RÓŻNE SPOJRZENIA, WSPÓLNA WIZJA Obraz sytuacji ekonomicznej kobiet z krajów rozwijających się regionu Europy Centralnej, Bałkan oraz Azji Centralnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RÓŻNE SPOJRZENIA, WSPÓLNA WIZJA Obraz sytuacji ekonomicznej kobiet z krajów rozwijających się regionu Europy Centralnej, Bałkan oraz Azji Centralnej"

Transkrypt

1 RÓŻNE SPOJRZENIA, WSPÓLNA WIZJA Obraz sytuacji ekonomicznej kobiet z krajów rozwijających się regionu Europy Centralnej, Bałkan oraz Azji Centralnej Anita Seibert, Ewa Pintera Koalicja KARAT

2 PODZIĘKOWANIA: Partnerzy projektu pragną podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania niniejszej publikacji: Hope and Help (Armenia), Azerbaijan Gender Association Symmetry (Azerbejdżan); Women s Independent Democratic Movement (Białoruś); Association Vesta (Bośnia i Hercegowina); Center for Women and Development (Gruzja); Koba Bochorishvili z Centre for Protection of Constitutional Rights (Gruzja); Women s Political Resource Center (Gruzja); International Public Fund Pangea (Kirgistan); Munara Beknazarova z Women s Support Center (Kirgistan); Permaculture and Peacebuilding Centre Shtip (Macedonia), Union of Women s organizations of the Republic of Macedonia, Gender Center (Mołdawia); Mirjana Dokmanovic (Serbia), Femina Creativa Association for the Economic Empowerment of Women (Serbia), Majda Sikosek z Felicitas (Serbia); Nela Kozak (Ukraina), Kinga Lohmann, Aleksandra Solik; jak również Krystianowi Seibertowi za korektę anglojęzycznej wersji publikacji. Niniejszy dokument został stworzony ze wsparciem finansowym Unii Europejskiej. Za jego zawartość odpowiedzialność w całości ponosi Koalicja KARAT i w żadnym wypadku nie może być on traktowany jako odzwierciedlenie stanowiska Unii Europejskiej. Redakcja Marta Gontarska Koalicja KARAT; ISBN Layout, DTP HR&HARE DESIGN, Helena Csató-Zakrzewska Warszawa, 2009

3 Spis treści Wstęp... 5 Albania... 9 Armenia Azerbejdżan Białoruś Bośnia i Hercegowina Czarnogóra Gruzja Kazachstan Kirgistan Macedonia Mołdawia Serbia Ukraina Uzbekistan... 54

4

5 WSTĘP Mamy przyjemność przedstawić Państwu publikację, której podstawę stanowią zdjęcia zrobione przez kobiety z Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Macedonii, Mołdawii, Kazachstanu, Kirgistanu, Serbii, Ukrainy oraz Uzbekistanu ukazujące kobiety z tych państw w kontekście ich sytuacji ekonomicznej. Fotografie są częścią wystawy zatytułowanej Różne spojrzenia, wspólna wizja prezentowanej w Polsce, na Słowacji, w Niemczech oraz w Belgii w 2009 oraz 2010 roku 1. Zdjęcie zostały wybrane podczas konkursu fotograficznego ogłoszonego w pierwszej połowie 2008 roku. Konkurs był przeznaczony dla fotografek z Albanii, Armenii Azerbejdżanu, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Gruzji, Macedonii, Mołdawii, Kazachstanu, Kirgistanu, Serbii, Ukrainy oraz Uzbekistanu. Artystki były poproszone o przedstawienie własnej opinii na temat sytuacji ekonomicznej kobiet w ich krajach podważając, jeśli to możliwe, istniejące stereotypy związane z ekonomiczną pozycją kobiet, a jednocześnie ukazując realia ich życia. Publikacja, obok zdjęć, zawiera również podstawowe informacje dotyczące społecznej i gospodarczej sytuacji 13 wymienionych państw, w tym trzech państw, z których nie otrzymaliśmy żadnych zdjęć (Albanii, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry). Przedstawione informacje skupiają się na ekonomicznej sytuacji kobiet. Mają one również pomóc czytelnikowi w zrozumieniu skomplikowanych realiów, w których żyją kobiety sportretowane na zdjęciach. Zdecydowaliśmy się umieścić informacje dotyczące kobiet w kontekście ekonomiczno-społecznym, ponieważ wiedza na ten temat w krajach Unii Europejskiej jest bardzo niewielka. Wynika to z niedostępności wiarygodnych i aktualnych danych dotyczących problematyki kobiecej tematu, z którym nie bez problemów, zmierzyły się autorki publikacji. Zatem pomoc udzielona przez liczne organizacje pozarządowe oraz osoby indywidualne z wyżej wymienionych państw odegrała szczególnie istotną rolę w przygotowaniu publikacji. 1 Wystawa oraz publikacja są częścią szerokiego, regionalnego projektu edukacji rozwojowej, współfinansowanego przez Komisję Europejską Through Their Eyes, Through Ours: Raising the public s awareness about development problems faced by women from developing countries in the EU Eastern Neighbourhood, Balkans and Central Asia wdrażanego przez Koalicję KARAT we współpracy z GenderMediaCaucasus Journalists Association (Gruzja), Permaculture and Peacebuilding Center Ppc Shtip (Macedonia), Slovak Centre for Communication and Development (Słowacja), Women in Development Europe - WIDE (Belgia), WOMNET (Niemcy). 5

6 Przez dziesiątki lat, kraje opisane w publikacji, wraz z wieloma państwami, które przystąpiły do Unii Europejskiej w 2004 oraz 2007 roku, jako nowe państwa członkowskie, tworzyły tzw. blok wschodni. Jednak upadek ustroju komunistycznego nie oznacza utraty wspólnej historii i dziedzictwa społeczno-kulturowego. Dlatego też zainteresowanie nowymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej, państwami sąsiedzkimi, jak również krajami bałkańskimi oraz kaukaskimi jest naturalne. Paradoksalnie wiedza na temat naszych wschodnich sąsiadów jest ograniczona, a dane, dotyczące ekonomicznej sytuacji kobiet, w tych państwach, praktycznie nie istnieją. Celem niniejszej publikacji jest wypełnienie tej luki, jak również dostarczenie dogłębnych danych na temat sytuacji kobiet w wyżej wymienionych krajach, a także przedstawienie czytelnikowi obrazów, które pokazują ludzką twarz wyzwań gospodarczych, przed jakimi stoją kobiety na tym regionie. Jednym z istotnych elementów, o którym należy pamiętać, analizując sytuację państw przedstawionych w publikacji jest fakt, że, oprócz Bośni i Hercegowiny, znajdują się one krajami średnio rozwiniętymi 2. Mimo to kraje te są bardzo często pomijane w narodowych lub unijnych politykach oraz programach rozwojowych, jak również w programach wdrażanych przez organizacje pozarządowe oraz finansowane przez innych sponsorów. Dzieje się tak dlatego, że w dyskursie rozwojowym, jako prawdziwie rozwijające się państwa, traktowane są te z globalnego Południa, takie jak Afryka i Ameryka Południowa, jak również niektóre z regionu Azji. Wystarczy jednak spojrzeć na przedstawione zdjęcia, jak również dane opisujące procent ludności żyjącej poniżej progu ubóstwa, dane PKB oraz wskaźniki dotyczące zagadnień płci, aby zobaczyć jak wiele dzieli poziom życia w tych państwach od standardów życia państw rozwiniętych. W związku z tym, jedną z najistotniejszych informacji, jaką niesie ze sobą niniejsza publikacja, jest ta, że Wschód to również Południe! Państwa wymienione w publikacji podlegają różnym politykom Unii Europejskiej. Na przykład: Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia i Ukraina określane są jako państwa sąsiedzkie. Do Kazachstanu, Kirgistanu oraz państw Azji Centralnej skierowana jest polityka rozwojowa Unii. Z kolei Albania Bośnia i Hercegowina oraz Serbia podlegają instrumentom polityki przedakcesyjnej. Potrzeby kobiet w wymienionych tu państwach są podobne do potrzeb kobiet w innych krajach rozwijających się świata i dlatego powinny być one traktowane w podobny sposób. Sposoby postępowania z wyzwaniami, którym kobiety żyjące w krajach rozwijających się stawiają czoła, są bardzo skomplikowane i problematyczne. Po pierw /2008 Human Development Report, ranking HDI 6

