STRUKTURA PROJEKTU NAUKOWEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STRUKTURA PROJEKTU NAUKOWEGO"

Transkrypt

1 Kazimierz Meredyk Katedra Ekonomii Politycznej Uniwersytet w Białymstoku STRUKTURA PROJEKTU NAUKOWEGO Wstęp Przyjmuje się, że jednym z głównych współczesnych problemów sfery badawczorozwojowej w Polsce jest problem niedostatecznej intensywności i jakości badań. Formalnie biorąc, tylko niektóre wyniki badań można uznać za istotne lub (i) innowacyjne. Skutkiem jest stosunkowo niewielka ilość oryginalnych odkryć i teorii oraz niewielka liczba publikacji uznawanych za ważne, w tym niewielka liczba publikacji wzbudzających szersze zainteresowanie. Co więcej, znaczny procent wyników badań nie mieści się w kanonie naukowości. Nie stanowi wszakże nauki ani całkowicie abstrakcyjna myśl ani, niechby rozległy, lecz nieuporządkowany według określonej myśli zbiór informacji dotyczących rzeczywistości, ani też ciągłe powtarzanie tych samych myśli i informacji. Nawet rozległa wiedza nie wsparta metodą jej pomnażania nie stanowi nauki (por. Schemat 1). Nauka i wiedza Dane empiryczne Zbiór informacji Zasób wiedzy + Znajomość teorii + Metoda Schemat 1. Nauka Opracowanie jest próbą weryfikacji hipotezy, że podstawową przyczyną niedostatecznej intensywności oraz niewielkiej innowacyjności badań ekonomicznych w Polsce są dość powszechne uchybienia proceduralne. Chodzi tu o kwestie formalne i organizacyjne związane z projektowaniem badań naukowych, ich realizacją oraz z zakresem weryfikacji hipotez, takie jak dość swobodna interpretacja warunków i kryteriów naukowości, zbyt liberalna kontrola dokonań naukowych (recenzowanie!), brak norm ostrożnościowych, wreszcie, nieprzestrzeganie podstawowych zasad logiki. Wystarczy złamać jedną z norm czy też zasad postępowania aby powstał projekt niesprawny. Tak sformułowaną hipotezę odnosi się do trzech części typowego projektu naukowego, czyli analizowanego w tym artykule przedmiotu, a mianowicie do tak zwanej funkcji głównej, hipotez i funkcji szczegółowych oraz procesu weryfikacji hipotez. Stąd trzy główne paragrafy opracowania. Prezentowany artykuł ma więc, z punktu widzenia stosunku do rzeczywistości, charakter metodologiczny. Podnosi bowiem kwestię poziomu naukowości badań oraz ich aspekty organizacyjne, takie jak kryteria i sposoby przestrzegania norm naukowych. W klasycznym sensie, czyli gdyby pominąć lokalny charakter podnoszonego problemu, nie posiada on charakteru naukowego. Przypomina bowiem tylko stare prawdy z zakresu podstaw metodologii badań. Problem stopnia naukowości badań nie jest wszakże problemem

2 Struktura projektu naukowego 263 nowym. Należy tylko mieć nadzieję, że nie jest to problem wirtualny ale jak najbardziej rzeczywisty, wart ciągłego podnoszenia. Również hipoteza główna sformułowana na potrzeby tego opracowania jest oryginalna tylko lokalnie ; przypuszcza się mianowicie, iż w istniejącym stanie rzeczy, podstawowym czynnikiem poprawy poziomu badań ekonomicznych jest w środowisku ekonomicznym, swoista dyscyplina językowa a więc ścisłe przestrzeganie procedur badawczych i zasad logiki. Niedostateczny do potrzeb i oczekiwań poziom badań, wynika więc głównie ze słabości systemu organizacyjnego oraz niedoceniania zasad projektowania. Tymczasem poprawnie zbudowany projekt naukowy jest warunkiem sprawności samego procesu badawczego. Przedmiot badań, teoria i funkcja główna projektu badawczego Pierwszym negatywnym skutkiem nieprzestrzegania procedur projektowania badań jest nie dookreślanie głównej osi teoretycznej badań, w tym najczęściej, brak wyodrębnienia problemu lub (i) hipotezy głównej oraz niejednoznaczość charakteru zależności między nimi (por. Schemat 2). Tym samym, powszechną słabością projektowania jest nieprecyzyjne formułowanie tak zwanej funkcji głównej badań i jej elementów składowych. Struktura funkcji głównej (FG). Schemat 2. HIPOTEZA (HG) PROBLEM (PR) Prawo (teoria) w dziedzinie nauk ekonomicznych jest zależnością miedzy myślą i czynem i stanowi nieodmiennie funkcje główną (FG) każdego badania. Nie chodzi tu jednak o zależność jakąkolwiek, na przykład o charakterze incydentalnym, lecz o zależność względnie trwałą, istotną poznawczo lub (i) praktycznie. Innymi słowy metoda może być wiarygodna jedynie przy założeniu, że w przyrodzie występują jakieś prawidłowości. 1 Ekonomista musi dodać z nadzieją, że i w procesie społecznym występują prawidłowości. Weryfikacja jest natomiast sprawdzaniem zakresu i stopnia adekwatności myśli względem obiektywnego przebiegu zdarzeń. Tym samym weryfikacja wymaga wcześniejszej analizy funkcji głównej i jej podziału na funkcje szczegółowe. Miernikiem jakości badań w naukach ekonomicznych jest więc precyzja formalno-językowa. Warunkiem organizacyjnym sprawnego dociekania prawdy jest oczywiście sprawność procesu odkrywania prawdy o obiektywnym procesie gospodarczym, rzetelność i sprawność proceduralna, przestrzegania procedur naukowych. Problem to relacja w systemie poznawczym; relacja między podmiotem a przedmiotem badań polegająca na braku objaśnienia określonego zjawiska lub na niezgodności (sprzeczności) między powszechnie przyjmowanym objaśnieniem (prawem) a rzeczywistością. Problemem jest więc komunikat stwierdzający brak adekwatnej do rzeczywistości teorii, czyli komunikat stwierdzający brak prawdy. Biorąc pod uwagę charakter procesu społecznego należy podkreślić że komunikatów takich można oczywiście sformułować nieskończenie wiele. Należy również przyjąć, że istnieje subiektywnie określony cel badań. Subiektywnie, 1 Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s

3 264 Kazimierz Meredyk ponieważ każdy podmiot ma prawo sformułować własną funkcję celu. Stanowi ona problem w sensie subiektywnym. Podjęty problem badawczy stanowi więc subiektywnie postrzegany element obiektywnej rzeczywistości. Następnie pojawia się problem struktury i dynamiki badanego obiektu rzeczywistego. Taki właśnie charakter posiadają zwykle problemy nauk społecznych. Propozycją (komunikatem) dotyczącą nowej prawidłowości (teorii) jest hipoteza badań Hipoteza stanowi przypuszczenie (domysł, domniemanie) odnośnie możliwości rozwiązania sformułowanego wcześniej problemu lub próbę jego objaśnienia. Hipoteza pełni więc funkcje objaśniające lub predykcyjne i stanowi element metodyczny badań. Jako taka nie podlega kryterium prawdziwości; nie jest elementem prawdy ani też obiektywnego stanu rzeczy. W aspekcie metodologicznym istnieje w związku z tym konieczność wyodrębniania co najmniej dwu konstrukcji myślowych składających się na proces badań: problemu i hipotezy. Hipoteza badawcza jest więc elementem rzeczywistości naukowej czyli elementem pełniącym w badaniach wyłącznie (bezpośrednio) funkcje instrumentalne. Bardzo często hipoteza główna jest na etapie projektowania badań jedynie sygnalizowana, na dobrą sprawę niedoceniana. Jej sformułowaniu brakuje często jednoznaczności i precyzji. Tymczasem badania pozbawione hipotezy lub (i) niejednoznaczne i nieprecyzyjne jej sformułowanie, są równoznaczne z odejściem od podstawowego kanonu naukowości. Powszechne jest utożsamianie hipotez z obiektywnym stanem rzeczy (z prawdą) o rzeczywistym przebiegu zjawisk gospodarczych, czyli przyjmowanie hipotez jako twierdzeń (informacji, przesłanek) jedynie słusznych. Tak więc dość powszechnie próbuje się udowadniać przyjęte hipotezy(?). To poważny błąd, bowiem takie traktowanie hipotez jest sprzeczne z istotą hipotezy jako instrumentu metodycznego i spycha cały projekt badań na manowce nienaukowości. Wszakże hipoteza jest z natury rzeczy jedynie przypuszczeniem prawdziwości danego sądu a nie samą prawdą. Każda konkretna hipoteza wymaga oczywiście pewnego oprzyrządowania informacyjnego oraz względnie szerokiego konsensusu co do jej sprawności metodologicznej ale nieodmiennie pozostaje ona tylko przypuszczeniem. Wręcz nieuczciwe jest więc gromadzenie informacji jedynie potwierdzających analizowaną zależność, z pominięciem pozostałych. Tym samym niedopuszczalne jest również traktowanie hipotez w konkretnych analizach wdrożeniowych jako wyłącznych przesłanek działających w danym procesie. Wyodrębniona hipoteza nie jest przecież odzwierciedleniem jedynego lecz jednego z wielu czynników działających w danym procesie. Analogicznie należy kwalifikować świadome traktowanie hipotez jako sądów prawdziwych ( dowiedzionych ) i wykorzystywanie ich w procesie budowy szerszych konstrukcji teoretycznych. Tymczasem nawet pozornie niewinne pytanie typu O czym myślisz? ma charakter insynuacji i jest wewnętrznie sprzeczne, ponieważ zawiera założenie, iż pytany właśnie myśli. Niestety, dość powszechny jest również brak rozróżnienia między problemu a hipotezą; odwracanie badanych zależności, mylenie skutku z przyczyną. Tymczasem zarówno problem jak i hipoteza są jedynie instrumentami badawczymi. Stanowią element przyjętej konwencji badawczej. Należy więc pamiętać, że każde zdarzenie powstaje w wyniku (zależy od) wielkiej liczby innych zdarzeń a jednocześnie wywołuje (w czasie i przestrzeni) wielką liczbę innych zdarzeń. Oznacza to, że dość często spotykane w układzie tożsamościowym odwracanie zależności jest poważnym błędem metodycznym. Bowiem z faktu, że x jest zmienną niezależną (przyczyną) określającą y, nie wynika wcale, że również x, na zasadzie

4 Struktura projektu naukowego 265 sprzężenia zwrotnego wynika z y. 2 Na skrajny przypadek wynaturzenia hipotezy zwraca uwagę w jednym z referatów George Akerlof:...wśród ekonomistów istnieje nadmierna skłonność do akceptowania racjonalnie umotywowanych hipotez zerowych, nawet wówczas gdy przyjmowane są one w oparciu o testy o względnie małej sile. 3 Tymczasem hipoteza, mimo, że jest tylko przypuszczeniem co do stanu lub (i) przebiegu rzeczywistego procesu, musi być w jakimś stopniu prawdopodobna. W badaniach procesu społecznego, a taki przecież charakter posiadają badania ekonomiczne, przestrzeganie procedur analitycznych posiada, jak się wydaje, zasadnicze znaczenie. Waga kwestii proceduralnych związana tu jest z charakterem przedmiotu badań (Por. Schemat 3). Na tle procesu przyrodniczego i procesów fizykalnych, przedmiot badań społecznych, którym jest społeczny proces, charakteryzuje się, co najmniej pięcioma cechami specyficznymi. Są to: 1. Zróżnicowanie funkcjonalne podmiotów tworzących proces. 2. Zmienność realizowanych funkcji w czasie. 3. Sprzeczność realizowanych funkcji i ich nieokreśloność. 4. Wielość zmiennych określających wartość realizowanych funkcji. 5. Niestabilność warunków działania ( otoczenia ) danego podmiotu. Schemat 3. Relacje gospodarcze. Przyczyna i następstwo zdarzenia. Zdarzenie Przyczyna 1 Przyczyna 2.. Przyczyna n Zdarzenie Następstwo 1 Następstwo 2. Następstwo m Zdarzenie Każde zdarzenie oraz poszczególne tendencje gospodarcze wywoływane są więc przez ogromną liczbę wcześniejszych zdarzeń, które tym samym również podlegają zmianom. 4 Zbiór przyczyn wywołujących określone zjawisko może więc być za każdym razem inny. Tym samym, określone zdarzenie wywołuje każdorazowo odmienne skutki. Nawet najbardziej oryginalna i spójna wewnętrznie teoria ekonomiczna posiada, w związku z tym, bardzo ograniczoną przydatność praktyczną. Proces gospodarczy jest więc procesem in statu nascendi, procesem niepowtarzalnym i na dobrą sprawę nieciągłym. Procesem, którego elementy składowe, ogniwa, obszary, zdarzenia i tendencje nie posiadają historii. Stąd, kreowanie procesu społecznego, projektowanie i realizacja przyjętych zadań (także naukowych) wymaga nie tyle precyzji technicznej i dokładności matematycznej, ile przestrzegania zasad (procedur) dokonywania korekt w procesie realizacji projektu. 2 Jeśli w układzie przyczynowo-skutkowym y = ax + b, to x y / a b / a 3 George Akerlof, Makroekonomia behawioralna a funkcjonowanie gospodarki. Gospodarka Narodowa 2003, nr 10, s Pojawia się w związku z tym, jak pisze Adam Grobler, problem nadmiaru alternatywnych hipotez oraz niedookreślenie teorii przez dane empiryczne (Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s.27).

5 266 Kazimierz Meredyk Uniwersalnym problemem naukowym, także w naukach ekonomicznych, jest prawda czyli oczekiwany wynik procesu badawczego. 5 Tym samym, prawda jest absolutnym miernikiem oceny sprawności tego procesu i ostatecznym celem badań naukowych. Na wyniki badań składają się więc trzy elementy: adekwatność formułowanych praw i twierdzeń, spójność (logiczność, niesprzeczność) teorii oraz sprawność samego procesu badawczego. Przyjmuje się klasyczne pojęcie prawdy; prawda to adekwatność relacji między sądem a rzeczywistością czyli empiryczna obiektywność myśli. W ujęciu klasycznym jest to zgodność sądu z rzeczywistym przebiegiem badanego procesu. Subiektywnie, jest to zgodność myśli z czynem. Jaka jest prawda o gospodarce oraz jak do niej dotrzeć? Oto podstawowe kwestie epistemologiczne ekonomii. Ogólną funkcją badań naukowych jest nie tylko dociekanie prawdy czyli formułowanie adekwatnych relacja między myślą a czynem ale również forma i metoda jej osiągania; możliwość dotarcia do prawdy, zasady formułowania myśli, sposób wyodrębniania przedmiotu badań i analizowania (precyzowania) fragmentu rzeczywistości którego dotyczy sformułowanie. Sekwencja czynności badawczych powinna wygląda więc następująco: gromadzenie wiedzy, zarówno teoretycznej jak i praktycznej, formułowanie funkcji głównej (teorii), deglomeracja funkcji głównej i wyodrębnienie funkcji szczegółowych, weryfikacja funkcji szczegółowych, wnioskowanie i korekta teorii. Deglomeracja funkcji głównej. Funkcje szczegółowe i ich weryfikacja Poza niespójnością i nieokreślonością funkcji głównej badań, często spotykaną słabością projektów naukowych jest ich wewnętrzna sprzeczność powstająca w procesie deglomeracji funkcji głównej i wyodrębniania funkcji szczegółowych. Jedynie gwoli przypomnienia; poza kwestiami formalno-organizacyjnymi oraz metodologią badań naukowych istnieje jeszcze sam efekt, produkt nazywany nauką. Otóż, treścią nauki jest innowacja teoretyczna czyli oryginalne prawo (teoria), odzwierciedlające względnie trwały związek między myślą i procesem obiektywnym. Związek sprowadzający się do objaśniania lub (i) kreowania rzeczywistości. Należy również podkreślić, że chodzi tu o względnie trwały a nie absolutnie trwały związek, albowiem, jak mawiał Karl R. Popper dążenie do potwierdzania hipotez w ogóle nie jest postawą godną uczonego. Potwierdzanie nie jest metodą nauki, lecz pseudonauki. 6 Ostatecznie procedury weryfikacyjne prowadzą wszakże do falsyfikacji przyjętej wcześniej hipotezy, co w niczym jednak nie umniejsza jej sprawności badawczej. 7 Mimo to, a może właśnie dlatego, realizator programu musi dokonać wyboru przedmiotu badań i sformułować problem badawczy; musi także zdecydować się na określony sposób objaśnienia problemu, formułując hipotezę główną. Musi wreszcie określić relację między problemem a hipotezą badań, czyli sformułować prawo (teorię). Konieczna jest również weryfikacja teorii. Pominięcie jakiejkolwiek z tych czynności utrudni niewątpliwie dotarcie do prawdy albo wręcz uniemożliwi jej odkrycie. Poprawna deglomeracja funkcji głównej i wyodrębnienie logicznego zestawu funkcji szczegółowych jest więc warunkiem poprawności całego projektu (Por. Schemat 4). Szczegółowe funkcje analityczne (SzFA) czyli zależności między problemem a hipotezą podlegające bezpośrednio weryfikacji mogą powstawać albo w wyniku deglomeracji 5 Prawda, pożądany rezultat procesu poznania; konkretne społeczne nośniki prawdy (religia, filozofia, nauka, sztuka itd.) podlegały ewolucji historycznej, a co za tym idzie, mogą się zmieniać tak samo jak źródła i probierze prawdy [Słownik filozofii (pod redakcją Adama Aduszkiewicza). Świat Książki, Warszawa 2004, s.415]. 6 Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s Tak więc falsyfikacja hipotezy jest szczególnym przypadkiem procesu weryfikacji teorii.

6 Struktura projektu naukowego 267 podjętego problemu badań ( funkcji celu ), albo w wyniku deglomeracji hipotezy głównej. Jeśli cel jest jednoznacznie określony i traktowany integralnie, to SzFA powstają w wyniku podziału hipotezy głównej (HG) na hipotezy szczegółowe (HSz); tak jak to jest w projekcie funkcjonalnie jednorodnym (PFJ). Jeśli natomiast badaniom podlega struktura problemu wyjściowego a tym samym wyodrębnione jego części, to SzFA powstają w wyniku deglomeracji problemu; przy zachowaniu integralności hipotezy głównej, jak to jest w projekcie wielofunkcyjnym (PwF). Sam proces deglomeracji hipotezy głównej lub problemu na części musi być oczywiście poprawny w sensie logicznym, czyli struktura logiczna projektu powinna być w zasadzie jednorodna. 8 Układ prakseologiczny Schemat 4. HG FG PR Hsz1( ) Hsz2 ( ) Hsz3 ( ) Hsz4 ( ) PRsz1( ) PRsz2( ) PRsz3( ) PRsz4 ( ) Przestrzeganie procedur projektowych polega tu na tym, że jednoznacznie określa się kierunek zależności między wyodrębnionymi zdarzeniami gospodarczymi, charakter projektu (projekt mono- czy polifunkcyjny) z punktu widzenia sposobu deglomeracji funkcji głównej, poziom szczegółowości analizy (liczba funkcji szczegółowych) oraz stopień ich jednorodności. Ze względu na charakter przedmiotu badań wyodrębnić można dwa sposoby weryfikacji czyli uprawdopodobniania hipotez: weryfikację empiryczną polegającą na próbie przekucia myśli w czyn (eksperyment, wdrożenie) oraz weryfikację (symulację) modelową. Absolutną sprawność naukową zapewnia oczywiście równoległe i równoczesne zastosowanie obu sposobów weryfikacji. Obie metody weryfikacji składają się więc na jedną całość; na metodę doskonałą. Problem polega jednak na możliwości ich wykorzystania. W obu wariantach weryfikacji obowiązuje taki sam zestaw czynności naukoznawczych czyli określona procedura: wyodrębnić problem i hipotezę, zbudować piramidę hipotez, sformułować zestaw analitycznych relacji(funkcji) szczegółowych, przeprowadzić ich symulację modelową oraz skonfrontować modelowy przebieg procesu z procesem rzeczywistym. 9 Wynika z tego, w każdym razie, iż wnioskowanie (rozumowanie) musi mieć równolegle charakter dedukcyjny, kiedy przechodzi się od racji do następstwa oraz redukcyjny, kiedy przechodzi się od następstwa do racji. 8 Ściśle biorąc powinna być jednorodna na danym poziomie deglomeracji funkcji głównej. Poziomów tych jest jednak kilka (zazwyczaj dwa, trzy), co oznacza, że na każdym kolejnym poziomie można przyjąć inne kryterium podziału analizowanej i weryfikowanej zależności na zależności bardziej szczegółowe. 9 Ściśle biorąc chodzi tu o konfrontację modelowego przebiegu zjawisk z komunikatem dotyczącym rzeczywistego ich przebiegu.

7 268 Kazimierz Meredyk Innymi słowy, wnioskowanie czyli wyprowadzanie i formułowanie sądów uogólniających może następować w oparciu o tak zwane informacje empiryczne dotyczące rzeczywistego przebiegu procesów obiektywnych (indukcja) lub w oparciu o informacje teoretyczne czyli wcześniej poznane uogólnienia (dedukcja). W obu przypadkach formułuje się jednak teorię, uporządkowany zbiór myśli, służących objaśnianiu rzeczywistości. Rezultatem badań empirycznych jest więc teoria lokalna, natomiast rezultatem badań teoretycznych jest teoria ogólna. W ekonomii i innych naukach społecznych stosunkowo szerokie zastosowanie posiada metoda symulacji modelowej. Chodzi o to, że proces społeczny jest procesem wielowątkowym i wieloczynnikowym. Ale przede wszystkim jest to proces in statu nascendi a więc układ w którym nie da się wyodrębnić określonego stanu, określonej wielkości pozaczasowej. Nie istnieje więc w gospodarczej praktyce określony stan rzeczy, na przykład jedna uniwersalna funkcja; uniwersalna w przekroju podmiotowym czy przestrzennym. Tym samym, konstatacja typu istniejący stan gospodarki nie może być bezkrytycznie przyjmowana jako element teorii ekonomii. Równocześnie, nawet w ramach określonej jednoznacznie i spójnej wewnętrznie funkcji niemożliwa pozostaje enumeracja wszystkich zmiennych. Zresztą i tak byłoby to nieprzydatne - na cóż badaczowi czy przedsiębiorcy funkcja zbyt wielu zmiennych. Oba podmioty muszą przecież, w procesie analizowania rzeczywistości posługiwać się modelami, a te nie mogą być nadmiernie skomplikowane. Prostota jest wszakże jednym z warunków sprawności urządzenia. Już chociażby z tego powodu 10 niepotrzebne wydaje się dążenie wielu badaczy (a zapewne i przedsiębiorców) do poszerzania swej wiedzy empirycznej i uwzględniania w teoriach możliwie wielkiej ilości czynników rzeczywistych. Tymczasem wysiłki na tym polu są prawie powszechne. 11 Rozwój wiedzy i nauk społecznych zależy więc w większym stopniu od rozwoju teorii (modeli, metodologii), niż od postępu w zakresie rozpoznania rzeczywistości. Stąd należy zapewne, metodą prób i błędów, testować w odniesieniu do analizowanych zależności różne zmienne, pamiętając przy tym, że żadna z nich nie jest jedyna i uniwersalna. Kilka zdań o metodzie. Kolejność czynności badawczych; teoria czy informacje empiryczne. Nieznajomość metodologii (teorii badań naukowych) albo, co na to samo wychodzi, nieprzestrzeganie procedur badawczych i zasad logiki nie wyklucza wprawdzie skutecznego działania na niwie naukowej, bowiem w dochodzeniu do prawdy można posługiwać się skutecznie wiedzą rutynową. Uwzględniając jednak skuteczność działalności badawczej, pewien poziom świadomości metodologicznej jest niezbędny. Wręcz niebezpieczne z tego punktu widzenia wydaje się niedocenianie tradycyjnych i stosunkowo prostych instrumentów badawczych jakimi są, na przykład, zasady logik! Tymczasem badania w dziedzinie nauk ekonomicznych, w tym niektóre projekty złożone, prowadzone są częstokroć intuicyjnie, 10 Drugim ważnym ale pomijanym w tym miejscu powodem dla którego należy unikać wprowadzania do modeli zbyt wielu zmiennych są wzajemne powiązania między nimi; działające zwykle na zasadzie sprzężeń zwrotnych. 11 Można by powiedzieć, że wysiłki te są wprost proporcjonalne do sławy uczonego: Badanie asymetrii informacji było, moim zdaniem, pierwszym krokiem w kierunku realizacji pewnego marzenia. Marzeniem tym było stworzenie makroekonomii behawioralnej w duchu Ogólnej Teorii (1936) Johna Maynarda Keynesa. Makroekonomia nie cierpiałaby wówczas na ad hockizm syntezy neoklasycznej, lekceważącej znaczenie podkreślane w Ogólnej Teorii takich czynników psychologicznych i socjologicznych, jak błędy poznawcze, wzajemna życzliwość, poczucie sprawiedliwości, konformizm czy zajmowana pozycja społeczna. Moim marzeniem było wzmocnienie teorii makroekonomicznej, poprzez włączenie do niej założeń opartych na obserwacjach takich rzeczywistych zachowań. (George Akerlof, Makroekonomia behawioralna a funkcjonowanie gospodarki. Gospodarka Narodowa 2003, nr 10, s ).

8 Struktura projektu naukowego 269 zamiast metodycznie. Wniosek nasuwa się sam; jedną z głównych słabości nauk ekonomicznych jest niedocenianie podstawowej wiedzy metodologicznej. Obok charakteru przedmiotu badań, drugim czynnikiem określającym metodę jest dominujący w danej dziedzinie sposób weryfikacji hipotez. Wszakże formułowane wcześniej prawidłowości muszą być w jakimś stopniu i w jakimś sensie adekwatne do rzeczywistości. Biorąc pod uwagę miękki charakter adekwatności teorii i rzeczywistości w naukach ekonomicznych należy, jak się wydaje przyjąć co najmniej trzy stopnie-kryteria tej adekwatności: 1.Przystawalność teorii do rzeczywistości. 2. Powszechność przekonań dotyczących tej przystawalności (prawdziwości teorii). 3. Praktyczność czyli stopień utylitarnej sprawności (użyteczności) teorii. Pierwsze dwa kryteria nie dotyczą zapewne nauk ekonomicznych i będą w tych rozważaniach pominięte. Teoria ekonomiczna jest więc naukowa tylko o tyle o ile jest przydatna w działalności pozanaukowej takiej jak szeroko pojęta działalność gospodarcza oraz działalność dydaktyczna. Teoria ekonomii pełni więc funkcje objaśniające lub kreacyjne (wdrożenia). Funkcja główna jako relacja komunikatów. FG Schemat 5. HG FG PR Komunikat teoretyczny Zdarzenie Tendencja Parametr Koncepcja Prawo Teoria Model Zdarzenie Tendencja Parametr Koncepcja Prawo Teoria Model Komunikat empiryczny Cechą charakterystyczną badań ekonomicznych jest niedostępność bezpośrednich informacji o rzeczywistym przebiegu procesu. Oznacza to, że weryfikacja hipotez ( konfrontacja myśli z czynem ) polega nie na bezpośredniej konfrontacji teorii z rzeczywistością lecz na konfrontowaniu hipotez z komunikatem dotyczącym rzeczywistości. Bezpośrednim przedmiotem analizy ekonomicznej oraz bazą weryfikacji hipotez nie jest więc rzeczywisty proces gospodarczy ale dotyczący go komunikat, informacja dotycząca stanu rzeczy. Ów stan rzeczy w odniesieniu do problemu badawczego jest oczywiście fragmentem obiektywnego procesu gospodarczego, natomiast w odniesieniu do hipotezy, fragmentem procesu abstrakcyjnego, wirtualnego. Fragmentem teorii (por. Schemat 5). Tymczasem komunikat ten jest również konstrukcją teoretyczną, wymagającą zastosowania specjalistycznej metodologii gromadzenia i przetwarzania informacji. Komunikat taki jest więc, w najlepszym razie dalekim echem jakiejś nierozpoznanej rzeczywistości, która w momencie jego ogłaszania już dawno nie istnieje. Komunikat taki przywodzi na myśl informacje jakie docierają na Ziemię z odległych regionów kosmosu. Wydaje się, że konstatacje powyższe determinują w poważnym zakresie charakter metodologii nauk ekonomicznych Za najsprawniejsze narzędzie badań w naukach ekonomicznych uważa się dość

9 270 Kazimierz Meredyk powszechnie (w tym również autor tego artykułu) metodę hipotetyczno-dedukcyjną, wyrastającą z koncepcji racjonalizmu krytycznego. 12 Jej istota polega na weryfikacji hipotez ad infinitum, a więc ostatecznie biorąc na ich falsyfikacji. Należy podkreślić, że analiza o charakterze dedukcyjnym, a taki właśnie typ analizy naukowej dominuje w ramach metody hipotetyczno-dedukcyjnej Karla R. Poppera, wykorzystuje całkowicie odmienny zestaw procedur badawczych niż analiza empiryczna. Ta ostatnia kładzie nacisk na zbiór informacji dotyczących rzeczywistego przebiegu zjawisk i sposoby uogólniania tych informacji w formie praw naukowych. Weryfikuję się w tym wypadku raczej określone informacje dotyczące rzeczywistości a nie prawa i teorie. Natomiast metoda hipotetyczno-dedukcyjna kładzie właśnie nacisk na testowanie hipotez. Informacje o rzeczywistym przebiegu zjawisk pozostają więc na drugim planie, chociaż pominąć ich nie sposób. Wbrew pozorom, wybór ogólnej metody badawczej nie jest jednak kwestią najważniejszą i najczęściej nie rozstrzyga o wynikach badań. W praktyce najważniejsza jest metoda, sposób dochodzenia do prawdy, w tym znajomość tak zwanych uniwersalnych instrumentów badawczych (analiza, synteza, abstrakcja) oraz uniwersalnych sposobów wnioskowania (indukcja, dedukcja, analogia, wnioskowanie statystyczne i badanie zbieżności statystycznych). Podstawowym, wręcz banalnym błędem metodologicznym jest utożsamianie prawdy z określonym zbiorem sądów lub komunikatów. Wszakże wiedza to jeszcze nie nauka. Celem i treścią działalności naukowej pozostaje nieodmiennie analiza relacji między zdarzeniami gospodarczymi i formułowanie w miarę możliwości, adekwatnych do tych relacji teorii. Relacja taka przyjmuje w praktyce postać tak zwanej funkcji głównej. Tymczasem funkcję główną projektu badawczego tworzy podjęty problem oraz hipoteza główna. Należy w związku z powyższym przyjąć, że istnieje przedmiot badania; obiektywnie lub chociażby w formie powszechnie przyjmowanego wyobrażenia obiektywnej rzeczywistości. Określenie i sprecyzowanie tego obiektu jest już jakąś prawdą, pierwszym stopniem prawdy. 13 Istnieje również problem teorii poznania czyli metody (instrumentarium) dociekania prawdy. Mimo wyodrębniania w projekcie naukowym dwu pozornie odmiennych elementów konstrukcyjnych jakimi są problem i hipoteza, w istocie cały projekt jest konstrukcją abstrakcyjną (myślową, wirtualną), chociaż niekoniecznie jeszcze właściwą teorią. 14 Być może najważniejsze w sensie metodologicznym jest to, że wszelkie badania naukowe stanowią sekwencję czynności w obrębie kategorii i obiektów abstrakcyjnych, nieprzystających do rzeczywistości. Dotyczy to nie tylko hipotezy badawczej z natury rzeczy posiadającej charakter abstrakcyjny ale również problemu, który pełnie przecież funkcję przedmiotu badań. Niejako zastępuje rzeczywistość. W naukach społecznych jest to jednak układ typowy; przedmiot badań oraz dotyczący go komunikat (problem badawczy) stanowią jedynie dalekie echo rzeczywistego procesu. Jednak również w warunkach ograniczonego dostępu do bezpośrednich informacji o rzeczywistości, badania naukowe są potrzebne. Może tylko metoda (zabiegi i instrumenty epistemologiczne) jest bardziej złożona i wymaga wielu dodatkowych czynności. Niewątpliwie bardziej złożone są metody gromadzenia i przetwarzania danych, proces formułowania i budowania piramidy hipotez. Trudniejszy jest wyboru kierunku badań 12 Jej twórcą był Karl Raimund Popper ( ). Patrz: Słownik filozofii (pod redakcją Adama Aduszkiewicza). Świat Książki, Warszawa 2004, s Skądinąd, jest to zasadniczy problem badań empirycznych. 14 Jeśli przez teorię rozumieć uporządkowany i niesprzeczny zbiór myśli i zdań. W metamatematyce teorią T nazywa się domknięty dedukcyjnie zbiór zdań, to znaczy taki, że każda konsekwencja logiczna zbioru T należy do T. (Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków 2006, s. 139).

10 Struktura projektu naukowego 271 (hipotez i problemów szczegółowych), zabiegi konkretyzacji i klasyfikacji, symulacji modelowych, wdrożeń i eksperymentów. Trudniejszy jest również dostęp do zwykłej działalności praktycznej. BIBLIOGRAFIA: 1. Adam Grobler, Metodologia nauk. Wydawnictwo Aureus & Wydawnictwo Znak, Kraków George Akerlof, Makroekonomia behawioralna a funkcjonowanie gospodarki, Gospodarka Narodowa 2003, nr Słownik filozofii (pod redakcją Adama Aduszkiewicza). Świat Książki, Warszawa 2004.

ROZDZIAŁ 8 TEORIA I PRAKTYKA JAKO ŹRÓDŁA WIEDZY I WNIOSKOWANIA W BADANIACH EKONOMICZNYCH

ROZDZIAŁ 8 TEORIA I PRAKTYKA JAKO ŹRÓDŁA WIEDZY I WNIOSKOWANIA W BADANIACH EKONOMICZNYCH Kazimierz Meredyk ROZDZIAŁ 8 TEORIA I PRAKTYKA JAKO ŹRÓDŁA WIEDZY I WNIOSKOWANIA W BADANIACH EKONOMICZNYCH Wprowadzenie Abstrakcja jest także bytem rzeczywistym. Opracowanie dotyczy problemu niesprawności

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Podstawy metodologiczne ekonomii

Podstawy metodologiczne ekonomii Jerzy Wilkin Wykład 2 Podstawy metodologiczne ekonomii Modele w ekonomii Rzeczywistość gospodarcza a jej teoretyczne odwzorowanie Model konstrukcja teoretyczna, będąca uproszczonym odwzorowaniem rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Metody badawcze. Metodologia Podstawowe rodzaje metod badawczych

Metody badawcze. Metodologia Podstawowe rodzaje metod badawczych Metody badawcze Metodologia Podstawowe rodzaje metod badawczych Metoda badawcza Metoda badawcza to sposób postępowania (poznania naukowego). planowych i celowych sposobach postępowania badawczego. Muszą

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

166 Wstęp do statystyki matematycznej

166 Wstęp do statystyki matematycznej 166 Wstęp do statystyki matematycznej Etap trzeci realizacji procesu analizy danych statystycznych w zasadzie powinien rozwiązać nasz zasadniczy problem związany z identyfikacją cechy populacji generalnej

Bardziej szczegółowo

1. Podstawa prawna oraz kryteria przyjęte do oceny rozprawy doktorskiej

1. Podstawa prawna oraz kryteria przyjęte do oceny rozprawy doktorskiej Szczecin, 20.04. 2015 Prof. Dr hab. Waldemar Gos, prof. zw. US Uniwersytet Szczeciński Instytut Rachunkowości Ocena rozprawy doktorskiej mgr. Artura Jastrzębowskiego pt. Zakres i znaczenie współcześnie

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Wstęp do logiki. Kto jasno i konsekwentnie myśli, ściśle i z ładem się wyraża,

Wstęp do logiki. Kto jasno i konsekwentnie myśli, ściśle i z ładem się wyraża, Prof. UAM, dr hab. Zbigniew Tworak Zakład Logiki i Metodologii Nauk Instytut Filozofii Wstęp do logiki Kto jasno i konsekwentnie myśli, ściśle i z ładem się wyraża, kto poprawnie wnioskuje i uzasadnia

Bardziej szczegółowo

Adam Kirpsza Zastosowanie regresji logistycznej w studiach nad Unią Europejska. Anna Stankiewicz Izabela Słomska

Adam Kirpsza Zastosowanie regresji logistycznej w studiach nad Unią Europejska. Anna Stankiewicz Izabela Słomska Adam Kirpsza Zastosowanie regresji logistycznej w studiach nad Unią Europejska Anna Stankiewicz Izabela Słomska Wstęp- statystyka w politologii Rzadkie stosowanie narzędzi statystycznych Pisma Karla Poppera

Bardziej szczegółowo

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. C:\DOKUMENTY\RECENZJE\Recenzja M. Bryxa rynek.doc Recenzja opracowania M. Bryxa pt : Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. Rynek nieruchomości jest w Polsce stosunkowo nowym, lecz wzbudzającym

Bardziej szczegółowo

METODY I TECHNIKI BADAŃ SPOŁECZNYCH

METODY I TECHNIKI BADAŃ SPOŁECZNYCH METODY I TECHNIKI BADAŃ SPOŁECZNYCH Schemat poznania naukowego TEORIE dedukcja PRZEWIDYWANIA Świat konstrukcji teoret Świat faktów empirycznych Budowanie teorii Sprawdzanie FAKTY FAKTY ETAPY PROCESU BADAWCZEGO

Bardziej szczegółowo

Statystyka matematyczna dla leśników

Statystyka matematyczna dla leśników Statystyka matematyczna dla leśników Wydział Leśny Kierunek leśnictwo Studia Stacjonarne I Stopnia Rok akademicki 03/04 Wykład 5 Testy statystyczne Ogólne zasady testowania hipotez statystycznych, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Kierowanie zespołem naukowym

Kierowanie zespołem naukowym Kierowanie zespołem naukowym Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań cellary@kti.ue.poznan.pl www.kti.ue.poznan.pl (c) W. Cellary

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA

Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Metodologia badań psychologicznych

Metodologia badań psychologicznych Metodologia badań psychologicznych Lucyna Golińska SPOŁECZNA AKADEMIA NAUK Psychologia jako nauka empiryczna Wprowadzenie pojęć Wykład 5 Cele badań naukowych 1. Opis- (funkcja deskryptywna) procedura definiowania

Bardziej szczegółowo

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Filozofia INFORMATYKA Metodologia Wykład 1. Wprowadzenie. Filozofia, metodologia, informatyka Czym jest FILOZOFIA? (objaśnienie ogólne) Filozofią nazywa się

Bardziej szczegółowo

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy Marta Grodner Społeczny kontekst nauki Socjologia wiedzy SOCJOLOGIA WIEDZY Zajmuje się związkami wiedzy z bazą społeczną. Wiązana często z marksizmem : społeczne źródła wiedzy uważa się za powiązane ze

Bardziej szczegółowo

LOGIKA Wprowadzenie. Robert Trypuz. Katedra Logiki KUL GG października 2013

LOGIKA Wprowadzenie. Robert Trypuz. Katedra Logiki KUL GG października 2013 LOGIKA Wprowadzenie Robert Trypuz Katedra Logiki KUL GG 43 e-mail: trypuz@kul.pl 2 października 2013 Robert Trypuz (Katedra Logiki) Wprowadzenie 2 października 2013 1 / 14 Plan wykładu 1 Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 WIEDZA Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie ponadlicealnym) Zaawansowana wiedza z fizyki, chemii; wyspecjalizowana

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jadwiga Daszykowska Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Jadwiga Daszykowska Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA EKONOMICZNA

STATYSTYKA EKONOMICZNA STATYSTYKA EKONOMICZNA Analiza statystyczna w ocenie działalności przedsiębiorstwa Opracowano na podstawie : E. Nowak, Metody statystyczne w analizie działalności przedsiębiorstwa, PWN, Warszawa 2001 Dr

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 Spis treści Wstęp... 7 Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 1.1. Podejście komplementarne do interpretacji efektywności i skuteczności... 14 1.2. Efektywność jako

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO (według Mieczysława Gogacza) Plan i cel prezentacji PLAN 1. Odróżnianie pytań badawczych od odpowiedzi 2. Analiza pytań badawczych 3. Analiza odpowiedzi 4. Precyzowanie

Bardziej szczegółowo

Definicja testu psychologicznego

Definicja testu psychologicznego Definicja testu psychologicznego Badanie testowe to taka sytuacja, w której osoba badana uczestniczy dobrowolnie, świadoma celu jakim jest jej ocena. Jest to sytuacja tworzona specjalnie dla celów diagnostycznych,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Zajęcia wprowadzające 04.10.2016 Plan Organizacja zajęć Warunki zaliczenia Co to jest historia ekonomii i po co nam ona? Organizacja zajęć robertmrozecon.wordpress.com

Bardziej szczegółowo

SIGMA KWADRAT. Weryfikacja hipotez statystycznych. Statystyka i demografia CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY

SIGMA KWADRAT. Weryfikacja hipotez statystycznych. Statystyka i demografia CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY SIGMA KWADRAT CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY Weryfikacja hipotez statystycznych Statystyka i demografia PROJEKT DOFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO URZĄD STATYSTYCZNY

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

ODWZOROWANIE RZECZYWISTOŚCI

ODWZOROWANIE RZECZYWISTOŚCI ODWZOROWANIE RZECZYWISTOŚCI RZECZYWISTOŚĆ RZECZYWISTOŚĆ OBIEKTYWNA Ocena subiektywna OPIS RZECZYWISTOŚCI Odwzorowanie rzeczywistości zależy w dużej mierze od możliwości i nastawienia człowieka do otoczenia

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. konwersatoria 30 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. konwersatoria 30 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Administracja Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Kazimierz Pawłowski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Metodologia badań psychologicznych. Psychologia jako nauka empiryczna (1)

Metodologia badań psychologicznych. Psychologia jako nauka empiryczna (1) Metodologia badań psychologicznych Lucyna Golińska SPOŁECZNA AKADEMIA NAUK Psychologia jako nauka empiryczna (1) Literatura J. Brzeziński (2011) Metodologia badań psychologicznych. PWN J. Shaughnessy ;

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH

REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH REPREZENTACJA LICZBY, BŁĘDY, ALGORYTMY W OBLICZENIACH Transport, studia I stopnia rok akademicki 2012/2013 Instytut L-5, Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnika Krakowska Adam Wosatko Ewa Pabisek Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Zbiory, relacje i funkcje

Zbiory, relacje i funkcje Zbiory, relacje i funkcje Zbiory będziemy zazwyczaj oznaczać dużymi literami A, B, C, X, Y, Z, natomiast elementy zbiorów zazwyczaj małymi. Podstawą zależność między elementem zbioru a zbiorem, czyli relację

Bardziej szczegółowo

Algorytm. Krótka historia algorytmów

Algorytm. Krótka historia algorytmów Algorytm znaczenie cybernetyczne Jest to dokładny przepis wykonania w określonym porządku skończonej liczby operacji, pozwalający na rozwiązanie zbliżonych do siebie klas problemów. znaczenie matematyczne

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 23 października 2016 Metodologia i metoda naukowa 1 Metodologia Metodologia nauka o metodach nauki

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 30 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 30 zaliczenie z oceną Wydział: Psychologia Nazwa kierunku kształcenia: Psychologia Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Ryszard Stachowski Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

WIEDZA zna na poziomie podstawowym co najmniej jeden pakiet oprogramowania, służący do obliczeń symbolicznych

WIEDZA zna na poziomie podstawowym co najmniej jeden pakiet oprogramowania, służący do obliczeń symbolicznych Przedmiot: Narzędzia i metody technologii informacyjnej Rok/Semestr: 1/1 Liczba godzin zajęć: 30 LA ECTS: 3 Forma zaliczenia: ZO Liczba stron dokumentu: 1 K_W09 zna na poziomie podstawowym co najmniej

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 1 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Wprowadzenie do statystyki Introduction to statistics Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Prof. dr hab. Jerzy Wołek Zespół dydaktyczny Prof. dr hab. Jerzy Wołek doktoranci

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant 2011-10-01 Plan wykładu 1 Immanuel Kant - uwagi biograficzne 2 3 4 5 6 7 Immanuel Kant (1724-1804) Rysunek: Immanuel Kant - niemiecki filozof, całe życie

Bardziej szczegółowo

2/17/2015 ELEMENTY SOCJOLOGII PODRĘCZNIKI STARE WYDANIE PODRĘCZNIKA. Anthony Giddens Socjologia, PWN, Warszawa, 2012

2/17/2015 ELEMENTY SOCJOLOGII PODRĘCZNIKI STARE WYDANIE PODRĘCZNIKA. Anthony Giddens Socjologia, PWN, Warszawa, 2012 ELEMENTY SOCJOLOGII dr Agnieszka Kacprzak PODRĘCZNIKI Anthony Giddens Socjologia, PWN, Warszawa, 2012 PODRĘCZNIKI UZPEŁNIAJĄCE: Piotr Sztompka Socjologia. Analiza społeczeństwa, Znak, Kraków, 2003 Krystyna

Bardziej szczegółowo

ORIENTACJE, METODY, PROCEDURY i TECHNIKI BADAWCZE

ORIENTACJE, METODY, PROCEDURY i TECHNIKI BADAWCZE ORIENTACJE, METODY, PROCEDURY i TECHNIKI BADAWCZE. ORIENTACJA ORIENTACJA = zespół załoŝeń określający sposób ujmowania świata (ontologia) i sposoby jego poznawania (epistemologia) ORIENTACJA TEORETYCZNA:

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Psychologia decyzji. Struktura wykładu DR BEATA BAJCAR ZAKŁAD PSYCHOLOGII I ERGONOMII. wykład 15 godzin

Psychologia decyzji. Struktura wykładu DR BEATA BAJCAR ZAKŁAD PSYCHOLOGII I ERGONOMII. wykład 15 godzin Psychologia decyzji wykład 15 godzin DR BEATA BAJCAR ZAKŁAD PSYCHOLOGII I ERGONOMII Struktura wykładu Behawioralna teoria decyzji. Normatywne i deskryptywne modele podejmowania decyzji Cykl myślenia decyzyjnego

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Teoretyczne podstawy wychowania

Teoretyczne podstawy wychowania Teoretyczne podstawy wychowania 1. Wychowanie człowieka na tle różnych epok 2. Przedmiotowy wymiar wychowania 3. Podstawowe kategorie procesu wychowania 4. Proces wychowania i jego istota 5. Determinanty

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych 2011-10-01 Plan wykładu 1 Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych 2 Podział dyscyplin filozoficznych Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych:

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład V - Filozofia Eleatów.

Filozofia, ISE, Wykład V - Filozofia Eleatów. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia Parmenidesa z Elei Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej filozofii 2 3 Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej filozofii

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

METODOLOGIA BADAŃ przypomnienie kluczowych zagadnień dot. metodologii konstrukcja planu pracy do ustalonych

METODOLOGIA BADAŃ przypomnienie kluczowych zagadnień dot. metodologii konstrukcja planu pracy do ustalonych METODOLOGIA BADAŃ przypomnienie kluczowych zagadnień dot. metodologii konstrukcja planu pracy do ustalonych tematów zadanie: opracowanie własnego projektu badawczego przygotowanie konspektu pracy (max

Bardziej szczegółowo

UE we Wrocławiu, WEZiT w Jeleniej Górze Katedra Ekonometrii i Informatyki

UE we Wrocławiu, WEZiT w Jeleniej Górze Katedra Ekonometrii i Informatyki UE we Wrocławiu, WEZiT w Jeleniej Górze Katedra Ekonometrii i Informatyki http://keii.ue.wroc.pl Prognozowanie procesów gospodarczych prowadzący: dr inż. Tomasz Bartłomowicz tomasz.bartlomowicz@ue.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język:

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Seminarium doktorskie Marketing i jego rola we współczesnym biznesie Tryb studiów: niestacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów:

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. D. Wade Hands. Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology

Wprowadzenie. D. Wade Hands. Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology D. Wade Hands Dominik Komar Wprowadzenie Sukces intensyfikacja badań na polu metodologicznym

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2011-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Różnice w metodzie uprawiania nauki Krytyka platońskiej teorii idei Podział

Bardziej szczegółowo

Funkcje wymierne. Jerzy Rutkowski. Działania dodawania i mnożenia funkcji wymiernych określa się wzorami: g h + k l g h k.

Funkcje wymierne. Jerzy Rutkowski. Działania dodawania i mnożenia funkcji wymiernych określa się wzorami: g h + k l g h k. Funkcje wymierne Jerzy Rutkowski Teoria Przypomnijmy, że przez R[x] oznaczamy zbiór wszystkich wielomianów zmiennej x i o współczynnikach rzeczywistych Definicja Funkcją wymierną jednej zmiennej nazywamy

Bardziej szczegółowo

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Spis treści 5 Spis treści Wstęp (Adam Stabryła)... 11 Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Rozdział 1. Interpretacja i zakres metodologii projektowania (Janusz

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Opis efektów kształcenia dla kierunku bezpieczeństwo narodowe I stopnia przyjętych uchwałą Rady Wydziału Nauk Politycznych w dniu 27 lutego 2012 r., zmodyfikowanych 24 września 2012 r. Efekty kształcenia

Bardziej szczegółowo

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy)

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy) mgr Jarosław Hermaszewski Inwestycje samorządu terytorialnego i ich wpływ na funkcjonowanie i rozwój gminy Polkowice w latach dziewięćdziesiątych (koncepcja pracy-tezy) Prawne podstawy funkcjonowania organów

Bardziej szczegółowo

2/18/2016 ELEMENTY SOCJOLOGII CO TO JEST SOCJOLOGIA? GORĄCA SOCJOLOGIA A SOCJOLOGIA NAUKOWA

2/18/2016 ELEMENTY SOCJOLOGII CO TO JEST SOCJOLOGIA? GORĄCA SOCJOLOGIA A SOCJOLOGIA NAUKOWA ELEMENTY SOCJOLOGII dr Agnieszka Kacprzak CO TO JEST SOCJOLOGIA? socjologia (societas i logos nauka o społeczeństwie) Społeczeństwo jest to pewna liczba ludzi, którzy w określonych czasach i pod pewnymi

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BADANIA MARKETINGOWE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2014/2015

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Efekty kształcenia dla kierunku MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE - studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Forma Studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Podział nauk Arystoteles podzielił wszystkie dyscypliny wiedzy na trzy grupy:

Bardziej szczegółowo

ISBN (wersja drukowana) ISBN (ebook)

ISBN (wersja drukowana) ISBN (ebook) Sylwia Roszkowska Katedra Makroekonomii, Instytut Ekonomii Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r., nr 41/43 RECENZENT Marek Bednarski PROJEKT OKŁADKI Barbara

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Pradeep Kumar pt. The Determinants of Foreign

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Pradeep Kumar pt. The Determinants of Foreign Prof. dr hab. Sławomir I. Bukowski, prof. zw. Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny Im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Wydział Ekonomiczny Katedra Biznesu i Finansów Międzynarodowych Recenzja rozprawy

Bardziej szczegółowo

Matryca weryfikacji efektów kształcenia - studia III stopnia

Matryca weryfikacji efektów kształcenia - studia III stopnia Ocena publicznej obrony pracy doktorskiej Ocena rozprawy doktorskiej Ocena opublikowanych prac naukowych Ocena uzyskanych projektów badawczych Ocena przygotowania referatu na konferencję Ocena wystąpienia

Bardziej szczegółowo

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań Systemy przekonań Dlaczego mądrzy ludzie podejmują głupie decyzje? Odpowiedzialne są nasze przekonania. Przekonania, które składają się

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Instytucjonalne uwarunkowania narodowego systemu innowacji w Niemczech i w Polsce wnioski dla Polski Frankfurt am Main 2012 1 Instytucjonalne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą 1 2 Politechnika Częstochowska Piotr Tomski Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą Monografia Częstochowa 2016 3 Recenzenci: Prof. dr hab. inż. Stanisław Nowosielski Prof.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Metafora jaskini 2 Świat materialny - świat pozoru Świat idei - świat prawdziwy Relacja między światem idei i światem

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 15 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 15 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Kazimierz Pawłowski Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 2: Przedmiot logiki

Logika dla socjologów Część 2: Przedmiot logiki Logika dla socjologów Część 2: Przedmiot logiki Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Działy logiki 2 Własności semantyczne i syntaktyczne 3 Błędy logiczne

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w koncepcji rozwoju regionalnego. prof. WSB, dr hab. Krzysztof Safin

Jakość życia w koncepcji rozwoju regionalnego. prof. WSB, dr hab. Krzysztof Safin Jakość życia w koncepcji rozwoju regionalnego prof. WSB, dr hab. Krzysztof Safin Jakość życia w koncepcji rozwoju Wytyczne polityki gospodarczej wymagają definiowania jej głównych celów (i środków realizacji).

Bardziej szczegółowo

JAKIEGO RODZAJU NAUKĄ JEST

JAKIEGO RODZAJU NAUKĄ JEST JAKIEGO RODZAJU NAUKĄ JEST INFORMATYKA? Computer Science czy Informatyka? Computer Science czy Informatyka? RACZEJ COMPUTER SCIENCE bo: dziedzina ta zaistniała na dobre wraz z wynalezieniem komputerów

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

TERMINOLOGIA. Język dyscypliny zbiór terminów wraz z objaśnieniami

TERMINOLOGIA. Język dyscypliny zbiór terminów wraz z objaśnieniami Dyscyplina gałąź nauki lub wiedzy TERMINOLOGIA Język dyscypliny zbiór terminów wraz z objaśnieniami Termin wyraz lub połączenie wyrazowe o specjalnym, konwencjonalnie ustalonym znaczeniu naukowym lub technicznym

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY WNIOSKOWANIA STATYSTYCZNEGO czȩść II

PODSTAWY WNIOSKOWANIA STATYSTYCZNEGO czȩść II PODSTAWY WNIOSKOWANIA STATYSTYCZNEGO czȩść II Szkic wykładu 1 Wprowadzenie 2 3 4 5 Weryfikacja hipotez statystycznych Obok estymacji drugim działem wnioskowania statystycznego jest weryfikacja hipotez

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

O argumentach sceptyckich w filozofii

O argumentach sceptyckich w filozofii O argumentach sceptyckich w filozofii - Czy cokolwiek można wiedzieć na pewno? - Czy cokolwiek można stwierdzić na pewno? Co myśli i czyni prawdziwy SCEPTYK? poddaje w wątpliwość wszelkie metody zdobywania

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego

KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego wojtow@uw.edu.pl 1 2 1. SFORMUŁOWANIE PROBLEMU Czy są empiryczne aspekty dowodów matematycznych? Jeśli tak to jakie stanowisko filozoficzne

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY PRZECIW ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY ATEISTYCZNE 1 1. Argument z istnienia zła. (Argument ten jest jedynym, który ateiści przedstawiają jako

Bardziej szczegółowo

Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka

Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka Paweł Witecki Koncepcja wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka jest ściśle związana z toczącymi się w dwudziestoleciu międzywojennym debatami na temat

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo