WOJSKOWY INSTYTUT CHEMII I RADIOMETRII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WOJSKOWY INSTYTUT CHEMII I RADIOMETRII"

Transkrypt

1 Ośrodek Naukowej Informacji Wojskowej ISSN X BIULETYN 1(41) 2011 WARSZAWA 2011

2 KOMITET REDAKCYJNY PRZEWODNICZĄCY: ZASTĘPCA: CZŁONKOWIE: dr inż. Roman JÓŹWIK płk dr inż. Grzegorz NYSZKO mgr Grażyna LISZEWSKA-GACH (redaktor) mgr inż. Krzysztof MAJEWSKI mjr mgr inż. Paweł CZERWIŃSKI mjr mgr inż. Radosław SZMIGIELSKI ppłk dr inż. Arkadiusz MAZIERSKI ppłk mgr inż. Michał CEREMUGA dr inż. Mirosław MAZIEJUK Adres redakcji: Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii Warszawa al. gen. Antoniego Chruściela Montera 105

3 Biuletyn WIChiR 1(41)2011 SPIS TREŚCI T. NALEPA, S. POPIEL: Badanie reakcji iperytu siarkowego z alkoholami alifatycznymi za pomocą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrem emisji atomowej (GC-AED) E. DANILUK, Z. WERTEJUK, G. NYSZKO, A. MAZIERSKI: Modernizacja środków dymnych jednorazowego użytku w celu zwiększenia skuteczności maskowania w podczerwieni na przykładzie ręcznego granatu dymnego RGD-3 A. TERER-ŁABUDZIŃSKA, M. WIKTORKO, K. WERTEJUK, J. MATEJA: Generacja BST z roztworu n-dodekanu, heksadekanu i oktadekanu na przykładzie iperytu siarkowego M. RAJKIEWICZ, K. MAJEWSKI, G. NYSZKO, Z. WERTEJUK, Z. WERTEJUK: Nanokompozyty polimerowe i elastomerowe A. SPŁAWSKA, M. SZYPOSZYŃSKA, D. MIROSZ, K. TRUSZKOWSKA, M. STELA, M. CEREMUGA: Wykorzystanie chromatografii fazowej i cieczowej jako metod analizy olejów transformatorowych na obecność pochodnych furanu Strona B. KOT: Kierunki zmian w sprzęcie obrony przed bronią masowego rażenia P. KOT, A. KORZA-MOĆKO: Oznaczanie zawartości PCDD/F metodą wysokorozdzielczej spektrometrii masowej HRGC/HRMS z wykorzystaniem dozownika z programowalną temperaturą odparowania próbki (PTV) M. MAZIEJUK, M. CEREMUGA, J. SICZEK: Wykrywanie skażeń chemicznych na samojezdnej platformie straży pożarnej D. M. BIELIŃSKI, J. KLECZEWSKA, K. MAJEWSKI: Mikromechaniczna charakterystyka warstwy wierzchniej materiałów polimerowych W. LISOWSKI, W. TYSZKIEWICZ, E. FURTAK, A. CHODOROWSKA: Praktyczne zastosowania enzymów hydrolizujących toksyczne związki fosforoorganiczne E. FURTAK, W. TYSZKIEWICZ, Z. WERTEJUK: Badanie właściwości antydrobnoustrojowych olejków eterycznych P. RYTEL, R. SZMIGIELSKI, Ł. OSUCHOWSKI, K. JÓŹWIK, D. KAMIONEK: Badanie wpływu stopniowego zapełniania złoża na parametry impulsów CO 2 Ł. OSUCHOWSKI, R. SZMIGIELSKI, P. RYTEL, K. JÓŹWIK, D. KAMIONEK: Optymalizacja położenia wskaźnika ESLI (End of Service Life Indicator) w złożu węglowym A. MAZIERSKI, P. FURTAK, M. NATORA: Zabezpieczenie budynków administracji w systemy ochrony przed działaniami terrorystycznymi. Analiza zjawiska i potencjalnych zagrożeń W. MARCINIAK, J. PIRSZEL, E. KUŹNIA, P. CZERWIŃSKI: Przydatność wybranych procesów do likwidacji skażeń obiektów specjalnych, aparatury i wnętrz techniki wojskowej W. MARCINIAK, J. PIRSZEL, E. KUŹNIA, P. CZERWIŃSKI: Badania nad technologią usuwania skażonych sorbentów

4 Tomasz NALEPA 1 Wydział Bezpieczeństwa Narodowego, Akademia Obrony Narodowej National Defence University, National Security Faculty Stanisław POPIEL Zakład Chemii, Wydział Nowych Technologii i Chemii, Wojskowa Akademia Techniczna Military University of Technology, The Department of New Technologies and the Chemistry, Institution of Chemistry BADANIE REAKCJI IPERYTU SIARKOWEGO Z ALKOHOLAMI ALIFATYCZNYMI ZA POMOCĄ CHROMATOGRAFII GAZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM EMISJI ATOMOWEJ (GC-AED) Streszczenie: Zbadano produkty reakcji iperytu siarkowego z alkoholem metylowym i etylowym. Analiza produktów została wykonana za pomocą chromatografii gazowej z detektorem emisji atomowej (GC-AED). Zaproponowano prawdopodobny mechanizm produktów reakcji alkoholi z iperytem siarkowym. Słowa kluczowe: iperyt siarkowy, chromatografia gazowa, detektor emisji atomowej, odkażalnik, alkohole alifatyczne THE INVESTIGATION OF REACTION OF SULFURIC YPERITE WITH ALIPHATIC ALCOHOLS WHICH IS EXECUTED WITH HELP OF GAS CHROMATOGRAPHY COUPLING WITH ATOMIC EMISSION DETECTOR (GC-AED) Abstract: The products of reaction of sulfuric yperite were examined with methanol and ethanol. The analysis of products was executed with help of gas chromatography with Atomic Emission Detector (GC - AED). The probable mechanism of products of reaction alcohols was proposed with sulfuric yperite. Key words: sulphur mustard, gas chromatography, Atomic Emission Detector, decontaminator, aliphatic alcohols 1. Wstęp Substancje stosowane do detoksykacji iperytu dzieli się na trzy grupy: (I) zasadowe, (II) chlorujące i (III) utleniające, przy czym niektóre z nich wykazują działanie łączne (np. chlorująco-utleniające). Z grupy odkażalników zasadowych znaczenie praktyczne mają alkoholany (np. etanolan sodu), alkoksyalkoholany (np. 2-etoksyetanolan sodu) i aminoalkoholany (np. aminomonoetanolan sodu) oraz aminy alifatyczne (np. monoetanoloamina lub dietylenotriamina). Substancje te zostały wykorzystane w odkażalnikach ORO i C9. Skład bezwodnych odkażalników zasadowych, stosowanych do odkażania iperytu, zestawiono w tabeli 1. 1 Corresponding author: Tel , fax: , address:

5 Tab. 1. Składniki zasadowych odkażalników iperytu Składnik Mieszanina odkażająca C9 ORO Etanolan sodu - X Etanol - X 2-Etoksyetanolan sodu X - 2-Etoksyetanol X - Aminomonoetanolan sodu X X Monoetanoloamina X X Dietylenotriamina - X Odpowiednikiem ORO w armii USA jest odkażalnik o symbolu DS2.W pracy badano m.in. oddziaływanie iperytu siarkowego z odkażalnikami organicznymi typu ORO i C9. Alkohole są dobrymi rozpuszczalnikami wielu substancji organicznych i to jest jedną z przyczyn, że wchodzą one w skład odkażalników, np. etanol jest stosowany w odkażalniku ORO a 2-etoksyetanol w odkażalniku C9. Alkohol tert-butylowy znalazł zastosowanie jako dodatek do mieszaniny nadtlenku wodoru (rozpuszczalnik systemowy), wykorzystywanej w postaci pary, do odkażania skażonych powierzchni bojowymi środkami trującymi (BST) i bojowymi środkami biologicznymi (BSB). Alkohole są nie tylko rozpuszczalnikami, ale oddziaływują także chemicznie ze środkami trującymi. Dlatego w procesie odkażania przy użyciu odkażalników ORO i C9 należy uwzględnić wpływ alkoholi na ten proces. W pracy do badań zastosowano roztwory iperytu siarkowego o stężeniu wynoszącym 0,008 mmol/ml alkoholu w następujących alkoholach alifatycznych: metanolu, etanolu, propanolu, butanolu, pentanolu, heksanolu, heptanolu i oktanolu. Założono, że tak małe stężenie iperytu pozwoli na szybkie jego przemiany w badanych alkoholach, które nie są silnymi nukleofilami w porównaniu do odpowiednich alkoholanów. Stwierdzono, że reakcja iperytu z alkoholami zachodzi stopniowo. W cząsteczce iperytu najpierw jeden atom chloru a następnie drugi jest podstawiany alkoksylem. W wyniku tego w początkowym okresie reakcji istnieją obok iperytu dwa produkty jego przemiany. W przypadku metanolu następuje całkowita przemiana iperytu w jego pochodne dialkoksylowe. Celem niniejszej pracy było zbadanie zachowania się iperytu siarkowego w alkoholach alifatycznych w dłuższym czasie oraz określenie produktów jego przemian.

6 Ewa DANILUK Zbigniew WERTEJUK Grzegorz NYSZKO Arkadiusz MAZIERSKI Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii MODERNIZACJA ŚRODKÓW DYMNYCH JEDNORAZOWEGO UŻYTKU W CELU ZWIĘKSZENIA SKUTECZNOŚCI MASKOWANIA W PODCZERWIENI NA PRZYKŁADZIE RĘCZNEGO GRANATU DYMNEGO RGD-3 Streszczenie Autorzy artykułu we wstępie przedstawili zagadnienia związane ze stosowaniem zasłon mutispektralnych na współczesnym polu walki. Podano również niektóre parametry taktyczno -techniczne nowych środków dymnych o zwiększonej skuteczności maskowania w zakresie podczerwieni. W dalszej części artykułu opisano pracę wykonaną w ramach projektu celowego, dotyczącą modernizacji ręcznego granatu dymnego w aspekcie polepszenia właściwości maskujących w podczerwieni. 1. Wstęp Zasłony multispektralne są to układy aerodyspersyjne, które powstają poprzez rozprzestrzenienie w powietrzu cząstek o właściwościach emisyjnych, absorpcyjnych i/lub rozpraszających promieniowanie elektromagnetyczne w szerokim zakresie od ultrafioletu do zakresu mikrofal. Zasłony takie mogą być wytwarzane na drodze spalania mieszanek pirotechnicznych oraz rozproszenia poprzez wybuch lub wydmuch określonej ilości cząstek o odpowiednich właściwościach fizykochemicznych. Z praktycznego punktu widzenia zakres promieniowania od 0,4 do 3 µm (czyli światło widzialne i bliska podczerwień) jest stosunkowo łatwy do zamaskowania ręcznymi środkami dymnymi obecnie powszechnie stosowanymi w SZRP (Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej). Natomiast środki dymne do maskowania w dalszej podczerwieni wymagają generowania do atmosfery substancji zmniejszających transmisję promieniowania osłanianego obiektu (w zakresie 3-12 µm) lub wytworzenia temperatury wyższej (porównywalnej) od temperatury tego obiektu. W szczególności należy to osiągnąć w tzw. oknach atmosferycznych charakterystycznych dla pracy środków rozpoznania, czyli w zakresie średniej podczerwieni (od 3 do 5 µm) i dalekiej podczerwieni (od 8 do 12 µm). Zmniejszenie transmisji promieniowania od maskowanych obiektów można osiągnąć poprzez generowanie układów aerodyspersyjnych zawierających odpowiednią ilość i koncentrację cząstek o średnicy zbliżonej do długości fali. Istotne znaczenie posiada również zdolność do absorpcji przez generowane cząstki określonych długości fal promieniowania elektromagnetycznego. Kolejnym zjawiskiem zachodzącym w układzie aerodyspersyjnym, które sprzyja procesowi maskowania obiektów w zakresie średniej i dalekiej podczerwieni jest wytwarzanie strefy dymu gorącego, emitującego większe promieniowanie niż promieniowanie obiektu osłanianego. Głównymi parametrami zasłon aerodyspersyjnych są czas maskowania i wielkość zasłony dla założonego zakresu promieniowania elektromagnetycznego. Czas maskowania zależy od czasu intensywnego dymienia i/lub czasu trwania układu aerodyspersyjnego. Dla zakresu widzialnego zasłony dymne mogą skutecznie maskować po zakończeniu intensywnego dymienia (utrzymywanie się dymu w odpowiednim stężeniu przez dłuższy czas zależy od warunków terenowo-pogodowych).

7 W przypadku promieniowania podczerwonego, odpowiednią do wymagań skuteczność maskowania można osiągnąć jedynie w czasie intensywnego dymienia środka dymnego. W ostatnich latach w Wojskowym Instytucie Chemii i Radiometrii, we współpracy z zakładami przemysłowymi, opracowano środki dymne generujące zasłony multispektralne, skutecznie maskujące w zakresie 0,4 12 µm, które stanowią zamienniki (podobna technologia i zastosowanie) środków dymnych dotychczas używanych w SZRP. W tabeli 1 podano parametry taktyczno-techniczne środków dymnych wdrożonych (lub będących na etapie wdrażania) do SZRP wytwarzających multispektralne zasłony dymne. Tabela 1 Nazwa parametru Świeca dymna DM-2B Ręczny granat dymny RGD-3 Czołgowy granat dymny WGD-2M Czas dymienia intensywnego ponad 80 s ponad 40 s ok.20s *) Sposób generacji dymu spalanie w korpusie spalanie w korpusie wybuch Masa mieszanki 2000 g 450 g ok.500 g Substancja bazowa sześciochloroetan sześciochloroetan czerwony fosfor Wielkość zasłony dymnej długość 80 m promieniowanie widzialne 20 m podczerwień długość 40 m promieniowanie widzialne 10 m podczerwień powierzchnia 100 m 2 promieniowanie widzialne i podczerwień *) przy generacji wybuchowej maskowanie w dalekiej podczerwieni jest krótsze niż w świetle widzialnym i wynosi ok. 7 s. Powyżej wymienione środki dymne zostały opracowane na bazie nowych materiałów dymotwórczych przy zachowaniu dotychczasowej technologii ich wykonania.

8 Agnieszka TETER-ŁABUDZIŃSKA Michał WIKTORKO Katarzyna WERTEJUK Jerzy MATEJA Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii GENERACJA BST Z ROZTWORU N-DODEKANU, HEKSADEKANU I OKTADEKANU NA PRZYKŁADZIE IPERYTU SIARKOWEGO Streszczenie W opracowaniu przedstawiono wyniki badań stabilności generowanych stężeń iperytu siarkowego w czasie, z zastosowaniem nowej metody generacji z roztworu w układach HD-n-dodekan, HD-heksadekan, HD-oktadekan. Przeprowadzone badania wykazały wysoką stabilność nowego układu generacyjnego w porównaniu do układu generacyjnego opartego na kapilarze, oraz pozwoliły wybrać najbardziej odpowiedni do tego celu roztwór roboczy. GENERATION OF WARFARE AGENTS FROM N-DODECANE, HEKSADECANE AND OCTADECANE SOLVENTS EXEMPLIFIED MUSTARD GAS (HD) Abstract New method of standard air-mustard gas (HD) mixtures generation from n-dodecane, heksadecane and octadecane solvent is described. New method proved high stability of generated concentration HD in time, in comparison to capillary method. Experiments allowed selection of organic solvent for best stability of HD vapors generation. 1. Wstęp Wcześniejsze badania, nad alternatywnymi metodami generacji bojowych środków trujących wypadły bardzo obiecująco. Wykonano wówczas badania polegające na generacji par iperytu siarkowego z układu HD - n-dodekan. W ramach usprawnienia metody generacji par BST przebadano układ z zastosowaniem wielowęglowych węglowodorów alifatycznych takich jak: heksadekan, oktadekan, n-dodekan pełniących rolę roztworu roboczego.

9 Maria RAJKIEWICZ Instytut Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników, Oddział Zamiejscowy Elastomerów i Technologii Gumy Piastów Krzysztof MAJEWSKI Grzegorz NYSZKO Zbigniew WERTEJUK Zofia WERTEJUK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii, Warszawa NANOKOMPOZYTY POLIMEROWE I ELASTOMEROWE Streszczenie W artykule przedstawiono stan wiedzy na temat nanokompozytów polimerowych i elastomerowych oraz metod ich otrzymywania. Nanokompozyty polimerowe o znacznie lepszych właściwościach mechanicznych, barierowych i termicznych powinny zastąpić tradycyjne tworzywa sztuczne poszerzając ich zakres aplikacji. Przedstawiono możliwość zastosowania nanokompozytów elastomerowych zawierających montmorillonit jako materiałów o bardzo dobrych właściwościach barierowych wobec toksycznych substancji przemysłowych i bojowych środków trujących. Słowa kluczowe: nanokompozyty elastomerowe, polimerowe, materiały barierowe. 1. Wprowadzenie Nanotechnologia uważana jest za klucz do technologii XXI wieku. Coraz więcej ośrodków na świecie prowadzi badania dotyczące oddziaływań międzyfazowych pomiędzy polimerową matrycą a cząstkami nanonapełniaczy oraz właściwości nanokompozytów. W wielu światowych instytucjach naukowych i fabrykach powstają w oparciu o nanotechnologię nowe produkty o wielorakich zastosowaniach. W ostatnich latach powstaje coraz więcej publikacji dotyczących nanokompozytów polimerowych, zarówno w oparciu o dostępne źródła literaturowe, jak i wyniki prowadzonych w kraju i na świecie prac badawczych. Rozwój nanomateriałów jest podstawą produkcji wielu różnorodnych wyrobów takich jak: nośniki danych wysokiej gęstości w elektronice, elementy diagnostyczne w medycynie, transparentne osłony przeciwsłoneczne, ubrania odporne na zabrudzenie, odporne na zużycie wykładziny podłogowe, paliwooszczędne komponenty dla motoryzacji, lakiery samochodowe i podłogowe odporne na zarysowanie, udoskonalony papier czy farby dla poligrafii [1]. Zainteresowanie syntezą nanokompozytów polimerowych związane jest niewątpliwie z korzystnymi właściwościami tych materiałów: znacznym polepszeniem właściwości mechanicznych, zwiększoną barierowością, zwiększoną stabilnością termiczną w porównaniu do polimerów z napełniaczami konwencjonalnymi. W związku z tym wiele dużych firm podejmuje badania w zakresie nanotechnologii samodzielnie bądź też we współpracy z instytucjami naukowobadawczymi. Coraz więcej projektów jest finansowanych przez rządu USA, Japonii oraz przez UE, umożliwiając w ten sposób otrzymywanie niestosowanych dotąd wyrobów o bardzo cennych właściwościach użytkowych.

10 Aleksandra SPŁAWSKA Monika SZYPOSZYŃSKA Danuta MIROSZ Katarzyna TRUSZKOWSKA Maksymilian STELA Michał CEREMUGA Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii WYKORZYSTANIE CHROMATOGRAFII GAZOWEJ I CIECZOWEJ JAKO METOD ANALIZY OLEJÓW TRANSFORMATOROWYCH NA OBECNOŚĆ POCHODNYCH FURANU 1. Wstęp Transformatory są elementami elektroenergetycznych sieci przesyłowych i rozdzielczych, za pomocą których energia elektryczna rozprowadzana jest do miejsc jej zapotrzebowania. Wykorzystuje się w nich zjawisko indukcji elektromagnetycznej, umożliwiające przenoszenie energii (sygnału) z jednego obwodu elektrycznego do drugiego. Powszechność zastosowań transformatorów wynika przede wszystkim stąd, że odbiorcami energii elektrycznej są urządzenia wykorzystywane we wszystkich dziedzinach gospodarki (w przemyśle, rolnictwie, transporcie, w gospodarstwach domowych, itp.). Niestety, nie są to urządzenia absolutnie niezawodne; zdarzają się, na szczęście nieliczne awarie, którym zwykle towarzyszą pożary. Wiąże się to ze znacznymi stratami materialnymi, a także zanieczyszczeniem środowiska tlenkiem węgla, tlenkami azotu i siarki oraz wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi. Transformatory starszej generacji (pozostające nadal w eksploatacji) zawierają polichlorowane bifenyle, których spalanie prowadzić może do skażenia atmosfery bardzo toksycznymi związkami z grupy polichlorowanych dibenzodioksyn lub dibenzofuranów. Istotnym następstwem awarii transformatorów jest również niebezpieczeństwo pośredniego zanieczyszczenia środowiska wskutek przerwania procesów technologicznych (spowodowanych brakiem dopływu prądu) w niektórych zakładach chemicznych. Awarie transformatorów spowodowane są nie tylko przyczynami o charakterze losowym; dochodzi do nich również wskutek błędów eksploatacyjnych, co wskazuje na ciągła potrzebę doskonalenia metod oceny ich parametrów technicznych. Do najważniejszych z nich zalicza się stopień zestarzenia izolacji. Ocena tego parametru zawiera się w zbiorze zadań o charakterze analitycznym i dotyczy pomiarów pośrednich, ponieważ materiał badawczy (izolacja) nie jest dostępny podczas pracy transformatora. Zapobieganie awariom wysokoenergetycznych transformatorów olejowych, stanowiące przedmiot pracy, dotyczy tego właśnie fragmentu zadań eksploatacyjnych. Podjęto próbę opracowania metody oceny stopnia zestarzenia izolacji celulozowej z wykorzystaniem dwóch technik analitycznych: chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC/MS) oraz chromatografii cieczowej z detektorem DAD (LC-DAD). Badano możliwość zastosowania tych technik analitycznych do pomiaru stężenia wybranych pochodnych furanu w oleju stanowiącym izolacyjno-chłodniczy element transformatora.

11 Były to: 2-furfural, 5-hydroksymetyI-2-furfural, 5-metyI-2-furfural, 2-acetylofurfural i 2-furfurol. Zgodnie z doniesieniami literaturowymi wzrost stężenia ww. związków w oleju jest odzwierciedleniem stopnia zestarzenia izolacji celulozowej. Zebrano podstawowe informacje o elementach transformatora związanych bezpośrednio z przedmiotem badań (dotyczą one izolacji celulozowej i olejów wykorzystywanych w transformatorach) oraz o aparaturze stosowanej w naszym laboratorium i zastosowanej w badaniach.

12 Bogusław KOT Szefostwo Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia KIERUNKI ZMIAN W SPRZĘCIE OBRONY PRZED BRONIĄ MASOWEGO RAŻENIA Znaczące przeobrażenia jakie nastąpiły w ostatnich latach w Siłach Zbrojnych RP, jak również wzrost zagrożenia związanego z ewentualnością użycia broni masowego rażenia w aktach terrorystycznych, wymuszają dokonanie stosownych zmian w Systemie Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia (OPBMR). Jednym z obszarów decydującym o skuteczności realizowanych przedsięwzięć OPBMR jest nowoczesny sprzęt wykorzystujący najnowocześniejsze technologie stosowane w procesach rozpoznania, likwidacji oraz ochrony przed skażeniami.

13 Piotr KOT Anna KORZA-MOCKO Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii OZNACZANIE ZAWARTOŚCI PCDD/F METODĄ WYSOKOROZDZIELCZEJ SPEKTROMETRII MASOWEJ HRGC/HRMS Z WYKORZYSTANIEM DOZOWNIKA Z PROGRAMOWALNĄ TEMPERATURĄ ODPAROWANIA PRÓBKI (PTV) 1. Wstęp Dioksyny i furany to uproszczone nazwy grupy chlorowcopochodnych związków organicznych, których emisja do atmosfery oraz sposób powstawania, poza jednym przypadkiem, spowodowana jest wyłącznie działalnością człowieka. Związki te występują na ziemi w śladowych ilościach jako produkt spalania drewna. Pozostałe przypadki są efektem działalności ludzi. Pełna nazwa tych związków to polichlorowane dibenzoparadioksyny i polichlorowane dibenzofurany. W literaturze stosowany jest skrót PCDD i PCDF od angielskich nazw: PolyChlorinated DibenzoparaDioxins i PolyChlorinated DibenzoFurans. W cząsteczce dibenzoparadioksyny i dibenzofuranu (rysunek 1) znajduje się 8 pozycji w pierścieniach benzenowych zajętych przez atomy wodoru. Pozycje te mają numery od 1 do 9 z wyjątkiem numeru 5, który zajmuje atom tlenu. Wodór może być podstawiony atomem chlorowca. Rys. 1. Budowa cząsteczki polichlorowanej dibenzoparadioksyny i polichlorowanego dibenzofuranu

14 Mirosław MAZIEJUK Michał CEREMUGA Jerzy SICZEK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii WYKRYWANIE SKAŻEŃ CHEMICZNYCH NA SAMOJEZDNEJ PLATFORMIE STRAŻY POŻARNEJ 1. Założenia Detektor do wykrywania skażeń montowany na platformie samojezdnej dla straży pożarnej powinien zapewniać: wykrywanie bojowych substancji BST; wykrywanie podstawowych toksycznych substancji przemysłowych; określanie poziomu stężenia CO 2 oraz C n H m

15 Dariusz M. BIELIŃSKI Instytut Technologii Polimerów i Barwników Politechniki Łódzkiej, Łódź Joanna KLECZEWSKA Instytut Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników, O/Z Elastomerów i Technologii Gumy, Piastów Krzysztof MAJEWSKI Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii, Warszawa MIKROMECHANICZNA CHARAKTERYSTYKA WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH Streszczenie: Przedstawiono podstawy teoretyczne oraz zaproponowano metodykę badania właściwości mechanicznych warstwy wierzchniej materiałów polimerowych. Zaprezentowano budowę i zasadę działania aparatu Nano Test 600 brytyjskiej firmy Micro Materials Ltd., za pomocą którego można oznaczyć mikrotwardość, moduł sprężystości oraz relaksacjię naprężeń i pełzanie w warstwie materiału o grubości kilku mikrometrów. Zaproponowano, aby wykorzystać zmiany w/w parametrów do oceny odporności materiałów polimerowych na starzenie. Słowa kluczowe: materiały polimerowe, starzenie, mikroindentacja 1. Wprowadzenie Rola warstwy wierzchniej polimerów bywa często niedoceniana w procesie ich eksploatacji. Reakcje chemiczne oraz następujące w ich wyniku zmiany morfologii i struktury materiałów są inicjowane w warstwie wierzchniej, stopniowo propagując w głąb [1]. Możliwość uchwycenia zmian zachodzących w tym fragmencie materiału dostarcza informacji np. o rozpoczęciu procesu starzenia. Wykorzystanie w tym celu mikroindentacji, pozwala uzyskać dane dotyczące zmian parametrów mikromechanicznych warstwy wierzchniej materiału [2]: 1. twardości (H) i jej profilu wgłębnego, 2. modułu mechanicznego (E) i jego profilu wgłębnego, 3. powrotu elastycznego (ERP) i jego profilu wgłębnego, oraz 4. pełzania i zdolności materiału do relaksacji naprężeń. Obowiązujące aktualnie normy dotyczące oznaczania odporności polimerów na starzenie (ISO 2578 i ISO 11346) odnoszą się do zmian właściwości mechanicznych w całej objętości materiału, nie uwzględniając mechanicznych następstw procesów inicjowanych w jego warstwie wierzchniej. Jest to szczególnie istotny aspekt sprawy, umożliwiający podjęcie właściwej decyzji co do możliwości dalszej eksploatacji wyrobów wykonanych z materiałów polimerowych.

16 Wiesław LISOWSKI Wiktor TYSZKIEWICZ Elwira FURTAK Anna CHODOROWSKA Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIA ENZYMÓW HYDROLIZUJĄCYCH TOKSYCZNE ZWIĄZKI FOSFOROORGANICZNE Streszczenie: W artykule omówiono przykłady zastosowania enzymów wykorzystywanych do hydrolizy związków fosforoorganicznych. Wśród enzymów posiadających zdolność hydrolizy toksycznych związków fosforoorganicznych najbardziej interesującymi nas są oczywiście te, które mogą rozkładać do form nietoksycznych bojowe środki fosforoorganiczne /FoST/ takie jak tabun, sarin, cyklosarin i soman, zaliczane do grupy tzw. G-gazów, oraz Vx, związek należący do grupy tzw. V-gazów. W pewnym stopniu interesująca jest też ich zdolność hydrolizy analogu G-gazów czyli DFP /diizopropylofluorofosforanu/ będącego klasycznym, używanym w takich badaniach substratem.

17 Elwira FURTAK Wiktor TYSZKIEWICZ Zbigniew WERTEJUK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ANTYDROBNOUSTROJOWYCH OLEJKÓW ETERYCZNYCH Wstęp Olejki eteryczne to silnie działające substancje pochodzenia roślinnego nazywane przez niektórych żywymi ekstraktami. Są koncentratami uzyskiwanymi z różnych części roślin na przykład poprzez destylację z parą wodną, ekstrakcję alkoholem etylowym, glikolem, olejem, wyciskanie lub innymi metodami dostosowanymi do rodzaju wykorzystywanego surowca roślinnego a także z uwzględnieniem ich praktycznego zastosowania. Aby uzyskać niewielką porcję olejku, czasami trzeba poddać przeróbce wiele kilogramów lub nawet ton roślin /np. 1kg olejku różanego otrzymuje się z 2 ton płatków kwiatowych/. Szereg olejków eterycznych, zwłaszcza te zawierające alkaloidy, wykazuje właściwości dezynfekcyjne, hamujące rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych. Bardzo ważną wspólną cechą olejków eterycznych jest ich duża skuteczność antyseptyczna i brak potwierdzonych przypadków uodpornienia się drobnoustrojów na ich działanie. Nic więc dziwnego, że poza znanym od dawna szerokim stosowaniem do celów leczniczych i kosmetycznych znajdują zastosowanie w przemyśle spożywczym i perfumeryjnym, a ze względu na ich biobójcze właściwości poszukuje się innych zastosowań. Jednym z kierunków poszukiwań jest wprowadzanie olejków do różnego rodzaju tkanin na przykład z wykorzystaniem procesu mikrokapsułkowania. Tego typu procesy określane są terminem funkcjonalizacja lub uszlachetnianie. Uzyskane w ten sposób wyroby mogłyby być przyjazne dla środowiska, będąc jednocześnie same chronione przed niszczeniem przez mikroorganizmy i chroniąc przed nimi organizm człowieka. Przy doborze olejków do takich zastosowań należy brać pod uwagę szereg ich właściwości, z których najważniejszą jest silne działanie przeciwdrobnoustrojowe w stosunku do możliwie szerokiej grupy chorobotwórczych mikroorganizmów takich jak bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, wybrane grzyby drożdżoidalne i pleśniowe. Jak dotąd nie znaleziono takiego olejku /ani syntetycznego związku chemicznego/, który spełniałby ten wymóg w stosunku do wszystkich wymienionych grup mikroorganizmów. Aktywność przeciwdrobnoustrojową olejków eterycznych określa się zarówno mierząc strefy zahamowania wzrostu bakterii i grzybów wokół krążków bibuły nasyconych badanym olejkiem, jak i najmniejsze stężenie hamujące wzrost interesujących nas szczepów /Minimal Inhibitory Concentration MIC/. W niektórych przypadkach określa się minimalną dawkę hamującą /Minimal Inhibitory Dosis MID/, mówiącą w jakich stężeniach par wyrażonych w miligramach na litr powietrza obserwuje się hamowanie wzrostu badanych mikroorganizmów.

18 Paweł RYTEL Radosław SZMIGIELSKI Łukasz OSUCHOWSKI Kamil JÓŹWIK Dorota KAMIONEK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii BADANIE WPŁYWU STOPNIOWEGO ZAPEŁNIANIA ZŁOŻA NA PARAMETRY IMPULSÓW CO 2 1. Wstęp Problem skażenia środowiska naturalnego przykuł uwagę wiele ośrodków badawczych nad procesami adsorpcji oraz materiałami dzięki którym jest to możliwe. Dzięki unikalnym właściwościom materiałów mikroporowatych, którym niewątpliwie jest węgiel aktywny stosuje się go z powodzeniem coraz częściej w oczyszczaniu powietrza, a w szczególności do filtropochłaniaczy. Intensywnie rozwijane są prace badawcze i technologiczne nad zastosowaniem węgli aktywnych do usuwania z powietrza toksycznych środków przemysłowych (TŚP) oraz bojowych środków trujących (BŚT). Istotnym byłoby poznać aktualny stan zużycia złoża jeszcze podczas jego pracy. Pozwoliłoby to na stworzenie systemu wczesnego ostrzegania o zbliżającym się końcu przydatności filtropochłaniacza, a w związku z tym konieczności jego wymiany. Obecnie trwają badania nad umieszczeniem mikroczujnika i zoptymalizowania jego położenia w złożu. Jednakże równie istotnym było by poznać wpływ innych gazów, niekoniecznie toksycznych na pracę kolumny w trakcie oczyszczania powietrza z ksenobiotyku. Interesującym rozwiązaniem jest próba wykorzystania chromatografii impulsowej jako metody charakteryzującej proces adsorpcji innych substancji na kolumnie w trakcie jej pracy. Ważną zaletą chromatografii impulsowej (RLI residual life indicator) jest możliwość rozróżniania ilość substancji zanieczyszczającej oraz ustalenie/wyznaczenie względnej siły adsorpcji. Ustalenie fizycznych zdolności adsorpcji filtropochłaniacza może być osiągnięte poprzez zanalizowanie charakterystycznych cech retencji (wysokość piku i jego kształt oraz czas retencji). Zaproponowany sposób wykorzystuje technikę zliczanie impulsów par znacznika (CO 2 ) podczas dostarczania na złoże węglowe w zadanych warunkach badań. Aparat ma za zadanie rejestrować rozkład stężenia znacznika w czasie. Rolą znacznika jest dostarczenie informacji o zmianie pojemności sorpcyjnej adsorbentu w trakcie pochłaniania właściwych substancji skażających kolumnę. Aplikacja impulsu pary lotnej substancji może dostarczyć wiele informacji co do stanu filtra (Rys.1).

19 Stężenie znacznika [mg/l] Impuls znacznika Zużycie filtra Czas [s] Rys. 1. Schemat aparatury

20 Łukasz OSUCHOWSKI Radosław SZMIGIELSKI Paweł RYTEL Kamil JÓŹWIK Dorota KAMIONEK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii OPTYMALIZACJA POŁOŻENIA WSKAŹNIKA ESLI (END OF SERVICE LIFE INDICATOR) W ZŁOŻU WĘGLOWYM 1. Wstęp Adsorbenty węglowe stosuje się od dawna jako warstwy sorpcyjne do filtropochłaniaczy w sprzęcie ochrony dróg oddechowych. W warunkach laboratoryjnych pomiary dynamiki adsorpcji pozwalają stwierdzić jaki jest rzeczywisty czas ochronnego działania złoża węglowego przy założonych warunkach pracy. Różnorodność czynników środowiskowych (takich jak temperatura, stężenia adsorbatu, zawartość pary wodnej) są podstawowymi czynnikami wpływającymi na długość pracy warstwy adsorpcyjnej. Z tego względu korzystnym byłoby pozyskanie wiedzy w zakresie możliwego czasu pracy warstwy w warunkach rzeczywistych. Sposobem na rozwiązanie problemu jest umieszczenie mikroczujnika bezpośrednio w kolumnie adsorbentu. W założeniach czujnik powinien spełniać kilka warunków: - możliwie najmniejsze wymiary zewnętrzne tak aby minimalnie zaburzać pracę warstwy sorpcyjnej; - charakteryzować się czułością zbliżoną do wartości NDS substancji toksycznych lub nieco słabszą przez wzgląd na zatężanie substancji na złożu sorbentu; - nie jest wymagana dobra rozdzielczość nie ma konieczności rozróżniania substancji przechodzącej przez złoże. Właściwym wydaje się być założenie, że wszystko co jest adsorbowane na złożu węglowym (i nie jest parą wodną) może stanowić zagrożenie dla użytkownika sprzętu ochrony dróg oddechowych; - być stosunkowo tani. Aby w sposób właściwy umiejscowić czujnik w złożu konieczne jest wyznaczenie jego położenia. Przyjęto założenie, że sygnał ostrzegawczy generowany przez czujnik powinien pojawić się po 70% zużyciu mocy ochronnej złoża.

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 241

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 241 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 241 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7, Data wydania: 15 września 2011 r. AB 241 Nazwa i adres WOJSKOWY

Bardziej szczegółowo

Urządzenie do rozkładu termicznego odpadów organicznych WGW-8 EU

Urządzenie do rozkładu termicznego odpadów organicznych WGW-8 EU GREEN ENERGY POLAND Sp. z o.o. Urządzenie do rozkładu termicznego odpadów organicznych WGW-8 EU dr hab. inż. Andrzej Wojciechowski e-mail: andrzej.wojciechowski@imp.edu.pl www.imp.edu.pl Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej dr inż. Cezary Możeński prof. nadzw. Projekty PO RPW Wyposażenie Laboratorium Wysokich Ciśnień w nowoczesną infrastrukturę

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej Wrocław 2000 Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 października 2014 r. Poz OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 2 października 2014 r.

Warszawa, dnia 7 października 2014 r. Poz OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 2 października 2014 r. Warszawa, dnia 7 października 2014 r. Poz. 331 OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 2 października 2014 r. w sprawie wykazu jednostek badawczych i jednostek certyfikujących, którym udzielono

Bardziej szczegółowo

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY Instrukcja przygotowana w Pracowni Dydaktyki Chemii Zakładu Fizykochemii Roztworów. 1. Zanieczyszczenie wody. Polska nie należy do krajów posiadających znaczne

Bardziej szczegółowo

Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 5, 4 dodr. Warszawa, 2015.

Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 5, 4 dodr. Warszawa, 2015. Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 5, 4 dodr. Warszawa, 2015 Spis treści Przedmowa 11 1. Wprowadzenie 13 1.1. Krótka historia chromatografii

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI

SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 15 października 2013 r. SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI Ogólne zasady badania migracji globalnej

Bardziej szczegółowo

Analiza GC alkoholi C 1 C 5. Ćwiczenie polega na oznaczeniu składu mieszaniny ciekłych związków, w skład

Analiza GC alkoholi C 1 C 5. Ćwiczenie polega na oznaczeniu składu mieszaniny ciekłych związków, w skład Analiza GC alkoholi C 1 C 5 Ćwiczenie polega na oznaczeniu składu mieszaniny ciekłych związków, w skład której mogą wchodzić, następujące alkohole (w nawiasie podano nazwy zwyczajowe): Metanol - CH 3 OH,

Bardziej szczegółowo

Spalanie i termiczna degradacja polimerów

Spalanie i termiczna degradacja polimerów Zarządzanie Środowiskiem Pracownia Powstawanie i utylizacja odpadów oraz zanieczyszczeń INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA nr 20 Spalanie i termiczna degradacja polimerów Opracowała dr Hanna Wilczura-Wachnik Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych - ćwiczenie nr 2. przedmiot: Metody Analizy Technicznej kierunek studiów: Technologia Chemiczna, 3-ci rok

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych - ćwiczenie nr 2. przedmiot: Metody Analizy Technicznej kierunek studiów: Technologia Chemiczna, 3-ci rok Oznaczanie wybranych parametrów fizykochemicznych i technicznych materiałów / strumieni procesowych lepkości kinematycznej i dynamicznej, temperatury zapłonu, rozkładu granulometrycznego, łamliwości, wilgotności

Bardziej szczegółowo

Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO

Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO 1 TRENDY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM Innowacyjność w przemyśle spożywczym Zdrowa żywność Żywność z długim

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE. Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji)

TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE. Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji) TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji) Prowadzący: mgr inż. Anna Banel 1 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Odkrycie. Patentowanie. Opracowanie procesu chemicznego. Opracowanie procesu produkcyjnego. Aktywność Toksykologia ADME

Odkrycie. Patentowanie. Opracowanie procesu chemicznego. Opracowanie procesu produkcyjnego. Aktywność Toksykologia ADME Odkrycie Patentowanie Opracowanie procesu chemicznego Opracowanie procesu produkcyjnego Aktywność Toksykologia ADME Optymalizacja warunków reakcji Podnoszenie skali procesu Opracowanie specyfikacji produktu

Bardziej szczegółowo

2. Stan gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski Południowej

2. Stan gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski Południowej KOMPLEKSOWY PROGRAM GOSPODARKI ODPADAMI NIEBEZPIECZNYMI W REGIONIE POLSKI POŁUDNIOWEJ 16 2. Stan gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski Południowej 2.1. Analiza ilościowo-jakościowa zinwentaryzowanych

Bardziej szczegółowo

Lista rankingowa pozytywnie zaopiniowanych wniosków z konkursu BiO 6/2014. System zarządzania informacjami w transmisji elektronicznej (radio, TV)

Lista rankingowa pozytywnie zaopiniowanych wniosków z konkursu BiO 6/2014. System zarządzania informacjami w transmisji elektronicznej (radio, TV) Lp. Nr tematu Nr projektu 1 22 DOB-BIO6/22/133/2014 Tytuł projektu Wnioskodawca/Lider Partnerzy konsorcjum System zarządzania informacjami w transmisji elektronicznej (radio, TV) Instytut Chemii Bioorganicznej

Bardziej szczegółowo

Kategoria informacji: informacja publicznie dostępna System Zarządzania Środowiskowego Strona 1

Kategoria informacji: informacja publicznie dostępna System Zarządzania Środowiskowego Strona 1 System Zarządzania Środowiskowego Strona 1 1. Cel procedury: identyfikacja potencjalnych sytuacji awaryjnych, zapobieganie zagrożeniom środowiska i awariom środowiskowym oraz zapewnienie gotowości i odpowiedniego

Bardziej szczegółowo

Czujniki katalityczne Dräger Cat Ex-Sensor Czujniki DrägerSensors

Czujniki katalityczne Dräger Cat Ex-Sensor Czujniki DrägerSensors Czujniki katalityczne Dräger Cat Ex-Sensor Czujniki DrägerSensors Wysoka jakość i niski koszt eksploatacji: technologia DrägerSensor CatEx PR sprawia, że nasze czujniki są odporne na działanie trucizn

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia naturalnymi źródłami promieniowania jonizującego w przemyśle wydobywczym. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Skowronka

Zagrożenia naturalnymi źródłami promieniowania jonizującego w przemyśle wydobywczym. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Skowronka Zagrożenia naturalnymi źródłami promieniowania jonizującego w przemyśle wydobywczym Praca zbiorowa pod redakcją Jana Skowronka GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA Katowice 2007 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE (J. SKOWRONEK)...

Bardziej szczegółowo

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Pana mgr inż. MICHAŁA KUBECKIEGO. formierskich z żywicami furanowymi"

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Pana mgr inż. MICHAŁA KUBECKIEGO. formierskich z żywicami furanowymi Prof. dr hab. inż. Andrzej Baliński Kraków, 16.05.2016 Instytut Odlewnictwa 30-418 Kraków ul. Zakopiańska 73 1 RECENZJA rozprawy doktorskiej Pana mgr inż. MICHAŁA KUBECKIEGO pt.: Oznaczenie wybranych niebezpiecznych

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165947 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292707 (22) Data zgłoszenia: 09.12.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (54)

Bardziej szczegółowo

Jakościowa i ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowa i ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowa i ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką chromatografii gazowej WPROWADZENIE Pojęcie chromatografii obejmuje grupę metod separacji substancji, w których występują diw siły: siła powodująca

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE w zakresie ratownictwa chemicznego

STUDIA PODYPLOMOWE w zakresie ratownictwa chemicznego UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU Kontakt: Szanowni Państwo, problem coraz większej skali zagrożeń cywilizacyjno środowiskowych wymaga rozwijania nowych dziedzin zajmujących się zagadnieniami likwidacji

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Spis treści Definicja czujnika Podział czujników Wymagania użytkowe i analityczne Czujniki chemiczne...

Spis treści Definicja czujnika Podział czujników Wymagania użytkowe i analityczne Czujniki chemiczne... Spis treści SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Spis najważniejszych użytych w pracy terminów, skrótów i symboli... 10 Część I 14 1. Czujniki pomiarowe... 14 1.1. Definicja czujnika... 14 1.2. Podział czujników...

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

III. TREŚCI NAUCZANIA

III. TREŚCI NAUCZANIA 72 S t r o n a Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej matematyka 1.7. Stosuje obliczenia na liczbach wymiernych do rozwiązywania problemów w kontekście praktycznym, w tym do zmiany jednostek.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE (od roku ak. 2014/2015)

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE (od roku ak. 2014/2015) (od roku ak. 2014/2015) A. Zagadnienia z zakresu Odpady biodegradowalne, przemysłowe i niebezpieczne: 1. Omówić podział niebezpiecznych odpadów szpitalnych (zakaźnych i specjalnych). 2. Omów wymagane warunki

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Ocena Treści nauczania Zakres wiedzy, umiejętności i postaw dopuszczający - niezbędne w uczeniu się przedmiotu i w życiu;

Bardziej szczegółowo

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX 1. Przestrzeń zagrożona wybuchem i źródła zapłonu W myśl dyrektywy 94/9/WE (ATEX), przestrzeń zagrożona wybuchem jest to przestrzeń, w której zależnie od

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie prowadzącego Zakład:

Oznaczenie prowadzącego Zakład: NAZWA ZAKŁADU Oznaczenie prowadzącego Zakład: Nazwa prowadzącego zakład Adres siedziby Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik S.A. Al. Lotników Polskich 1, 21-045 Świdnik Telefon 81 722 51 10 Fax

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

NISKOEMISYJNE PALIWO WĘGLOWE

NISKOEMISYJNE PALIWO WĘGLOWE NISKOEMISYJNE PALIWO WĘGLOWE możliwości technologiczne i oferta rynkowa OPRACOWAŁ: Zespół twórców wynalazku zgłoszonego do opatentowania za nr P.400894 Za zespól twórców Krystian Penkała Katowice 15 październik

Bardziej szczegółowo

1. 2. Alkohole i fenole powtórzenie wiadomości

1. 2. Alkohole i fenole powtórzenie wiadomości 1. 2. Alkohole i fenole powtórzenie wiadomości a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości Uczeń zna zastosowanie i właściwości fizyczne alkoholi i fenoli. Uczeń potrafi: ii. b) Umiejętności rozróżnić alkohole

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Zakładane efekty dla kierunku Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar Profil Poziom Forma Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta Dziedziny nauki i dyscypliny

Bardziej szczegółowo

LASEROWE CZUJNIKI GAZU

LASEROWE CZUJNIKI GAZU WYŁĄCZNY DYSTRYBUTOR W POLSCE Atest-Gaz i Airoptic W marcu 2017 nawiązano strategiczną współpracę pomiędzy dwoma polskimi firmami wysokich technologii, Atest-Gaz A. M. Pachole sp.j oraz Airoptic sp. z

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry 2 Uwaga: skażenie! Wszystkie branże przemysłu stosują sprężone powietrze jako bezpieczny i niezawodny nośnik energii. Jednakże po wytworzeniu w chwili tłoczenia do

Bardziej szczegółowo

APARATURA W OCHRONIE ŚRODOWISKA - 1. WPROWADZENIE

APARATURA W OCHRONIE ŚRODOWISKA - 1. WPROWADZENIE APARATURA W OCHRONIE ŚRODOWISKA - 1. WPROWADZENIE Wykład dla kierunku Ochrona Środowiska Wrocław, 2016 r. Ochrona środowiska - definicje Ochrona środowiska szereg podejmowanych przez człowieka działań

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Celem niniejszego artykułu jest wskazanie pracodawcy co powinien zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Bardziej szczegółowo

UDOSKONALONY SPEKTROMETR MASOWY

UDOSKONALONY SPEKTROMETR MASOWY E 2 M UDOSKONALONY SPEKTROMETR MASOWY OPIS PRZYRZĄDU 1/7 Opis E 2 M jest mobilnym, kompaktowym i odpornym systemem GC/MS do szybkiego i niezawodnego identyfikowania i określania stężenia substancji organicznych

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 8 stycznia 2009 r.

OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 8 stycznia 2009 r. 48 15 OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 8 stycznia 2009 r. w sprawie wykazu jednostek certyfikujących, którym rozszerzono zakres udzielonej akredytacji w zakresie obronności i bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Woda. Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata?

Woda. Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata? Woda Najpospolitsza czy najbardziej niezwykła substancja Świata? Cel wykładu Odpowiedź na pytanie zawarte w tytule A także próby odpowiedzi na pytania typu: Dlaczego woda jest mokra a lód śliski? Dlaczego

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób wydzielania zanieczyszczeń organicznych z wody

(54) Sposób wydzielania zanieczyszczeń organicznych z wody RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 175992 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 305151 (22) Data zgłoszenia: 23.09.1994 (51) IntCl6: C02F 1/26 (54)

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZAWARTOŚCI WIELOPIERŚCIENIOWYCH WĘGLOWODORÓW AROMATYCZNYCH (OZNACZANIE ANTRACENU W PRÓBKACH GLEBY).

BADANIE ZAWARTOŚCI WIELOPIERŚCIENIOWYCH WĘGLOWODORÓW AROMATYCZNYCH (OZNACZANIE ANTRACENU W PRÓBKACH GLEBY). BADANIE ZAWARTOŚCI WIELOPIERŚCIENIOWYCH WĘGLOWODORÓW AROMATYCZNYCH (OZNACZANIE ANTRACENU W PRÓBKACH GLEBY). Wprowadzenie: Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) to grupa związków zawierających

Bardziej szczegółowo

Cele szczegółowe projektów realizowanych w ramach programu strategicznego pn. Nowe systemy uzbrojenia i obrony w zakresie energii skierowanej

Cele szczegółowe projektów realizowanych w ramach programu strategicznego pn. Nowe systemy uzbrojenia i obrony w zakresie energii skierowanej Cele szczegółowe projektów realizowanych w ramach programu strategicznego pn. Nowe systemy uzbrojenia i obrony w zakresie energii skierowanej Uwaga: 1. Projekty powinny być realizowane z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw. Warszawa, dnia 21 stycznia 2013 r. Poz. 96 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 7 stycznia 2013 r.

Dziennik Ustaw. Warszawa, dnia 21 stycznia 2013 r. Poz. 96 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 7 stycznia 2013 r. Dziennik Ustaw Warszawa, dnia 21 stycznia 2013 r. Poz. 96 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 7 stycznia 2013 r. w sprawie systemów wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu oraz właściwości

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo Paliwowe PEM 1.0 WSTĘP Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM FC) Ogniwa paliwowe są urządzeniami elektro chemicznymi, stanowiącymi przełom w dziedzinie źródeł energii,

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ. Otrzymane wyniki podzielono na kilka grup, obejmujące swym zakresem: Parametry charakteryzujące wyrób.

WYNIKI BADAŃ. Otrzymane wyniki podzielono na kilka grup, obejmujące swym zakresem: Parametry charakteryzujące wyrób. W celu oceny właściwości Materiału termoizolacyjnego THERMOHIT wykonano szereg badań. Przeprowadzone one były w : Instytucie Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników Oddział Farb i Lakierów w Gliwicach,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 4 lipca 2005 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 4 lipca 2005 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 4 lipca 2005 r. w sprawie szkolenia i egzaminowania osób mających dostęp do przeznaczonych do użytku cywilnego Na podstawie art. 20 ust. 6 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Rok szkolny 2013/2014

Rok szkolny 2013/2014 Wymagania na poszczególne oceny z przedmiotu Edukacja dla Bezpieczeństwa dla klasy 1 liceum Ocena Zagadnienia, uczeń : Rok szkolny 2013/2014 Dopuszczająca wymienia świadczenia obywateli w zakresie powinności

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo Katalizator spalania DAGAS sp z.o.o Katalizator REDUXCO - wpływa na poprawę efektywności procesu spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych w różnego rodzaju kotłach instalacji wytwarzających energie

Bardziej szczegółowo

Czujniki na podczerwień Dräger Czujniki DrägerSensors

Czujniki na podczerwień Dräger Czujniki DrägerSensors Czujniki na podczerwień Dräger Czujniki DrägerSensors Czujniki na podczerwień Dräger zapewniają najlepszą jakość pomiarów i nie są czułe na działanie trucizn. Długi okres eksploatacji czujników oznacza

Bardziej szczegółowo

Niska emisja sprawa wysokiej wagi

Niska emisja sprawa wysokiej wagi M I S EMISJA A Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Suwałkach Sp. z o.o. Niska emisja sprawa wysokiej wagi Niska emisja emisja zanieczyszczeń do powietrza kominami o wysokości do 40 m, co prowadzi do

Bardziej szczegółowo

Warter Fuels S.A. z siedzibą w Warszawie, ul. Koralowa 60,

Warter Fuels S.A. z siedzibą w Warszawie, ul. Koralowa 60, INFORMACJA DOTYCZĄCA ŚRODKÓW BEZPIECZEŃSTWA I SPOSOBU POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA POWAŻNYCH AWARII PRZEMYSŁOWYCH NA TERENIE ZAKŁADU WARTER FUELS S.A. w PŁOCKU w oparciu o art. 261 ustęp. 5, art.

Bardziej szczegółowo

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Dr hab. Tomasz Stuczyński, SGS Eko-Projekt Założenia

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Pierwiastki, nazewnictwo i symbole. Budowa atomu, izotopy. Przemiany promieniotwórcze, okres półtrwania. Układ okresowy. Właściwości pierwiastków a ich położenie w

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Oferta badawcza XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Struktura organizacyjna PIMOT Przemysłowy Instytut Motoryzacji Pion Paliw i Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca Zakładu o Zwiększonym Ryzyku Wystąpienia Poważnej Awarii przemysłowej

Informacja dotycząca Zakładu o Zwiększonym Ryzyku Wystąpienia Poważnej Awarii przemysłowej Strona 1 z 5 Tytuł: Informacja dotycząca Zakładu o Zwiększonym Ryzyku Wystąpienia Poważnej Awarii Przemysłowej Dotyczy zakładu: Podstawa opracowania:. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 672

Bardziej szczegółowo

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania

Bardziej szczegółowo

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 Spis treści Wstęp... 11 1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 1.1. Geneza organicznej substancji węglowej złóż... 13 1.2. Pozostałe składniki złóż węgli brunatnych,

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW PRZETWÓRSTWO TWORZYW SZTUCZNYCH I GUMY Lab 8. Wyznaczanie optimum wulkanizacji mieszanek kauczukowych na reometrze Monsanto oraz analiza

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek

Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek Krajowe Centrum Informacyjne ds. REACH Biuro do Spraw Substancji

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1144 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 3 grudnia 2013 r. Nazwa i adres AB 1144 EKOLOGIS

Bardziej szczegółowo

BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH 1/8 PROCESY MECHANICZNE I URZĄDZENIA. Ćwiczenie L6

BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH 1/8 PROCESY MECHANICZNE I URZĄDZENIA. Ćwiczenie L6 BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH /8 PROCESY MECHANICZNE I URZĄDZENIA Ćwiczenie L6 Temat: BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH Cel ćwiczenia: Poznanie metod pomiaru wielkości

Bardziej szczegółowo

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH http://www.iqsystem.net.pl/grafika/int.inst.bud.jpg SYSTEM ZARZĄDZANIA BUDYNKIEM BUILDING MANAGMENT SYSTEM Funkcjonowanie Systemu

Bardziej szczegółowo

Magdalena Borzęcka-Walker. Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw

Magdalena Borzęcka-Walker. Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw Magdalena Borzęcka-Walker Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw Cele Ocena szybkiej pirolizy (FP), pirolizy katalitycznej (CP) oraz hydrotermalnej karbonizacji (HTC),

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU

TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU PODSTAWY TECHNOLOGII OGÓŁNEJ wykład 1 TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU Technologia chemiczna - definicja Technologia chemiczna

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli XIII 1. Wprowadzenie 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw 1 1.2. Definicja biomasy 3 1.3. Metody konwersji biomasy w biopaliwa 3 1.4. Biopaliwa 1. i 2. generacji

Bardziej szczegółowo

Menu. Badania temperatury i wilgotności atmosfery

Menu. Badania temperatury i wilgotności atmosfery Menu Badania temperatury i wilgotności atmosfery Wilgotność W powietrzu atmosferycznym podstawową rolę odgrywa woda w postaci pary wodnej. Przedostaje się ona do atmosfery w wyniku parowania z powieszchni

Bardziej szczegółowo

Program Wydziałowej Konferencji Sprawozdawczej w dniach lutego 2016r. 22 lutego 2016 r.

Program Wydziałowej Konferencji Sprawozdawczej w dniach lutego 2016r. 22 lutego 2016 r. Wydział Chemii UMCS Program Wydziałowej Konferencji Sprawozdawczej w dniach 22-23 lutego 2016r. 9 00 9 10 Otwarcie 22 lutego 2016 r. Sesja I Przewodniczący prof. dr hab. Janusz Ryczkowski 9 10-9 30 Instrumentalne

Bardziej szczegółowo

Eliminacja smogu przez zastosowanie kotłów i pieców bezpyłowych zintegrowanych z elektrofiltrem

Eliminacja smogu przez zastosowanie kotłów i pieców bezpyłowych zintegrowanych z elektrofiltrem Eliminacja smogu przez zastosowanie kotłów i pieców bezpyłowych zintegrowanych z elektrofiltrem A. Krupa D. Kardaś, M. Klein, M. Lackowski, T. Czech Instytut Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku Stan powietrza

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia chemiczne

Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia w środkach spożywczych Podstawa prawna: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Służby Pożarniczej w Warszawie Państwowa Straż Pożarna i Ochotnicza Straż Pożarna nieodzownym elementem systemu Obrony Cywilnej

Szkoła Główna Służby Pożarniczej w Warszawie Państwowa Straż Pożarna i Ochotnicza Straż Pożarna nieodzownym elementem systemu Obrony Cywilnej Szkoła Główna Służby Pożarniczej w Warszawie Państwowa Straż Pożarna i Ochotnicza Straż Pożarna nieodzownym elementem systemu Obrony Cywilnej st. bryg. mgr inż. Stanisław Sulenta Zadania Zgodnie z art.

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja i ewaluacja Oprogramowanie

Konfiguracja i ewaluacja Oprogramowanie Konfiguracja i ewaluacja Oprogramowanie D-30744-2015 D-30745-2015 Zapisywanie wyników pomiarów, profesjonalna konfiguracja urządzeń do detekcji gazów i przegląd danych dotyczących działania wszystko to

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O O

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O O Zastosowanie spektrometrii mas do określania struktury związków organicznych (opracowała Anna Kolasa) Uwaga: Informacje na temat nowych technik jonizacji, budowy analizatorów, nowych metod detekcji jonów

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Termiczne metody utylizacji odpadów Spalanie na ruchomym ruszcie

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Technologia barwników środków pomocniczych i chemii gospodarczej. Dlaczego warto wybrać naszą specjalizację

Technologia barwników środków pomocniczych i chemii gospodarczej. Dlaczego warto wybrać naszą specjalizację Technologia barwników środków pomocniczych i chemii gospodarczej Dlaczego warto wybrać naszą specjalizację Światowy rynek środków barwiących Wartość 27 bl $ Średni roczny wzrost 2-3% Produkcja roczna 700

Bardziej szczegółowo