7 sze, programy adresowane do państw rozwijających się często nie przywiązują wystarczającej wagi do specyficznych potrzeb kobiet. Po drugie, podczas gdy istotne jest, aby znać specyficzne potrzeby kobiet w krajach rozwijających się, istnieje ryzyko utrwalenia się założenia, że kobiety znajdują się w tak trudnej sytuacji, z powodu tradycyjnych (patriarchalnych) norm społecznych, braku umiejętności zawodowych i środków, a przede wszystkim braku chęci i wiary, że ich sytuacja może się poprawić. Mamy nadzieję, że publikacja pokaże, iż kobiety z Albanii, Armenii Azerbejdżanu, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry Gruzji, Kazachstanu, Kirgistanu, Macedonii, Mołdawii, Serbii, Ukrainy i Uzbekistanu, mimo że borykają się z trudnymi wyzwaniami, spowodowanymi przez warunki gospodarcze, polityczne i społeczne, posiadają umiejętności zawodowe, siłę i determinację, aby wykorzystać możliwości, które są im proponowane. Obywatele Unii Europejskiej, a szczególnie obywatele nowych państw członkowskich, dla których podejmowanie wyzwań dotyczących zmian rzeczywistości społecznej i gospodarczej jest całkiem niedawnym doświadczeniem, powinni wpływać na decydentów Unii Europejskiej, jak również przywódców swoich państw, aby zapewnić kobietom z Albanii, Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Gruzji, Macedonii, Mołdawii, Kazachstanu, Kirgistanu, Serbii, Ukrainy i Uzbekistanu, wsparcie, którego one potrzebują, aby mogły lepiej żyć. PARTNERZY PROJEKTU Women in Development Europe (WIDE) z Belgii Gender Media Caucasus Association z Georgii Womnet z Niemiec Permaculture and Peacebuilding Centre Ppc Shtip z Macedonii KARAT Coalition z Polski Center for Communication and Development zw Słowacji 7

8

9 ALBANIA OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Albanii STOLICA: Tirana JĘZYK URZĘDOWY: albański POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 3,2 miliony 3, w tym kobiet: 50,1% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 73 lata; kobiety 80 lat ROZRODCZOŚĆ: 2,04 urodzin/kobietę (2006) OGÓLNE INFORMACJE Albania odzyskała niepodległość w 1990 roku. Transformacja ustrojowa oraz gospodarcza przebiegały wyjątkowo powoli napotykając dodatkowe problemy, takie jak konflikt w sąsiadującej Serbii i Kosowie w 1999 roku. Albania jest wciąż jednym z najbiedniejszych państw Europy. Według Wskaźnika Światowego Rozwoju Społecznego (Human Development Index) znajduje się na 68 miejscu, co umieszcza Albanię w grupie krajów średnio rozwiniętych. Proces restrukturyzacji, modernizacji różnych sektorów ekonomicznych przebiega bardzo wolno. W konsekwencji rolnictwo, które w Albanii jest bardzo ważnym źródłem dochodów państwa, opiera się na tradycyjnych metodach i wykorzystuje przestarzały sprzęt. Ponadto niewystarczająco rozwinięta infrastruktura oraz korupcja zniechęcają zagranicznych inwestorów. KOBIETY A EKONOMIA 4 Konstytucja Albanii zabrania dyskryminacji z powodu płci. Jednakże praktyka pokazuje, że kobiety wciąż są dyskryminowane w wielu dziedzinach życia. Po transformacji politycznej powrócono do tradycyjnego kodeksu prawnego Kanun, który wzmacnia podział ról i status płci w społeczeństwie. Podstawowe ekonomiczne wskaźniki pokazują jak bardzo niekorzystny jest status społeczny kobiet. Większość z nich jest 3 Wszystkie dane statystyczne użyte w publikacji (z wyjątkiem tych do których odwołania znajdują sie w osobnych przypisach) pochodzą z danych ONZ-owskich, takich jak: Human Development Index, State of World Population Report Dane z The International Fund for Agricultural Development (IFAD): gender/cen 9

10 zatrudniona w rolnictwie, uzyskując minimalne dochody (ubóstwo jest szczególnie widoczne w wiejskich obszarach kraju). Kobiety pracujące w gospodarstwach rolnych muszą także zajmować się domem i opiekować dziećmi. Ich praca jest niedoceniana. Konieczność wykonywania dorywczych prac podyktowanych możliwością otrzymania za nie dodatkowych pieniędzy ogranicza ich udział w życiu społecznym. Kobiety zajmują jedynie około 26,8% wyższych stanowisk menedżerskich, a przeciętne wynagrodzenie kobiety na tym stanowisku jest o 20% niższe niż mężczyzny. Po zmianie sytemu ekonomicznego więcej kobiet w porównaniu do mężczyzn straciło pracę, a stanowiska państwowej sfery budżetowej zostały objęte przez mężczyzn. W skutek czego ekonomiczna zależność kobiet od mężczyzn wzrosła. Paradoksalnie z powodu biedy z kraju wyemigrowało masę ludzi, głównie mężczyzn, co zwiększyło liczbę rodzin (gospodarstw) prowadzonych przez jedną dorosłą osobę (zazwyczaj kobietę).. STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW 5 została ratyfikowana w 1994 roku, a Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) w 2003 roku. Nowa konstytucja Albanii z 1998 roku gwarantuje równość płci wobec prawa zgodnie z artykułem: Nikt nie może być niesprawiedliwie dyskryminowany z powodu płci, rasy, religii etniczności, języka, wyznań politycznych, religijnych, filozoficznych, warunków ekonomicznych, z powodu wykształcenia, statusu społecznego, bądź pochodzenia. Albańska Rada Ministrów zatwierdziła Strategię Dążenia do Równego Statusu Kobiet i Mężczyźni oraz Zwalczania Przemocy Domowej w grudniu Strategia zawiera 8 priorytetów oraz Plan Działania na lata WSKAŹNIKI EKONOMICZNE PKB (WZROST GOSPODARCZY): 2,678 US$ (2005) PKB / OSOBĘ: 6% (2007) BEZROBOCIE KOBIET: 18,3% (2004) LICZBA LUDNOŚCI ŻYJĄCA PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 25,4% (2004) GENDER INDEX 6 : 60 (2007/2008) 5 Konwencja ds. Eliminacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet (The Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW)) jest miedzynarodową konwencją uchwalona przez Ogólne Zgromadzenie Narodów Zjednoczonych w 1979 roku. Określana jest często jako karta praw kobiet, ponieważ wyznacza międzynarodowe standardy ochrony praw kobiet. Weszła w życie 3 września 1981 roku. 6 Gender Index wskaźnik równouprawnienia kobiet i mężczyzn ustalony przez ONZ. Jego zadaniem jest pokazanie stopnia równouprawnienia mężczyzn i kobiet w różnych sferach życia: długie i zdrowie życie, wykształcenie i średni standard życia. W latach 2007/ krajów zostało zbadanych pod kątem Gender Index. 10

11 KOBIETY, KTÓRE STAJĄ SIĘ MĘŻCZYZNAMI W niektórych częściach Albanii rodziny przestrzegają tradycyjnego kodeksu etycznego zwanego Kanun, który pozwala kobietom przejąć rolę mężczyzn. Według Kanun majątek rodzinny jest dziedziczony przez mężczyzn, małżeństwa aranżowane we wczesnym dzieciństwie, a kiedy kobieta wychodzi za mąż, staje się częścią własności rodziny męża. Dla wyznawców Kanun, ubiór jest ważnym wyznacznikiem płci. Mężczyzna nosi spodnie, zegarek na ręce i kaszkiet, a kobieta spódnicę, fartuch, szal i czasami woalkę. Dlatego też, jeśli kobieta nosi ubiór męski automatycznie przejmuje rolę mężczyzny. Kobieta, która złoży przysięgę przejęcia roli mężczyzny w kodeksie Kanun nazywana jest zaprzysięgłą dziewicą. Po zaprzysiężeniu ubiera się, zachowuje i pracuje jak mężczyzna a jej rodzina, wspólnota traktuje ją w ten sposób. Taka kobieta nie może już wyjść za mąż, musi pozostać panną. Według Kanun może stać się mężczyzną, jeżeli nie zdecyduje się wziąć ślubu z mężczyzną jej przeznaczonym. Wtedy nie może pobrać się z nikim innym i musi pozostać zaprzysięgłą dziewicą. Kobieta może też stać się zaprzysięgłą dziewicą, jeśli nie ma braci, którzy mogliby przejąć obowiązki po ojcu. Tylko mężczyźni mogą być głowami rodzin i dziedziczyć majątek rodzinny. Jednakże w przypadku, jeśli nie posiadają synów majątek rodzinny przechodzi na mężów córek bądź innych krewnych. Aby uniknąć takich sytuacji rodzina może uczynić jedną z córek zaprzysięgłą dziewicą. 11

12 ARMENIA 7 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Armenii STOLICA: Erywań JĘZYK URZĘDOWY: armeński, rosyjski POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 3 miliony (2007), w tym kobiet: 51% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 68,3 lat; kobiety 75 lat (2006) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,37 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE Republika Armenii została proklamowana jako niepodległe państwo pod koniec I Wojny Światowej. Istniała tylko do 1920 roku, kiedy to została wcielona do Związku Radzieckiego. Po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 roku odzyskała niepodległość. Reformy gospodarcze rozpoczęte w połowie lat 90-tych doprowadziły do pewnej stabilizacji, wzrostu gospodarczego. Problemy ekonomiczne pojawiły się, kiedy Turcja i Azerbejdżan nałożyły na kraj embargo handlowe. Pomimo dużego wzrostu gospodarczego 13,8% (2007 rok) bezrobocie w Armenii wciąż jest bardzo wysokie. To z kolei prowadzi do fali migracji. Według Międzynarodowej Organizacji do Spraw Migracji od 1991 roku z Armenii wyemigrowało od do 1 miliona ludzi. KOBIETY A EKONOMIA Społeczne i ekonomiczne problemy kraju wynikające z transformacji ustrojowej i gospodarczej kraju w szczególności dotknęły kobiety. 70% ludzi żyjących poniżej minimum socjalnego to kobiety, a 57% dzieci nie otrzymujących żadnego wykształcenia nawet podstawowego stanowią dziewczynki. Każdego roku 4 miliony kobiet i dziewcząt staje się ofiarami prostytucji, niewolnictwa i przymusowych ślubów 8. Według UNDP z kraju migrują głównie mężczyźni pozostawiając kobiety bez żadnego zabezpieczenia finansowego, wsparcia, w wyniku czego cała odpowiedzialność za wychowanie dzieci i utrzymanie domu spoczywa na kobietach. Sytuacja 7 Rozdział napisany przy współpracy z Yenok Shatvoryan z organizacji partnerskiej Koalicji KARAT- Hope and Help z Armenii. 8 United Nations Development Programme, Achieving MDGs in Armenia, am/?page=mdg3 12

13 jest szczególnie trudna na obszarach wiejskich, gdzie wsparcie społeczne jest ograniczone, a presja społeczna dotycząca stereotypowego podziału ról kobiet i mężczyzn w kontekście ekonomii bardzo silna 9. Analizując sytuacje kobiet w Armenii należy przyjrzeć się również pozytywnym zmianom. Mimo iż zajmują niewiele stanowisk rządowych, opanowują sektor pozarządowy. Według Środkowo Europejskich Euroazjatyckich Inicjatyw Prawnych aktywne, lecz dopiero rozwijające się społeczeństwo obywatelskie jest w dużej mierze kierowane przez kobiety. Ich praca jest szansą na poprawę ekonomicznego statusu kobiet w armeńskim społeczeństwie. STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW została ratyfikowana w 1993 roku beż żadnych zastrzeżeń, a Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) w 2006 r. Kodeks karny nie zawiera odrębnych przepisów dotyczących przemocy domowej, prawo zabrania stosowania jakiejkolwiek przemocy prowadzącej do uszkodzenia zdrowia i pobicia. Nie ma żadnych oficjalnych informacji dotyczących utworzenia schronień dla ofiar przemocy domowej w Armenii. Rzecznik Prawa Człowieka raportując stan przypadków przemocy domowej zaznacza, że rząd nie wspiera organizacji pozarządowych zajmujących się ofiarami tego typu przemocy. Konstytucja Armenii zastrzega równe prawa kobiet i mężczyzn przyznając wszystkim obywatelom prawo wyborcze, przestrzeganie praw człowieka, te same prawa obywatelskie dla obu płci, ochronę prawną i te same prawa w związku małżeńskim. Od 2004 do 2010 roku w Armenii jest wdrażany Narodowy Plan Działania na rzecz poprawy statusu kobiet i wzmocnienia ich roli w społeczeństwie. Koncentruje się on na poprawie statusu kobiet w społecznej, kulturalnej i ekonomicznej sferze życia, jak również zwalczania przemocy wobec kobiet i handlu kobietami 10. WSKAŹNIKI EKONOMICZNE 11 PKB (WZROST GOSPODARCZY): 10% (2007) PKB /OSOBĘ: 1,625 US$ (2005) BEZROBOCIE KOBIET: 35% (2007) 12 LICZBA LUDNOŚCI ŻYJĄCA PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 50,9% (2004) GENDER INDEX: 83 (2007/2008) 9 Projekt Stop Violence Against Women, Kraj Armenia, 10 Ibidem 11 Dane statystyczne ONZ 12 Stopa bezrobocia oparta na badaniach ILO (Międzynarodowa Organizacja Pracy). Według tej metody do osób bezrobotnych zalicza się osoby powyżej 16 roku życia, które podczas określonego okresu były: a) bez pracy albo płatnego zatrudnienia b) poszukiwały pracy wszystkimi możliwymi środkami przez 4 ostatnie tygodnie przed okresem obserwacji c) były gotowe do podjęcia pracy w ciągu 2 tygodni. Osoby bez pracy, które nie szukały jej przez określony czas, ale były gotowe do jej podjęcia określane są jako niezatrudnione. Oficjalna stopa bezrobocia dla kobiet na rok 2007 była niższa i wynosi 10,1%. 13

14 HANDEL KOBIETAMI Z powodu biedy, niekorzystnej pozycji kobiet w społeczeństwie, wiele Armenek staje się ofiarami handlu żywym towarem. Najczęściej są sprzedawane do Turcji i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Brakuje dokładnych danych na temat liczby kobiet przymusowo wywiezionych z Armenii. 14 stycznia 2004 rząd zatwierdził Plan Działania Prewencji Handlu Żywym Towarem z Armenii na lata HISTORIA OFIARY HANDLU ŻYWYM TOWAREM 13 Miała 19 lat i żyła ze swoją matką oraz bratem w jednej z armeńskich wsi. Ojciec opuścił rodzinę, ożenił się ponownie, i osiedlił w Rosji. Depresja matki i jej bezsilność miały negatywny wpływ na jej dzieci. Od dzieciństwa dziewczyna doświadczała fizycznej przemocy ze strony matki. W wieku 16 lat, po rozpoczęciu szkoły średniej poznała młodego człowieka w kafejce internetowej. Po tygodniu regularnych spotkań mężczyzna zaoferował jej dobrze płatną pracę za granicą. Kiedy się zgodziła, odwiedził jej matkę przedstawiając się jako narzeczony dziewczyny i otrzymał zgodę matki na jej poślubienie. Mężczyzna poznał dziewczynę z kobietą, która zabrała jej paszport i wywiozła do Moskwy. Po tygodniu została przewieziona do Dubaju. Jeszcze w Moskwie dostała fałszywy paszport rosyjski, który został jej skonfiskowany w Dubaju przez człowieka, który odebrał ją z lotniska i wywiózł do mieszkania, gdzie przetrzymywano już cztery Ormianki. Dziewczyna została poinformowana, że musi pracować przez rok za kwotę 300 $ dziennie (z czego otrzyma tylko połowę pieniędzy na koniec pobytu w Dubaju). Cztery miesiące później została aresztowana na dyskotece i deportowana do Moskwy. W Moskwie spotkała się z członkiem grupy przemytników. 3 dni później na skutek silnego bólu podbrzusza i krwawienia trafiła do szpitala, gdzie opiekował się nią jeden z przemytników. Po wyzdrowieniu została ponownie zabrana do Dubaju do pracy, a jej paszport znowu został skonfiskowany. 13 Studium przypadku udostępnione przez organizację członkowską KARATu Hope and Help z Armenii. 14

15 Susanna Vardanyan, Tak dla miłości i pokoju, nie dla wojny i biedy, Armenia 15

16 AZERBEJDŻAN 14 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Azerbejdżanu STOLICA: Baku JĘZYK URZĘDOWY: azerski, rosyjski POWIERZCHNIA: km² LICZBA LUDNOŚCI: 8,48 mln (2006 World Bank), w tym kobiet 46% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 64 lata; kobiety 76,9 lat (2006) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,7 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE Azerbejdżan ogłosił suwerenność i wystąpił ze Związku Radzieckiego w 1991 roku. Liczba ludności żyjącej w ubóstwie zmniejsza się na skutek wzrostu gospodarczego, reform, ale kraj wciąż nie wykorzystuje należycie swoich naturalnych bogactw: ropy i gazu. Na skutek konfliktu z Armenią w Azerbejdżanie znajduje się około uchodźców wewnętrznych. Dla tak małego kraju i słabo rozwiniętej gospodarki jest to spore obciążenie. Kolejny czynnik, który spowalnia społeczno-ekonomiczny rozwój to szeroko rozpowszechniona korupcja 15. KOBIETY A EKONOMIA Mimo odpowiedniego ustawodawstwa chroniącego kobiety przed dyskryminacją w różnych dziedzinach życia, wciąż nie posiadają one równego statusu społecznego. Tradycyjne postrzeganie roli kobiety ma znaczący wpływ na rolę kobiet w ekonomii, a także spowalnia walkę o równouprawnienie w innych dziedzinach życia, na przykład przemoc wobec kobiet. Istnieją jednak klauzule prawne, które mają na celu wspieranie kobiet (na przykład 3-letni urlop wychowawczy - z czego 1,5 roku jest płatne), mogą jednak zniechęcać pracodawców od zatrudniania ich. Transformacja wolnoryn- 14 Rozdział powstał dzięki konsultacji z Kamilą Dadashevą z organizacji członkowskiej KARATu Azerbaijan Gender Association Symmetry. 15 BBC Profil Azerbejdżanu, CIA The World Factbook, Profil Azerbejdżanu, https://www.cia.gov/library/publications/the-worldfactbook/geos/aj.html 16

17 kowa zmieniła ekonomiczne struktury Azerbejdżanu. Według Azerbaijan Gender Information Centre główne czynniki prowadzące do pogorszenia sytuacji kobiet na rynku pracy to: ogólna sytuacja ekonomiczna kraju, która spowodowała zmniejszenie produkcji. Niewystarczające zaangażowanie rządu w poprawę sytuacji kobiet, brak informacji na temat możliwości dostępnych stanowisk, możliwości otwarcia własnych firm, ograniczony dostęp do kredytów, niski poziom umiejętności technicznych i menadżerskich oraz brak pewności siebie i asertywności. 16 STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW została ratyfikowana w 1995, a Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) w 2001 roku. Obydwa dokumenty ratyfikowane bez klauzul i zastrzeżeń. Artykuł 25 Konstytucji Azerbejdżanu gwarantuje całkowitą równość kobiet i mężczyzn. Artykuł 34 gwarantuje równe prawa kobiecie i mężczyźnie w życiu rodzinnym. Konstytucja Azerbejdżanu i Kodeks Karny chronią kobiety przed przemocą domową. Kodeks Karny (2000 rok) zawiera klauzule dotyczące fizycznej i psychicznej przemocy stosowanej regularnie. (Artykuł 133) 17. W 2006 roku parlament uchwalił ustawę O równości płci, jak również Państwowy Program Redukcji Ubóstwa na lata który koncentruje się między innymi na roli kobiet w ekonomii i wspieraniu przedsiębiorczyń. WSKAŹNIKI EKONOMICZNE 18 PKB WZROST GOSPODARCZY: 34,5% PKB /OSOBĘ: 1,498 US$ (2005) STOPA BEZROBOCIA: 1,3% oficjalny wskaźnik (2006) LICZBA LUDNOŚCI PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 49,6% (2004) GENDER INDEX: 98 (2007/2008) 16 Azerbaijan Gender Information Center, 17 Projekt Stop Violence Against Women, profil Azerbejdżanu, 18 Dane statystyczne ONZ 17

18 TWARZ UCHODŹCZYNI Jedna z fotografii zaprezentowana na wystawie Różne spojrzenia, wspólna wizja została zatytułowana Kobiece oblicze wojny. Wykonana przez Aytan Gahramanova w miasteczku Barda w sierpniu 2008, pokazuje starą kobietę, która podchodzi do hydrantu, aby napić się wody. Hydrant znajduje się przy wejściu na stadion piłki nożnej, na którym mieszka ta kobieta. W tle widać małą, ponurą dziewczynkę z wzrokiem skierowanym na kawałek drewna. Na twarzy kobiety niczym w lustrze odbija się całe jej dramatyczne życie: 8 miesięcy życia jako uchodźczyni, śmierć dzieci, 15 lat życia w nędzy, prowizoryczne mieszkanie pod trybunami stadionu w nadziei, że któregoś dnia będzie mogła wrócić do domu Aytan Gahramanova, Kobieta w obliczu wojny, Azerbejdżan 18

19 BIAŁORUŚ 19 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Białorusi STOLICA: Mińsk JĘZYK URZĘDOWY: rosyjski, białoruski POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 9,685,768 (2007), w tym kobiet: 53% (2008) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni: 62,9 lat; kobiety: 75 lat (2006) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,20 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE Białoruś jest niepodległym państwem od 1991 po upadku Związku Radzieckiego. Z powodu izolacji państwa jest bardzo słaba ekonomicznie. Brak inwestycji zagranicznych, pozostające wciąż w rękach państwa kluczowe gałęzie przemysłu to przyczyny słabego rozwoju sektora prywatnego. Białoruś jest ponadto uzależniona od dostaw energii z Rosji. Od pierwszych wyborów prezydenckich w 1994 stanowisko to obejmuje Aleksander Łukaszenko sprawujący władzę autorytarną. Wolność słowa, prasy, pokojowych zgromadzeń i religijnych wyznań jest bardzo ograniczona. KOBIETY A EKONOMIA Równe prawa kobiet i mężczyzn gwarantowane przez prawa na Białorusi, nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistości. Charakterystyczne dla Białorusi jest to, że więcej kobiet niż mężczyzn zdobywa wyższe wykształcenie, ale mimo to ich szanse na rynku pracy wciąż są nieporównywalne. Tradycyjne podejście do roli kobiety w społeczeństwie powoduje, że wiele z nich zajmuję się prowadzeniem domu i nie podejmuje płatnych zajęć. Kobiety aktywne zawodowo otrzymują mniejsze wynagrodzenie za tę samą prace niż mężczyźni, a ich możliwości zatrudnienia są ograniczone z powodu dyskryminacji. Według Ludmiły Petiny z Women Independent Democratic Movement i Svetlany Burowej z Belarusian Young Women s Christian Association jedną z przyczyn tendencji do zatrudniania mężczyzn częściej niż ko- 19 Rozdział powstał dzięki konsultacji z organizacją członkowską Koalicji KARAT - Women s Independent Democratic Movement 19

20 biet jest chęć uniknięcia płacenia za urlopy macierzyńskie i wychowawcze. 20 Oficjalna stopa bezrobocia kobiet jest niska, wynika to z faktu że większość z nich jest zatrudniona, lecz niezarejestrowana. W grudniu 2008 została wprowadzona nowa polityka wobec kobiet i zakłada się, że będzie miała pozytywny wpływ na ich sytuację na Białorusi, włączając pozycję ekonomiczną. Inny niezmiernie pozytywny czynnik to istnienie na Białorusi sporej liczby organizacji kobiecych prowadzonych przez aktywne, świadome swoich praw kobiety. STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW została ratyfikowana 4 lutego 1981 roku bez dodatkowych klauzul i zastrzeżeń, a została wprowadzona w życie 3 września 1981 roku. Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) został ratyfikowany 3 maja 2004 roku. Konstytucja Białorusi gwarantuje wszystkim obywatelom równość wobec prawa i gwarantuje kobietom równe prawa w edukacji, w sferze zatrudnienia oraz w innych społecznych, politycznych i kulturowych dziedzinach życia 21. Białoruski Kodeks Karny nie definiuje przemocy domowej ani nie robi rozróżnienia pomiędzy brutalnym przestępstwem popełnionym przez obcą osobę a członka rodziny. Wersja robocza ustawy o eliminacji przemocy domowej powstała w 2002 roku i została zatwierdzona przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, ale do tej pory nie przeszła pod obrady parlamentu. WSKAŹNIKI EKONOMICZNE 22 PKB WZROST GOSPODARCZY: 7% (2007) PKB /OSOBĘ: 3,024 US$ (2005) BEZROBOCIE WŚRÓD KOBIET: 1,5% (2006) LIICZBA LUDNOŚCI PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 41,9% (2003) GENDER INDEX: 64 (2007/2008) 20 Dane Amnesty International USA, Belarus domestic violence more than a private scandal, 21 Ibidem. 22 Dane statystyczne ONZ 20

21 BOŚNIA I HERCEGOWINA 23 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Bośnia i Hercegowina STOLICA: Sarajewo JĘZYK URZĘDOWY: bośniacki, chorwacki, serbski POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 4 miliony (2007), w tym kobiet: 49% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 72 lata; kobiety 77 lat (2007) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,23 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE 24 Bośnia i Hercegowina uzyskała niepodległość w wyniku referendum w 1992 roku. Jest jednym z krajów powstałych w wyniku rozpadu byłej Jugosławii. Bośnia i Hercegowina składa się z dwóch głównych części, którymi są Federacja Bośni i Hercegowiny i Republika Serbska. Na terenie obydwu leży Dystrykt Brczko, pozostający pod kontrolą międzynarodową. Trzy główne grupy etniczne zamieszkujące ten kraj to: Bośniacy (Bośniacy muzułmańscy), Chorwaci i Serbowie. Gospodarka kraju ma wciąż poważne problemy. Bośnia i Hercegowina oraz Macedonia są najbiedniejszymi krajami byłej Jugosławii. Znaczny deficyt budżetowy, wysokie bezrobocie, duża szara strefa są najpoważniejszymi problemami ekonomicznymi. Rolnictwo jest sprywatyzowane ale niewydajne. Obecnie zagraniczne banki, głównie z Europy Zachodniej kontrolują większość sektora bankowego. Konsekwencje wojny, które spowodowały spadek produkcji o 80% w latach 1992 i 1995 doprowadziły do znacznego bezrobocia wciąż odbijają się na stanie ekonomicznym kraju. Pozytywne symptomy poprawy sytuacji w Bośni i Hercegowinie to z pewnością wzrost gospodarczy, który w latach przekracza każdego roku 5%. Kraj otrzymuje także dużą pomoc finansową na odbudowę powojenną i pomoc humanitarną z organizacji międzynarodowych, która stopniowo jest redukowana. 23 Rozdział powstał dzięki konsultacji z Amrą Seleskovic z organizacji członkowskiej Koalicji KARAT z Bośni i Hercegowiny Association Vesta 24 BBC Profil Bośnii i Hercegowiny, 23

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Kaukazu Południowego

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.3.2010 KOM(2010)78 wersja ostateczna KOMUNIKAT KOMISJI Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet Deklaracja Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski 17% kobiet w UE znajduje się na granicy ubóstwa. Wyniki badania Eurobarometru przeprowadzonego we wrześniu 2009 roku, wskazują, że w każdej grupie

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Azji Centralnej

Bardziej szczegółowo

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ Konwencja Stambulska BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD PRZEMOCY JAKI JEST CEL KONWENCJI? Konwencja Rady Europy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet na polskim rynku pracy współczesność i wyzwania przyszłości

Sytuacja kobiet na polskim rynku pracy współczesność i wyzwania przyszłości Sytuacja kobiet na polskim rynku pracy współczesność i wyzwania przyszłości dr Anna Jawor-Joniewicz Jasionka, 20 września 2012 r. Podstawowe pojęcia Płeć Biologiczna (ang. sex) Kulturowa (ang. gender)

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz.

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz. Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania Dz.U. Nr 254, poz. 1700 Ustawa implementuje dyrektywy: dyrektywę Rady 86/613/EWG z dnia

Bardziej szczegółowo

Szanowny Panie Ministrze,

Szanowny Panie Ministrze, Warszawa, 16.03.2015 Pan Minister Władysław Kosiniak-Kamysz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Szanowny Panie Ministrze, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Ministra

Bardziej szczegółowo

ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW

ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW 1. Jakie Pani/Pana zdaniem są atuty gminy? (proszę podać maksymalnie 3 odpowiedzi) 3.... 2. Co Pani/Pana zdaniem w największym stopniu ogranicza możliwości

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Statystyczny portret Mazowsza - jak zmieniliśmy się przez ostatnich 10 lat

Statystyczny portret Mazowsza - jak zmieniliśmy się przez ostatnich 10 lat WOJEWODA MAZOWIECKI URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE INFORMACJA PRASOWA, 25 września 2013 r. Statystyczny portret Mazowsza - jak zmieniliśmy się przez ostatnich 10 lat Mniejsze bezrobocie i krótszy czas

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

Kobiety i praca. Czarno na białym

Kobiety i praca. Czarno na białym Kobiety i praca. Czarno na białym Babę zesłał Bóg. Raz mu wyszedł taki cud! Historia vitae magistra est! Z kobietami wielka bieda, lecz bez kobiet żyć się nie da! Jeśli chcesz, by zostało coś powiedziane

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans w projektach PO KL

Zasada równości szans w projektach PO KL Zasada równości szans w projektach PO KL Warszawa, 11 kwietnia 2011 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Słownik GENDER Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

AKTY PRZYJĘTE PRZEZ ORGANY UTWORZONE NA MOCY UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH

AKTY PRZYJĘTE PRZEZ ORGANY UTWORZONE NA MOCY UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH L 290/18 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 20.10.2012 AKTY PRZYJĘTE PRZEZ ORGANY UTWORZONE NA MOCY UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH DECYZJA RADY STOWARZYSZENIA UE-LIBAN NR 2/2012 z dnia 17 września 2012 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Katarzyna Wolska-Wrona Biuro Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania Footer Text 12/3/2013 1 Postęp

Bardziej szczegółowo

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim,

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim, DYREKTYWA RADY 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotycząca ciężaru dowodu w sprawach dyskryminacji ze względu na płeć RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Porozumienie w sprawie polityki społecznej załączone

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW POWIATU

ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW POWIATU ANKIETA 1. Jakie Pani/Pana zdaniem są atuty powiatu? (proszę podać maksymalnie 3 odpowiedzi) 2. Co Pani/Pana zdaniem w największym stopniu ogranicza możliwości rozwojowe powiatu i ma negatywny wpływ na

Bardziej szczegółowo

Potrzeby rozwojowe: 16 wybranych wskaźników dot. kapitału społecznego

Potrzeby rozwojowe: 16 wybranych wskaźników dot. kapitału społecznego Kryteria brane pod uwagę przy określaniu priorytetów geograficznych w Wieloletnim programie współpracy rozwojowej 2016-2020 Potrzeby rozwojowe wybrane wskaźniki rozwojowe BŚ i rankingi międzynarodowe (np.

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW Zalecenie Rec(2005)5 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie praw dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych (Przyjęte przez Komitet Ministrów

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Żory, 16 stycznia 2014 Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Ewa Szymala Opracowano na podstawie Poradnika Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży. Instytut Wschodni UAM

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży. Instytut Wschodni UAM Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Słowniczek Rozwojowy w kontekście Kaukazu Południowego

Bardziej szczegółowo

Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim. Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne

Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim. Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne Zachodniopomorskie Regionalne Obserwatorium Terytorialne Analizy i informacje Osoby powyżej 50 roku życia na rynku pracy Sytuacja w województwie zachodniopomorskim Biuro Programowania Rozwoju Wydział Zarządzania

Bardziej szczegółowo

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r.

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r. STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci Warszawa, 1 czerwca 2013 r. Kryzys najbardziej dotknął biednych. W 2012 roku dochody na osobę wyniosły 1270 zł i były niższe o 0,2% niż

Bardziej szczegółowo

Dariusz SZYMAŃSKI. Współpraca Unii Europejskiej w ramach pomocy humanitarnej i rozwojowej.

Dariusz SZYMAŃSKI. Współpraca Unii Europejskiej w ramach pomocy humanitarnej i rozwojowej. Dariusz SZYMAŃSKI Współpraca Unii Europejskiej w ramach pomocy humanitarnej i rozwojowej. Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Podstawa Prawna. 3. ECHO 4. MDG`s Millenijne Cele Rozwoju 5. Podsumowanie/wnioski

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r.

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r. Podniesienie granicy wieku emerytalnego, podniesienie limitu wieku przejścia na wcześniejszą emeryturę i wzrost progu dochodowego dla emerytów to najważniejsze zmiany w niemieckich przepisach emerytalnych

Bardziej szczegółowo

5/4/2015 PRACA PRACA I ZAWÓD POZYTYWNE ASPEKTY PRACY ZAWODOWEJ

5/4/2015 PRACA PRACA I ZAWÓD POZYTYWNE ASPEKTY PRACY ZAWODOWEJ PRACA dr Agnieszka Kacprzak POZYTYWNE ASPEKTY PRACY ZAWODOWEJ 1. Pieniądze 2. Aktywność 3. Urozmaicenie 4. Struktura czasu 5. Kontakty społeczne 6. Poczucie własnej tożsamości PRACA I ZAWÓD PRACA - zajęcia

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim INFORMACJA MIESIĘCZNA STYCZEŃ 2016

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim INFORMACJA MIESIĘCZNA STYCZEŃ 2016 Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Styczeń 2016 Data wydania INFORMACJA MIESIĘCZNA STYCZEŃ 2016 Tczew, luty 2016 Str. 2 Monitoring Rynku Pracy Uwagi metodyczne Podstawę

Bardziej szczegółowo

UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR

UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR Judyta Matuszek 1. Sposoby pojmowania ubóstwa 2. Kryteria pomiaru ubóstwa 3. Absolutna granica ubóstwa 4. Wybrane wskaźniki pomiaru ubóstwa 5. Cele zrównoważonego rozwoju

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ

Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ Pomoc humanitarna i ochrona ludności w ramach działań Unii Europejskiej Unia Europejska jest czołowym na świecie darczyńcą pomocy humanitarnej. Pomoc ta, w postaci finansowania, dostaw towarów i usług

Bardziej szczegółowo

Styczeń 2012 Vendor Code of Conduct

Styczeń 2012 Vendor Code of Conduct Styczeń 2012 Vendor Code of Conduct WSTĘP Niniejszy Kodeks Postępowania dla Dostawców określa chęć Sodexo do współpracy z tymi dostawcami, podwykonawcami oraz partnerami (zwanymi łącznie Dostawcami ),

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Równość szans kobiet i mężczyzn jest jednym z elementów szerszej kwestii równości szans, których przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIV/677/13 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 27 maja 2013 roku

UCHWAŁA Nr XXXIV/677/13 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 27 maja 2013 roku UCHWAŁA Nr XXXIV/677/13 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 27 maja 2013 roku w sprawie przyjęcia projektu Porozumienia o współpracy pomiędzy Województwem Wielkopolskim a Żupanią Vukovarsko-Srijemską

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład I Podstawowe pojęcia i formy integracji Integracja ekonomiczna Stopniowe i dobrowolne eliminowanie granic ekonomicznych między niepodległymi państwami,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku :34:49

Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku :34:49 Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku 2014-03-21 12:34:49 2 Rok 2013 był siódmym rokiem recesji w Grecji. Jednak zauważalna jest poprawa sytuacji gospodarczej Grecji. Następuje

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Warszawa, 25 czerwca 2015r. Zasada równości szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy jest w przypadku funduszy unijnych jedną

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE Programy Agencji Wykonawczej ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego Erasmus + Kreatywna Europa Europa dla obywateli Eurydyka Agencja Wykonawcza ds. Edukacji,

Bardziej szczegółowo

Potencjał gospodarczy

Potencjał gospodarczy Potencjał gospodarczy (3) Potencjał gospodarczy Na potencjał gospodarczy składają się: aktywność zawodowa mieszkańców i poziom ich dochodów, lokalny rynek pracy, poziom i rodzaj przedsiębiorczości, napływ

Bardziej szczegółowo

Dom to praca. Sytuacja społeczno-gospodarcza w Estonii. Praca w domu dziś i w przeszłości

Dom to praca. Sytuacja społeczno-gospodarcza w Estonii. Praca w domu dziś i w przeszłości Dom to praca Sytuacja społeczno-gospodarcza w Estonii. Praca w domu dziś i w przeszłości Ruta Pels Eesti People to People, ESTONIA Warszawa 18 września 2014 r. OSOBA i SPOŁECZEŃSTWO -Rodzina Praca Życie

Bardziej szczegółowo

Ukraiński rynek pracy

Ukraiński rynek pracy WYDZIAŁ PROMOCJI HANDLU I INWESTYCJI AMBASADY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W KIJOWIE Kijów, marzec 215 r. Ukraiński rynek pracy Charakterystyka rynku W związku z ostatnimi niepokojącymi wydarzeniami jakie

Bardziej szczegółowo

Globalny rozwój w kontekście społeczno-gospodarczych wyzwań Azji Centralnej i Kaukazu Południowego. Poznao, 26 27 października 2009

Globalny rozwój w kontekście społeczno-gospodarczych wyzwań Azji Centralnej i Kaukazu Południowego. Poznao, 26 27 października 2009 Globalny rozwój w kontekście społeczno-gospodarczych wyzwań Azji Centralnej i Kaukazu Południowego Poznao, 26 27 października 2009 ŻYCIE CODZIENNE w Azji Centralnej Przygotowała mgr Agnieszka Makowska

Bardziej szczegółowo

RapoRt o stanie miasta 2010. Suwałki

RapoRt o stanie miasta 2010. Suwałki RapoRt o stanie miasta 2010 Suwałki Sierpień 2011 RAPORT O STANIE MIASTA 2 3 SUWAŁKI 2010 RAPORT O STANIE MIASTA 4 SUWAŁKI 2010 Szanowni Państwo, Mam przyjemność przekazać Państwu drugi Raport o stanie

Bardziej szczegółowo

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Komisja Europejska Czym jest europejska strategia zatrudnienia? Każdy potrzebuje pracy. Wszyscy musimy

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY I EUROPEJSKIEGO BANKU INWESTYCYJNEGO

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY I EUROPEJSKIEGO BANKU INWESTYCYJNEGO KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.6.2016 r. COM(2016) 385 final ANNEX 3 ZAŁĄCZNIK do KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY I EUROPEJSKIEGO BANKU INWESTYCYJNEGO w sprawie

Bardziej szczegółowo

Cel 3: Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz promować dobrobyt

Cel 3: Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz promować dobrobyt Cel 3: Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz promować dobrobyt Zapewnienie wszystkim w każdym wieku zdrowego życia oraz promowanie dobrostanu stanowi podstawę zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej?

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Jak mierzyć lukę płacową? Warszawa, 26 marca 2014 r. Obowiązujące prawo - Konstytucja Artykuł 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU PL W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU AGE O EUROPEJSKIM ROKU RÓWNYCH SZANS DLA WSZYSTKICH 2007 The European Older People s Platform La Plate-forme européenne des Personnes âgées

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

Organizacje międzynarodowe

Organizacje międzynarodowe Organizacje międzynarodowe Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) Narody Zjednoczone - są międzynarodową organizacją o charakterze powszechnym, działąjącą w wielu płaszczyznach i grupująca prawie wszystkie

Bardziej szczegółowo

Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie

Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie SUB Hamburg A/561406 Grzegorz Janusz Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ LUBLIN 2011 Spis treści Wykaz skrótów Wstęp 11 13 Rozdział I TERMINOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Zmiany na mapie politycznej świata.

Zmiany na mapie politycznej świata. Zmiany na mapie politycznej świata. Przyczyny powstawania nowych państw: Dekolonizacja Secesja Inkorporacja (wchłonięcie) Rozczłonkowanie (z rozpadu państw już istniejących) Zjednoczenie Uzyskanie niepodległości

Bardziej szczegółowo

wyjaśnia, co to znaczy, że

wyjaśnia, co to znaczy, że Zajęcia WOS u klasa IIIA i B Gimnazjum Wymagania na poszczególne oceny Nauczyciel : mgr Ewa Żychlińska Dział VII: Ustrój demokratyczny w Polsce Lp. Temat zajęć Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r.

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r. Godzenie życia zawodowego i prywatnego Warszawa, 9 maja 2014 r. Pierwsze skojarzenie dot. godzenia ról zawodowych i prywatnych? Wskaźnik zatrudnienia dla osób 15-64 w 2013 roku Ogółem Mężczyźni Kobiety

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania

Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania Aleksandra Niżyńska Luka płacowa Dysproporcja w wynagrodzeniu kobiet i mężczyzn wyrażona jako różnica między średnim wynagrodzeniem brutto mężczyzn

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Jakie emerytury otrzymują Polacy?

Jakie emerytury otrzymują Polacy? 13.01.2016 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 media@sedlak.pl Jakie emerytury otrzymują Polacy? Przez cały

Bardziej szczegółowo

ANKIETA PROBLEMY RODZIN I DZIECI PRZEMOC W RODZINIE

ANKIETA PROBLEMY RODZIN I DZIECI PRZEMOC W RODZINIE ANKIETA PROBLEMY RODZIN I DZIECI PRZEMOC W RODZINIE 1. Jakie problemy, niekorzystne zjawiska najbardziej uwidaczniają się w gminie? (proszę zaznaczyć znakiem X maksymalnie 2 odpowiedzi) ubóstwo odejście

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko Polityka regionalna Unii Europejskiej mgr Ewa Matejko Polityka regionalna w UE Dlaczego polityka regionalna? Cele polityki regionalnej Fundusze Strukturalne i Fundusz Spójności Zasady działania funduszy

Bardziej szczegółowo

Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG

Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG Jerzy Bartkowski Uniwersytet Warszawski Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG Niepełnosprawni wśród osób w wieku powyżej 16

Bardziej szczegółowo

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.:

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.: Edukacja globalna Edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności łączących ludzi i miejsca. Jej głównym

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników DYREKTYWA RADY 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy Kodeks Wyborczy z dnia 5 stycznia 2011 roku (Dz.U.2011 nr 21 poz.112 z późń. zm)

- o zmianie ustawy Kodeks Wyborczy z dnia 5 stycznia 2011 roku (Dz.U.2011 nr 21 poz.112 z późń. zm) Warszawa, dnia 10.10.2012 r. Grupa Posłów na Sejm RP Klubu Poselskiego Ruch Palikota Szanowna Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Co mówią dane statystyczne? Kobiety wyraźnie częściej niż mężczyźni są bierne zawodowo (odpowiednio: 52% i 36%).

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Anna Chuda, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Poznań, 19 listopada

Bardziej szczegółowo

Sekretariat Komitetu COPA został utworzony w Brukseli 1 kwietnia 1959, a 1 grudnia 1962 połączył sie z sekretariatem Komitetu COGECA.

Sekretariat Komitetu COPA został utworzony w Brukseli 1 kwietnia 1959, a 1 grudnia 1962 połączył sie z sekretariatem Komitetu COGECA. Komitet COPA: Rolnicza Unia Europejska Traktat Rzymski ustanawiający Europejska Wspólnotę Gospodarcza, podpisany 25 marca 1957 zawierał juz najważniejsze ramy dla Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Stosunki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA BIAŁORUŚ UKRAINA

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA BIAŁORUŚ UKRAINA PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA BIAŁORUŚ UKRAINA 2007-2013 ZASADA NARODOWOŚCI I KRAJU POCHODZENIA Warszawa, maj 2013 PODSTAWA PRAWNA ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1638/2006 ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1638/2006

Bardziej szczegółowo

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka Oto prawa człowieka w dokumentach ratyfikowanych przez Polskę (patrz Art. 91 Konstytucji R.P.) POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA (Paryż, 10 grudnia 1948 r.) Artykuł 25 1. Każda osoba ma prawo do poziomu

Bardziej szczegółowo

Realizacja: MillwardBrown SMG/KRC Warszawa, ul. Nowoursynowska 154A

Realizacja: MillwardBrown SMG/KRC Warszawa, ul. Nowoursynowska 154A Badanie specyfiki bezrobocia w wybranych powiatach województwa mazowieckiego, w zakresie stanu obecnego, perspektyw rozwoju sytuacji na lokalnych rynkach pracy oraz wniosków dla polityki rynku pracy. Wyniki

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 12.3.2013 COM(2013) 144 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Inicjatywa na rzecz

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Anna Ruzik CASE Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych Instytut Pracy i Spraw Społecznych Plan prezentacji Wyzwania demograficzne

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2014 I KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2014 I KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2014 I KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Sytuacja na mazowieckim rynku pracy wyróżnia się pozytywnie na tle kraju. Kobiety rzadziej uczestniczą w rynku pracy niż mężczyźni

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Strategii Rozwoju Gminy Kargowa na lata

ANKIETA. Strategii Rozwoju Gminy Kargowa na lata ANKIETA Strategii Rozwoju Gminy Kargowa na lata 2015-2022 GOSPODARKA 1. Jak ocenia Pani / Pan dostęp i stan podstawowych mediów w gminie /zwodociągowanie, kanalizacja sanitarna/?. 2. Jak ocenia Pani /

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

ZA4891. Flash Eurobarometer 266 (Women and European elections) Country Specific Questionnaire Poland

ZA4891. Flash Eurobarometer 266 (Women and European elections) Country Specific Questionnaire Poland ZA4891 Flash Eurobarometer 266 (Women and European elections) Country Specific Questionnaire Poland FLASH 266 WOMEN AND EUROPEAN PARLIAMENT Demographics D1. PŁEĆ [NIE PYTAJ ZAZNACZYĆ WŁAŚCIWĄ ODPOWIEDŹ]

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE Spotkania konsultacyjne współfinansowane są przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europa inwestująca w obszary wiejskie w ramach działania 19 Wsparcie dla Rozwoju Lokalnego

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Dotyczy: Działań rządu na rzecz podpisania i ratyfikacji Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet

Bardziej szczegółowo