WOJSKOWY INSTYTUT CHEMII I RADIOMETRII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WOJSKOWY INSTYTUT CHEMII I RADIOMETRII"

Transkrypt

1 Ośrodek Naukowej Informacji Wojskowej ISSN X BIULETYN 1(41) 2011 WARSZAWA 2011

2 KOMITET REDAKCYJNY PRZEWODNICZĄCY: ZASTĘPCA: CZŁONKOWIE: dr inż. Roman JÓŹWIK płk dr inż. Grzegorz NYSZKO mgr Grażyna LISZEWSKA-GACH (redaktor) mgr inż. Krzysztof MAJEWSKI mjr mgr inż. Paweł CZERWIŃSKI mjr mgr inż. Radosław SZMIGIELSKI ppłk dr inż. Arkadiusz MAZIERSKI ppłk mgr inż. Michał CEREMUGA dr inż. Mirosław MAZIEJUK Adres redakcji: Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii Warszawa al. gen. Antoniego Chruściela Montera 105

3 Biuletyn WIChiR 1(41)2011 SPIS TREŚCI T. NALEPA, S. POPIEL: Badanie reakcji iperytu siarkowego z alkoholami alifatycznymi za pomocą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrem emisji atomowej (GC-AED) E. DANILUK, Z. WERTEJUK, G. NYSZKO, A. MAZIERSKI: Modernizacja środków dymnych jednorazowego użytku w celu zwiększenia skuteczności maskowania w podczerwieni na przykładzie ręcznego granatu dymnego RGD-3 A. TERER-ŁABUDZIŃSKA, M. WIKTORKO, K. WERTEJUK, J. MATEJA: Generacja BST z roztworu n-dodekanu, heksadekanu i oktadekanu na przykładzie iperytu siarkowego M. RAJKIEWICZ, K. MAJEWSKI, G. NYSZKO, Z. WERTEJUK, Z. WERTEJUK: Nanokompozyty polimerowe i elastomerowe A. SPŁAWSKA, M. SZYPOSZYŃSKA, D. MIROSZ, K. TRUSZKOWSKA, M. STELA, M. CEREMUGA: Wykorzystanie chromatografii fazowej i cieczowej jako metod analizy olejów transformatorowych na obecność pochodnych furanu Strona B. KOT: Kierunki zmian w sprzęcie obrony przed bronią masowego rażenia P. KOT, A. KORZA-MOĆKO: Oznaczanie zawartości PCDD/F metodą wysokorozdzielczej spektrometrii masowej HRGC/HRMS z wykorzystaniem dozownika z programowalną temperaturą odparowania próbki (PTV) M. MAZIEJUK, M. CEREMUGA, J. SICZEK: Wykrywanie skażeń chemicznych na samojezdnej platformie straży pożarnej D. M. BIELIŃSKI, J. KLECZEWSKA, K. MAJEWSKI: Mikromechaniczna charakterystyka warstwy wierzchniej materiałów polimerowych W. LISOWSKI, W. TYSZKIEWICZ, E. FURTAK, A. CHODOROWSKA: Praktyczne zastosowania enzymów hydrolizujących toksyczne związki fosforoorganiczne E. FURTAK, W. TYSZKIEWICZ, Z. WERTEJUK: Badanie właściwości antydrobnoustrojowych olejków eterycznych P. RYTEL, R. SZMIGIELSKI, Ł. OSUCHOWSKI, K. JÓŹWIK, D. KAMIONEK: Badanie wpływu stopniowego zapełniania złoża na parametry impulsów CO 2 Ł. OSUCHOWSKI, R. SZMIGIELSKI, P. RYTEL, K. JÓŹWIK, D. KAMIONEK: Optymalizacja położenia wskaźnika ESLI (End of Service Life Indicator) w złożu węglowym A. MAZIERSKI, P. FURTAK, M. NATORA: Zabezpieczenie budynków administracji w systemy ochrony przed działaniami terrorystycznymi. Analiza zjawiska i potencjalnych zagrożeń W. MARCINIAK, J. PIRSZEL, E. KUŹNIA, P. CZERWIŃSKI: Przydatność wybranych procesów do likwidacji skażeń obiektów specjalnych, aparatury i wnętrz techniki wojskowej W. MARCINIAK, J. PIRSZEL, E. KUŹNIA, P. CZERWIŃSKI: Badania nad technologią usuwania skażonych sorbentów

4 Tomasz NALEPA 1 Wydział Bezpieczeństwa Narodowego, Akademia Obrony Narodowej National Defence University, National Security Faculty Stanisław POPIEL Zakład Chemii, Wydział Nowych Technologii i Chemii, Wojskowa Akademia Techniczna Military University of Technology, The Department of New Technologies and the Chemistry, Institution of Chemistry BADANIE REAKCJI IPERYTU SIARKOWEGO Z ALKOHOLAMI ALIFATYCZNYMI ZA POMOCĄ CHROMATOGRAFII GAZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM EMISJI ATOMOWEJ (GC-AED) Streszczenie: Zbadano produkty reakcji iperytu siarkowego z alkoholem metylowym i etylowym. Analiza produktów została wykonana za pomocą chromatografii gazowej z detektorem emisji atomowej (GC-AED). Zaproponowano prawdopodobny mechanizm produktów reakcji alkoholi z iperytem siarkowym. Słowa kluczowe: iperyt siarkowy, chromatografia gazowa, detektor emisji atomowej, odkażalnik, alkohole alifatyczne THE INVESTIGATION OF REACTION OF SULFURIC YPERITE WITH ALIPHATIC ALCOHOLS WHICH IS EXECUTED WITH HELP OF GAS CHROMATOGRAPHY COUPLING WITH ATOMIC EMISSION DETECTOR (GC-AED) Abstract: The products of reaction of sulfuric yperite were examined with methanol and ethanol. The analysis of products was executed with help of gas chromatography with Atomic Emission Detector (GC - AED). The probable mechanism of products of reaction alcohols was proposed with sulfuric yperite. Key words: sulphur mustard, gas chromatography, Atomic Emission Detector, decontaminator, aliphatic alcohols 1. Wstęp Substancje stosowane do detoksykacji iperytu dzieli się na trzy grupy: (I) zasadowe, (II) chlorujące i (III) utleniające, przy czym niektóre z nich wykazują działanie łączne (np. chlorująco-utleniające). Z grupy odkażalników zasadowych znaczenie praktyczne mają alkoholany (np. etanolan sodu), alkoksyalkoholany (np. 2-etoksyetanolan sodu) i aminoalkoholany (np. aminomonoetanolan sodu) oraz aminy alifatyczne (np. monoetanoloamina lub dietylenotriamina). Substancje te zostały wykorzystane w odkażalnikach ORO i C9. Skład bezwodnych odkażalników zasadowych, stosowanych do odkażania iperytu, zestawiono w tabeli 1. 1 Corresponding author: Tel , fax: , address:

5 Tab. 1. Składniki zasadowych odkażalników iperytu Składnik Mieszanina odkażająca C9 ORO Etanolan sodu - X Etanol - X 2-Etoksyetanolan sodu X - 2-Etoksyetanol X - Aminomonoetanolan sodu X X Monoetanoloamina X X Dietylenotriamina - X Odpowiednikiem ORO w armii USA jest odkażalnik o symbolu DS2.W pracy badano m.in. oddziaływanie iperytu siarkowego z odkażalnikami organicznymi typu ORO i C9. Alkohole są dobrymi rozpuszczalnikami wielu substancji organicznych i to jest jedną z przyczyn, że wchodzą one w skład odkażalników, np. etanol jest stosowany w odkażalniku ORO a 2-etoksyetanol w odkażalniku C9. Alkohol tert-butylowy znalazł zastosowanie jako dodatek do mieszaniny nadtlenku wodoru (rozpuszczalnik systemowy), wykorzystywanej w postaci pary, do odkażania skażonych powierzchni bojowymi środkami trującymi (BST) i bojowymi środkami biologicznymi (BSB). Alkohole są nie tylko rozpuszczalnikami, ale oddziaływują także chemicznie ze środkami trującymi. Dlatego w procesie odkażania przy użyciu odkażalników ORO i C9 należy uwzględnić wpływ alkoholi na ten proces. W pracy do badań zastosowano roztwory iperytu siarkowego o stężeniu wynoszącym 0,008 mmol/ml alkoholu w następujących alkoholach alifatycznych: metanolu, etanolu, propanolu, butanolu, pentanolu, heksanolu, heptanolu i oktanolu. Założono, że tak małe stężenie iperytu pozwoli na szybkie jego przemiany w badanych alkoholach, które nie są silnymi nukleofilami w porównaniu do odpowiednich alkoholanów. Stwierdzono, że reakcja iperytu z alkoholami zachodzi stopniowo. W cząsteczce iperytu najpierw jeden atom chloru a następnie drugi jest podstawiany alkoksylem. W wyniku tego w początkowym okresie reakcji istnieją obok iperytu dwa produkty jego przemiany. W przypadku metanolu następuje całkowita przemiana iperytu w jego pochodne dialkoksylowe. Celem niniejszej pracy było zbadanie zachowania się iperytu siarkowego w alkoholach alifatycznych w dłuższym czasie oraz określenie produktów jego przemian.

6 Ewa DANILUK Zbigniew WERTEJUK Grzegorz NYSZKO Arkadiusz MAZIERSKI Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii MODERNIZACJA ŚRODKÓW DYMNYCH JEDNORAZOWEGO UŻYTKU W CELU ZWIĘKSZENIA SKUTECZNOŚCI MASKOWANIA W PODCZERWIENI NA PRZYKŁADZIE RĘCZNEGO GRANATU DYMNEGO RGD-3 Streszczenie Autorzy artykułu we wstępie przedstawili zagadnienia związane ze stosowaniem zasłon mutispektralnych na współczesnym polu walki. Podano również niektóre parametry taktyczno -techniczne nowych środków dymnych o zwiększonej skuteczności maskowania w zakresie podczerwieni. W dalszej części artykułu opisano pracę wykonaną w ramach projektu celowego, dotyczącą modernizacji ręcznego granatu dymnego w aspekcie polepszenia właściwości maskujących w podczerwieni. 1. Wstęp Zasłony multispektralne są to układy aerodyspersyjne, które powstają poprzez rozprzestrzenienie w powietrzu cząstek o właściwościach emisyjnych, absorpcyjnych i/lub rozpraszających promieniowanie elektromagnetyczne w szerokim zakresie od ultrafioletu do zakresu mikrofal. Zasłony takie mogą być wytwarzane na drodze spalania mieszanek pirotechnicznych oraz rozproszenia poprzez wybuch lub wydmuch określonej ilości cząstek o odpowiednich właściwościach fizykochemicznych. Z praktycznego punktu widzenia zakres promieniowania od 0,4 do 3 µm (czyli światło widzialne i bliska podczerwień) jest stosunkowo łatwy do zamaskowania ręcznymi środkami dymnymi obecnie powszechnie stosowanymi w SZRP (Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej). Natomiast środki dymne do maskowania w dalszej podczerwieni wymagają generowania do atmosfery substancji zmniejszających transmisję promieniowania osłanianego obiektu (w zakresie 3-12 µm) lub wytworzenia temperatury wyższej (porównywalnej) od temperatury tego obiektu. W szczególności należy to osiągnąć w tzw. oknach atmosferycznych charakterystycznych dla pracy środków rozpoznania, czyli w zakresie średniej podczerwieni (od 3 do 5 µm) i dalekiej podczerwieni (od 8 do 12 µm). Zmniejszenie transmisji promieniowania od maskowanych obiektów można osiągnąć poprzez generowanie układów aerodyspersyjnych zawierających odpowiednią ilość i koncentrację cząstek o średnicy zbliżonej do długości fali. Istotne znaczenie posiada również zdolność do absorpcji przez generowane cząstki określonych długości fal promieniowania elektromagnetycznego. Kolejnym zjawiskiem zachodzącym w układzie aerodyspersyjnym, które sprzyja procesowi maskowania obiektów w zakresie średniej i dalekiej podczerwieni jest wytwarzanie strefy dymu gorącego, emitującego większe promieniowanie niż promieniowanie obiektu osłanianego. Głównymi parametrami zasłon aerodyspersyjnych są czas maskowania i wielkość zasłony dla założonego zakresu promieniowania elektromagnetycznego. Czas maskowania zależy od czasu intensywnego dymienia i/lub czasu trwania układu aerodyspersyjnego. Dla zakresu widzialnego zasłony dymne mogą skutecznie maskować po zakończeniu intensywnego dymienia (utrzymywanie się dymu w odpowiednim stężeniu przez dłuższy czas zależy od warunków terenowo-pogodowych).

7 W przypadku promieniowania podczerwonego, odpowiednią do wymagań skuteczność maskowania można osiągnąć jedynie w czasie intensywnego dymienia środka dymnego. W ostatnich latach w Wojskowym Instytucie Chemii i Radiometrii, we współpracy z zakładami przemysłowymi, opracowano środki dymne generujące zasłony multispektralne, skutecznie maskujące w zakresie 0,4 12 µm, które stanowią zamienniki (podobna technologia i zastosowanie) środków dymnych dotychczas używanych w SZRP. W tabeli 1 podano parametry taktyczno-techniczne środków dymnych wdrożonych (lub będących na etapie wdrażania) do SZRP wytwarzających multispektralne zasłony dymne. Tabela 1 Nazwa parametru Świeca dymna DM-2B Ręczny granat dymny RGD-3 Czołgowy granat dymny WGD-2M Czas dymienia intensywnego ponad 80 s ponad 40 s ok.20s *) Sposób generacji dymu spalanie w korpusie spalanie w korpusie wybuch Masa mieszanki 2000 g 450 g ok.500 g Substancja bazowa sześciochloroetan sześciochloroetan czerwony fosfor Wielkość zasłony dymnej długość 80 m promieniowanie widzialne 20 m podczerwień długość 40 m promieniowanie widzialne 10 m podczerwień powierzchnia 100 m 2 promieniowanie widzialne i podczerwień *) przy generacji wybuchowej maskowanie w dalekiej podczerwieni jest krótsze niż w świetle widzialnym i wynosi ok. 7 s. Powyżej wymienione środki dymne zostały opracowane na bazie nowych materiałów dymotwórczych przy zachowaniu dotychczasowej technologii ich wykonania.

8 Agnieszka TETER-ŁABUDZIŃSKA Michał WIKTORKO Katarzyna WERTEJUK Jerzy MATEJA Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii GENERACJA BST Z ROZTWORU N-DODEKANU, HEKSADEKANU I OKTADEKANU NA PRZYKŁADZIE IPERYTU SIARKOWEGO Streszczenie W opracowaniu przedstawiono wyniki badań stabilności generowanych stężeń iperytu siarkowego w czasie, z zastosowaniem nowej metody generacji z roztworu w układach HD-n-dodekan, HD-heksadekan, HD-oktadekan. Przeprowadzone badania wykazały wysoką stabilność nowego układu generacyjnego w porównaniu do układu generacyjnego opartego na kapilarze, oraz pozwoliły wybrać najbardziej odpowiedni do tego celu roztwór roboczy. GENERATION OF WARFARE AGENTS FROM N-DODECANE, HEKSADECANE AND OCTADECANE SOLVENTS EXEMPLIFIED MUSTARD GAS (HD) Abstract New method of standard air-mustard gas (HD) mixtures generation from n-dodecane, heksadecane and octadecane solvent is described. New method proved high stability of generated concentration HD in time, in comparison to capillary method. Experiments allowed selection of organic solvent for best stability of HD vapors generation. 1. Wstęp Wcześniejsze badania, nad alternatywnymi metodami generacji bojowych środków trujących wypadły bardzo obiecująco. Wykonano wówczas badania polegające na generacji par iperytu siarkowego z układu HD - n-dodekan. W ramach usprawnienia metody generacji par BST przebadano układ z zastosowaniem wielowęglowych węglowodorów alifatycznych takich jak: heksadekan, oktadekan, n-dodekan pełniących rolę roztworu roboczego.

9 Maria RAJKIEWICZ Instytut Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników, Oddział Zamiejscowy Elastomerów i Technologii Gumy Piastów Krzysztof MAJEWSKI Grzegorz NYSZKO Zbigniew WERTEJUK Zofia WERTEJUK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii, Warszawa NANOKOMPOZYTY POLIMEROWE I ELASTOMEROWE Streszczenie W artykule przedstawiono stan wiedzy na temat nanokompozytów polimerowych i elastomerowych oraz metod ich otrzymywania. Nanokompozyty polimerowe o znacznie lepszych właściwościach mechanicznych, barierowych i termicznych powinny zastąpić tradycyjne tworzywa sztuczne poszerzając ich zakres aplikacji. Przedstawiono możliwość zastosowania nanokompozytów elastomerowych zawierających montmorillonit jako materiałów o bardzo dobrych właściwościach barierowych wobec toksycznych substancji przemysłowych i bojowych środków trujących. Słowa kluczowe: nanokompozyty elastomerowe, polimerowe, materiały barierowe. 1. Wprowadzenie Nanotechnologia uważana jest za klucz do technologii XXI wieku. Coraz więcej ośrodków na świecie prowadzi badania dotyczące oddziaływań międzyfazowych pomiędzy polimerową matrycą a cząstkami nanonapełniaczy oraz właściwości nanokompozytów. W wielu światowych instytucjach naukowych i fabrykach powstają w oparciu o nanotechnologię nowe produkty o wielorakich zastosowaniach. W ostatnich latach powstaje coraz więcej publikacji dotyczących nanokompozytów polimerowych, zarówno w oparciu o dostępne źródła literaturowe, jak i wyniki prowadzonych w kraju i na świecie prac badawczych. Rozwój nanomateriałów jest podstawą produkcji wielu różnorodnych wyrobów takich jak: nośniki danych wysokiej gęstości w elektronice, elementy diagnostyczne w medycynie, transparentne osłony przeciwsłoneczne, ubrania odporne na zabrudzenie, odporne na zużycie wykładziny podłogowe, paliwooszczędne komponenty dla motoryzacji, lakiery samochodowe i podłogowe odporne na zarysowanie, udoskonalony papier czy farby dla poligrafii [1]. Zainteresowanie syntezą nanokompozytów polimerowych związane jest niewątpliwie z korzystnymi właściwościami tych materiałów: znacznym polepszeniem właściwości mechanicznych, zwiększoną barierowością, zwiększoną stabilnością termiczną w porównaniu do polimerów z napełniaczami konwencjonalnymi. W związku z tym wiele dużych firm podejmuje badania w zakresie nanotechnologii samodzielnie bądź też we współpracy z instytucjami naukowobadawczymi. Coraz więcej projektów jest finansowanych przez rządu USA, Japonii oraz przez UE, umożliwiając w ten sposób otrzymywanie niestosowanych dotąd wyrobów o bardzo cennych właściwościach użytkowych.

10 Aleksandra SPŁAWSKA Monika SZYPOSZYŃSKA Danuta MIROSZ Katarzyna TRUSZKOWSKA Maksymilian STELA Michał CEREMUGA Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii WYKORZYSTANIE CHROMATOGRAFII GAZOWEJ I CIECZOWEJ JAKO METOD ANALIZY OLEJÓW TRANSFORMATOROWYCH NA OBECNOŚĆ POCHODNYCH FURANU 1. Wstęp Transformatory są elementami elektroenergetycznych sieci przesyłowych i rozdzielczych, za pomocą których energia elektryczna rozprowadzana jest do miejsc jej zapotrzebowania. Wykorzystuje się w nich zjawisko indukcji elektromagnetycznej, umożliwiające przenoszenie energii (sygnału) z jednego obwodu elektrycznego do drugiego. Powszechność zastosowań transformatorów wynika przede wszystkim stąd, że odbiorcami energii elektrycznej są urządzenia wykorzystywane we wszystkich dziedzinach gospodarki (w przemyśle, rolnictwie, transporcie, w gospodarstwach domowych, itp.). Niestety, nie są to urządzenia absolutnie niezawodne; zdarzają się, na szczęście nieliczne awarie, którym zwykle towarzyszą pożary. Wiąże się to ze znacznymi stratami materialnymi, a także zanieczyszczeniem środowiska tlenkiem węgla, tlenkami azotu i siarki oraz wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi. Transformatory starszej generacji (pozostające nadal w eksploatacji) zawierają polichlorowane bifenyle, których spalanie prowadzić może do skażenia atmosfery bardzo toksycznymi związkami z grupy polichlorowanych dibenzodioksyn lub dibenzofuranów. Istotnym następstwem awarii transformatorów jest również niebezpieczeństwo pośredniego zanieczyszczenia środowiska wskutek przerwania procesów technologicznych (spowodowanych brakiem dopływu prądu) w niektórych zakładach chemicznych. Awarie transformatorów spowodowane są nie tylko przyczynami o charakterze losowym; dochodzi do nich również wskutek błędów eksploatacyjnych, co wskazuje na ciągła potrzebę doskonalenia metod oceny ich parametrów technicznych. Do najważniejszych z nich zalicza się stopień zestarzenia izolacji. Ocena tego parametru zawiera się w zbiorze zadań o charakterze analitycznym i dotyczy pomiarów pośrednich, ponieważ materiał badawczy (izolacja) nie jest dostępny podczas pracy transformatora. Zapobieganie awariom wysokoenergetycznych transformatorów olejowych, stanowiące przedmiot pracy, dotyczy tego właśnie fragmentu zadań eksploatacyjnych. Podjęto próbę opracowania metody oceny stopnia zestarzenia izolacji celulozowej z wykorzystaniem dwóch technik analitycznych: chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC/MS) oraz chromatografii cieczowej z detektorem DAD (LC-DAD). Badano możliwość zastosowania tych technik analitycznych do pomiaru stężenia wybranych pochodnych furanu w oleju stanowiącym izolacyjno-chłodniczy element transformatora.

11 Były to: 2-furfural, 5-hydroksymetyI-2-furfural, 5-metyI-2-furfural, 2-acetylofurfural i 2-furfurol. Zgodnie z doniesieniami literaturowymi wzrost stężenia ww. związków w oleju jest odzwierciedleniem stopnia zestarzenia izolacji celulozowej. Zebrano podstawowe informacje o elementach transformatora związanych bezpośrednio z przedmiotem badań (dotyczą one izolacji celulozowej i olejów wykorzystywanych w transformatorach) oraz o aparaturze stosowanej w naszym laboratorium i zastosowanej w badaniach.

12 Bogusław KOT Szefostwo Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia KIERUNKI ZMIAN W SPRZĘCIE OBRONY PRZED BRONIĄ MASOWEGO RAŻENIA Znaczące przeobrażenia jakie nastąpiły w ostatnich latach w Siłach Zbrojnych RP, jak również wzrost zagrożenia związanego z ewentualnością użycia broni masowego rażenia w aktach terrorystycznych, wymuszają dokonanie stosownych zmian w Systemie Obrony Przed Bronią Masowego Rażenia (OPBMR). Jednym z obszarów decydującym o skuteczności realizowanych przedsięwzięć OPBMR jest nowoczesny sprzęt wykorzystujący najnowocześniejsze technologie stosowane w procesach rozpoznania, likwidacji oraz ochrony przed skażeniami.

13 Piotr KOT Anna KORZA-MOCKO Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii OZNACZANIE ZAWARTOŚCI PCDD/F METODĄ WYSOKOROZDZIELCZEJ SPEKTROMETRII MASOWEJ HRGC/HRMS Z WYKORZYSTANIEM DOZOWNIKA Z PROGRAMOWALNĄ TEMPERATURĄ ODPAROWANIA PRÓBKI (PTV) 1. Wstęp Dioksyny i furany to uproszczone nazwy grupy chlorowcopochodnych związków organicznych, których emisja do atmosfery oraz sposób powstawania, poza jednym przypadkiem, spowodowana jest wyłącznie działalnością człowieka. Związki te występują na ziemi w śladowych ilościach jako produkt spalania drewna. Pozostałe przypadki są efektem działalności ludzi. Pełna nazwa tych związków to polichlorowane dibenzoparadioksyny i polichlorowane dibenzofurany. W literaturze stosowany jest skrót PCDD i PCDF od angielskich nazw: PolyChlorinated DibenzoparaDioxins i PolyChlorinated DibenzoFurans. W cząsteczce dibenzoparadioksyny i dibenzofuranu (rysunek 1) znajduje się 8 pozycji w pierścieniach benzenowych zajętych przez atomy wodoru. Pozycje te mają numery od 1 do 9 z wyjątkiem numeru 5, który zajmuje atom tlenu. Wodór może być podstawiony atomem chlorowca. Rys. 1. Budowa cząsteczki polichlorowanej dibenzoparadioksyny i polichlorowanego dibenzofuranu

14 Mirosław MAZIEJUK Michał CEREMUGA Jerzy SICZEK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii WYKRYWANIE SKAŻEŃ CHEMICZNYCH NA SAMOJEZDNEJ PLATFORMIE STRAŻY POŻARNEJ 1. Założenia Detektor do wykrywania skażeń montowany na platformie samojezdnej dla straży pożarnej powinien zapewniać: wykrywanie bojowych substancji BST; wykrywanie podstawowych toksycznych substancji przemysłowych; określanie poziomu stężenia CO 2 oraz C n H m

15 Dariusz M. BIELIŃSKI Instytut Technologii Polimerów i Barwników Politechniki Łódzkiej, Łódź Joanna KLECZEWSKA Instytut Inżynierii Materiałów Polimerowych i Barwników, O/Z Elastomerów i Technologii Gumy, Piastów Krzysztof MAJEWSKI Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii, Warszawa MIKROMECHANICZNA CHARAKTERYSTYKA WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH Streszczenie: Przedstawiono podstawy teoretyczne oraz zaproponowano metodykę badania właściwości mechanicznych warstwy wierzchniej materiałów polimerowych. Zaprezentowano budowę i zasadę działania aparatu Nano Test 600 brytyjskiej firmy Micro Materials Ltd., za pomocą którego można oznaczyć mikrotwardość, moduł sprężystości oraz relaksacjię naprężeń i pełzanie w warstwie materiału o grubości kilku mikrometrów. Zaproponowano, aby wykorzystać zmiany w/w parametrów do oceny odporności materiałów polimerowych na starzenie. Słowa kluczowe: materiały polimerowe, starzenie, mikroindentacja 1. Wprowadzenie Rola warstwy wierzchniej polimerów bywa często niedoceniana w procesie ich eksploatacji. Reakcje chemiczne oraz następujące w ich wyniku zmiany morfologii i struktury materiałów są inicjowane w warstwie wierzchniej, stopniowo propagując w głąb [1]. Możliwość uchwycenia zmian zachodzących w tym fragmencie materiału dostarcza informacji np. o rozpoczęciu procesu starzenia. Wykorzystanie w tym celu mikroindentacji, pozwala uzyskać dane dotyczące zmian parametrów mikromechanicznych warstwy wierzchniej materiału [2]: 1. twardości (H) i jej profilu wgłębnego, 2. modułu mechanicznego (E) i jego profilu wgłębnego, 3. powrotu elastycznego (ERP) i jego profilu wgłębnego, oraz 4. pełzania i zdolności materiału do relaksacji naprężeń. Obowiązujące aktualnie normy dotyczące oznaczania odporności polimerów na starzenie (ISO 2578 i ISO 11346) odnoszą się do zmian właściwości mechanicznych w całej objętości materiału, nie uwzględniając mechanicznych następstw procesów inicjowanych w jego warstwie wierzchniej. Jest to szczególnie istotny aspekt sprawy, umożliwiający podjęcie właściwej decyzji co do możliwości dalszej eksploatacji wyrobów wykonanych z materiałów polimerowych.

16 Wiesław LISOWSKI Wiktor TYSZKIEWICZ Elwira FURTAK Anna CHODOROWSKA Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIA ENZYMÓW HYDROLIZUJĄCYCH TOKSYCZNE ZWIĄZKI FOSFOROORGANICZNE Streszczenie: W artykule omówiono przykłady zastosowania enzymów wykorzystywanych do hydrolizy związków fosforoorganicznych. Wśród enzymów posiadających zdolność hydrolizy toksycznych związków fosforoorganicznych najbardziej interesującymi nas są oczywiście te, które mogą rozkładać do form nietoksycznych bojowe środki fosforoorganiczne /FoST/ takie jak tabun, sarin, cyklosarin i soman, zaliczane do grupy tzw. G-gazów, oraz Vx, związek należący do grupy tzw. V-gazów. W pewnym stopniu interesująca jest też ich zdolność hydrolizy analogu G-gazów czyli DFP /diizopropylofluorofosforanu/ będącego klasycznym, używanym w takich badaniach substratem.

17 Elwira FURTAK Wiktor TYSZKIEWICZ Zbigniew WERTEJUK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ANTYDROBNOUSTROJOWYCH OLEJKÓW ETERYCZNYCH Wstęp Olejki eteryczne to silnie działające substancje pochodzenia roślinnego nazywane przez niektórych żywymi ekstraktami. Są koncentratami uzyskiwanymi z różnych części roślin na przykład poprzez destylację z parą wodną, ekstrakcję alkoholem etylowym, glikolem, olejem, wyciskanie lub innymi metodami dostosowanymi do rodzaju wykorzystywanego surowca roślinnego a także z uwzględnieniem ich praktycznego zastosowania. Aby uzyskać niewielką porcję olejku, czasami trzeba poddać przeróbce wiele kilogramów lub nawet ton roślin /np. 1kg olejku różanego otrzymuje się z 2 ton płatków kwiatowych/. Szereg olejków eterycznych, zwłaszcza te zawierające alkaloidy, wykazuje właściwości dezynfekcyjne, hamujące rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych. Bardzo ważną wspólną cechą olejków eterycznych jest ich duża skuteczność antyseptyczna i brak potwierdzonych przypadków uodpornienia się drobnoustrojów na ich działanie. Nic więc dziwnego, że poza znanym od dawna szerokim stosowaniem do celów leczniczych i kosmetycznych znajdują zastosowanie w przemyśle spożywczym i perfumeryjnym, a ze względu na ich biobójcze właściwości poszukuje się innych zastosowań. Jednym z kierunków poszukiwań jest wprowadzanie olejków do różnego rodzaju tkanin na przykład z wykorzystaniem procesu mikrokapsułkowania. Tego typu procesy określane są terminem funkcjonalizacja lub uszlachetnianie. Uzyskane w ten sposób wyroby mogłyby być przyjazne dla środowiska, będąc jednocześnie same chronione przed niszczeniem przez mikroorganizmy i chroniąc przed nimi organizm człowieka. Przy doborze olejków do takich zastosowań należy brać pod uwagę szereg ich właściwości, z których najważniejszą jest silne działanie przeciwdrobnoustrojowe w stosunku do możliwie szerokiej grupy chorobotwórczych mikroorganizmów takich jak bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, wybrane grzyby drożdżoidalne i pleśniowe. Jak dotąd nie znaleziono takiego olejku /ani syntetycznego związku chemicznego/, który spełniałby ten wymóg w stosunku do wszystkich wymienionych grup mikroorganizmów. Aktywność przeciwdrobnoustrojową olejków eterycznych określa się zarówno mierząc strefy zahamowania wzrostu bakterii i grzybów wokół krążków bibuły nasyconych badanym olejkiem, jak i najmniejsze stężenie hamujące wzrost interesujących nas szczepów /Minimal Inhibitory Concentration MIC/. W niektórych przypadkach określa się minimalną dawkę hamującą /Minimal Inhibitory Dosis MID/, mówiącą w jakich stężeniach par wyrażonych w miligramach na litr powietrza obserwuje się hamowanie wzrostu badanych mikroorganizmów.

18 Paweł RYTEL Radosław SZMIGIELSKI Łukasz OSUCHOWSKI Kamil JÓŹWIK Dorota KAMIONEK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii BADANIE WPŁYWU STOPNIOWEGO ZAPEŁNIANIA ZŁOŻA NA PARAMETRY IMPULSÓW CO 2 1. Wstęp Problem skażenia środowiska naturalnego przykuł uwagę wiele ośrodków badawczych nad procesami adsorpcji oraz materiałami dzięki którym jest to możliwe. Dzięki unikalnym właściwościom materiałów mikroporowatych, którym niewątpliwie jest węgiel aktywny stosuje się go z powodzeniem coraz częściej w oczyszczaniu powietrza, a w szczególności do filtropochłaniaczy. Intensywnie rozwijane są prace badawcze i technologiczne nad zastosowaniem węgli aktywnych do usuwania z powietrza toksycznych środków przemysłowych (TŚP) oraz bojowych środków trujących (BŚT). Istotnym byłoby poznać aktualny stan zużycia złoża jeszcze podczas jego pracy. Pozwoliłoby to na stworzenie systemu wczesnego ostrzegania o zbliżającym się końcu przydatności filtropochłaniacza, a w związku z tym konieczności jego wymiany. Obecnie trwają badania nad umieszczeniem mikroczujnika i zoptymalizowania jego położenia w złożu. Jednakże równie istotnym było by poznać wpływ innych gazów, niekoniecznie toksycznych na pracę kolumny w trakcie oczyszczania powietrza z ksenobiotyku. Interesującym rozwiązaniem jest próba wykorzystania chromatografii impulsowej jako metody charakteryzującej proces adsorpcji innych substancji na kolumnie w trakcie jej pracy. Ważną zaletą chromatografii impulsowej (RLI residual life indicator) jest możliwość rozróżniania ilość substancji zanieczyszczającej oraz ustalenie/wyznaczenie względnej siły adsorpcji. Ustalenie fizycznych zdolności adsorpcji filtropochłaniacza może być osiągnięte poprzez zanalizowanie charakterystycznych cech retencji (wysokość piku i jego kształt oraz czas retencji). Zaproponowany sposób wykorzystuje technikę zliczanie impulsów par znacznika (CO 2 ) podczas dostarczania na złoże węglowe w zadanych warunkach badań. Aparat ma za zadanie rejestrować rozkład stężenia znacznika w czasie. Rolą znacznika jest dostarczenie informacji o zmianie pojemności sorpcyjnej adsorbentu w trakcie pochłaniania właściwych substancji skażających kolumnę. Aplikacja impulsu pary lotnej substancji może dostarczyć wiele informacji co do stanu filtra (Rys.1).

