terapii Onkologicznej Pacjenci onkologiczni ze względu na rodzaj schorzenia muszą być otoczeni szczególną opieką. W ich przypadku czas ma bardzo duże znaczenie. To, czy pacjent chory na nowotwór

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki 2015/2016

Rok akademicki 2015/2016 Rok akademicki 2015/2016 (1) Nazwa przedmiotu Opieka paliatywna w ginekologii (2) Nazwa jednostki prowadzącej Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala dr Marek Koenner, radca prawny Przesłanki Audytu rosnąca liczba postępowań w sprawach o błędy medyczne, zarówno

Bardziej szczegółowo

Program praktyki w Kolegium Karkonoskim w Jeleniej Górze dla studentów studiów niestacjonarnych - pomostowych Kierunek: pielęgniarstwo

Program praktyki w Kolegium Karkonoskim w Jeleniej Górze dla studentów studiów niestacjonarnych - pomostowych Kierunek: pielęgniarstwo Program praktyki w Kolegium Karkonoskim w Jeleniej Górze dla studentów studiów niestacjonarnych - pomostowych Kierunek: pielęgniarstwo I. ZałoŜenia programowo organizacyjne praktyk Praktyka z zakresu przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Olinek - ośrodek naszych marzeń

Olinek - ośrodek naszych marzeń W ośrodku, który niebawem będzie obchodził swoje czwarte urodziny, prowadzona jest Oczekiwanie na narodziny upragnionego dziecka to jedna z najpiękniejszych chwil w życiu każdej rodziny. Cud narodzin i

Bardziej szczegółowo

TOWARZYSZENIE W CHOROBIE

TOWARZYSZENIE W CHOROBIE Tylko życie poświęcone innym warte jest przeżycia - Albert Einstein PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY TOWARZYSZENIE W CHOROBIE program społeczny Fundacji Wspólna Droga United Way Polska Źródło: http://www.dziennikpolski24.pl/files/articles/lightbox/82efd59a59d7f866b44e1e

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późniejszymi zmianami) określone w ustawach: z dnia 6

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów VI roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów VI roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów VI roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Medycyna paliatywna 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ Poważna choroba w rodzinie Diagnoza poważnej choroby to trzęsienie ziemi dla całej rodziny. Poważna choroba bliskiej osoby zmienia radykalnie

Bardziej szczegółowo

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich ONKONAWIGATOR Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich Grupa LUX MED sprawdzony wybór w leczeniu onkologicznym! Zdrowie to najcenniejszy skarb każdego z nas. Grupa LUX MED dzięki połączeniu

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

KOMPONENTY HumanWork HOSPITAL: HumanWork HOSPITAL to rozwiązanie dla zespołów służby. medycznej, które potrzebują centralnego zarządzania informacją w

KOMPONENTY HumanWork HOSPITAL: HumanWork HOSPITAL to rozwiązanie dla zespołów służby. medycznej, które potrzebują centralnego zarządzania informacją w HumanWork HOSPITAL to rozwiązanie dla zespołów służby medycznej, które potrzebują centralnego zarządzania informacją w procesach obiegu zadań i dokumentów, aby pracować łatwiej i efektywniej. HumanWork

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Edyta Barnaś. Dr n. med. Jerzy Skoczylas

Dr n. med. Edyta Barnaś. Dr n. med. Jerzy Skoczylas (1) Nazwa przedmiotu Podstawy onkologii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

II JURAJSKIE SPOTKANIA ONKOLOGICZNE

II JURAJSKIE SPOTKANIA ONKOLOGICZNE II JURAJSKIE SPOTKANIA ONKOLOGICZNE "RAK PIERSI NOWOŚCI W LECZENIU ONKOLOGICZNYM, ONKOPLASTYCE I REKONSTRUKCJI" CZĘSTOCHOWA 13-14.11.2015r. PODSUMOWANIE KONFERENCJI przygotowane przez Akademię Prawa Medycznego

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

Beata Krzesińska-Żach

Beata Krzesińska-Żach Beata Krzesińska-Żach Opieka paliatywna nad dzieckiem terminalnie chorym wybrane zagadnienia Podejmując problematykę opieki paliatywnej nad dzieckiem terminalnie chorym, wskazuję na eutanatopedagogikę,

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Wsparcie psychospołeczne osób chorych onkologicznie oraz ich bliskich na podstawie pracy Akademii Walki z Rakiem.

