Spis Treœci: Farmaceutyczny Przegl¹d Naukowy 1. Nr I/2007. Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy, Drodzy Czytelnicy, Index Copernicus 1,73 MNiI 3,00

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis Treœci: Farmaceutyczny Przegl¹d Naukowy 1. Nr I/2007. Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy, Drodzy Czytelnicy, Index Copernicus 1,73 MNiI 3,00"

Transkrypt

1 Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy, Drodzy Czytelnicy, Redaktor Naczelny: Prof. dr hab. Krystyna Olczyk Adres redakcji: Wydział Śląskiej Akademii Medycznej ul. Jedności 2, Sosnowiec Konsultacyjna Rada Naukowa Przewodniczący: Prof. dr hab. Krystyna Olczyk Członkowie: 1. Prof. dr hab. Barbara Błońska - Fajfrowska 2. Prof. dr hab. Jerzy Brandys 3. Prof. dr hab. Elżbieta Brezińska 4. Prof. dr hab. Zofia Dzierżewicz 5. Prof. dr hab. Kazimierz Głowniak 6. Prof. dr hab. Edmund Grześkowiak 7. Prof. dr hab. Ewa Jagiełło-Wójtowicz 8. Prof. dr hab. Krzysztof Jędrzejko 9. Prof. dr hab. Krzysztof Jonderko 10. Prof. dr hab. Jan Kowalski 11. Prof. dr hab. Jerzy Kwapuliński 12. Prof. dr hab. Jan Pachecka 13. Prof. dr hab. Jerzy Pałka 14. Prof. dr hab. Janusz Pluta 15. Prof. dr hab. Janusz Solski 16. Prof. dr hab. Artur Stojko 17. Prof. dr hab. Maria Wardas 18. Dr hab. Zdzisława Kondera - Anasz 19. Dr hab. Urszula Mazurek 20. Dr hab. Andrzej Plewka 21. Dr hab. Krzysztof Solarz 22. Dr hab. Krystyna Trzepietowska - Sępień Wydawca: Adres Wydawcy: Wydawnictwo PGK MEDIA POLSKA ul. Stokrotek 51, Jaworze Górne k. Bielska-Białej, tel. (0-33) fax (0-33) P.G.K. Media Polska należy do Konsorcjum Wydawnictw Medycznych. Prezydent Konsorcjum: dr n. med. Adam Kwieciński Marketing Manager: Anna Janik Opracowanie graficzne i skład: Robert Cyganik Index Copernicus 1,73 MNiI 3,00 Wszystkie materiały opublikowane w piśmie objęte są ochroną Prawa autorskiego. Projekty chronione są Ustawą o Prawie autorskim i pokrewnych prawach z 1994 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 83). Redakcja zastrzega sobie dostosowania nadesłanych materiałów do potrzeb pisma. Przedruki możliwe jedynie za zgodą wydawcy. Za treść materiałów reklamowych oraz listów od czytelników redakcja nie odpowiada. Z przyjemnością rekomenduję Państwu drugi numer Farmaceutycznego Przeglądu Naukowego, a tym samym kolejny numer wydawanego pod patronatem Wydziału Farmaceutycznego Śląskiej Akademii Medycznej, czasopisma, do niedawna noszącego nazwę Poradnik Farmaceuty. Już sama obwoluta niniejszego numeru, przedstawiająca nowy obiekt Wydziału Farmaceutycznego w Sosnowcu, nawiązuje do ścisłego związku czasopisma z naszym Wydziałem. W tym nowym gmachu, który już wkrótce powita pracowników i studentów, znajdzie także swoje miejsce Redakcja Farmaceutycznego Przeglądu Naukowego. Miło mi Państwa poinformować, iż łamy naszego czasopisma będą także miejscem publikowania pełnotekstowych prac, opracowanych przez uczestników XX Naukowego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, na podstawie wybranych i rekomendowanych przez Komitet Naukowy najlepszych streszczeń, prezentowanych w ramach każdej z dwudziestu sekcji naukowych. Publikowane prace posiadać będą 3 punkty MNiI. Uprzejmie przypominam, iż wspomniany, XX, a więc Jubileuszowy, Zjazd Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego odbędzie się w dniach września bieżącego roku, w Katowicach. Miejscem obrad będą nowoczesne, o najwyższym standardzie, sale Wydziału Prawa Uniwersytetu Śląskiego, zaś prezentacja plakatów odbywać się będzie na antresoli katowickiego Spodka. Wspomniana antresola gościć będzie także stoiska najznakomitszych firm farmaceutycznych i diagnostycznych, prezentujących szeroki asortyment produktów medycznych. Spodek, będący od dawna symbolem miasta Katowice, doskonale wszystkim znany, będzie także miejscem uroczystego rozpoczęcia Zjazdu, jak również i jego zakończenia. Wyrażam głęboką nadzieję, iż przyjazne łamy Farmaceutycznego Przeglądu Naukowego zachęcą i skłonią Państwa do przygotowania pełnych publikacji, opartych o przedłożone Komitetowi Naukowemu streszczenia. Nie czekając jednak na Zjazd, publikujmy w Przeglądzie, i czytajmy prezentowane w nim prace z zakresu różnych specjalności nauk farmaceutycznych, lecz także i z zakresu pokrewnych dziedzin i dyscyplin naukowych. To od nas zależy, czy czasopismo prezentować będzie wysoki, merytoryczny poziom naukowy, czy będzie atrakcyjne dla środowiska naukowego i praktyków przedstawicieli szeroko rozumianych zawodów medycznych. Spis Treœci: Krystyna Olczyk Bóle pleców rola ketoprofenu w terapii bólów pleców Wysiłek fizyczny lek bez recepty Osteoporoza w praktyce internistycznej Kaszel klasyfikacja i leczenie Właściwości biotyczne apiterapeutyków ze szczególnym uwzględnieniem zasklepu miodowego Choroba lokomocyjna Zdrowe oczy a komputer Rak jajnika ciągle aktualny problem diagnostyczny XX Naukowy Zjazd Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego English for Pharmacists English Booster Dose

2 Bóle pleców rola ketoprofenu w terapii bólów pleców Dr n. med. Przemys³aw Nowak Specjalista farmakolog Akademia Medyczna w Katowicach Ból towarzyszy człowiekowi od zawsze. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Medycznego jest to piąty objaw życiowy po wartości ciśnienia tętniczego krwi, częstości akcji serca, liczbie oddechów i temperaturze. Ból jest odczuciem subiektywnym. Jeżeli pacjent zgłasza dolegliwości, należy przyjąć, że jest to prawda. Zgodnie z definicją Międzynarodowego Stowarzyszenia Badania Bólu jest to nieprzyjemne, zmysłowe i emocjonalne przeżycie towarzyszące istnieją- cemu lub zagrażającemu uszkodzeniu tkanki lub odnoszone tylko do takiego uszkodzenia. Ból ze względu na czas trwania dzielimy na: ostry towarzyszący urazowi, ostremu stanowi choroby, zabiegom diagnostycznym i operacyjnym, pełni rolę sygnału ostrzegawczego; często jest pierwszym objawem zmuszającym chorego do wizyty u lekarza przewlekły (trwający ponad 3 miesiące) trwający mimo wygojenia tkanek lub towarzyszący schorzeniom o długotrwałym przebiegu (choroba zwyrodnieniowa stawów, nowotwory) staje się problemem medycznym; należy go traktować jak samodzielną chorobę. Ze względu na mechanizm powstawania rozróżniamy: ból receptorowy powstaje w wyniku uszkodzenia tkanek przez uraz lub chorobę; jest łatwy do opisania przez chorego i zazwyczaj dobrze zlokalizowany; ból niereceptorowy wynika z uszkodzenia mechanicznego lub czynnościowego struktur nerwowych lub nie ma podłoża organicznego (związana ze stanem emocjonalnym); jest trudny do opisania przez chorego. Jednymi z najczęściej spotykanych zespołów bólowych są dolegliwości związane z narządem ruchu. Powszechność występowania dolegliwości bólowych wykazała ankieta telefoniczna przeprowadzona wśród obywateli w USA. Pytano o objawy bólu odczuwane w ciągu ostatniego roku. Okazało się, że 96% badanych miało tego typu dolegliwości. Szczegółowe dane przedstawiono w tabeli poniżej. Z badań epidemiologicznych wynika, że co 5 pa- cjent w praktyce ogólnolekarskiej, co 3 w neurolo- gicznej i prawie każdy w ortopedycznej i reumato- logicznej poszukuje uje porady lekarza z powodu dole- gliwości bólowych w obrębie narządu ruchu. 2 Tabela. Rodzaj bólu Powszechność występowania dolegliwości bólowych Bóle głowy Bóle krzyża Bóle mięśniowe Bóle stawowe Bóle żołądka Bóle przed- i miesiączkowe Bóle zębów Inne Częstość odczuwania dolegliwości [%] Liczba osób odczuwająca ból przez 101 dni i więcej <0,5 1 1

3 Bóle pleców Dolegliwości bólowe pleców są coraz większym problemem zdrowotnym, dotyczącym przede wszystkim społeczeństw państw wysoko rozwiniętych. Ocenia się, że przynajmniej raz w życiu, na dolegliwości te skarży się od 60 do 90% populacji. Pojawiają się one przeważnie pomiędzy 25-tym a 65-tym rokiem życia i dotyczą równie często mężczyzn, jak i kobiet. Częstość występowania bólów pleców w populacji ogólnej wynosi 5-25% i jest związana w znacznej mierze z coraz mniejszą wydolnością mięśni tułowia. U podstaw tego zjawiska leży drastyczne ograniczenie aktywności ruchowej współczesnego społeczeństwa, siedzący tryb życia oraz brak odpowiednich wzorców prozdrowotnych. Ból pleców ustępuje w 95% w ciągu 3 miesięcy, jednakże w 50-80% przypadków nawraca, przeważnie w mniej nasilonej postaci. Ocenia się, że nawet w 90% przypadków trudno jest jednoznacznie określić przyczynę dolegliwości. Nie zwalnia to jednak z wnikliwej diagnostyki, ponieważ leczenie przyczynowe często pozwala chorym odzyskać pełną sprawność fizyczną. Ocena bólów pleców powinna uwzględniać następujące składowe: zasięg, czyli anatomiczne umiejscowienie bólu, źródło powstawania, rodzaj promieniowania oraz wykazanie procesu patologicznego, stanowiącego przyczynę bólu. Bóle kręgosłupa i struktur otaczających kręgosłup sprawiają jednak różne trudności diagnostyczne, ze względu na wiele źródeł i często więcej niż jedną przyczynę. Ból odczuwany w kręgosłupie lub sąsiadujących tkankach można podzielić w zależności od umiejscowienia na: szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy i ogonowy. Ten podział wskazuje wyłącznie na umiejscowienie, lecz nie uwzględnia źródła i przyczyny powstawania bólu. Ból może być odczuwany wyłącznie w jednym lub kilku odcinkach kręgosłupa, może również promieniować do okolic odległych, np. kończyn. Wyróżnia się trzy rodzaje promieniowania bólu: ból rzutowany, promieniujący lub odczuwany w innym miejscu niż źródło powstania; ma charakter głęboki i rozlany, o trudnych do wyznaczenia granicach; 4 ból korzeniowy orzeniowy, jest to ból neurogenny, który powstaje w wyniku podrażnienia zakończeń nerwów unerwiających korzenie; ma charakter przeszywający, odczuwany na niewielkiej przestrzeni, radikulopatia ulopatia, jest to ból neuropatyczny z towarzyszącymi zaburzeniami czucia lub osłabieniem siły mięśniowej; może również występować łącznie z bólem miejscowym, rzutowanym lub korzeniowym. Bóle pleców jako objaw występują, także w innych schorzeniach kręgosłupa i nerwów rdzeniowych oraz patologii więzadeł i mięśni przykręgosłupowych, co w szczególny sposób wymusza wielokierunkowość postępowania u chorego z zespołem bólowym kręgosłupa. Etiologia zespołów bólowych kręgosłupa zależy od wieku pacjenta. U chorych w młodym wieku częstą przyczyną są procesy rozrostowe, przeciążenia wynikające z uprawiania sportu czy też wykonywanej pracy związanej z podnoszeniem ciężarów. Wiek średni, jak już wcześniej wspomniano, to okres różnych patologii krążka międzykręgowego (przepukliny, wypukliny), czy też różnych procesów zapalnych toczących się w obrębie stawów kręgosłupa. W wieku starszym dominować zaczynają zmiany zwyrodnieniowe, przerzuty nowotworowe (dolegliwości są wynikiem działania masy nowotworowej i efektem procesów destrukcyjnych), zmiany osteomalacyjne, nasilenie osteoporozy. Leczenie zespołów bólowych w narządzie ruchu jest procesem trudnym i złożonym. Ideałem byłoby leczenie przyczynowe podstawowego procesu chorobowego, jednak w większości przypadków nie jest to osiągalne. Pozostaje jedynie alternatywa leczenia objawowego. W planie leczenia powinny być uwzględnione edukacja pacjenta oraz terapia poznawczo-behawioralna: odczucia, emocje, myśli pacjenta. Jego zachowanie i reakcja rodziny mogą bowiem wpływać nie tylko na doznania bólowe, lecz także na przebieg choroby. Edukacja powinna prowadzić do nauki zdrowych zachowań: właściwego odżywiania, unikania zbędnych przeciążeń, stosowania ćwiczeń i relaksacji. Edukacja pacjenta jest szczególnie ważna przy próbach samodzielnego zmagania się z bólem. Możliwość kupna leku bez recepty powinna wymuszać na farmaceucie obowiązek pomocy w wyborze najwłaściwszego preparatu. Należy rozważyć potencjalną skuteczność stosowanych leków i możliwość wystąpienia objawów niepożądanych, optymalny sposób dawkowania, koszt leczenia oraz preferencje pacjenta. Leczenie przyczynowe jest oczywiście najlepszym sposobem walki z chorobą i jej objawami. Niekiedy, np. w wielu schorzeniach reumatycznych w tym także w bólach pleców,, leczenie przyczynowe jest nieznane i wówczas pozostaje nam jedynie lecze-

4 nie objawowe, które w praktyce wdrażane jest bardzo często, także jako leczenie uzupełniające, mające na celu np. zmniejszanie bólu czy gorączki. Zazwy- czaj w takich przypadkach zalecane są niesteroido- we leki przeciwzapalne (NLPZ), które należą obecnie do najczęściej stosowanych leków na świecie. Mechanizm działania NLPZ polega na blokowaniu enzymu zwanego cyklooksygenazą (COX). Należące do eikozanoidów prostaglandyny takie, jak PGE2, czy jej prekursor PGG2, to autakoidy uważane za jedne z najważniejszych mediatorów stanu zapalnego. Uznano więc, że droga na jakiej NLPZ wygaszają objawy stanu zapalnego została wyjaśniona. Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat zsyntetyzowano i wprowadzono do lecznictwa wiele NLPZ, poszukując specyfików dających jak najlepsze efekty terapeutyczne i jednocześnie pozbawionych w możliwie największym stopniu działań niepożądanych. Pojawiła się więc liczna i heterogenna grupa leków o bardzo różnych właściwościach fizyko-chemicznych, różnych drogach metabolizmu w ustroju, odmiennych właściwościach wiązania z białkami, tłuszczami, itp. Wśród NLPZ warto zwrócić uwagę na ketoprofen etoprofen, lek dobrze poznany, o wysokiej skuteczności. W handlu ketoprofen występuje pod postacią tabletek 200 mg o przedłużonym działaniu, tabletek powlekanych 50, 100, 150 mg, czopków 100 mg, kapsułek 50, 100 i 200 mg, ampułek 100 mg/2 ml, fiolek 100 mg z suchą substancją i żelu 2,5% (wchłania się w ok. 5%). Jednakże bez recepty można zakupić jedynie preparaty do stosowania miejscowego. Należy w tym miejscu przytoczyć brytyjskie badania (patrz piśmiennictwo ictwo pozycja numer 7), w których udowodniono, że ketoprofen podany miejscowo powoduje porównywalną redukcję bólu, jak po doustnym podaniu równoważnej dawki ketoprofenu. Jest to informacja szczególnie ważna dla osób przyjmujących jednocześnie inne leki. Działający miejscowo ketoprofen stanowi alternatywę dla innych przeciwbólowych i przeciwzapalnych leków obecnych na rynku farmaceutycznym. Podstawowymi korzyściami dla pacjenta cierpiącego z powodu bólów szkieletowo-mięśniowych są: szybkość działania nie tylko bardzo dobrze się wchłania, dając natychmiastowe działanie chłodzące i przynosząc ulgę, ale również pozwala osiągnąć maksymalny efekt przeciwbólowy w krótszym czasie, niż po podaniu tabletki, skuteczność teczność, którą wykazano m.in. we wspomnianych powyżej brytyjskich badaniach, nadto wykazano lepszą skuteczności, tolerancję i akceptowalność przez pacjentów ketoprofenu (w postaci 2,5% żelu stosowanego miejscowo), w stosunku do piroksykamu (w postaci 0,5% żelu) oraz diklofenaku (w postaci 1% żelu) (patrz piśmiennictwo pozycja numer 20) bezpieczeństwo działając zewnętrznie i miejscowo chroniony jest przewód pokarmowy przed niekorzystnym działaniem leków doustnych. Ketoprofen zwykle stosuje się go miejscowo 2 razy na dobę, przez około 7-10 dni. Niewielką ilość żelu 2-4 g należy nanieść na skórę w obrębie bolesnego miejsca i masować przez kilka minut w celu lepszego wchłonięcia. Ketoprofen stosowany miejscowo w postaci żelu, tylko nieznacznie (około 5%) wchłania się do krążenia ogólnego. Z powodu małego stężenia we krwi, po zastosowaniu miejscowym ryzyko wystąpienia interakcji z innymi lekami jest mniejsze. Jak już wspominano odczuwanie bólu jest zjawiskiem emocjonalnym, dlatego wiele czynników nie mających bezpośredniego związku z reakcją na bodziec uszkadzający może wpływać na samopoczucie chorego, a więc także tolerancję bólu i skuteczność leczenia przeciwbólowego. Czynniki pogarszające tolerancję bólu: bezsenność; depresja; lęk; uczucie opuszczenia; nuda. Czynniki poprawiające tolerancję bólu: sen; skuteczne leczenie; poprawa nastroju; obecność bliskich; aktywność. Bóle pleców Jednym z podstawowych sposobów leczenia zespołów bólowych pleców jest rehabilitacja. Ma ona na celu przywrócenie prawidłowych warunków pracy układu nerwowo-mięśniowo-kostnego kręgosłupa przez odpowiedni dobór ćwiczeń wzmacniających lub rozluźniających poszczególne grupy mięśni. Powinna być ona stosowana już na samym początku procesu terapeutycznego, a często prowadzona długo po ostrym epizodzie bólowym umożliwia choremu powrót do pełnej sprawności fizycznej. Należy jeszcze raz podkreślić, że długofalowe postępowanie lecznicze obejmuje zmiany trybu życia, 5

5 Bóle pleców regularne ćwiczenia fizyczne, doraźne stosowanie leków przeciwbólowych. Chorzy z bólami pleców wymagają odpowiedniej edukacji, farmakoterapii, psychoterapii, czasami zabiegów operacyjnych, rehabilitacji, często leczenia przeciwdepresyjnego, ale przede wszystkim systematycznej, okresowej kontroli, dzięki której nie zostanie pominięta ewentualnie inna, równocześnie rozwijająca się patologia. Niejako na marginesie omawianych sposobów leczenia bólu należy odnotować rosnące zainteresowanie niekonwencjonalnymi metodami, takimi jak: ziołolecznictwo, akupunktura, czy akupresura. Nie dyskwalifikując osiągniętych tymi metodami wyników, należy mieć jednak świadomość braku odpowiednich badań porównawczych. Piśmiennictwo: 1. Biewen P.C.: Całościowe postępowanie w bólach krzyża. Med. Dypl. 2001, 2: Biewen P.C.: Całościowe postępowanie w bólach krzyża. Med. Dypl. 2001, 2: Borenstein D.: Chronic low back pain. Rheum. Dis. Clin. North. Am., 1996, 22: Chmielewski D.: Praktyczne aspekty leczenia zespołów bólowych pleców. Reumatol. 1999, 1: Chmielewski D.: Praktyczne aspekty leczenia zespołów bólowych pleców. Reumatol. 1999, 1: Chmielewski H.: Zespoły bólowe kręgosłupa. Nurol. Neurochir. Pol. 1999, 32, supl 6: Classification of chronic pain. Descriptions of chronic pain syndromes and definitions of pain terms. Prepared by the International Association for the Study of Pain, Subcommittee on Taxonomy. Pain 1986, S3: Dobrogowski J., Wordliczek J. (red.): Medycyna Bólu. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Dutka J. i wsp.: Zespoły bólowe narządu ruchu. N. Klin. 2000, 7: Dziak A. i wsp.: Profilaktyka i leczenie zachowawcze bólów krzyża wywołanych przez choroby krążka międzykręgowego. Pol. Tyg. Lek. 1991, 30/31: Dziak A.: Bóle krzyża. PZWL, Warszawa Fiutko R.: Niewydolność kinetyczna kręgosłupa a dolegliwości bólowe. Zdr. Pub. 1992, 4: Fiutko R.: Niewydolność kinetyczna kręgosłupa a dolegliwości bólowe. Zdr. Pub. 1992, 4: Lipson S.J.: Low back pain. Rozdział [W:] Textbook of Rheumatology pod red. Kelley W.N. i wsp. Wyd. W.B. Saunders Company, Philadelphia, 1981, Mason L, Moore RA, Edwards JE, Derry S, McQuay HJ. Topical NSAIDs for acute pain: a metaanalysis. BMC Fam Pract May 17;3: Max M. (red.): Pain 1999 an Updated Review, IASP Press, Seattle Michalska L.: Badania skuteczności przeciwbólowego działania wybranych zabiegów fizykoterapeutycznych w leczeniu zespołów bólowych kręgosłupa. Now. Lek. 2000, 9: Nowakowski A. i wsp.: Algorytm postępowania w bólach krzyża u dorosłych. Chir. Narz. Ruchu 1998, 6: Przybylski J., Ciszek B.: Anatomiczne i fizjologiczne aspekty bólu. w: (Gumułka W., Mészros J., red.) Współczesne metody zwalczania bólu. OIN Polfa, Warszawa 2000: Rajni K. Patel, Peter F. Leswell i in.: Comparison of ketoprofen, piroxicam, and diclofenac gels in the treatment of acute soft-tissue injury in general practice, Clin Ther May-Jun;18(3): Stryła W. i wsp.: Leczenie usprawniające w zespołach bólowych kręgosłupa u osób starszych. Now. Lek. 1997, 66, supl 2: Wytyczne Holenderskiego Kolegium Lekarzy Rodzinnych ból w dolnej części kręgosłupa. Lek. Rodz. 1998, 3: Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce: Wytyczne postępowania w bólu przewlekłym. Aktis, Łódź 2001:

6 Wysi³ek fizyczny lek bez recepty Witaminy jako leki Czêœæ I Bóle krêgos³upa (w aneksie: æwiczenia rozci¹gaj¹ce i wzmacniaj¹ce) Physical exercise a prescription-free remedy Part I. The spinal pain (in the appendix: stretching and strengthening exercises) Dr n. med. Ma³gorzata Dalewska Studium Wychowania Fizycznego Wydzia³u Farmaceutycznego i Oddzia³u Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu Œl¹skiej Akademii Medycznej Kierownik Studium: dr n. med. Ma³gorzata Dalewska Dr n. med. Anna-Kasicka-Jonderko, prof. dr hab. n. med. Krzysztof Jonderko Katedra i Zak³ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia³ w Sosnowcu Œl¹skiej AM Kierownik Katedry: prof. dr hab. n. med. Barbara B³oñska-Fajfrowska Streszczenie Do chorób cywilizacyjnych zalicza się m.in. zmiany zwyrodnieniowe i zespoły bólowe kręgosłupa. W artykule opisano przyczyny i mechanizmy występowania bólów kręgosłupa, uwarunkowane nieprawidłowymi nawykami codziennymi. Scharakteryzowano odrębności fizjologiczne wysiłku dynamicznego i statycznego. W ilustrowanym aneksie zaproponowano łatwy do wykonania zestaw ćwiczeń umożliwiający profilaktykę bólów kręgosłupa. Słowa kluczowe: Bóle kręgosłupa; Ćwiczenia fizyczne; Wysiłek dynamiczny; Wysiłek statyczny Abstract The so-called civilization diseases comprise among others degenerative lesions and pain syndromes of the spine. The paper provides a description of the causes and mechanisms of the spinal pain evoked by wrong everyday habits. Physiological differences between the dynamic and static exercise are described. In an illustrated appendix a set of easy to perform exercises, suitable for a prophylaxis of the spinal pain, is proposed. Key words: Dynamic exercise; Physical exercise; Spinal pain; Static exercise Ruch jest w stanie zastąpić prawie każdy lek, ale wszystkie leki razem nie zastąpią ruchu dr W. Oczko Regularne i umiarkowane ćwiczenia fizyczne mają korzystny wpływ na zdrowie człowieka, szczególnie w aspekcie profilaktyki współczesnych chorób cywilizacyjnych. Z punktu widzenia rehabilitacji ruch można traktować jak lek i dawkować jak lek uwzględniając przeciwwskazania lub ograniczenia jego stosowania. Jednak nadal wiedza o zmianach fizjologicznych, jakie zachodzą w organizmie w czasie wysiłku jest niedostateczna i tym samym informacje o tym, jaki rodzaj wysiłku i w jakiej dawce można zaproponować człowiekowi choremu są również niewystarczające. Postęp medycyny w ostatnich dziesięcioleciach wyraża się istotnym wydłużeniem ludzkiego życia. Istnieją jednak choroby, wobec których medycyna jest bezradna. Choroby te zwane cywilizacyjnymi są ściśle związane z czynnikami ekologicznymi, psychospołecznymi oraz miejscem pracy i stylem życia człowieka. Do szkodliwego stylu życia zalicza się złe nawyki żywieniowe, stosowanie używek, brak aktywności ruchowej oraz ciągły pośpiech i nadmierne obciążenia psychoemocjonalne. Do chorób cywilizacyjnych należą między innymi: choroba zwyrodnieniowa kręgo- 7