19 Stężenie znacznika [mg/l] Impuls znacznika Zużycie filtra Czas [s] Rys. 1. Schemat aparatury

20 Łukasz OSUCHOWSKI Radosław SZMIGIELSKI Paweł RYTEL Kamil JÓŹWIK Dorota KAMIONEK Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii OPTYMALIZACJA POŁOŻENIA WSKAŹNIKA ESLI (END OF SERVICE LIFE INDICATOR) W ZŁOŻU WĘGLOWYM 1. Wstęp Adsorbenty węglowe stosuje się od dawna jako warstwy sorpcyjne do filtropochłaniaczy w sprzęcie ochrony dróg oddechowych. W warunkach laboratoryjnych pomiary dynamiki adsorpcji pozwalają stwierdzić jaki jest rzeczywisty czas ochronnego działania złoża węglowego przy założonych warunkach pracy. Różnorodność czynników środowiskowych (takich jak temperatura, stężenia adsorbatu, zawartość pary wodnej) są podstawowymi czynnikami wpływającymi na długość pracy warstwy adsorpcyjnej. Z tego względu korzystnym byłoby pozyskanie wiedzy w zakresie możliwego czasu pracy warstwy w warunkach rzeczywistych. Sposobem na rozwiązanie problemu jest umieszczenie mikroczujnika bezpośrednio w kolumnie adsorbentu. W założeniach czujnik powinien spełniać kilka warunków: - możliwie najmniejsze wymiary zewnętrzne tak aby minimalnie zaburzać pracę warstwy sorpcyjnej; - charakteryzować się czułością zbliżoną do wartości NDS substancji toksycznych lub nieco słabszą przez wzgląd na zatężanie substancji na złożu sorbentu; - nie jest wymagana dobra rozdzielczość nie ma konieczności rozróżniania substancji przechodzącej przez złoże. Właściwym wydaje się być założenie, że wszystko co jest adsorbowane na złożu węglowym (i nie jest parą wodną) może stanowić zagrożenie dla użytkownika sprzętu ochrony dróg oddechowych; - być stosunkowo tani. Aby w sposób właściwy umiejscowić czujnik w złożu konieczne jest wyznaczenie jego położenia. Przyjęto założenie, że sygnał ostrzegawczy generowany przez czujnik powinien pojawić się po 70% zużyciu mocy ochronnej złoża.

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 241

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 241 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 241 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7, Data wydania: 15 września 2011 r. AB 241 Nazwa i adres WOJSKOWY

Bardziej szczegółowo

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej dr inż. Cezary Możeński prof. nadzw. Projekty PO RPW Wyposażenie Laboratorium Wysokich Ciśnień w nowoczesną infrastrukturę

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej Wrocław 2000 Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165947 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292707 (22) Data zgłoszenia: 09.12.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (54)

Bardziej szczegółowo

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry 2 Uwaga: skażenie! Wszystkie branże przemysłu stosują sprężone powietrze jako bezpieczny i niezawodny nośnik energii. Jednakże po wytworzeniu w chwili tłoczenia do

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE w zakresie ratownictwa chemicznego

STUDIA PODYPLOMOWE w zakresie ratownictwa chemicznego UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU Kontakt: Szanowni Państwo, problem coraz większej skali zagrożeń cywilizacyjno środowiskowych wymaga rozwijania nowych dziedzin zajmujących się zagadnieniami likwidacji

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie prowadzącego Zakład:

Oznaczenie prowadzącego Zakład: NAZWA ZAKŁADU Oznaczenie prowadzącego Zakład: Nazwa prowadzącego zakład Adres siedziby Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik S.A. Al. Lotników Polskich 1, 21-045 Świdnik Telefon 81 722 51 10 Fax

Bardziej szczegółowo

Kategoria informacji: informacja publicznie dostępna System Zarządzania Środowiskowego Strona 1

Kategoria informacji: informacja publicznie dostępna System Zarządzania Środowiskowego Strona 1 System Zarządzania Środowiskowego Strona 1 1. Cel procedury: identyfikacja potencjalnych sytuacji awaryjnych, zapobieganie zagrożeniom środowiska i awariom środowiskowym oraz zapewnienie gotowości i odpowiedniego

Bardziej szczegółowo

Lista rankingowa pozytywnie zaopiniowanych wniosków z konkursu BiO 6/2014. System zarządzania informacjami w transmisji elektronicznej (radio, TV)

Lista rankingowa pozytywnie zaopiniowanych wniosków z konkursu BiO 6/2014. System zarządzania informacjami w transmisji elektronicznej (radio, TV) Lp. Nr tematu Nr projektu 1 22 DOB-BIO6/22/133/2014 Tytuł projektu Wnioskodawca/Lider Partnerzy konsorcjum System zarządzania informacjami w transmisji elektronicznej (radio, TV) Instytut Chemii Bioorganicznej

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Ocena Treści nauczania Zakres wiedzy, umiejętności i postaw dopuszczający - niezbędne w uczeniu się przedmiotu i w życiu;

Bardziej szczegółowo

UDOSKONALONY SPEKTROMETR MASOWY

UDOSKONALONY SPEKTROMETR MASOWY E 2 M UDOSKONALONY SPEKTROMETR MASOWY OPIS PRZYRZĄDU 1/7 Opis E 2 M jest mobilnym, kompaktowym i odpornym systemem GC/MS do szybkiego i niezawodnego identyfikowania i określania stężenia substancji organicznych

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw. Warszawa, dnia 21 stycznia 2013 r. Poz. 96 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 7 stycznia 2013 r.

Dziennik Ustaw. Warszawa, dnia 21 stycznia 2013 r. Poz. 96 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 7 stycznia 2013 r. Dziennik Ustaw Warszawa, dnia 21 stycznia 2013 r. Poz. 96 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 7 stycznia 2013 r. w sprawie systemów wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu oraz właściwości

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Dr hab. Tomasz Stuczyński, SGS Eko-Projekt Założenia

Bardziej szczegółowo

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX 1. Przestrzeń zagrożona wybuchem i źródła zapłonu W myśl dyrektywy 94/9/WE (ATEX), przestrzeń zagrożona wybuchem jest to przestrzeń, w której zależnie od

Bardziej szczegółowo

Rok szkolny 2013/2014

Rok szkolny 2013/2014 Wymagania na poszczególne oceny z przedmiotu Edukacja dla Bezpieczeństwa dla klasy 1 liceum Ocena Zagadnienia, uczeń : Rok szkolny 2013/2014 Dopuszczająca wymienia świadczenia obywateli w zakresie powinności

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Cele szczegółowe projektów realizowanych w ramach programu strategicznego pn. Nowe systemy uzbrojenia i obrony w zakresie energii skierowanej

Cele szczegółowe projektów realizowanych w ramach programu strategicznego pn. Nowe systemy uzbrojenia i obrony w zakresie energii skierowanej Cele szczegółowe projektów realizowanych w ramach programu strategicznego pn. Nowe systemy uzbrojenia i obrony w zakresie energii skierowanej Uwaga: 1. Projekty powinny być realizowane z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo Katalizator spalania DAGAS sp z.o.o Katalizator REDUXCO - wpływa na poprawę efektywności procesu spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych w różnego rodzaju kotłach instalacji wytwarzających energie

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Celem niniejszego artykułu jest wskazanie pracodawcy co powinien zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek

Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek Krajowe Centrum Informacyjne ds. REACH Biuro do Spraw Substancji

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 Spis treści Wstęp... 11 1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 1.1. Geneza organicznej substancji węglowej złóż... 13 1.2. Pozostałe składniki złóż węgli brunatnych,

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 55 poz. 582 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW

Dz.U. 1999 Nr 55 poz. 582 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 55 poz. 582 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie ustanowienia kontyngentów taryfowych na towary przywożone z zagranicy na potrzeby ochrony

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ Zadanie badawcze nr 3 realizowane w ramach strategicznego programu badan naukowych i prac rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z Edukacji dla bezpieczeństwa w klasach pierwszych

Wymagania edukacyjne z Edukacji dla bezpieczeństwa w klasach pierwszych Wymagania edukacyjne z Edukacji dla bezpieczeństwa w klasach pierwszych Na ocenę dopuszczającą uczeń: wymienia i uzasadnia polityczne oraz militarne warunki gwarancji bezpieczeństwa państwa wymienia świadczenia

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Termiczne metody utylizacji odpadów Spalanie na ruchomym ruszcie

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Oferta badawcza XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Struktura organizacyjna PIMOT Przemysłowy Instytut Motoryzacji Pion Paliw i Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE TRWAŁYCH ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH

WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE TRWAŁYCH ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH Faza inwentaryzacji projektu GEF w Polsce MATERIAŁY ROBOCZE DO SPORZĄDZENIA PROFILU TZO W POLSCE (do ograniczonego korzystania) GF/POL/INV/R.19 WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

Samoodkażające się powierzchnie ceramiki sanitarnej. Biologicznie aktywne materiały polimerowe i ceramiczne

Samoodkażające się powierzchnie ceramiki sanitarnej. Biologicznie aktywne materiały polimerowe i ceramiczne Samoodkażające się powierzchnie ceramiki sanitarnej Biologicznie aktywne materiały polimerowe i ceramiczne Nowe standardy bezpieczeństwa, komfortu i higieny życia Innowacyjna technologia aplikacji nanosrebra,

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy kamienie milowe (KM) zadania 1.2

Raport końcowy kamienie milowe (KM) zadania 1.2 Wydział Chemii Uniwersytet Warszawski Raport końcowy kamienie milowe (KM) zadania 1.2 za okres: 01.07.2009-31.03.2012 Zadanie 1.2 Opracowanie technologii nanowłókien SiC dla nowej generacji czujnika wodoru

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja i ewaluacja Oprogramowanie

Konfiguracja i ewaluacja Oprogramowanie Konfiguracja i ewaluacja Oprogramowanie D-30744-2015 D-30745-2015 Zapisywanie wyników pomiarów, profesjonalna konfiguracja urządzeń do detekcji gazów i przegląd danych dotyczących działania wszystko to

Bardziej szczegółowo

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH http://www.iqsystem.net.pl/grafika/int.inst.bud.jpg SYSTEM ZARZĄDZANIA BUDYNKIEM BUILDING MANAGMENT SYSTEM Funkcjonowanie Systemu

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

NAZWA ZAKŁADU. Oznaczenie prowadzącego zakład:

NAZWA ZAKŁADU. Oznaczenie prowadzącego zakład: NAZWA ZAKŁADU Oznaczenie prowadzącego zakład: Nazwa prowadzącego zakład Adres siedziby PREZES ZARZĄDU UL. CHEMIKÓW 5, 09-411 PŁOCK Telefon 24 365-33 - 07 Fax 24 365-33 - 07 Strona WWW e-mail www.obr.pl

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 54/16 PREZYDENTA MIASTA GDAŃSKA SZEFA OBRONY CYWILNEJ MIASTA z dnia 21 stycznia 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 54/16 PREZYDENTA MIASTA GDAŃSKA SZEFA OBRONY CYWILNEJ MIASTA z dnia 21 stycznia 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 54/16 PREZYDENTA MIASTA GDAŃSKA SZEFA OBRONY CYWILNEJ MIASTA z dnia 21 stycznia 2016 r. w sprawie: organizacji i funkcjonowania systemu wczesnego ostrzegania (SWO oraz systemu wykrywania

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach.

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących pomiary skażeń promieniotwórczych Joanna Walas Łódź, 2014

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI

mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna BARTKOWIAK, dr inŝ. Piotr PIETROWSKI Wymagania dotyczące środków ochrony indywidualnej dla ludności cywilnej, przeznaczonych do stosowania podczas ewakuacji ze stref skaŝonych chemicznie i biologicznie mgr inŝ. Agnieszka STEFKO, dr inŝ. GraŜyna

Bardziej szczegółowo

Magdalena Borzęcka-Walker. Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw

Magdalena Borzęcka-Walker. Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw Magdalena Borzęcka-Walker Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw Cele Ocena szybkiej pirolizy (FP), pirolizy katalitycznej (CP) oraz hydrotermalnej karbonizacji (HTC),

Bardziej szczegółowo

WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM

WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM KATARZYNA BIRUK-URBAN WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM 1. WPROWADZENIE W ostatnich latach można zauważyć bardzo szerokie zastosowanie

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Odniesienie do Symbol Kierunkowe efekty kształcenia efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Z BADAŃ ODDZIAŁYWANIA WYBRANYCH MIKROORGANIZMÓW NA KOMPOZYTY PP Z BIOCYDEM SEANTEX

Z BADAŃ ODDZIAŁYWANIA WYBRANYCH MIKROORGANIZMÓW NA KOMPOZYTY PP Z BIOCYDEM SEANTEX SPRAWOZDANIE Z BADAŃ ODDZIAŁYWANIA WYBRANYCH MIKROORGANIZMÓW NA KOMPOZYTY PP Z BIOCYDEM SEANTEX /zlecenie 514010/ wykonane w WOJSKOWYM INSTYTUCIE CHEMII I RADIOMETRII w Warszaawie 1. Materiały i metody

Bardziej szczegółowo

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW Konferencja Alternatywne technologie unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów 7 październik 2010r. 1 Prawo Podstawowym aktem prawnym regulującym

Bardziej szczegółowo

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C 11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C * Firma TUZAL Sp. z o.o. jako współautor i koordynator międzynarodowego Projektu pt.: SOILSTABSORBENT w programie europejskim EUREKA, Numer Projektu:

Bardziej szczegółowo

Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania

Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania Ewa Röhm-Rodowald, Bożenna Jakimiak Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania Zakład Zwalczania Skażeń Biologicznych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego

Bardziej szczegółowo

Problemy z silnikami spowodowane zaklejonymi wtryskiwaczami Wprowadzenie dodatku do paliwa DEUTZ Clean-Diesel InSyPro.

Problemy z silnikami spowodowane zaklejonymi wtryskiwaczami Wprowadzenie dodatku do paliwa DEUTZ Clean-Diesel InSyPro. 0199-99-1210/2 Problemy z silnikami spowodowane zaklejonymi wtryskiwaczami Wprowadzenie dodatku do paliwa DEUTZ Clean-Diesel InSyPro. Na podstawie wytycznych UE oraz wielu innych międzynarodowych przepisów,

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Niebezpieczeństwo pożarowe domów energooszczędnych i pasywnych oraz metody ich zapobiegania.

Niebezpieczeństwo pożarowe domów energooszczędnych i pasywnych oraz metody ich zapobiegania. Niebezpieczeństwo pożarowe domów energooszczędnych i pasywnych oraz metody ich zapobiegania. Rolą systemów ochrony przeciwpożarowej jest ochrona zdrowia, życia, majątku oraz bezpieczeństwo osób zamieszkujących

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 7/WOiSO /2016 Burmistrza Skarszew z dnia 12 stycznia 2016 roku

Zarządzenie nr 7/WOiSO /2016 Burmistrza Skarszew z dnia 12 stycznia 2016 roku Zarządzenie nr 7/WOiSO /2016 Burmistrza Skarszew z dnia 12 stycznia 2016 roku w sprawie organizacji i funkcjonowania systemu wczesnego ostrzegania (SWO) oraz systemu wykrywania i alarmowania (SWA) na terenie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH Temat: Badanie cyklonu ZAKŁAD APARATURY PRZEMYSŁOWEJ POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BMiP 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH DANIA WYMAGANE PRZEZ REACH WYKONYWANE W INSTYTUCIE PRZEMYSŁU ORGANICZNEGO Poz. w zał. VII i IX Badania fizykochemiczne Warszawa 7.1. Stan skupienia substancji w 20 o C i 101,3 kpa BF 7.2. Temperatura topnienia/krzepnięcia

Bardziej szczegółowo

Chemia związków węgla

Chemia związków węgla strona 1/7 hemia związków węgla Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

Bardziej szczegółowo

Audyt systemów grzewczych na instalacji magazynowania tetranylu

Audyt systemów grzewczych na instalacji magazynowania tetranylu Elektryczne Systemy Grzewcze Audyt systemów grzewczych na instalacji magazynowania tetranylu Dobrze zaprojektowany i prawidłowo zamontowany system ogrzewania elektrycznego pracuje niezawodnie przez długie

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013 Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika Rok akademicki 2012/2013 Nr Promotor Tytuł / zakres pracy dyplomowej UM/AG1 prof. dr hab. inż. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice)

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Bałtyckie Forum Biogazu 17 18 wrzesień 2012 PODSTAWOWY SKŁAD BIOGAZU Dopuszczalna zawartość

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIA WIOŚ W ZIELONEJ GÓRZE NA WYPADEK WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ

DZIAŁANIA WIOŚ W ZIELONEJ GÓRZE NA WYPADEK WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ DZIAŁANIA WIOŚ W ZIELONEJ GÓRZE NA WYPADEK WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ ZAKRES NADZORU INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA NAD ZAKŁADAMI MOGĄCYMI SPOWODOWAĆ POWAŻNE AWARIE Zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 21 lipca 1991

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015 KRAKÓW 10.03.2015 Zrównoważona energetyka i gospodarka odpadami ZAGOSPODAROWANIE ODPADOWYCH GAZÓW POSTPROCESOWYCH Z PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO DO CELÓW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Marek Brzeżański

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Nanotechnologiczna fotokatalityczna powłoka NanoSterile z dwutlenkiem tytanu i srebrem

Nanotechnologiczna fotokatalityczna powłoka NanoSterile z dwutlenkiem tytanu i srebrem Nanotechnologiczna fotokatalityczna powłoka NanoSterile z dwutlenkiem tytanu i srebrem NanoSterile powłoka fotokatalityczna NanoSterile to bezbarwna i bezzapachowa nanotechnologiczna powłoka stworzona

Bardziej szczegółowo

4A. Chromatografia adsorpcyjna... 1 4B. Chromatografia podziałowa... 3 4C. Adsorpcyjne oczyszczanie gazów... 5

4A. Chromatografia adsorpcyjna... 1 4B. Chromatografia podziałowa... 3 4C. Adsorpcyjne oczyszczanie gazów... 5 Wykonanie ćwiczenia 4A. Chromatografia adsorpcyjna... 1 4B. Chromatografia podziałowa... 3 4C. Adsorpcyjne oczyszczanie gazów... 5 4A. Chromatografia adsorpcyjna Stanowisko badawcze składa się z: butli

Bardziej szczegółowo

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI SZKOŁA NAUK TECHNICZNYCH MICHAŁ DRAB EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM MONOGRAFIA Redakcja Wydawnictw

Bardziej szczegółowo

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Wyrażanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Stężenie procentowe Stężenie procentowe (procent wagowy, procent masowy) wyraża stosunek

Bardziej szczegółowo