Wsparcie psychospołeczne osób chorych onkologicznie oraz ich bliskich na podstawie pracy Akademii Walki z Rakiem. Wsparcie psychospołeczne osób chorych onkologicznie oraz ich bliskich na podstawie pracy Akademii Walki z Rakiem. KONFERENCJA: WYGRAJ Z RAKIEM V LAT AKADEMII WALKI Z RAKIEM Joanna Zapała Kierownik programowy

Bardziej szczegółowo

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Spis treści Wstęp 3 Cele Kodeksu Profilaktyki RSM 4 Zasady skutecznej komunikacji z kobietami 5 Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy 6 Badanie cytologiczne

Bardziej szczegółowo

Szpiczak mnogi możliwości leczenia chirurgicznego

Szpiczak mnogi możliwości leczenia chirurgicznego Szpiczak mnogi możliwości leczenia chirurgicznego Adam Pala Oddział Schorzeń i Urazów Kręgosłupa Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej Piekary Śląskie MOŻLIWOŚCI TERAPEUTYCZNE W SZPICZAKU MNOGIM - radioterapia,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej 1 Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej Blok tematyczny: Rozwijanie własnej osobowości Temat: Jak chronić swoje prawa w grupie? Wprowadzenie do postaw asertywnych. Cele: Uświadomienie

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o :

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o : OŚWIADCZENIE ŚWIADOMA ZGODA NA ZABIEG CHIRURGICZNY LUB LECZENIE Imię i nazwisko pacjenta:... Adres zamieszkania:... Data urodzenia:... Rodzaj planowanego zabiegu operacyjnego:...... Rodzaj planowanego

Bardziej szczegółowo

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy)

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy) Centrum Pulmonologii i posiada w swojej strukturze 8 oddziałów szpitalnych w tym Oddział Chirurgii Klatki Piersiowej ( zamiennie - torakochirurgii) Oddział został utworzony w latach 50 tych ubiegłego stulecia

Bardziej szczegółowo

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :)

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :) Czy potrafimy rozmawiać z dziećmi o niepełnosprawności? Czy sprawia nam to trudność? Czujemy się zakłopotani tematem? Sami nie wiemy, jak go ugryźć? A może unikamy go całkiem, skoro nas bezpośrednio nie

Bardziej szczegółowo

Początek jest zawsze trudny

Początek jest zawsze trudny Początek jest zawsze trudny Pierwsze dni w przedszkolu są przeżyciem zarówno dla dziecka jak i jego rodziców. Dziecko prawie na cały dzień musi się rozstać z rodzicami, pozostając samo w nowym miejscu,

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

OFERTA FILMÓW SZKOLENIOWYCH NA PŁYTACH DVD. MYŚL POZYTYWNIE czyli jak zostać optymistą

OFERTA FILMÓW SZKOLENIOWYCH NA PŁYTACH DVD. MYŚL POZYTYWNIE czyli jak zostać optymistą OFERTA FILMÓW SZKOLENIOWYCH NA PŁYTACH DVD NOWOŚĆ MYŚL POZYTYWNIE czyli jak zostać optymistą Tematyka filmu: Pesymista i optymista... Obydwu w życiu spotyka tyle samo porażek i niepowodzeń, ale optymista

Bardziej szczegółowo

Irmina Śmietańska. Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii UNIWERSYTET MEDYCZNY W GDAŃSKU

Irmina Śmietańska. Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii UNIWERSYTET MEDYCZNY W GDAŃSKU Irmina Śmietańska Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii UNIWERSYTET MEDYCZNY W GDAŃSKU Iniekcje mięśniowe Patient control analgesia PCA Analgezja zewnątrzop onowa Umiarkowaniesilne dolegliwości

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku I. Postanowienia ogólne 1 1. Regulamin organizacyjny Stowarzyszenia Promyk siedzibą w Giżycku, zwanej dalej

Bardziej szczegółowo

Dotyczy: OZG.0121.2.2015 (konsultacje publiczne projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wzoru karty diagnostyki i leczenia onkologicznego)

Dotyczy: OZG.0121.2.2015 (konsultacje publiczne projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wzoru karty diagnostyki i leczenia onkologicznego) Warszawa, 25.06.2015 Pan Piotr Warczyński Podsekretarz Stanu Ministerstwo Zdrowia ul. Miodowa 15, 00-952 Warszawa Dotyczy: OZG.0121.2.2015 (konsultacje publiczne projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE.

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Warszawa 2005 1 STRESZCZENIE Celem programu jest przeprowadzenie szybkiego, podstawowego

Bardziej szczegółowo

Choroby onkologiczne - badania, leczenie, profilaktyka i aspekty prawne"

Choroby onkologiczne - badania, leczenie, profilaktyka i aspekty prawne Konferencja naukowo szkoleniowa Choroby onkologiczne - badania, leczenie, profilaktyka i aspekty prawne" Warszawa, 21 listopada 2014 roku Patronat Honorowy Organizatorzy Patronat medialny Sponsor główny

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo