STRUKTURA PROJEKTU NAUKOWEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STRUKTURA PROJEKTU NAUKOWEGO"

Transkrypt

1 Kazimierz Meredyk Katedra Ekonomii Politycznej Uniwersytet w Białymstoku STRUKTURA PROJEKTU NAUKOWEGO Wstęp Przyjmuje się, że jednym z głównych współczesnych problemów sfery badawczorozwojowej w Polsce jest problem niedostatecznej intensywności i jakości badań. Formalnie biorąc, tylko niektóre wyniki badań można uznać za istotne lub (i) innowacyjne. Skutkiem jest stosunkowo niewielka ilość oryginalnych odkryć i teorii oraz niewielka liczba publikacji uznawanych za ważne, w tym niewielka liczba publikacji wzbudzających szersze zainteresowanie. Co więcej, znaczny procent wyników badań nie mieści się w kanonie naukowości. Nie stanowi wszakże nauki ani całkowicie abstrakcyjna myśl ani, niechby rozległy, lecz nieuporządkowany według określonej myśli zbiór informacji dotyczących rzeczywistości, ani też ciągłe powtarzanie tych samych myśli i informacji. Nawet rozległa wiedza nie wsparta metodą jej pomnażania nie stanowi nauki (por. Schemat 1). Nauka i wiedza Dane empiryczne Zbiór informacji Zasób wiedzy + Znajomość teorii + Metoda Schemat 1. Nauka Opracowanie jest próbą weryfikacji hipotezy, że podstawową przyczyną niedostatecznej intensywności oraz niewielkiej innowacyjności badań ekonomicznych w Polsce są dość powszechne uchybienia proceduralne. Chodzi tu o kwestie formalne i organizacyjne związane z projektowaniem badań naukowych, ich realizacją oraz z zakresem weryfikacji hipotez, takie jak dość swobodna interpretacja warunków i kryteriów naukowości, zbyt liberalna kontrola dokonań naukowych (recenzowanie!), brak norm ostrożnościowych, wreszcie, nieprzestrzeganie podstawowych zasad logiki. Wystarczy złamać jedną z norm czy też zasad postępowania aby powstał projekt niesprawny. Tak sformułowaną hipotezę odnosi się do trzech części typowego projektu naukowego, czyli analizowanego w tym artykule przedmiotu, a mianowicie do tak zwanej funkcji głównej, hipotez i funkcji szczegółowych oraz procesu weryfikacji hipotez. Stąd trzy główne paragrafy opracowania. Prezentowany artykuł ma więc, z punktu widzenia stosunku do rzeczywistości, charakter metodologiczny. Podnosi bowiem kwestię poziomu naukowości badań oraz ich aspekty organizacyjne, takie jak kryteria i sposoby przestrzegania norm naukowych. W klasycznym sensie, czyli gdyby pominąć lokalny charakter podnoszonego problemu, nie posiada on charakteru naukowego. Przypomina bowiem tylko stare prawdy z zakresu podstaw metodologii badań. Problem stopnia naukowości badań nie jest wszakże problemem

2 Struktura projektu naukowego 263 nowym. Należy tylko mieć nadzieję, że nie jest to problem wirtualny ale jak najbardziej rzeczywisty, wart ciągłego podnoszenia. Również hipoteza główna sformułowana na potrzeby tego opracowania jest oryginalna tylko lokalnie ; przypuszcza się mianowicie, iż w istniejącym stanie rzeczy, podstawowym czynnikiem poprawy poziomu badań ekonomicznych jest w środowisku ekonomicznym, swoista dyscyplina językowa a więc ścisłe przestrzeganie procedur badawczych i zasad logiki. Niedostateczny do potrzeb i oczekiwań poziom badań, wynika więc głównie ze słabości systemu organizacyjnego oraz niedoceniania zasad projektowania. Tymczasem poprawnie zbudowany projekt naukowy jest warunkiem sprawności samego procesu badawczego. Przedmiot badań, teoria i funkcja główna projektu badawczego Pierwszym negatywnym skutkiem nieprzestrzegania procedur projektowania badań jest nie dookreślanie głównej osi teoretycznej badań, w tym najczęściej, brak wyodrębnienia problemu lub (i) hipotezy głównej oraz niejednoznaczość charakteru zależności między nimi (por. Schemat 2). Tym samym, powszechną słabością projektowania jest nieprecyzyjne formułowanie tak zwanej funkcji głównej badań i jej elementów składowych. Struktura funkcji głównej (FG). Schemat 2. HIPOTEZA (HG) PROBLEM (PR) Prawo (teoria) w dziedzinie nauk ekonomicznych jest zależnością miedzy myślą i czynem i stanowi nieodmiennie funkcje główną (FG) każdego badania. Nie chodzi tu jednak o zależność jakąkolwiek, na przykład o charakterze incydentalnym, lecz o zależność względnie trwałą, istotną poznawczo lub (i) praktycznie. Innymi słowy metoda może być wiarygodna jedynie przy założeniu, że w przyrodzie występują jakieś prawidłowości. 1 Ekonomista musi dodać z nadzieją, że i w procesie społecznym występują prawidłowości. Weryfikacja jest natomiast sprawdzaniem zakresu i stopnia adekwatności myśli względem obiektywnego przebiegu zdarzeń. Tym samym weryfikacja wymaga wcześniejszej analizy funkcji głównej i jej podziału na funkcje szczegółowe. Miernikiem jakości badań w naukach ekonomicznych jest więc precyzja formalno-językowa. Warunkiem organizacyjnym sprawnego dociekania prawdy jest oczywiście sprawność procesu odkrywania prawdy o obiektywnym procesie gospodarczym, rzetelność i sprawność proceduralna, przestrzegania procedur naukowych. Problem to relacja w systemie poznawczym; relacja między podmiotem a przedmiotem badań polegająca na braku objaśnienia określonego zjawiska lub na niezgodności (sprzeczności) między powszechnie przyjmowanym objaśnieniem (prawem) a rzeczywistością. Problemem jest więc komunikat stwierdzający brak adekwatnej do rzeczywistości teorii, czyli komunikat stwierdzający brak prawdy. Biorąc pod uwagę charakter procesu społecznego należy podkreślić że komunikatów takich można oczywiście sformułować nieskończenie wiele. Należy również przyjąć, że istnieje subiektywnie określony cel badań. Subiektywnie, 1 Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s

3 264 Kazimierz Meredyk ponieważ każdy podmiot ma prawo sformułować własną funkcję celu. Stanowi ona problem w sensie subiektywnym. Podjęty problem badawczy stanowi więc subiektywnie postrzegany element obiektywnej rzeczywistości. Następnie pojawia się problem struktury i dynamiki badanego obiektu rzeczywistego. Taki właśnie charakter posiadają zwykle problemy nauk społecznych. Propozycją (komunikatem) dotyczącą nowej prawidłowości (teorii) jest hipoteza badań Hipoteza stanowi przypuszczenie (domysł, domniemanie) odnośnie możliwości rozwiązania sformułowanego wcześniej problemu lub próbę jego objaśnienia. Hipoteza pełni więc funkcje objaśniające lub predykcyjne i stanowi element metodyczny badań. Jako taka nie podlega kryterium prawdziwości; nie jest elementem prawdy ani też obiektywnego stanu rzeczy. W aspekcie metodologicznym istnieje w związku z tym konieczność wyodrębniania co najmniej dwu konstrukcji myślowych składających się na proces badań: problemu i hipotezy. Hipoteza badawcza jest więc elementem rzeczywistości naukowej czyli elementem pełniącym w badaniach wyłącznie (bezpośrednio) funkcje instrumentalne. Bardzo często hipoteza główna jest na etapie projektowania badań jedynie sygnalizowana, na dobrą sprawę niedoceniana. Jej sformułowaniu brakuje często jednoznaczności i precyzji. Tymczasem badania pozbawione hipotezy lub (i) niejednoznaczne i nieprecyzyjne jej sformułowanie, są równoznaczne z odejściem od podstawowego kanonu naukowości. Powszechne jest utożsamianie hipotez z obiektywnym stanem rzeczy (z prawdą) o rzeczywistym przebiegu zjawisk gospodarczych, czyli przyjmowanie hipotez jako twierdzeń (informacji, przesłanek) jedynie słusznych. Tak więc dość powszechnie próbuje się udowadniać przyjęte hipotezy(?). To poważny błąd, bowiem takie traktowanie hipotez jest sprzeczne z istotą hipotezy jako instrumentu metodycznego i spycha cały projekt badań na manowce nienaukowości. Wszakże hipoteza jest z natury rzeczy jedynie przypuszczeniem prawdziwości danego sądu a nie samą prawdą. Każda konkretna hipoteza wymaga oczywiście pewnego oprzyrządowania informacyjnego oraz względnie szerokiego konsensusu co do jej sprawności metodologicznej ale nieodmiennie pozostaje ona tylko przypuszczeniem. Wręcz nieuczciwe jest więc gromadzenie informacji jedynie potwierdzających analizowaną zależność, z pominięciem pozostałych. Tym samym niedopuszczalne jest również traktowanie hipotez w konkretnych analizach wdrożeniowych jako wyłącznych przesłanek działających w danym procesie. Wyodrębniona hipoteza nie jest przecież odzwierciedleniem jedynego lecz jednego z wielu czynników działających w danym procesie. Analogicznie należy kwalifikować świadome traktowanie hipotez jako sądów prawdziwych ( dowiedzionych ) i wykorzystywanie ich w procesie budowy szerszych konstrukcji teoretycznych. Tymczasem nawet pozornie niewinne pytanie typu O czym myślisz? ma charakter insynuacji i jest wewnętrznie sprzeczne, ponieważ zawiera założenie, iż pytany właśnie myśli. Niestety, dość powszechny jest również brak rozróżnienia między problemu a hipotezą; odwracanie badanych zależności, mylenie skutku z przyczyną. Tymczasem zarówno problem jak i hipoteza są jedynie instrumentami badawczymi. Stanowią element przyjętej konwencji badawczej. Należy więc pamiętać, że każde zdarzenie powstaje w wyniku (zależy od) wielkiej liczby innych zdarzeń a jednocześnie wywołuje (w czasie i przestrzeni) wielką liczbę innych zdarzeń. Oznacza to, że dość często spotykane w układzie tożsamościowym odwracanie zależności jest poważnym błędem metodycznym. Bowiem z faktu, że x jest zmienną niezależną (przyczyną) określającą y, nie wynika wcale, że również x, na zasadzie

4 Struktura projektu naukowego 265 sprzężenia zwrotnego wynika z y. 2 Na skrajny przypadek wynaturzenia hipotezy zwraca uwagę w jednym z referatów George Akerlof:...wśród ekonomistów istnieje nadmierna skłonność do akceptowania racjonalnie umotywowanych hipotez zerowych, nawet wówczas gdy przyjmowane są one w oparciu o testy o względnie małej sile. 3 Tymczasem hipoteza, mimo, że jest tylko przypuszczeniem co do stanu lub (i) przebiegu rzeczywistego procesu, musi być w jakimś stopniu prawdopodobna. W badaniach procesu społecznego, a taki przecież charakter posiadają badania ekonomiczne, przestrzeganie procedur analitycznych posiada, jak się wydaje, zasadnicze znaczenie. Waga kwestii proceduralnych związana tu jest z charakterem przedmiotu badań (Por. Schemat 3). Na tle procesu przyrodniczego i procesów fizykalnych, przedmiot badań społecznych, którym jest społeczny proces, charakteryzuje się, co najmniej pięcioma cechami specyficznymi. Są to: 1. Zróżnicowanie funkcjonalne podmiotów tworzących proces. 2. Zmienność realizowanych funkcji w czasie. 3. Sprzeczność realizowanych funkcji i ich nieokreśloność. 4. Wielość zmiennych określających wartość realizowanych funkcji. 5. Niestabilność warunków działania ( otoczenia ) danego podmiotu. Schemat 3. Relacje gospodarcze. Przyczyna i następstwo zdarzenia. Zdarzenie Przyczyna 1 Przyczyna 2.. Przyczyna n Zdarzenie Następstwo 1 Następstwo 2. Następstwo m Zdarzenie Każde zdarzenie oraz poszczególne tendencje gospodarcze wywoływane są więc przez ogromną liczbę wcześniejszych zdarzeń, które tym samym również podlegają zmianom. 4 Zbiór przyczyn wywołujących określone zjawisko może więc być za każdym razem inny. Tym samym, określone zdarzenie wywołuje każdorazowo odmienne skutki. Nawet najbardziej oryginalna i spójna wewnętrznie teoria ekonomiczna posiada, w związku z tym, bardzo ograniczoną przydatność praktyczną. Proces gospodarczy jest więc procesem in statu nascendi, procesem niepowtarzalnym i na dobrą sprawę nieciągłym. Procesem, którego elementy składowe, ogniwa, obszary, zdarzenia i tendencje nie posiadają historii. Stąd, kreowanie procesu społecznego, projektowanie i realizacja przyjętych zadań (także naukowych) wymaga nie tyle precyzji technicznej i dokładności matematycznej, ile przestrzegania zasad (procedur) dokonywania korekt w procesie realizacji projektu. 2 Jeśli w układzie przyczynowo-skutkowym y = ax + b, to x y / a b / a 3 George Akerlof, Makroekonomia behawioralna a funkcjonowanie gospodarki. Gospodarka Narodowa 2003, nr 10, s Pojawia się w związku z tym, jak pisze Adam Grobler, problem nadmiaru alternatywnych hipotez oraz niedookreślenie teorii przez dane empiryczne (Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s.27).

5 266 Kazimierz Meredyk Uniwersalnym problemem naukowym, także w naukach ekonomicznych, jest prawda czyli oczekiwany wynik procesu badawczego. 5 Tym samym, prawda jest absolutnym miernikiem oceny sprawności tego procesu i ostatecznym celem badań naukowych. Na wyniki badań składają się więc trzy elementy: adekwatność formułowanych praw i twierdzeń, spójność (logiczność, niesprzeczność) teorii oraz sprawność samego procesu badawczego. Przyjmuje się klasyczne pojęcie prawdy; prawda to adekwatność relacji między sądem a rzeczywistością czyli empiryczna obiektywność myśli. W ujęciu klasycznym jest to zgodność sądu z rzeczywistym przebiegiem badanego procesu. Subiektywnie, jest to zgodność myśli z czynem. Jaka jest prawda o gospodarce oraz jak do niej dotrzeć? Oto podstawowe kwestie epistemologiczne ekonomii. Ogólną funkcją badań naukowych jest nie tylko dociekanie prawdy czyli formułowanie adekwatnych relacja między myślą a czynem ale również forma i metoda jej osiągania; możliwość dotarcia do prawdy, zasady formułowania myśli, sposób wyodrębniania przedmiotu badań i analizowania (precyzowania) fragmentu rzeczywistości którego dotyczy sformułowanie. Sekwencja czynności badawczych powinna wygląda więc następująco: gromadzenie wiedzy, zarówno teoretycznej jak i praktycznej, formułowanie funkcji głównej (teorii), deglomeracja funkcji głównej i wyodrębnienie funkcji szczegółowych, weryfikacja funkcji szczegółowych, wnioskowanie i korekta teorii. Deglomeracja funkcji głównej. Funkcje szczegółowe i ich weryfikacja Poza niespójnością i nieokreślonością funkcji głównej badań, często spotykaną słabością projektów naukowych jest ich wewnętrzna sprzeczność powstająca w procesie deglomeracji funkcji głównej i wyodrębniania funkcji szczegółowych. Jedynie gwoli przypomnienia; poza kwestiami formalno-organizacyjnymi oraz metodologią badań naukowych istnieje jeszcze sam efekt, produkt nazywany nauką. Otóż, treścią nauki jest innowacja teoretyczna czyli oryginalne prawo (teoria), odzwierciedlające względnie trwały związek między myślą i procesem obiektywnym. Związek sprowadzający się do objaśniania lub (i) kreowania rzeczywistości. Należy również podkreślić, że chodzi tu o względnie trwały a nie absolutnie trwały związek, albowiem, jak mawiał Karl R. Popper dążenie do potwierdzania hipotez w ogóle nie jest postawą godną uczonego. Potwierdzanie nie jest metodą nauki, lecz pseudonauki. 6 Ostatecznie procedury weryfikacyjne prowadzą wszakże do falsyfikacji przyjętej wcześniej hipotezy, co w niczym jednak nie umniejsza jej sprawności badawczej. 7 Mimo to, a może właśnie dlatego, realizator programu musi dokonać wyboru przedmiotu badań i sformułować problem badawczy; musi także zdecydować się na określony sposób objaśnienia problemu, formułując hipotezę główną. Musi wreszcie określić relację między problemem a hipotezą badań, czyli sformułować prawo (teorię). Konieczna jest również weryfikacja teorii. Pominięcie jakiejkolwiek z tych czynności utrudni niewątpliwie dotarcie do prawdy albo wręcz uniemożliwi jej odkrycie. Poprawna deglomeracja funkcji głównej i wyodrębnienie logicznego zestawu funkcji szczegółowych jest więc warunkiem poprawności całego projektu (Por. Schemat 4). Szczegółowe funkcje analityczne (SzFA) czyli zależności między problemem a hipotezą podlegające bezpośrednio weryfikacji mogą powstawać albo w wyniku deglomeracji 5 Prawda, pożądany rezultat procesu poznania; konkretne społeczne nośniki prawdy (religia, filozofia, nauka, sztuka itd.) podlegały ewolucji historycznej, a co za tym idzie, mogą się zmieniać tak samo jak źródła i probierze prawdy [Słownik filozofii (pod redakcją Adama Aduszkiewicza). Świat Książki, Warszawa 2004, s.415]. 6 Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s Tak więc falsyfikacja hipotezy jest szczególnym przypadkiem procesu weryfikacji teorii.

6 Struktura projektu naukowego 267 podjętego problemu badań ( funkcji celu ), albo w wyniku deglomeracji hipotezy głównej. Jeśli cel jest jednoznacznie określony i traktowany integralnie, to SzFA powstają w wyniku podziału hipotezy głównej (HG) na hipotezy szczegółowe (HSz); tak jak to jest w projekcie funkcjonalnie jednorodnym (PFJ). Jeśli natomiast badaniom podlega struktura problemu wyjściowego a tym samym wyodrębnione jego części, to SzFA powstają w wyniku deglomeracji problemu; przy zachowaniu integralności hipotezy głównej, jak to jest w projekcie wielofunkcyjnym (PwF). Sam proces deglomeracji hipotezy głównej lub problemu na części musi być oczywiście poprawny w sensie logicznym, czyli struktura logiczna projektu powinna być w zasadzie jednorodna. 8 Układ prakseologiczny Schemat 4. HG FG PR Hsz1( ) Hsz2 ( ) Hsz3 ( ) Hsz4 ( ) PRsz1( ) PRsz2( ) PRsz3( ) PRsz4 ( ) Przestrzeganie procedur projektowych polega tu na tym, że jednoznacznie określa się kierunek zależności między wyodrębnionymi zdarzeniami gospodarczymi, charakter projektu (projekt mono- czy polifunkcyjny) z punktu widzenia sposobu deglomeracji funkcji głównej, poziom szczegółowości analizy (liczba funkcji szczegółowych) oraz stopień ich jednorodności. Ze względu na charakter przedmiotu badań wyodrębnić można dwa sposoby weryfikacji czyli uprawdopodobniania hipotez: weryfikację empiryczną polegającą na próbie przekucia myśli w czyn (eksperyment, wdrożenie) oraz weryfikację (symulację) modelową. Absolutną sprawność naukową zapewnia oczywiście równoległe i równoczesne zastosowanie obu sposobów weryfikacji. Obie metody weryfikacji składają się więc na jedną całość; na metodę doskonałą. Problem polega jednak na możliwości ich wykorzystania. W obu wariantach weryfikacji obowiązuje taki sam zestaw czynności naukoznawczych czyli określona procedura: wyodrębnić problem i hipotezę, zbudować piramidę hipotez, sformułować zestaw analitycznych relacji(funkcji) szczegółowych, przeprowadzić ich symulację modelową oraz skonfrontować modelowy przebieg procesu z procesem rzeczywistym. 9 Wynika z tego, w każdym razie, iż wnioskowanie (rozumowanie) musi mieć równolegle charakter dedukcyjny, kiedy przechodzi się od racji do następstwa oraz redukcyjny, kiedy przechodzi się od następstwa do racji. 8 Ściśle biorąc powinna być jednorodna na danym poziomie deglomeracji funkcji głównej. Poziomów tych jest jednak kilka (zazwyczaj dwa, trzy), co oznacza, że na każdym kolejnym poziomie można przyjąć inne kryterium podziału analizowanej i weryfikowanej zależności na zależności bardziej szczegółowe. 9 Ściśle biorąc chodzi tu o konfrontację modelowego przebiegu zjawisk z komunikatem dotyczącym rzeczywistego ich przebiegu.

7 268 Kazimierz Meredyk Innymi słowy, wnioskowanie czyli wyprowadzanie i formułowanie sądów uogólniających może następować w oparciu o tak zwane informacje empiryczne dotyczące rzeczywistego przebiegu procesów obiektywnych (indukcja) lub w oparciu o informacje teoretyczne czyli wcześniej poznane uogólnienia (dedukcja). W obu przypadkach formułuje się jednak teorię, uporządkowany zbiór myśli, służących objaśnianiu rzeczywistości. Rezultatem badań empirycznych jest więc teoria lokalna, natomiast rezultatem badań teoretycznych jest teoria ogólna. W ekonomii i innych naukach społecznych stosunkowo szerokie zastosowanie posiada metoda symulacji modelowej. Chodzi o to, że proces społeczny jest procesem wielowątkowym i wieloczynnikowym. Ale przede wszystkim jest to proces in statu nascendi a więc układ w którym nie da się wyodrębnić określonego stanu, określonej wielkości pozaczasowej. Nie istnieje więc w gospodarczej praktyce określony stan rzeczy, na przykład jedna uniwersalna funkcja; uniwersalna w przekroju podmiotowym czy przestrzennym. Tym samym, konstatacja typu istniejący stan gospodarki nie może być bezkrytycznie przyjmowana jako element teorii ekonomii. Równocześnie, nawet w ramach określonej jednoznacznie i spójnej wewnętrznie funkcji niemożliwa pozostaje enumeracja wszystkich zmiennych. Zresztą i tak byłoby to nieprzydatne - na cóż badaczowi czy przedsiębiorcy funkcja zbyt wielu zmiennych. Oba podmioty muszą przecież, w procesie analizowania rzeczywistości posługiwać się modelami, a te nie mogą być nadmiernie skomplikowane. Prostota jest wszakże jednym z warunków sprawności urządzenia. Już chociażby z tego powodu 10 niepotrzebne wydaje się dążenie wielu badaczy (a zapewne i przedsiębiorców) do poszerzania swej wiedzy empirycznej i uwzględniania w teoriach możliwie wielkiej ilości czynników rzeczywistych. Tymczasem wysiłki na tym polu są prawie powszechne. 11 Rozwój wiedzy i nauk społecznych zależy więc w większym stopniu od rozwoju teorii (modeli, metodologii), niż od postępu w zakresie rozpoznania rzeczywistości. Stąd należy zapewne, metodą prób i błędów, testować w odniesieniu do analizowanych zależności różne zmienne, pamiętając przy tym, że żadna z nich nie jest jedyna i uniwersalna. Kilka zdań o metodzie. Kolejność czynności badawczych; teoria czy informacje empiryczne. Nieznajomość metodologii (teorii badań naukowych) albo, co na to samo wychodzi, nieprzestrzeganie procedur badawczych i zasad logiki nie wyklucza wprawdzie skutecznego działania na niwie naukowej, bowiem w dochodzeniu do prawdy można posługiwać się skutecznie wiedzą rutynową. Uwzględniając jednak skuteczność działalności badawczej, pewien poziom świadomości metodologicznej jest niezbędny. Wręcz niebezpieczne z tego punktu widzenia wydaje się niedocenianie tradycyjnych i stosunkowo prostych instrumentów badawczych jakimi są, na przykład, zasady logik! Tymczasem badania w dziedzinie nauk ekonomicznych, w tym niektóre projekty złożone, prowadzone są częstokroć intuicyjnie, 10 Drugim ważnym ale pomijanym w tym miejscu powodem dla którego należy unikać wprowadzania do modeli zbyt wielu zmiennych są wzajemne powiązania między nimi; działające zwykle na zasadzie sprzężeń zwrotnych. 11 Można by powiedzieć, że wysiłki te są wprost proporcjonalne do sławy uczonego: Badanie asymetrii informacji było, moim zdaniem, pierwszym krokiem w kierunku realizacji pewnego marzenia. Marzeniem tym było stworzenie makroekonomii behawioralnej w duchu Ogólnej Teorii (1936) Johna Maynarda Keynesa. Makroekonomia nie cierpiałaby wówczas na ad hockizm syntezy neoklasycznej, lekceważącej znaczenie podkreślane w Ogólnej Teorii takich czynników psychologicznych i socjologicznych, jak błędy poznawcze, wzajemna życzliwość, poczucie sprawiedliwości, konformizm czy zajmowana pozycja społeczna. Moim marzeniem było wzmocnienie teorii makroekonomicznej, poprzez włączenie do niej założeń opartych na obserwacjach takich rzeczywistych zachowań. (George Akerlof, Makroekonomia behawioralna a funkcjonowanie gospodarki. Gospodarka Narodowa 2003, nr 10, s ).

8 Struktura projektu naukowego 269 zamiast metodycznie. Wniosek nasuwa się sam; jedną z głównych słabości nauk ekonomicznych jest niedocenianie podstawowej wiedzy metodologicznej. Obok charakteru przedmiotu badań, drugim czynnikiem określającym metodę jest dominujący w danej dziedzinie sposób weryfikacji hipotez. Wszakże formułowane wcześniej prawidłowości muszą być w jakimś stopniu i w jakimś sensie adekwatne do rzeczywistości. Biorąc pod uwagę miękki charakter adekwatności teorii i rzeczywistości w naukach ekonomicznych należy, jak się wydaje przyjąć co najmniej trzy stopnie-kryteria tej adekwatności: 1.Przystawalność teorii do rzeczywistości. 2. Powszechność przekonań dotyczących tej przystawalności (prawdziwości teorii). 3. Praktyczność czyli stopień utylitarnej sprawności (użyteczności) teorii. Pierwsze dwa kryteria nie dotyczą zapewne nauk ekonomicznych i będą w tych rozważaniach pominięte. Teoria ekonomiczna jest więc naukowa tylko o tyle o ile jest przydatna w działalności pozanaukowej takiej jak szeroko pojęta działalność gospodarcza oraz działalność dydaktyczna. Teoria ekonomii pełni więc funkcje objaśniające lub kreacyjne (wdrożenia). Funkcja główna jako relacja komunikatów. FG Schemat 5. HG FG PR Komunikat teoretyczny Zdarzenie Tendencja Parametr Koncepcja Prawo Teoria Model Zdarzenie Tendencja Parametr Koncepcja Prawo Teoria Model Komunikat empiryczny Cechą charakterystyczną badań ekonomicznych jest niedostępność bezpośrednich informacji o rzeczywistym przebiegu procesu. Oznacza to, że weryfikacja hipotez ( konfrontacja myśli z czynem ) polega nie na bezpośredniej konfrontacji teorii z rzeczywistością lecz na konfrontowaniu hipotez z komunikatem dotyczącym rzeczywistości. Bezpośrednim przedmiotem analizy ekonomicznej oraz bazą weryfikacji hipotez nie jest więc rzeczywisty proces gospodarczy ale dotyczący go komunikat, informacja dotycząca stanu rzeczy. Ów stan rzeczy w odniesieniu do problemu badawczego jest oczywiście fragmentem obiektywnego procesu gospodarczego, natomiast w odniesieniu do hipotezy, fragmentem procesu abstrakcyjnego, wirtualnego. Fragmentem teorii (por. Schemat 5). Tymczasem komunikat ten jest również konstrukcją teoretyczną, wymagającą zastosowania specjalistycznej metodologii gromadzenia i przetwarzania informacji. Komunikat taki jest więc, w najlepszym razie dalekim echem jakiejś nierozpoznanej rzeczywistości, która w momencie jego ogłaszania już dawno nie istnieje. Komunikat taki przywodzi na myśl informacje jakie docierają na Ziemię z odległych regionów kosmosu. Wydaje się, że konstatacje powyższe determinują w poważnym zakresie charakter metodologii nauk ekonomicznych Za najsprawniejsze narzędzie badań w naukach ekonomicznych uważa się dość

9 270 Kazimierz Meredyk powszechnie (w tym również autor tego artykułu) metodę hipotetyczno-dedukcyjną, wyrastającą z koncepcji racjonalizmu krytycznego. 12 Jej istota polega na weryfikacji hipotez ad infinitum, a więc ostatecznie biorąc na ich falsyfikacji. Należy podkreślić, że analiza o charakterze dedukcyjnym, a taki właśnie typ analizy naukowej dominuje w ramach metody hipotetyczno-dedukcyjnej Karla R. Poppera, wykorzystuje całkowicie odmienny zestaw procedur badawczych niż analiza empiryczna. Ta ostatnia kładzie nacisk na zbiór informacji dotyczących rzeczywistego przebiegu zjawisk i sposoby uogólniania tych informacji w formie praw naukowych. Weryfikuję się w tym wypadku raczej określone informacje dotyczące rzeczywistości a nie prawa i teorie. Natomiast metoda hipotetyczno-dedukcyjna kładzie właśnie nacisk na testowanie hipotez. Informacje o rzeczywistym przebiegu zjawisk pozostają więc na drugim planie, chociaż pominąć ich nie sposób. Wbrew pozorom, wybór ogólnej metody badawczej nie jest jednak kwestią najważniejszą i najczęściej nie rozstrzyga o wynikach badań. W praktyce najważniejsza jest metoda, sposób dochodzenia do prawdy, w tym znajomość tak zwanych uniwersalnych instrumentów badawczych (analiza, synteza, abstrakcja) oraz uniwersalnych sposobów wnioskowania (indukcja, dedukcja, analogia, wnioskowanie statystyczne i badanie zbieżności statystycznych). Podstawowym, wręcz banalnym błędem metodologicznym jest utożsamianie prawdy z określonym zbiorem sądów lub komunikatów. Wszakże wiedza to jeszcze nie nauka. Celem i treścią działalności naukowej pozostaje nieodmiennie analiza relacji między zdarzeniami gospodarczymi i formułowanie w miarę możliwości, adekwatnych do tych relacji teorii. Relacja taka przyjmuje w praktyce postać tak zwanej funkcji głównej. Tymczasem funkcję główną projektu badawczego tworzy podjęty problem oraz hipoteza główna. Należy w związku z powyższym przyjąć, że istnieje przedmiot badania; obiektywnie lub chociażby w formie powszechnie przyjmowanego wyobrażenia obiektywnej rzeczywistości. Określenie i sprecyzowanie tego obiektu jest już jakąś prawdą, pierwszym stopniem prawdy. 13 Istnieje również problem teorii poznania czyli metody (instrumentarium) dociekania prawdy. Mimo wyodrębniania w projekcie naukowym dwu pozornie odmiennych elementów konstrukcyjnych jakimi są problem i hipoteza, w istocie cały projekt jest konstrukcją abstrakcyjną (myślową, wirtualną), chociaż niekoniecznie jeszcze właściwą teorią. 14 Być może najważniejsze w sensie metodologicznym jest to, że wszelkie badania naukowe stanowią sekwencję czynności w obrębie kategorii i obiektów abstrakcyjnych, nieprzystających do rzeczywistości. Dotyczy to nie tylko hipotezy badawczej z natury rzeczy posiadającej charakter abstrakcyjny ale również problemu, który pełnie przecież funkcję przedmiotu badań. Niejako zastępuje rzeczywistość. W naukach społecznych jest to jednak układ typowy; przedmiot badań oraz dotyczący go komunikat (problem badawczy) stanowią jedynie dalekie echo rzeczywistego procesu. Jednak również w warunkach ograniczonego dostępu do bezpośrednich informacji o rzeczywistości, badania naukowe są potrzebne. Może tylko metoda (zabiegi i instrumenty epistemologiczne) jest bardziej złożona i wymaga wielu dodatkowych czynności. Niewątpliwie bardziej złożone są metody gromadzenia i przetwarzania danych, proces formułowania i budowania piramidy hipotez. Trudniejszy jest wyboru kierunku badań 12 Jej twórcą był Karl Raimund Popper ( ). Patrz: Słownik filozofii (pod redakcją Adama Aduszkiewicza). Świat Książki, Warszawa 2004, s Skądinąd, jest to zasadniczy problem badań empirycznych. 14 Jeśli przez teorię rozumieć uporządkowany i niesprzeczny zbiór myśli i zdań. W metamatematyce teorią T nazywa się domknięty dedukcyjnie zbiór zdań, to znaczy taki, że każda konsekwencja logiczna zbioru T należy do T. (Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s. 139).

10 Struktura projektu naukowego 271 (hipotez i problemów szczegółowych), zabiegi konkretyzacji i klasyfikacji, symulacji modelowych, wdrożeń i eksperymentów. Trudniejszy jest również dostęp do zwykłej działalności praktycznej. BIBLIOGRAFIA: 1. Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków George Akerlof, Makroekonomia behawioralna a funkcjonowanie gospodarki, Gospodarka Narodowa 2003, nr Słownik filozofii (pod redakcją Adama Aduszkiewicza). Świat Książki, Warszawa 2004.

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 Spis treści Wstęp... 7 Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 1.1. Podejście komplementarne do interpretacji efektywności i skuteczności... 14 1.2. Efektywność jako

Bardziej szczegółowo

Kierowanie zespołem naukowym

Kierowanie zespołem naukowym Kierowanie zespołem naukowym Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań cellary@kti.ue.poznan.pl www.kti.ue.poznan.pl (c) W. Cellary

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO (według Mieczysława Gogacza) Plan i cel prezentacji PLAN 1. Odróżnianie pytań badawczych od odpowiedzi 2. Analiza pytań badawczych 3. Analiza odpowiedzi 4. Precyzowanie

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy Marta Grodner Społeczny kontekst nauki Socjologia wiedzy SOCJOLOGIA WIEDZY Zajmuje się związkami wiedzy z bazą społeczną. Wiązana często z marksizmem : społeczne źródła wiedzy uważa się za powiązane ze

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH Transport, studia I stopnia rok akademicki 2012/2013 Instytut L-5, Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnika Krakowska Adam Wosatko Ewa Pabisek Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Spis treści 5 Spis treści Wstęp (Adam Stabryła)... 11 Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Rozdział 1. Interpretacja i zakres metodologii projektowania (Janusz

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BADANIA MARKETINGOWE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Pradeep Kumar pt. The Determinants of Foreign

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Pradeep Kumar pt. The Determinants of Foreign Prof. dr hab. Sławomir I. Bukowski, prof. zw. Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny Im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Wydział Ekonomiczny Katedra Biznesu i Finansów Międzynarodowych Recenzja rozprawy

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i organizacja

Ekonomika i organizacja Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Ekonomika i organizacja produkcji Ekonomika i organizacja produkcji Wymiar godzinowy: 30 h wykładów Wykłady zakończone

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy Definicje owanie i symulacja owanie zastosowanie określonej metodologii do stworzenia i weryfikacji modelu dla danego rzeczywistego Symulacja zastosowanie symulatora, w którym zaimplementowano model, do

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7 SPIS TREŚCI Do Czytelnika.................................................. 7 Rozdział I. Wprowadzenie do analizy statystycznej.............. 11 1.1. Informacje ogólne..........................................

Bardziej szczegółowo

Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka

Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka Paweł Witecki Koncepcja wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka jest ściśle związana z toczącymi się w dwudziestoleciu międzywojennym debatami na temat

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI. I Liceum Ogólnokształcące w Jeleniej Górze Gimnazjum w ZSO nr 1 w Jeleniej Górze

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI. I Liceum Ogólnokształcące w Jeleniej Górze Gimnazjum w ZSO nr 1 w Jeleniej Górze PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI I Liceum Ogólnokształcące w Jeleniej Górze Gimnazjum w ZSO nr 1 w Jeleniej Górze Przedmiotowy system oceniania z fizyki w ZSO nr 1 sporządzono w oparciu o : 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne zostały sporządzone z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

WIEDZA NAUKOWA WIEDZA POTOCZNA

WIEDZA NAUKOWA WIEDZA POTOCZNA WIEDZA POTOCZNA WIEDZA NAUKOWA (socjalizacja itd.) wiedza zindywidualizowana, subiektywna, różna, zależna od doświadczeń życiowych. Jednolita, systematyczna. Sądy należące do tzw. korpusu wiedzy w danym

Bardziej szczegółowo

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego Tytuł: Konkurencyjność przedsiębiorstw podsektora usług biznesowych w Polsce. Perspektywa mikro-, mezo- i makroekonomiczna Autorzy: Magdalena Majchrzak Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2012 Opis: Praca

Bardziej szczegółowo

Logika stosowana. Ćwiczenia Wnioskowanie przez abdukcję. Marcin Szczuka. Instytut Matematyki, Uniwersytet Warszawski

Logika stosowana. Ćwiczenia Wnioskowanie przez abdukcję. Marcin Szczuka. Instytut Matematyki, Uniwersytet Warszawski Logika stosowana Ćwiczenia Wnioskowanie przez abdukcję Marcin Szczuka Instytut Matematyki, Uniwersytet Warszawski Wykład fakultatywny w semestrze zimowym 2013/2014 Marcin Szczuka (MIMUW) Logika stosowana

Bardziej szczegółowo

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia - profil praktyczny studia inżynierskie Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Maria Romanowska UDOWODNIJ, ŻE... PRZYKŁADOWE ZADANIA MATURALNE Z MATEMATYKI

Maria Romanowska UDOWODNIJ, ŻE... PRZYKŁADOWE ZADANIA MATURALNE Z MATEMATYKI Maria Romanowska UDOWODNIJ, ŻE... PRZYKŁADOWE ZADANIA MATURALNE Z MATEMATYKI Matematyka dla liceum ogólnokształcącego i technikum w zakresie podstawowym i rozszerzonym Z E S Z Y T M E T O D Y C Z N Y Miejski

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 2 Proces badao marketingowych Struktura logiczna projektu badawczego

Badania Marketingowe. Zajęcia 2 Proces badao marketingowych Struktura logiczna projektu badawczego Badania Marketingowe Zajęcia 2 Proces badao marketingowych Struktura logiczna projektu badawczego 1 Proces badao marketingowych Sporządzenie raportu i prezentacja danych Decydent Określenie problemu decyzyjnego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS NA CYKL KSZTAŁCENIA 2014-2016

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS NA CYKL KSZTAŁCENIA 2014-2016 Załącznik Nr 1 do Uchwały Senatu AWFiS w Gdańsku Nr 16 z dnia 27 kwietnia 2012 roku Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS NA CYKL KSZTAŁCENIA 2014-2016 Jednostka Organizacyjna: Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Specyficzne wymagania diagnozy dzieci wielojęzycznych i odmiennych kulturowo

Specyficzne wymagania diagnozy dzieci wielojęzycznych i odmiennych kulturowo Specyficzne wymagania diagnozy dzieci wielojęzycznych i odmiennych kulturowo Diana Fecenec Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego Ośrodek Rozwoju Edukacji Warszawa, 22-23.05.2013

Bardziej szczegółowo

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE 1.1.1 Badania rynkowe i marketingowe I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P15 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ Grupa osób niemówiących nigdy nie została zidentyfikowana jako wymagająca specyficznych oddziaływań i pomocy mającej na celu kompensowanie

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja ex ante Programu Innowacje Społeczne

Ewaluacja ex ante Programu Innowacje Społeczne Ewaluacja ex ante Programu Innowacje Społeczne Cele Programu Innowacje Społeczne Cel główny Programu Wsparcie badań naukowych, prac rozwojowych oraz działań przygotowujących ich wyniki do wdrożenia w praktyce,

Bardziej szczegółowo

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną.

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. Streszczenie pracy doktorskiej napisanej pod kierunkiem naukowym prof. nadzw. dr. hab. Wojciecha Czakona Zdolność absorpcyjna organizacji uczącej się mgr Regina Lenart Praca doktorska podejmuje problematykę

Bardziej szczegółowo

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Plan prezentacji Wprowadzenie UML Diagram przypadków użycia Diagram klas Podsumowanie Wprowadzenie Języki

Bardziej szczegółowo

Semiotyczne podstawy redagowania nowej generacji map topograficznych. Dr hab. Wiesław Ostrowski Dr Tomasz Berezowski

Semiotyczne podstawy redagowania nowej generacji map topograficznych. Dr hab. Wiesław Ostrowski Dr Tomasz Berezowski Semiotyczne podstawy redagowania nowej generacji map topograficznych Dr hab. Wiesław Ostrowski Dr Tomasz Berezowski Trzy części wykładu: 1. Semiotyka a kartografia. 2. Najważniejsze podstawy i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

rozprawy doktorskiej mgr M agdy W ojdyła-bednarczyk

rozprawy doktorskiej mgr M agdy W ojdyła-bednarczyk drhab. Wiesława Lizińska Olsztyn, 16.11.2015 r. Katedra Polityki Gospodarczej i Regionalnej Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie R e c e n z ja rozprawy doktorskiej mgr

Bardziej szczegółowo

Metody Badań Methods of Research

Metody Badań Methods of Research AKADEMIA LEONA KOŹMIŃSKIEGO KOŹMIŃSKI UNIVERSITY SYLABUS PRZEDMIOTU NA ROK AKADEMICKI 2010/2011 SEMESTR letni NAZWA PRZEDMIOTU/ NAZWA PRZEDMIOTU W JEZYKU ANGIELSKIM KOD PRZEDMIOTU LICZBA PUNKTÓW ECTS Metody

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

Etapy procesu badawczego. mgr Magdalena Szpunar

Etapy procesu badawczego. mgr Magdalena Szpunar Etapy procesu badawczego mgr Magdalena Szpunar Wiedza naukowa oparta jest na wnioskowaniu oparta jest na doświadczeniu (obserwacji) naukowcy stosują kryteria logiczne i empiryczne do weryfikacji twierdzeń

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY Poziom rozszerzony Język niemiecki Język niemiecki. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY Zadanie 1. Za każde poprawne rozwiązanie przyznajemy 1 punkt. Maksimum 3. 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

1. WPROWADZENIE. Metody myślenia ta części logiki, która dotyczy zastosowania. praw logicznych do praktyki myślenia.

1. WPROWADZENIE. Metody myślenia ta części logiki, która dotyczy zastosowania. praw logicznych do praktyki myślenia. 1. WPROWADZENIE Metody myślenia ta części logiki, która dotyczy zastosowania praw logicznych do praktyki myślenia. Zreferowane będą poglądy metodologów, nie zaś samych naukowców. Na początek potrzebna

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII 2011/2012 mgr Małgorzata Brzozowska Podstawa prawna do opracowania Przedmiotowego Systemu Oceniania: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

MEANDRY HISTORII EKONOMII Adam Glapiński

MEANDRY HISTORII EKONOMII Adam Glapiński MEANDRY HISTORII EKONOMII Adam Glapiński Wstęp Joan Robinson już prawie pół wieku temu stwierdziła, że rozróżnienie naukowej i nienaukowej metody w ekonomii, choć ważne, jest bardzo trudne, a być może

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE Temat pracy Problemowe ujęcie tematu pracy Nowatorski charakter Oryginalność ujęcia tematu Powiązanie tematu pracy z problematyką stażu, praktyk, realnym

Bardziej szczegółowo

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO OCENIANIE Ocena końcowa jest wystawiana na podstawie średniej ważonej z minimum 3 (przy 1 godzinie tygodniowo) lub 5 (przy 2 lub 3 godzinach tygodniowo)

Bardziej szczegółowo

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek Kontroler powinien być profesjonalistą, w urzędach oczekuje się, że będzie to ekspert w każdej dziedzinie działania administracji, umiejący odpowiedzieć na najtrudniejsze pytania. W dzisiejszej rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Studia stacjonarne I stopnia ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Zagadnienia ogólnoekonomiczne 1. Aktualna sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 7: Psychologia poznawcza: nietrwałe reprezentacje mentalne

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 7: Psychologia poznawcza: nietrwałe reprezentacje mentalne Wstęp do kognitywistyki Wykład 7: Psychologia poznawcza: nietrwałe reprezentacje mentalne Reprezentacje poznawcze Reprezentacja poznawcza umysłowy odpowiednik obiektów (realnie istniejących, fikcyjnych,

Bardziej szczegółowo

I. PROCEDURA DYPLOMOWA DLA STUDIÓW I stopnia na kierunkach: ekonomia, zarządzanie, informatyka

I. PROCEDURA DYPLOMOWA DLA STUDIÓW I stopnia na kierunkach: ekonomia, zarządzanie, informatyka ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 1/2015 28 lutego 2015 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 9/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka najważniejszych kompetencji trenerskich

Charakterystyka najważniejszych kompetencji trenerskich Charakterystyka najważniejszych kompetencji trenerskich Komunikacja Komunikacja jest fundamentalną kompetencją trenerską, bez której niemożliwa jest skuteczność w szkoleniu. Następujące cztery czynniki

Bardziej szczegółowo

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego dr Krzysztofa Wacha w postępowaniu habilitacyjnym w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Ile Informacji zapamiętujemy. Ile informacji wchłaniamy za pośrednictwem poszczególnych zmysłów. Ile pamiętamy po określonym czasie

Ile Informacji zapamiętujemy. Ile informacji wchłaniamy za pośrednictwem poszczególnych zmysłów. Ile pamiętamy po określonym czasie 9.2 Myślenie myślenie twórcze Zasadniczą rolę w rozwiązywaniu problemów i w projektowaniu odgrywają trzy problemy; informacyjny, innowacyjny i decyzyjny [Patzak82]. 1. Problem informacji - co ja muszę

Bardziej szczegółowo

Sposoby prezentacji problemów w statystyce

Sposoby prezentacji problemów w statystyce S t r o n a 1 Dr Anna Rybak Instytut Informatyki Uniwersytet w Białymstoku Sposoby prezentacji problemów w statystyce Wprowadzenie W artykule zostaną zaprezentowane podstawowe zagadnienia z zakresu statystyki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTŁACENIA dla kierunku logistyka pierwszego stopnia

EFEKTY KSZTŁACENIA dla kierunku logistyka pierwszego stopnia Załącznik do uchwały nr 71 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego z dnia 30 stycznia 2013 r. EFEKTY KSZTŁACENIA dla kierunku logistyka pierwszego stopnia I. EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek studiów Logistyka

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej

Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej I. Cel oceny. Przedmiotem oceny jest: 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Gospodarowanie zasobami pracy w regionie Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: y t. X 1 t. Tabela 1.

Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: y t. X 1 t. Tabela 1. tel. 44 683 1 55 tel. kom. 64 566 811 e-mail: biuro@wszechwiedza.pl Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: gdzie: y t X t y t = 1 X 1

Bardziej szczegółowo

Logika i teoria mnogości Wykład 14 1. Sformalizowane teorie matematyczne

Logika i teoria mnogości Wykład 14 1. Sformalizowane teorie matematyczne Logika i teoria mnogości Wykład 14 1 Sformalizowane teorie matematyczne W początkowym okresie rozwoju teoria mnogości budowana była w oparciu na intuicyjnym pojęciu zbioru. Operowano swobodnie pojęciem

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Stanisław Nowosielski

Prof. dr hab. Stanisław Nowosielski Prof. dr hab. Stanisław Nowosielski Nauka jest pojęciem wieloznacznym. W ujęciu metodologicznym wyodrębnia się aspekt treściowy, czynnościowy i instytucjonalny. W aspekcie treściowym jest to system należycie

Bardziej szczegółowo

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Główne zagadnienia Kiedy porównujemy badania ilościowe i jakościowe, znajdujemy głownie róŝne rozłoŝenie akcentów między

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA to naprawdę nie jest trudne

MATEMATYKA to naprawdę nie jest trudne MATEMATYKA to naprawdę nie jest trudne Innowacja pedagogiczna o charakterze metodycznym z zakresu edukacji matematycznej realizowana w Szkole Podstawowej w Zamościu w 01.03.2016 30.06.2017 Wiedza jest

Bardziej szczegółowo