7 Wysi³ek fizyczny lek bez recepty słupa, otyłość, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze, udary mózgu, cukrzyca i zespół jelita drażliwego. Czynniki ryzyka wystąpienia chorób cywilizacyjnych związane są z postępem technicznym i codziennymi udogodnieniami winda, ruchome schody, samochód i wygodny fotel to główni wrogowie naszego zdrowia. Działania profilaktyczne i prozdrowotne wiążą się z odpowiednim odżywianiem, właściwą aktywnością fizyczna, higienicznym trybem życia oraz unikaniem stresów i używek. U dorosłej populacji teoretyczna wiedza na ten temat jest już zwykle wystarczająca, nie mniej jednak zwiększająca się corocznie liczba zachorowań świadczy o braku stosowania zdrowych zasad w życiu codziennym. Dlaczego tak się dzieje? Brak właściwych nawyków żywieniowych, ruchowych oraz ostre tempo życia, stres i zwykłe lenistwo powodują, że w wielu wypadkach zaczynamy coś robić dla swojego zdrowia dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy. U człowieka o przeciętnej sprawności fizycznej, wykonującego pracę w pozycji siedzącej lub stojącej, poruszającego się samochodem i sporo czasu spędzającego w fotelu istnieje duże prawdopodobieństwo, że w pewnym momencie swego życia zacznie odczuwać dolegliwości bólowe kręgosłupa. Na szczęście poświęcenie zaledwie kilkunastu minut dziennie dla siebie potrafi czynić cuda zarówno w zakresie profilaktyki jak i zmniejszania dolegliwości bólowych. Aby uniknąć bądź złagodzić dolegliwości bólowe kręgosłupa, które już wystąpiły, konieczne jest wprowadzenie do indywidualnego rozkładu dnia kilku nawyków ruchowych, które są niezbędne i proste do wykonania. Porady praktyczne, które skierujemy do Państwa wymagają jednak przypomnienia podstawowych informacji na temat wysiłku fizycznego i towarzyszących mu zmian fizjologicznych, zachodzących w naszym organizmie. CHARAKTERYSTYKA ZMIAN FIZJOLOGICZ- NYCH WYSTĘPUJĄCYCH W CZASIE WYSIŁKU FIZYCZNEGO Wysiłek fizyczny to praca mięśni szkieletowych wraz ze zmianami czynnościowymi w organizmie, które jej towarzyszą. Zmiany zachodzące w mięśniach i innych narządach w czasie wysiłku zależą od: rodzaju skurczów mięśni, wielkości grup mięśniowych zaangażowanych w wysiłku, czasu trwania i intensywności wysiłku. W zależności od rodzaju skurczów mięśni rozróżniamy wysiłki dynamiczne i statyczne. 8 Wysiłki dynamiczne Wysiłki dynamiczne związane są z przemieszczaniem ciała w przestrzeni i przemieszczaniem części ciała względem siebie (chód, bieg, jazda na rowerze). Intensywność oraz czas trwania wysiłku decydują o zmianach czynnościowych organizmu. W zależności od czasu trwania wysiłki można zakwalifikować jako krótkotrwałe (do 15 min), wysiłki o średnim czasie trwania (od 15 do 30 min) oraz wysiłki długotrwałe (ponad 30 min). Praca wykonana w jednostce czasu, czyli moc jest miarą intensywności wysiłku dynamicznego. O wielkości wysiłku świadczy również całkowity wydatek energii w jednostce czasu, lub odpowiadająca mu objętość tlenu pobranego z wdychanego powietrza (VO 2, l/min). Jeżeli osoba osiąga swój pułap tlenowy oznacza to maksymalne pochłanianie tlenu (VO 2max ) i wysiłek maksymalny. Wysiłek submaksymalny wymaga zużycia powyżej 75 % VO 2max, a umiarkowany od 50% do 75% VO 2max [1]. Typowy intensywny wysiłek dynamiczny trwa od 60 do 80 minut i towarzyszy mu zużycie tlenu na poziomie od 50% do 75% VO 2max [1]. Podczas wysiłku fizycznego zwiększa się pochłanianie tlenu głównie przez mięśnie szkieletowe, co pociąga za sobą wzrost pojemności minutowej serca określanej iloczynem pojemności wyrzutowej serca oraz częstości jego skurczów. Wielkości te są wprost proporcjonalne do intensywności wysiłku. Podczas wykonywania wysiłku na skutek rozszerzenia naczyń krwionośnych w mięśniach, zwiększa się przepływ krwi przez pracujące mięśnie i skórę, jednocześnie zmniejsza się drastycznie przepływ krwi przez narządy układu trawienia oraz nerki, natomiast przepływ mózgowy krwi pozostaje na niezmienionym poziomie. Opisany wzrost przepływu krwi przez mięśnie i skórę umożliwia usuwanie nadmiaru energii cieplnej z ustroju do otoczenia. Ciśnienie krwi również ulega zmianom w czasie wysiłku dynamicznego. Ciśnienie skurczowe wzrasta proporcjonalnie do intensywności wysiłku, natomiast ciśnienie rozkurczowe ulega tylko niewielkim zmianom zmniejsza się mianowicie przy wysiłkach submaksymalnych, a wzrasta przy wysiłkach umiarkowanych. Kolejną zmianą czynnościową zachodzącą w czasie wysiłku dynamicznego jest wzrost wentylacji płuc spowodowany zwiększeniem się częstości i głębokości oddechów. Podłożem zmian w oddychaniu są: aktywacja ośrodków oddechowych w mózgu oraz odruchy z mechanoreceptorów mięśni i ścięgien [1]. Dynamicznym wysiłkom fizycznym towarzyszą również zmiany hormonalne. Impulsy płynące z ośrod-

8 Wysi³ek fizyczny lek bez recepty ków ruchowych pobudzają struktury podkorowe w mózgu, które zwiększają aktywność układu adrenergicznego i powodują zwiększenie we krwi stężenia amin katecholowych. Stężenie insuliny we krwi w czasie wysiłku zmniejsza się, a glukagonu wzrasta. Zwiększa się również stężenie glukokortykosteroidów we krwi i wzrasta wydzielanie hormonu wzrostu. Intensywny wysiłek fizyczny wywołuje reakcję stresową, której towarzyszy aktywacja układu podwzgórzowoprzysadkowo-nadnerczowego, a opisane reakcje mają za zadanie adekwatną adaptację organizmu zwłaszcza mobilizację substratów energetycznych [1]. Wysiłek statyczny Wysiłek statyczny (izometryczny), w czasie którego utrzymywane jest zwiększone napięcie mięśniowe wynikające ze skurczów izometrycznych bardzo wzmaga uciążliwość pracy i powoduje szybkie zmęczenie organizmu. Ten rodzaj wysiłku występuje w takich formach ruchu jak przesuwanie, przenoszenie, utrzymywanie wymuszonej pozycji ciała, wywieranie nacisku na dźwignie różnych przyrządów. Reakcja układu krążenia na wysiłek statyczny objawia się wzrostem skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego krwi. Jednocześnie następuje zmniejszenie objętości wyrzutowej lewej komory serca, ale dzięki przyspieszonej akcji serca rzut minutowy wzrasta. Mechanizmy odpowiadające za taką reakcję organizmu są złożone. Z jednej strony wykonywanie wysiłku mobilizuje wyższe ośrodki nerwowe, z drugiej strony impulsy przekazywane są z chemo- i mechanoreceptorów znajdujących się w pracującym mięśniu [2, 3]. Maksymalny czas wykonywania wysiłku statycznego zależy od wielkości siły potrzebnej do wykonania pracy oraz od wielkości zaangażowanej grupy mięśniowej. Zmęczenie jest mniejsze jeżeli wysiłek jest wykonywany przez silniejszą grupę mięśni. Maksymalny czas wykonywania wysiłków statycznych jest tym dłuższy, im siła niezbędna do wykonania pracy stanowi mniejszy procent maksymalnej siły mięśni biorących udział w tym wysiłku. Obciążenie względne danej grupy mięśni definiuje się jako procent siły skurczu maksymalnego (MVC, maximal voluntary contraction). Wysiłki do 15% MVC określane są jako lekkie, od 15 % do 30% MVC jako średnie, od 30% do 50% MVC jako ciężkie i powyżej 50% MVC jako bardzo ciężkie [1]. Zastosowanie wysiłku fizycznego w profilaktyce i rehabilitacji 10 Różnorodność wysiłku fizycznego i świadome wykorzystanie towarzyszących mu zjawisk fizjologicznych pozwala na jego szerokie zastosowanie w profilaktyce chorób i w rehabilitacji. Wskaźnikami charakteryzującymi stan zdrowia są: wydolność fizyczna, spoczynkowa częstość skurczów serca i ciśnienia krwi, sprawność wentylacji płuc, wskaźnik masy ciała, siła mięśni stabilizujących kręgosłup oraz morfologia krwi. Na wszystkie te wskaźniki pośrednio lub bezpośrednio wpływa wysiłek fizyczny. Systematyczna aktywność ruchowa wpływa korzystnie na wskaźniki zdrowia oraz przeciwdziała chorobom. Jednak istotne znaczenie w zastosowaniu wysiłku fizycznego w celach profilaktycznych i rehabilitacyjnych ma jego rodzaj (dynamiczny lub statyczny), czas trwania oraz natężenie [4]. Wysiłek statyczny powodując szybką i silną reakcję sercowo- naczyniową, wyrażoną znacznym wzrostem ciśnienia tętniczego, nie jest wskazany dla osób cierpiących na choroby układu krążenia, zwłaszcza na chorobę nadciśnieniową. Nie mniej jednak wysiłek izometryczny ma bardzo szerokie zastosowanie w rehabilitacji i coraz większą popularność zdobywa w działaniach profilaktycznych zapobiegających chorobom takim jak zespoły bólowe kręgosłupa czy osteoporoza [5]. Wysiłek dynamiczny (marsz, bieg, jazda na rowerze) polecany jest osobom, które chcą zwiększyć swoją wydolność fizyczną, usprawnić pracę układu sercowo-naczyniowego oraz poprawić estetykę sylwetki pozbywając się tkanki tłuszczowej. Ten rodzaj wysiłku stosowany jest również w prewencji i rehabilitacji chorób: wieńcowej serca, nadciśnieniowej, cukrzycy czy otyłości [6]. Przeciążenia kręgosłupa Poznanie mechanizmów anatomiczno-funkcjonalnych w obrębie kręgosłupa pozwala uświadomić sobie złożoność pracy tego narządu oraz wagę problemu w przypadku wystąpienia dolegliwości w jego obrębie. Wiele osób, mimo że posiada wystarczającą wiedzę w tym zakresie, nie potrafi w sposób praktyczny zadbać o właściwą kondycję swojego aparatu ruchowego. Tymczasem bez względu na wiek i rodzaj wykonywanej pracy dbałość o kręgosłup jest kluczem do dobrego samopoczucia dla każdego z nas. Brak czasu i motywacji usprawiedliwia w naszym przekonaniu zaniechanie prozdrowotnych działań profilaktycznych. Najczęściej wizyty u lekarza mają miejsce dopiero w sytuacji, kiedy pojawi się ból w różnych odcinkach kręgosłupa. Niestety brak nawyku

Bóle pleców rola ketoprofenu w terapii bólów pleców

Bóle pleców rola ketoprofenu w terapii bólów pleców rola ketoprofenu w terapii bólów pleców Dr n. med. Przemys³aw Nowak Specjalista farmakolog Akademia Medyczna w Katowicach Ból towarzyszy człowiekowi od zawsze. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Medycznego

Bardziej szczegółowo

Wysi³ek fizyczny lek bez recepty

Wysi³ek fizyczny lek bez recepty Witaminy jako leki Czêœæ I Bóle krêgos³upa (w aneksie: æwiczenia rozci¹gaj¹ce i wzmacniaj¹ce) Physical exercise a prescription-free remedy Part I. The spinal pain (in the appendix: stretching and strengthening

Bardziej szczegółowo

OSTEOPOROZA MECHANIZM POWSTAWANIA I ŒRODKI ZARADCZE

OSTEOPOROZA MECHANIZM POWSTAWANIA I ŒRODKI ZARADCZE OSTEOPOROZA MECHANIZM POWSTAWANIA I ŒRODKI ZARADCZE Dr n. med. Adam Kwieciñski Specjalista farmakolog Klinika Œw. Katarzyny w Krakowie Osteoporoza jest chorobą występującą obecnie powszechnie, a średnia

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

Zespoły bólowe kręgosłupa

Zespoły bólowe kręgosłupa Zespoły bólowe kręgosłupa W około 70-80% przypadków pierwszego spotkania pacjenta i lekarza nie daje ustalić się dokładnie przyczyny bólów kręgosłupa. Świadczy to o złożoności tego problemu. Mimo tego

Bardziej szczegółowo

Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis

Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis Zalecenia rehabilitacyjne dla pacjentów z osteoporozą Wojciech Roczniak, Magdalena Babuśka-Roczniak, Anna Roczniak, Łukasz Rodak, Piotr

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka zespołów bólowych pleców i kręgosłupa wśród lekarzy dentystów

Profilaktyka zespołów bólowych pleców i kręgosłupa wśród lekarzy dentystów Materiały edukacyjne z Czerwcowej sesji stomatologicznej Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, 07 czerwca 2014 Profilaktyka zespołów bólowych pleców i kręgosłupa wśród lekarzy dentystów Michał Prawda

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Bieganie dla początkujących

Bieganie dla początkujących Bieganie dla początkujących Plan Treningowy PRZYKŁADOWY FRAGMENT Spis treści Wstęp...2 Rola diety...3 Plan Treningowy...5 Zasady treningu:...6 Dni z zalecanym odpoczynkiem lub innym sportem...7 Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /5

Osteoporoza. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /5 Osteoporoza Osteoporoza jest chorobą cywilizacyjną. Zagraża ona co dziesiątej osobie. Polega na nadmiernej utracie masy kostnej połączonej z osłabieniem wytrzymałości kości. Kości stają się kruche i łatwo

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w Cyklu Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizjoterapii Klinicznej i Praktyk Zawodowych Kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami technik masażysta 322[12]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami technik masażysta 322[12] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami technik masażysta 322[12] Zadanie egzaminacyjne Do gabinetu masażu w zakładzie opieki zdrowotnej zgłosiła się pacjentka ze skierowaniem

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka osteoporozy

Profilaktyka osteoporozy Krakowskie Centrum Rehabilitacji i Ortopedii Al. Modrzewiowa 22, 30 224 Kraków Profilaktyka osteoporozy Program edukacyjny pacjentów Krakowskiego Centrum Rehabilitacji i Ortopedii realizowany w ramach

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Rodzaj studiów i profil : Nazwa przedmiotu: Tryb studiów Rok Zakład

Bardziej szczegółowo

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Rozwój gospodarczy, dokonujący się we wszystkich obszarach życia ludzi, wiąże się nieodzownie ze zmianą dominującej pozycji ciała człowieka. W ciągu doby,

Bardziej szczegółowo

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl Coraz większa liczba pacjentów zgłasza się do fizjoterapeutów z problemami bólowymi w obrębie kręgosłupa. Często postawiona diagnoza dyskopatia, wywołuje niepokój o własne zdrowie i wątpliwości w jaki

Bardziej szczegółowo

JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP

JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP JERZY STODOLNY JOANNA STODOLNA-TUKENDORF JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP ------------------------ PORADNIK DLA K A Ż D E G O --------- sk NATURA WYDAWNICTWO NATURA POPULARNEGO PORADNIKA dr n. med. Jerzy Stodolny

Bardziej szczegółowo

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

Alf Nachemson (1995)

Alf Nachemson (1995) Alf Nachemson (1995) Schorzenia kręgosłupa w krajach o rozwiniętej opiece socjalnej, mogą doprowadzić je do bankructwa PTO 2 PTO 130 Sztuczny nucleus pulposus PTO 5 Implanty stosowane w leczeniu zmian

Bardziej szczegółowo

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Definicja - 1 Dyskopatia szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości przypadków jest to pierwszy z etapów choroby zwyrodnieniowej

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Koordynator programu: dr Gabriel Chęsy - Katedra i Zakład Fizjologii Collegium Medium im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, Wojewódzka Przychodnia Sportowo Lekarska

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza. (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie)

Osteoporoza. (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie) 1 Osteoporoza (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie) 1. Osteoporoza jest chorobą metaboliczną kości, charakteryzująca się zmniejszoną mineralną gęstością kości,

Bardziej szczegółowo

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA Jest to dowolna forma ruchu ciała lub jego części, spowodowana przez mięsień szkieletowy,

Bardziej szczegółowo

PIR poizometryczna relaksacja mięśni

PIR poizometryczna relaksacja mięśni PIR poizometryczna relaksacja mięśni Pojęcie PIR może wydawać się nam obce jednak to nic innego jak jedna z najlepszych technik rozciągania mięśni poprzez zastosowanie niewielkiego oporu. Rozciąganie to

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o.

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Oferujemy leczenie bólu bez względu na jego pochodzenie i przyczyny AZ MED Informacje ogólne W zakresie działaności AZ MED Sp. z o.o. działają poradnie: leczenia bólu (neurologia,ortopedia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Podziękowania...V

Spis treści. Podziękowania...V Spis treści Podziękowania...V O autorze... VI Dorobek naukowy Robina McKenziego... VIII Wstęp: Przypadkowe odkrycie... XIII Wstęp do wydania polskiego... XVII Rozdział 1: Kark, czyli szyjny odcinek kręgosłupa...

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA U PERSONELU PIELĘGNIARSKIEGO

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA U PERSONELU PIELĘGNIARSKIEGO Zarząd Oddziału PTP w Białymstoku PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA U PERSONELU PIELĘGNIARSKIEGO okres realizacji 2014-2016 BIAŁYSTOK 2015 I. INFORMACJE O PROGRAMIE Istotą programu jest

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Produkt leczniczy zawiera sól jodowo-bromową, w tym jodki nie mniej

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Promotorzy, propozycje tematów prac licencjackich, terminy seminariów dyplomowych i konsultacji

Promotorzy, propozycje tematów prac licencjackich, terminy seminariów dyplomowych i konsultacji Wydział Ochrony Zdrowia Kierunek: FIZJOTERAPIA rok akademicki 2015-2016 Promotorzy, propozycje tematów prac licencjackich, terminy seminariów dyplomowych i konsultacji UWAGA! Osoby, które nie złożą deklaracji

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja badań medycznych według EBM (medycyny opartej na dowodach naukowych) poziomy wiarygodności... 613 Wykaz skrótów... 613

Ewaluacja badań medycznych według EBM (medycyny opartej na dowodach naukowych) poziomy wiarygodności... 613 Wykaz skrótów... 613 IX 1. MECHANIZMY POWSTAWANIA BÓLU Jerzy Wordliczek, Jan Dobrogowski... 1 Patomechanizm bólu ostrego... 3 Patomechanizm bólu przewlekłego... 9 Ból neuropatyczny... 10 Ośrodkowa sensytyzacja... 15 2. METODY

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

dzieli się na dwie grupy:

dzieli się na dwie grupy: ORTEZY TUŁOWIA dzieli się na dwie grupy: I. ORTEZY ĘDŹWIOWO-KRZYŻOWE: 1. sznurówki ortopedyczne, 2. niskie ortezy lędźwiowo-krzyżowe, 3. ortezy lędźwiowo-krzyżowe typu Hohmanna. 1. Sznurówki ortopedyczne

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA. Copyright 1999-2010, VHI www.technomex.pl. Ćwiczenie 1. Ćwiczenie 2

ĆWICZENIA. Copyright 1999-2010, VHI www.technomex.pl. Ćwiczenie 1. Ćwiczenie 2 ĆWICZENIA Ćwiczenie 1 Ćwiczenie 2 Wybierz tryb treningowy. Terapeuta odwodzi zajętą nogę podczas trwania stymulacji; wraca do środka kiedy stymulacja jest wyłączona. Trzymaj palce skierowane ku górze.

Bardziej szczegółowo

Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu Język kształcenia Efekty kształcenia dla modułu kształcenia

Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu Język kształcenia Efekty kształcenia dla modułu kształcenia Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu Kod modułu Język Efekty dla modułu Wychowanie fizyczne Zakład Fizjologii, Katedra Nauk Fizjologiczno- Medycznych Fizjologiczne podstawy treningu

Bardziej szczegółowo

PLECY OKRĄGŁE choroba kręgosłupa

PLECY OKRĄGŁE choroba kręgosłupa PLECY OKRĄGŁE To choroba kręgosłupa, której cechą charakterystyczną jest nadmierne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi w odcinku piersiowym i krzyżowym. Nieleczona kifoza może nie tylko się pogłębić i doprowadzić

Bardziej szczegółowo

Opracowała Katarzyna Sułkowska

Opracowała Katarzyna Sułkowska Opracowała Katarzyna Sułkowska Ruch może zastąpić wszystkie lekarstwa, ale żadne lekarstwo nie jest w stanie zastąpić ruchu. (Tissot) Ruch jest przejawem życia, towarzyszy człowiekowi od chwili urodzin.

Bardziej szczegółowo

źle METODYKA ERGONOMICZNEGO WYKONYWANIA ĆWICZEŃ SIŁOWYCH

źle METODYKA ERGONOMICZNEGO WYKONYWANIA ĆWICZEŃ SIŁOWYCH Podnoszenie jest bezpieczne wówczas, gdy rzut środka ciężkości układu, osoba podnosząca i obiekt podnoszony mieści się wewnątrz powierzchni ograniczonej stopami (czworobok podparcia). Stopy powinny być

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I FIZJOTERAPII KARTA PRZEDMIOTU

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I FIZJOTERAPII KARTA PRZEDMIOTU POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I FIZJOTERAPII KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU KURS INSTRUKTORÓW REKREACJI RUCHOWEJ FITNES NOWOCZESNE FORMY GIMNASTYKI, część specjalistyczna 2.

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia ogólnorozwojowe- parszywa trzynastka!

Ćwiczenia ogólnorozwojowe- parszywa trzynastka! Ćwiczenia ogólnorozwojowe- parszywa trzynastka! Data publikacji: 12/08/2014 Wiadome jest, że aby przygotować się do pokonywania długich dystansów, trzeba ćwiczyć nie tylko stosując trening stricte biegowy.

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY Ćwiczenie 1. - Stajemy w rozkroku na szerokości bioder. Stopy skierowane lekko na zewnątrz, mocno przywierają do podłoża. - Unosimy prawą rękę ciągnąc ją jak najdalej

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY CZŁOWIEKA W POZYCJI STOJĄCEJ

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY CZŁOWIEKA W POZYCJI STOJĄCEJ ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY CZŁOWIEKA W POZYCJI STOJĄCEJ Pozycja stojąca jest częsta w zawodach, w których praca związana jest z koniecznością użycia większej siły i większej przestrzeni. Nie jest ona

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych:

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych: Zmęczenie Zmęczenie jako jednorodne zjawisko biologiczne o jednym podłożu i jednym mechanizmie rozwoju nie istnieje. Zmęczeniem nie jest! Zmęczenie po dniu ciężkiej pracy Zmęczenie wielogodzinną rozmową

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Trening zdrowotny seniorów

Trening zdrowotny seniorów Dr hab. Elżbieta Biernat Trening zdrowotny seniorów Choroby układu krążenia (schorzenia dotyczące narządów i tkanek wchodzących w skład układu krążenia, a w szczególności serca, tętnic i żył). W Polsce

Bardziej szczegółowo

- obrzęk po złamaniu kości oraz zwichnięciach i skręceniach stawów, - ostre zapalenie tkanek miękkich okołostawowych (ścięgien, torebki stawowej,

- obrzęk po złamaniu kości oraz zwichnięciach i skręceniach stawów, - ostre zapalenie tkanek miękkich okołostawowych (ścięgien, torebki stawowej, Fizykoterapia jest działem lecznictwa, w którym stosuje się występujące w przyrodzie naturalne czynniki fizyczne, jak czynniki termiczne, promieniowanie Słońca oraz czynniki fizyczne wytworzone przez różnego

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Karta TRENINGu część 3 STRETCHING

Karta TRENINGu część 3 STRETCHING Karta TRENINGu część 3 STRETCHING Stretching, czyli statyczne rozciąganie mięśni, jest fundamentalnym elementem kończącym każdą sesję treningową, niezbędnym do poprawy i utrzymania odpowiedniej mobilności

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Czym jest dyskopatia? Jest to szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

Intensywne spalanie tkanki tłuszczowej w treningu biegowym

Intensywne spalanie tkanki tłuszczowej w treningu biegowym Intensywne spalanie tkanki tłuszczowej w treningu biegowym Plan Treningowy PRZYKŁADOWY FRAGMENT SuperTrening.net Spis treści Wstęp...3 Co sprawia, że chudniemy?...4 Rola diety...4 Plan Treningowy...7 DZIEŃ

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM Zdrowy pracownik, to wydajny pracownik. VERIDIS PREZENTUJE - OFERTA DLA FIRM Ci, którzy myślą, że nie mają czasu na ćwiczenia fizyczne, będą musieli wcześniej

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

Samokształcenie (Sk) Zajęcia praktyczne (W) (Ć) (L) (S) (Zp) laboratoryjne III 30 35 15 3

Samokształcenie (Sk) Zajęcia praktyczne (W) (Ć) (L) (S) (Zp) laboratoryjne III 30 35 15 3 Kod przedmiotu: IOZRM-L-3k18-2012-S Pozycja planu: B18 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Kierunek studiów Poziom studiów Profil studiów Forma studiów Specjalność - Jednostka

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Cechy motoryczne człowieka Szybkość: polega na przemieszczaniu fragmentów ciała, lub też całego ciała w jak najkrótszym czasie, a zatem

Bardziej szczegółowo

Nordic Walking. Podstawowe Informacje i Plan Zajęć. Informacja o sporcie Nordic Walking oraz o aspektach zdrowotnych

Nordic Walking. Podstawowe Informacje i Plan Zajęć. Informacja o sporcie Nordic Walking oraz o aspektach zdrowotnych Nordic Walking Podstawowe Informacje i Plan Zajęć Informacja o sporcie Nordic Walking oraz o aspektach zdrowotnych Dyscyplina Nordic Walking powstała jako trening dla narciarzy biegowych w okresie letnim.

Bardziej szczegółowo

ARCUS. OFERTA DLA FIRM by. Ul. Wysłouchów 51/u2, 30-611 Kraków Telefon 012 654 89 87 Kom 601 95 65 25 www.arcus.strefa.pl

ARCUS. OFERTA DLA FIRM by. Ul. Wysłouchów 51/u2, 30-611 Kraków Telefon 012 654 89 87 Kom 601 95 65 25 www.arcus.strefa.pl OFERTA DLA FIRM by ARCUS 2011r Szanowni Państwo Cieszę się, że mogę zapoznać Państwa z działalnością usługową Firmy ARCUS. Jestem przekonany, że firma posiadając szerokie spektrum usług będzie odpowiednim

Bardziej szczegółowo

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne)

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Wyższa Szkoła Mazowiecka w Warszawie Wydział Nauk Medycznych Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Student studiów pierwszego stopnia (licencjat)

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

SEKWENCJA ĆWICZEŃ JOGI PODCZAS MENSTRUACJI

SEKWENCJA ĆWICZEŃ JOGI PODCZAS MENSTRUACJI SEKWENCJA ĆWICZEŃ JOGI PODCZAS MENSTRUACJI PAŹDZIERNIK 11, 2014 / EDYTUJ ZDROWA PRAKTYKA Po sekwencjach ćwiczeń jogi przy bólach przeciążeniowych i zwyrodnieniowych kolana oraz przy problemach z rwą kulszową,

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych seminaria 2012-2013 Promotor Dr hab. med. prof. nadzw. Zbigniew Deskur

Tematy prac dyplomowych seminaria 2012-2013 Promotor Dr hab. med. prof. nadzw. Zbigniew Deskur Promotor Dr hab. med. prof. nadzw. Zbigniew Deskur 1. Ocena wpływu fizjoterapii (kinezyterapii, fizykoterapii) na stan zdrowia osób z chorobami układu oddechowego (np. astmy). 2. Ocena wpływu fizjoterapii

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

BEMOWSKI POMOCNIK: JAK DBAĆ O SIEBIE Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2009

BEMOWSKI POMOCNIK: JAK DBAĆ O SIEBIE Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2009 BEMOWSKI POMOCNIK: JAK DBAĆ O SIEBIE Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2009 Praca siedząca, najczęściej przy komputerze bardzo szybko i negatywnie wpływa na nasze zdrowie.

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM GIMNASTYKI ZDROWOTNEJ DLA OSÓB W WIEKU EMERYTALNYM

PROGRAM GIMNASTYKI ZDROWOTNEJ DLA OSÓB W WIEKU EMERYTALNYM Stowarzyszenie Wspierania Ekonomii Etycznej Pro Ethica Dane siedziby (do FVa) kontakt: ul. Katowicka 152/29 Centrum Inicjatyw Społecznych 41-705 Ruda Śląska ul. 11 listopada 15a, 41-705 Ruda Śląska NIP:

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Podstawy kliniczne fizjoterapii w chirurgii i ortopedii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

SYLABUS. Podstawy kliniczne fizjoterapii w chirurgii i ortopedii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy kliniczne fizjoterapii w chirurgii i ortopedii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo