RÓŻNE SPOJRZENIA, WSPÓLNA WIZJA Obraz sytuacji ekonomicznej kobiet z krajów rozwijających się regionu Europy Centralnej, Bałkan oraz Azji Centralnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RÓŻNE SPOJRZENIA, WSPÓLNA WIZJA Obraz sytuacji ekonomicznej kobiet z krajów rozwijających się regionu Europy Centralnej, Bałkan oraz Azji Centralnej"

Transkrypt

1 RÓŻNE SPOJRZENIA, WSPÓLNA WIZJA Obraz sytuacji ekonomicznej kobiet z krajów rozwijających się regionu Europy Centralnej, Bałkan oraz Azji Centralnej Anita Seibert, Ewa Pintera Koalicja KARAT

2 PODZIĘKOWANIA: Partnerzy projektu pragną podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania niniejszej publikacji: Hope and Help (Armenia), Azerbaijan Gender Association Symmetry (Azerbejdżan); Women s Independent Democratic Movement (Białoruś); Association Vesta (Bośnia i Hercegowina); Center for Women and Development (Gruzja); Koba Bochorishvili z Centre for Protection of Constitutional Rights (Gruzja); Women s Political Resource Center (Gruzja); International Public Fund Pangea (Kirgistan); Munara Beknazarova z Women s Support Center (Kirgistan); Permaculture and Peacebuilding Centre Shtip (Macedonia), Union of Women s organizations of the Republic of Macedonia, Gender Center (Mołdawia); Mirjana Dokmanovic (Serbia), Femina Creativa Association for the Economic Empowerment of Women (Serbia), Majda Sikosek z Felicitas (Serbia); Nela Kozak (Ukraina), Kinga Lohmann, Aleksandra Solik; jak również Krystianowi Seibertowi za korektę anglojęzycznej wersji publikacji. Niniejszy dokument został stworzony ze wsparciem finansowym Unii Europejskiej. Za jego zawartość odpowiedzialność w całości ponosi Koalicja KARAT i w żadnym wypadku nie może być on traktowany jako odzwierciedlenie stanowiska Unii Europejskiej. Redakcja Marta Gontarska Koalicja KARAT; ISBN Layout, DTP HR&HARE DESIGN, Helena Csató-Zakrzewska Warszawa, 2009

3 Spis treści Wstęp... 5 Albania... 9 Armenia Azerbejdżan Białoruś Bośnia i Hercegowina Czarnogóra Gruzja Kazachstan Kirgistan Macedonia Mołdawia Serbia Ukraina Uzbekistan... 54

4

5 WSTĘP Mamy przyjemność przedstawić Państwu publikację, której podstawę stanowią zdjęcia zrobione przez kobiety z Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Macedonii, Mołdawii, Kazachstanu, Kirgistanu, Serbii, Ukrainy oraz Uzbekistanu ukazujące kobiety z tych państw w kontekście ich sytuacji ekonomicznej. Fotografie są częścią wystawy zatytułowanej Różne spojrzenia, wspólna wizja prezentowanej w Polsce, na Słowacji, w Niemczech oraz w Belgii w 2009 oraz 2010 roku 1. Zdjęcie zostały wybrane podczas konkursu fotograficznego ogłoszonego w pierwszej połowie 2008 roku. Konkurs był przeznaczony dla fotografek z Albanii, Armenii Azerbejdżanu, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Gruzji, Macedonii, Mołdawii, Kazachstanu, Kirgistanu, Serbii, Ukrainy oraz Uzbekistanu. Artystki były poproszone o przedstawienie własnej opinii na temat sytuacji ekonomicznej kobiet w ich krajach podważając, jeśli to możliwe, istniejące stereotypy związane z ekonomiczną pozycją kobiet, a jednocześnie ukazując realia ich życia. Publikacja, obok zdjęć, zawiera również podstawowe informacje dotyczące społecznej i gospodarczej sytuacji 13 wymienionych państw, w tym trzech państw, z których nie otrzymaliśmy żadnych zdjęć (Albanii, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry). Przedstawione informacje skupiają się na ekonomicznej sytuacji kobiet. Mają one również pomóc czytelnikowi w zrozumieniu skomplikowanych realiów, w których żyją kobiety sportretowane na zdjęciach. Zdecydowaliśmy się umieścić informacje dotyczące kobiet w kontekście ekonomiczno-społecznym, ponieważ wiedza na ten temat w krajach Unii Europejskiej jest bardzo niewielka. Wynika to z niedostępności wiarygodnych i aktualnych danych dotyczących problematyki kobiecej tematu, z którym nie bez problemów, zmierzyły się autorki publikacji. Zatem pomoc udzielona przez liczne organizacje pozarządowe oraz osoby indywidualne z wyżej wymienionych państw odegrała szczególnie istotną rolę w przygotowaniu publikacji. 1 Wystawa oraz publikacja są częścią szerokiego, regionalnego projektu edukacji rozwojowej, współfinansowanego przez Komisję Europejską Through Their Eyes, Through Ours: Raising the public s awareness about development problems faced by women from developing countries in the EU Eastern Neighbourhood, Balkans and Central Asia wdrażanego przez Koalicję KARAT we współpracy z GenderMediaCaucasus Journalists Association (Gruzja), Permaculture and Peacebuilding Center Ppc Shtip (Macedonia), Slovak Centre for Communication and Development (Słowacja), Women in Development Europe - WIDE (Belgia), WOMNET (Niemcy). 5

6 Przez dziesiątki lat, kraje opisane w publikacji, wraz z wieloma państwami, które przystąpiły do Unii Europejskiej w 2004 oraz 2007 roku, jako nowe państwa członkowskie, tworzyły tzw. blok wschodni. Jednak upadek ustroju komunistycznego nie oznacza utraty wspólnej historii i dziedzictwa społeczno-kulturowego. Dlatego też zainteresowanie nowymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej, państwami sąsiedzkimi, jak również krajami bałkańskimi oraz kaukaskimi jest naturalne. Paradoksalnie wiedza na temat naszych wschodnich sąsiadów jest ograniczona, a dane, dotyczące ekonomicznej sytuacji kobiet, w tych państwach, praktycznie nie istnieją. Celem niniejszej publikacji jest wypełnienie tej luki, jak również dostarczenie dogłębnych danych na temat sytuacji kobiet w wyżej wymienionych krajach, a także przedstawienie czytelnikowi obrazów, które pokazują ludzką twarz wyzwań gospodarczych, przed jakimi stoją kobiety na tym regionie. Jednym z istotnych elementów, o którym należy pamiętać, analizując sytuację państw przedstawionych w publikacji jest fakt, że, oprócz Bośni i Hercegowiny, znajdują się one krajami średnio rozwiniętymi 2. Mimo to kraje te są bardzo często pomijane w narodowych lub unijnych politykach oraz programach rozwojowych, jak również w programach wdrażanych przez organizacje pozarządowe oraz finansowane przez innych sponsorów. Dzieje się tak dlatego, że w dyskursie rozwojowym, jako prawdziwie rozwijające się państwa, traktowane są te z globalnego Południa, takie jak Afryka i Ameryka Południowa, jak również niektóre z regionu Azji. Wystarczy jednak spojrzeć na przedstawione zdjęcia, jak również dane opisujące procent ludności żyjącej poniżej progu ubóstwa, dane PKB oraz wskaźniki dotyczące zagadnień płci, aby zobaczyć jak wiele dzieli poziom życia w tych państwach od standardów życia państw rozwiniętych. W związku z tym, jedną z najistotniejszych informacji, jaką niesie ze sobą niniejsza publikacja, jest ta, że Wschód to również Południe! Państwa wymienione w publikacji podlegają różnym politykom Unii Europejskiej. Na przykład: Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia i Ukraina określane są jako państwa sąsiedzkie. Do Kazachstanu, Kirgistanu oraz państw Azji Centralnej skierowana jest polityka rozwojowa Unii. Z kolei Albania Bośnia i Hercegowina oraz Serbia podlegają instrumentom polityki przedakcesyjnej. Potrzeby kobiet w wymienionych tu państwach są podobne do potrzeb kobiet w innych krajach rozwijających się świata i dlatego powinny być one traktowane w podobny sposób. Sposoby postępowania z wyzwaniami, którym kobiety żyjące w krajach rozwijających się stawiają czoła, są bardzo skomplikowane i problematyczne. Po pierw /2008 Human Development Report, ranking HDI 6

7 sze, programy adresowane do państw rozwijających się często nie przywiązują wystarczającej wagi do specyficznych potrzeb kobiet. Po drugie, podczas gdy istotne jest, aby znać specyficzne potrzeby kobiet w krajach rozwijających się, istnieje ryzyko utrwalenia się założenia, że kobiety znajdują się w tak trudnej sytuacji, z powodu tradycyjnych (patriarchalnych) norm społecznych, braku umiejętności zawodowych i środków, a przede wszystkim braku chęci i wiary, że ich sytuacja może się poprawić. Mamy nadzieję, że publikacja pokaże, iż kobiety z Albanii, Armenii Azerbejdżanu, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry Gruzji, Kazachstanu, Kirgistanu, Macedonii, Mołdawii, Serbii, Ukrainy i Uzbekistanu, mimo że borykają się z trudnymi wyzwaniami, spowodowanymi przez warunki gospodarcze, polityczne i społeczne, posiadają umiejętności zawodowe, siłę i determinację, aby wykorzystać możliwości, które są im proponowane. Obywatele Unii Europejskiej, a szczególnie obywatele nowych państw członkowskich, dla których podejmowanie wyzwań dotyczących zmian rzeczywistości społecznej i gospodarczej jest całkiem niedawnym doświadczeniem, powinni wpływać na decydentów Unii Europejskiej, jak również przywódców swoich państw, aby zapewnić kobietom z Albanii, Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Gruzji, Macedonii, Mołdawii, Kazachstanu, Kirgistanu, Serbii, Ukrainy i Uzbekistanu, wsparcie, którego one potrzebują, aby mogły lepiej żyć. PARTNERZY PROJEKTU Women in Development Europe (WIDE) z Belgii Gender Media Caucasus Association z Georgii Womnet z Niemiec Permaculture and Peacebuilding Centre Ppc Shtip z Macedonii KARAT Coalition z Polski Center for Communication and Development zw Słowacji 7

8

9 ALBANIA OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Albanii STOLICA: Tirana JĘZYK URZĘDOWY: albański POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 3,2 miliony 3, w tym kobiet: 50,1% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 73 lata; kobiety 80 lat ROZRODCZOŚĆ: 2,04 urodzin/kobietę (2006) OGÓLNE INFORMACJE Albania odzyskała niepodległość w 1990 roku. Transformacja ustrojowa oraz gospodarcza przebiegały wyjątkowo powoli napotykając dodatkowe problemy, takie jak konflikt w sąsiadującej Serbii i Kosowie w 1999 roku. Albania jest wciąż jednym z najbiedniejszych państw Europy. Według Wskaźnika Światowego Rozwoju Społecznego (Human Development Index) znajduje się na 68 miejscu, co umieszcza Albanię w grupie krajów średnio rozwiniętych. Proces restrukturyzacji, modernizacji różnych sektorów ekonomicznych przebiega bardzo wolno. W konsekwencji rolnictwo, które w Albanii jest bardzo ważnym źródłem dochodów państwa, opiera się na tradycyjnych metodach i wykorzystuje przestarzały sprzęt. Ponadto niewystarczająco rozwinięta infrastruktura oraz korupcja zniechęcają zagranicznych inwestorów. KOBIETY A EKONOMIA 4 Konstytucja Albanii zabrania dyskryminacji z powodu płci. Jednakże praktyka pokazuje, że kobiety wciąż są dyskryminowane w wielu dziedzinach życia. Po transformacji politycznej powrócono do tradycyjnego kodeksu prawnego Kanun, który wzmacnia podział ról i status płci w społeczeństwie. Podstawowe ekonomiczne wskaźniki pokazują jak bardzo niekorzystny jest status społeczny kobiet. Większość z nich jest 3 Wszystkie dane statystyczne użyte w publikacji (z wyjątkiem tych do których odwołania znajdują sie w osobnych przypisach) pochodzą z danych ONZ-owskich, takich jak: Human Development Index, State of World Population Report Dane z The International Fund for Agricultural Development (IFAD): gender/cen 9

10 zatrudniona w rolnictwie, uzyskując minimalne dochody (ubóstwo jest szczególnie widoczne w wiejskich obszarach kraju). Kobiety pracujące w gospodarstwach rolnych muszą także zajmować się domem i opiekować dziećmi. Ich praca jest niedoceniana. Konieczność wykonywania dorywczych prac podyktowanych możliwością otrzymania za nie dodatkowych pieniędzy ogranicza ich udział w życiu społecznym. Kobiety zajmują jedynie około 26,8% wyższych stanowisk menedżerskich, a przeciętne wynagrodzenie kobiety na tym stanowisku jest o 20% niższe niż mężczyzny. Po zmianie sytemu ekonomicznego więcej kobiet w porównaniu do mężczyzn straciło pracę, a stanowiska państwowej sfery budżetowej zostały objęte przez mężczyzn. W skutek czego ekonomiczna zależność kobiet od mężczyzn wzrosła. Paradoksalnie z powodu biedy z kraju wyemigrowało masę ludzi, głównie mężczyzn, co zwiększyło liczbę rodzin (gospodarstw) prowadzonych przez jedną dorosłą osobę (zazwyczaj kobietę).. STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW 5 została ratyfikowana w 1994 roku, a Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) w 2003 roku. Nowa konstytucja Albanii z 1998 roku gwarantuje równość płci wobec prawa zgodnie z artykułem: Nikt nie może być niesprawiedliwie dyskryminowany z powodu płci, rasy, religii etniczności, języka, wyznań politycznych, religijnych, filozoficznych, warunków ekonomicznych, z powodu wykształcenia, statusu społecznego, bądź pochodzenia. Albańska Rada Ministrów zatwierdziła Strategię Dążenia do Równego Statusu Kobiet i Mężczyźni oraz Zwalczania Przemocy Domowej w grudniu Strategia zawiera 8 priorytetów oraz Plan Działania na lata WSKAŹNIKI EKONOMICZNE PKB (WZROST GOSPODARCZY): 2,678 US$ (2005) PKB / OSOBĘ: 6% (2007) BEZROBOCIE KOBIET: 18,3% (2004) LICZBA LUDNOŚCI ŻYJĄCA PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 25,4% (2004) GENDER INDEX 6 : 60 (2007/2008) 5 Konwencja ds. Eliminacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet (The Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW)) jest miedzynarodową konwencją uchwalona przez Ogólne Zgromadzenie Narodów Zjednoczonych w 1979 roku. Określana jest często jako karta praw kobiet, ponieważ wyznacza międzynarodowe standardy ochrony praw kobiet. Weszła w życie 3 września 1981 roku. 6 Gender Index wskaźnik równouprawnienia kobiet i mężczyzn ustalony przez ONZ. Jego zadaniem jest pokazanie stopnia równouprawnienia mężczyzn i kobiet w różnych sferach życia: długie i zdrowie życie, wykształcenie i średni standard życia. W latach 2007/ krajów zostało zbadanych pod kątem Gender Index. 10

11 KOBIETY, KTÓRE STAJĄ SIĘ MĘŻCZYZNAMI W niektórych częściach Albanii rodziny przestrzegają tradycyjnego kodeksu etycznego zwanego Kanun, który pozwala kobietom przejąć rolę mężczyzn. Według Kanun majątek rodzinny jest dziedziczony przez mężczyzn, małżeństwa aranżowane we wczesnym dzieciństwie, a kiedy kobieta wychodzi za mąż, staje się częścią własności rodziny męża. Dla wyznawców Kanun, ubiór jest ważnym wyznacznikiem płci. Mężczyzna nosi spodnie, zegarek na ręce i kaszkiet, a kobieta spódnicę, fartuch, szal i czasami woalkę. Dlatego też, jeśli kobieta nosi ubiór męski automatycznie przejmuje rolę mężczyzny. Kobieta, która złoży przysięgę przejęcia roli mężczyzny w kodeksie Kanun nazywana jest zaprzysięgłą dziewicą. Po zaprzysiężeniu ubiera się, zachowuje i pracuje jak mężczyzna a jej rodzina, wspólnota traktuje ją w ten sposób. Taka kobieta nie może już wyjść za mąż, musi pozostać panną. Według Kanun może stać się mężczyzną, jeżeli nie zdecyduje się wziąć ślubu z mężczyzną jej przeznaczonym. Wtedy nie może pobrać się z nikim innym i musi pozostać zaprzysięgłą dziewicą. Kobieta może też stać się zaprzysięgłą dziewicą, jeśli nie ma braci, którzy mogliby przejąć obowiązki po ojcu. Tylko mężczyźni mogą być głowami rodzin i dziedziczyć majątek rodzinny. Jednakże w przypadku, jeśli nie posiadają synów majątek rodzinny przechodzi na mężów córek bądź innych krewnych. Aby uniknąć takich sytuacji rodzina może uczynić jedną z córek zaprzysięgłą dziewicą. 11

12 ARMENIA 7 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Armenii STOLICA: Erywań JĘZYK URZĘDOWY: armeński, rosyjski POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 3 miliony (2007), w tym kobiet: 51% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 68,3 lat; kobiety 75 lat (2006) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,37 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE Republika Armenii została proklamowana jako niepodległe państwo pod koniec I Wojny Światowej. Istniała tylko do 1920 roku, kiedy to została wcielona do Związku Radzieckiego. Po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 roku odzyskała niepodległość. Reformy gospodarcze rozpoczęte w połowie lat 90-tych doprowadziły do pewnej stabilizacji, wzrostu gospodarczego. Problemy ekonomiczne pojawiły się, kiedy Turcja i Azerbejdżan nałożyły na kraj embargo handlowe. Pomimo dużego wzrostu gospodarczego 13,8% (2007 rok) bezrobocie w Armenii wciąż jest bardzo wysokie. To z kolei prowadzi do fali migracji. Według Międzynarodowej Organizacji do Spraw Migracji od 1991 roku z Armenii wyemigrowało od do 1 miliona ludzi. KOBIETY A EKONOMIA Społeczne i ekonomiczne problemy kraju wynikające z transformacji ustrojowej i gospodarczej kraju w szczególności dotknęły kobiety. 70% ludzi żyjących poniżej minimum socjalnego to kobiety, a 57% dzieci nie otrzymujących żadnego wykształcenia nawet podstawowego stanowią dziewczynki. Każdego roku 4 miliony kobiet i dziewcząt staje się ofiarami prostytucji, niewolnictwa i przymusowych ślubów 8. Według UNDP z kraju migrują głównie mężczyźni pozostawiając kobiety bez żadnego zabezpieczenia finansowego, wsparcia, w wyniku czego cała odpowiedzialność za wychowanie dzieci i utrzymanie domu spoczywa na kobietach. Sytuacja 7 Rozdział napisany przy współpracy z Yenok Shatvoryan z organizacji partnerskiej Koalicji KARAT- Hope and Help z Armenii. 8 United Nations Development Programme, Achieving MDGs in Armenia, am/?page=mdg3 12

13 jest szczególnie trudna na obszarach wiejskich, gdzie wsparcie społeczne jest ograniczone, a presja społeczna dotycząca stereotypowego podziału ról kobiet i mężczyzn w kontekście ekonomii bardzo silna 9. Analizując sytuacje kobiet w Armenii należy przyjrzeć się również pozytywnym zmianom. Mimo iż zajmują niewiele stanowisk rządowych, opanowują sektor pozarządowy. Według Środkowo Europejskich Euroazjatyckich Inicjatyw Prawnych aktywne, lecz dopiero rozwijające się społeczeństwo obywatelskie jest w dużej mierze kierowane przez kobiety. Ich praca jest szansą na poprawę ekonomicznego statusu kobiet w armeńskim społeczeństwie. STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW została ratyfikowana w 1993 roku beż żadnych zastrzeżeń, a Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) w 2006 r. Kodeks karny nie zawiera odrębnych przepisów dotyczących przemocy domowej, prawo zabrania stosowania jakiejkolwiek przemocy prowadzącej do uszkodzenia zdrowia i pobicia. Nie ma żadnych oficjalnych informacji dotyczących utworzenia schronień dla ofiar przemocy domowej w Armenii. Rzecznik Prawa Człowieka raportując stan przypadków przemocy domowej zaznacza, że rząd nie wspiera organizacji pozarządowych zajmujących się ofiarami tego typu przemocy. Konstytucja Armenii zastrzega równe prawa kobiet i mężczyzn przyznając wszystkim obywatelom prawo wyborcze, przestrzeganie praw człowieka, te same prawa obywatelskie dla obu płci, ochronę prawną i te same prawa w związku małżeńskim. Od 2004 do 2010 roku w Armenii jest wdrażany Narodowy Plan Działania na rzecz poprawy statusu kobiet i wzmocnienia ich roli w społeczeństwie. Koncentruje się on na poprawie statusu kobiet w społecznej, kulturalnej i ekonomicznej sferze życia, jak również zwalczania przemocy wobec kobiet i handlu kobietami 10. WSKAŹNIKI EKONOMICZNE 11 PKB (WZROST GOSPODARCZY): 10% (2007) PKB /OSOBĘ: 1,625 US$ (2005) BEZROBOCIE KOBIET: 35% (2007) 12 LICZBA LUDNOŚCI ŻYJĄCA PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 50,9% (2004) GENDER INDEX: 83 (2007/2008) 9 Projekt Stop Violence Against Women, Kraj Armenia, 10 Ibidem 11 Dane statystyczne ONZ 12 Stopa bezrobocia oparta na badaniach ILO (Międzynarodowa Organizacja Pracy). Według tej metody do osób bezrobotnych zalicza się osoby powyżej 16 roku życia, które podczas określonego okresu były: a) bez pracy albo płatnego zatrudnienia b) poszukiwały pracy wszystkimi możliwymi środkami przez 4 ostatnie tygodnie przed okresem obserwacji c) były gotowe do podjęcia pracy w ciągu 2 tygodni. Osoby bez pracy, które nie szukały jej przez określony czas, ale były gotowe do jej podjęcia określane są jako niezatrudnione. Oficjalna stopa bezrobocia dla kobiet na rok 2007 była niższa i wynosi 10,1%. 13

14 HANDEL KOBIETAMI Z powodu biedy, niekorzystnej pozycji kobiet w społeczeństwie, wiele Armenek staje się ofiarami handlu żywym towarem. Najczęściej są sprzedawane do Turcji i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Brakuje dokładnych danych na temat liczby kobiet przymusowo wywiezionych z Armenii. 14 stycznia 2004 rząd zatwierdził Plan Działania Prewencji Handlu Żywym Towarem z Armenii na lata HISTORIA OFIARY HANDLU ŻYWYM TOWAREM 13 Miała 19 lat i żyła ze swoją matką oraz bratem w jednej z armeńskich wsi. Ojciec opuścił rodzinę, ożenił się ponownie, i osiedlił w Rosji. Depresja matki i jej bezsilność miały negatywny wpływ na jej dzieci. Od dzieciństwa dziewczyna doświadczała fizycznej przemocy ze strony matki. W wieku 16 lat, po rozpoczęciu szkoły średniej poznała młodego człowieka w kafejce internetowej. Po tygodniu regularnych spotkań mężczyzna zaoferował jej dobrze płatną pracę za granicą. Kiedy się zgodziła, odwiedził jej matkę przedstawiając się jako narzeczony dziewczyny i otrzymał zgodę matki na jej poślubienie. Mężczyzna poznał dziewczynę z kobietą, która zabrała jej paszport i wywiozła do Moskwy. Po tygodniu została przewieziona do Dubaju. Jeszcze w Moskwie dostała fałszywy paszport rosyjski, który został jej skonfiskowany w Dubaju przez człowieka, który odebrał ją z lotniska i wywiózł do mieszkania, gdzie przetrzymywano już cztery Ormianki. Dziewczyna została poinformowana, że musi pracować przez rok za kwotę 300 $ dziennie (z czego otrzyma tylko połowę pieniędzy na koniec pobytu w Dubaju). Cztery miesiące później została aresztowana na dyskotece i deportowana do Moskwy. W Moskwie spotkała się z członkiem grupy przemytników. 3 dni później na skutek silnego bólu podbrzusza i krwawienia trafiła do szpitala, gdzie opiekował się nią jeden z przemytników. Po wyzdrowieniu została ponownie zabrana do Dubaju do pracy, a jej paszport znowu został skonfiskowany. 13 Studium przypadku udostępnione przez organizację członkowską KARATu Hope and Help z Armenii. 14

15 Susanna Vardanyan, Tak dla miłości i pokoju, nie dla wojny i biedy, Armenia 15

16 AZERBEJDŻAN 14 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Azerbejdżanu STOLICA: Baku JĘZYK URZĘDOWY: azerski, rosyjski POWIERZCHNIA: km² LICZBA LUDNOŚCI: 8,48 mln (2006 World Bank), w tym kobiet 46% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 64 lata; kobiety 76,9 lat (2006) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,7 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE Azerbejdżan ogłosił suwerenność i wystąpił ze Związku Radzieckiego w 1991 roku. Liczba ludności żyjącej w ubóstwie zmniejsza się na skutek wzrostu gospodarczego, reform, ale kraj wciąż nie wykorzystuje należycie swoich naturalnych bogactw: ropy i gazu. Na skutek konfliktu z Armenią w Azerbejdżanie znajduje się około uchodźców wewnętrznych. Dla tak małego kraju i słabo rozwiniętej gospodarki jest to spore obciążenie. Kolejny czynnik, który spowalnia społeczno-ekonomiczny rozwój to szeroko rozpowszechniona korupcja 15. KOBIETY A EKONOMIA Mimo odpowiedniego ustawodawstwa chroniącego kobiety przed dyskryminacją w różnych dziedzinach życia, wciąż nie posiadają one równego statusu społecznego. Tradycyjne postrzeganie roli kobiety ma znaczący wpływ na rolę kobiet w ekonomii, a także spowalnia walkę o równouprawnienie w innych dziedzinach życia, na przykład przemoc wobec kobiet. Istnieją jednak klauzule prawne, które mają na celu wspieranie kobiet (na przykład 3-letni urlop wychowawczy - z czego 1,5 roku jest płatne), mogą jednak zniechęcać pracodawców od zatrudniania ich. Transformacja wolnoryn- 14 Rozdział powstał dzięki konsultacji z Kamilą Dadashevą z organizacji członkowskiej KARATu Azerbaijan Gender Association Symmetry. 15 BBC Profil Azerbejdżanu, CIA The World Factbook, Profil Azerbejdżanu, https://www.cia.gov/library/publications/the-worldfactbook/geos/aj.html 16

17 kowa zmieniła ekonomiczne struktury Azerbejdżanu. Według Azerbaijan Gender Information Centre główne czynniki prowadzące do pogorszenia sytuacji kobiet na rynku pracy to: ogólna sytuacja ekonomiczna kraju, która spowodowała zmniejszenie produkcji. Niewystarczające zaangażowanie rządu w poprawę sytuacji kobiet, brak informacji na temat możliwości dostępnych stanowisk, możliwości otwarcia własnych firm, ograniczony dostęp do kredytów, niski poziom umiejętności technicznych i menadżerskich oraz brak pewności siebie i asertywności. 16 STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW została ratyfikowana w 1995, a Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) w 2001 roku. Obydwa dokumenty ratyfikowane bez klauzul i zastrzeżeń. Artykuł 25 Konstytucji Azerbejdżanu gwarantuje całkowitą równość kobiet i mężczyzn. Artykuł 34 gwarantuje równe prawa kobiecie i mężczyźnie w życiu rodzinnym. Konstytucja Azerbejdżanu i Kodeks Karny chronią kobiety przed przemocą domową. Kodeks Karny (2000 rok) zawiera klauzule dotyczące fizycznej i psychicznej przemocy stosowanej regularnie. (Artykuł 133) 17. W 2006 roku parlament uchwalił ustawę O równości płci, jak również Państwowy Program Redukcji Ubóstwa na lata który koncentruje się między innymi na roli kobiet w ekonomii i wspieraniu przedsiębiorczyń. WSKAŹNIKI EKONOMICZNE 18 PKB WZROST GOSPODARCZY: 34,5% PKB /OSOBĘ: 1,498 US$ (2005) STOPA BEZROBOCIA: 1,3% oficjalny wskaźnik (2006) LICZBA LUDNOŚCI PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 49,6% (2004) GENDER INDEX: 98 (2007/2008) 16 Azerbaijan Gender Information Center, 17 Projekt Stop Violence Against Women, profil Azerbejdżanu, 18 Dane statystyczne ONZ 17

18 TWARZ UCHODŹCZYNI Jedna z fotografii zaprezentowana na wystawie Różne spojrzenia, wspólna wizja została zatytułowana Kobiece oblicze wojny. Wykonana przez Aytan Gahramanova w miasteczku Barda w sierpniu 2008, pokazuje starą kobietę, która podchodzi do hydrantu, aby napić się wody. Hydrant znajduje się przy wejściu na stadion piłki nożnej, na którym mieszka ta kobieta. W tle widać małą, ponurą dziewczynkę z wzrokiem skierowanym na kawałek drewna. Na twarzy kobiety niczym w lustrze odbija się całe jej dramatyczne życie: 8 miesięcy życia jako uchodźczyni, śmierć dzieci, 15 lat życia w nędzy, prowizoryczne mieszkanie pod trybunami stadionu w nadziei, że któregoś dnia będzie mogła wrócić do domu Aytan Gahramanova, Kobieta w obliczu wojny, Azerbejdżan 18

19 BIAŁORUŚ 19 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Republika Białorusi STOLICA: Mińsk JĘZYK URZĘDOWY: rosyjski, białoruski POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 9,685,768 (2007), w tym kobiet: 53% (2008) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni: 62,9 lat; kobiety: 75 lat (2006) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,20 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE Białoruś jest niepodległym państwem od 1991 po upadku Związku Radzieckiego. Z powodu izolacji państwa jest bardzo słaba ekonomicznie. Brak inwestycji zagranicznych, pozostające wciąż w rękach państwa kluczowe gałęzie przemysłu to przyczyny słabego rozwoju sektora prywatnego. Białoruś jest ponadto uzależniona od dostaw energii z Rosji. Od pierwszych wyborów prezydenckich w 1994 stanowisko to obejmuje Aleksander Łukaszenko sprawujący władzę autorytarną. Wolność słowa, prasy, pokojowych zgromadzeń i religijnych wyznań jest bardzo ograniczona. KOBIETY A EKONOMIA Równe prawa kobiet i mężczyzn gwarantowane przez prawa na Białorusi, nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistości. Charakterystyczne dla Białorusi jest to, że więcej kobiet niż mężczyzn zdobywa wyższe wykształcenie, ale mimo to ich szanse na rynku pracy wciąż są nieporównywalne. Tradycyjne podejście do roli kobiety w społeczeństwie powoduje, że wiele z nich zajmuję się prowadzeniem domu i nie podejmuje płatnych zajęć. Kobiety aktywne zawodowo otrzymują mniejsze wynagrodzenie za tę samą prace niż mężczyźni, a ich możliwości zatrudnienia są ograniczone z powodu dyskryminacji. Według Ludmiły Petiny z Women Independent Democratic Movement i Svetlany Burowej z Belarusian Young Women s Christian Association jedną z przyczyn tendencji do zatrudniania mężczyzn częściej niż ko- 19 Rozdział powstał dzięki konsultacji z organizacją członkowską Koalicji KARAT - Women s Independent Democratic Movement 19

20 biet jest chęć uniknięcia płacenia za urlopy macierzyńskie i wychowawcze. 20 Oficjalna stopa bezrobocia kobiet jest niska, wynika to z faktu że większość z nich jest zatrudniona, lecz niezarejestrowana. W grudniu 2008 została wprowadzona nowa polityka wobec kobiet i zakłada się, że będzie miała pozytywny wpływ na ich sytuację na Białorusi, włączając pozycję ekonomiczną. Inny niezmiernie pozytywny czynnik to istnienie na Białorusi sporej liczby organizacji kobiecych prowadzonych przez aktywne, świadome swoich praw kobiety. STATUS KOBIET W ŚWIETLE PRAWA Konwencja CEDAW została ratyfikowana 4 lutego 1981 roku bez dodatkowych klauzul i zastrzeżeń, a została wprowadzona w życie 3 września 1981 roku. Protokół Dodatkowy (OP CEDAW) został ratyfikowany 3 maja 2004 roku. Konstytucja Białorusi gwarantuje wszystkim obywatelom równość wobec prawa i gwarantuje kobietom równe prawa w edukacji, w sferze zatrudnienia oraz w innych społecznych, politycznych i kulturowych dziedzinach życia 21. Białoruski Kodeks Karny nie definiuje przemocy domowej ani nie robi rozróżnienia pomiędzy brutalnym przestępstwem popełnionym przez obcą osobę a członka rodziny. Wersja robocza ustawy o eliminacji przemocy domowej powstała w 2002 roku i została zatwierdzona przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, ale do tej pory nie przeszła pod obrady parlamentu. WSKAŹNIKI EKONOMICZNE 22 PKB WZROST GOSPODARCZY: 7% (2007) PKB /OSOBĘ: 3,024 US$ (2005) BEZROBOCIE WŚRÓD KOBIET: 1,5% (2006) LIICZBA LUDNOŚCI PONIŻEJ MINIMUM SOCJALNEGO: 41,9% (2003) GENDER INDEX: 64 (2007/2008) 20 Dane Amnesty International USA, Belarus domestic violence more than a private scandal, 21 Ibidem. 22 Dane statystyczne ONZ 20

21 BOŚNIA I HERCEGOWINA 23 OFICJALNA NAZWA KRAJU: Bośnia i Hercegowina STOLICA: Sarajewo JĘZYK URZĘDOWY: bośniacki, chorwacki, serbski POWIERZCHNIA: km 2 LICZBA LUDNOŚCI: 4 miliony (2007), w tym kobiet: 49% ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: mężczyźni 72 lata; kobiety 77 lat (2007) ŚREDNIA DŁUGOŚĆ ŻYCIA: 1,23 urodzin/kobietę (2008) OGÓLNE INFORMACJE 24 Bośnia i Hercegowina uzyskała niepodległość w wyniku referendum w 1992 roku. Jest jednym z krajów powstałych w wyniku rozpadu byłej Jugosławii. Bośnia i Hercegowina składa się z dwóch głównych części, którymi są Federacja Bośni i Hercegowiny i Republika Serbska. Na terenie obydwu leży Dystrykt Brczko, pozostający pod kontrolą międzynarodową. Trzy główne grupy etniczne zamieszkujące ten kraj to: Bośniacy (Bośniacy muzułmańscy), Chorwaci i Serbowie. Gospodarka kraju ma wciąż poważne problemy. Bośnia i Hercegowina oraz Macedonia są najbiedniejszymi krajami byłej Jugosławii. Znaczny deficyt budżetowy, wysokie bezrobocie, duża szara strefa są najpoważniejszymi problemami ekonomicznymi. Rolnictwo jest sprywatyzowane ale niewydajne. Obecnie zagraniczne banki, głównie z Europy Zachodniej kontrolują większość sektora bankowego. Konsekwencje wojny, które spowodowały spadek produkcji o 80% w latach 1992 i 1995 doprowadziły do znacznego bezrobocia wciąż odbijają się na stanie ekonomicznym kraju. Pozytywne symptomy poprawy sytuacji w Bośni i Hercegowinie to z pewnością wzrost gospodarczy, który w latach przekracza każdego roku 5%. Kraj otrzymuje także dużą pomoc finansową na odbudowę powojenną i pomoc humanitarną z organizacji międzynarodowych, która stopniowo jest redukowana. 23 Rozdział powstał dzięki konsultacji z Amrą Seleskovic z organizacji członkowskiej Koalicji KARAT z Bośni i Hercegowiny Association Vesta 24 BBC Profil Bośnii i Hercegowiny, 23

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski 17% kobiet w UE znajduje się na granicy ubóstwa. Wyniki badania Eurobarometru przeprowadzonego we wrześniu 2009 roku, wskazują, że w każdej grupie

Bardziej szczegółowo

Szanowny Panie Ministrze,

Szanowny Panie Ministrze, Warszawa, 16.03.2015 Pan Minister Władysław Kosiniak-Kamysz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Szanowny Panie Ministrze, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Ministra

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Azji Centralnej

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz.

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz. Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania Dz.U. Nr 254, poz. 1700 Ustawa implementuje dyrektywy: dyrektywę Rady 86/613/EWG z dnia

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

AKTY PRZYJĘTE PRZEZ ORGANY UTWORZONE NA MOCY UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH

AKTY PRZYJĘTE PRZEZ ORGANY UTWORZONE NA MOCY UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH L 290/18 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 20.10.2012 AKTY PRZYJĘTE PRZEZ ORGANY UTWORZONE NA MOCY UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH DECYZJA RADY STOWARZYSZENIA UE-LIBAN NR 2/2012 z dnia 17 września 2012 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Żory, 16 stycznia 2014 Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Ewa Szymala Opracowano na podstawie Poradnika Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach

Bardziej szczegółowo

Potrzeby rozwojowe: 16 wybranych wskaźników dot. kapitału społecznego

Potrzeby rozwojowe: 16 wybranych wskaźników dot. kapitału społecznego Kryteria brane pod uwagę przy określaniu priorytetów geograficznych w Wieloletnim programie współpracy rozwojowej 2016-2020 Potrzeby rozwojowe wybrane wskaźniki rozwojowe BŚ i rankingi międzynarodowe (np.

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim,

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim, DYREKTYWA RADY 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotycząca ciężaru dowodu w sprawach dyskryminacji ze względu na płeć RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Porozumienie w sprawie polityki społecznej załączone

Bardziej szczegółowo

Kobiety i praca. Czarno na białym

Kobiety i praca. Czarno na białym Kobiety i praca. Czarno na białym Babę zesłał Bóg. Raz mu wyszedł taki cud! Historia vitae magistra est! Z kobietami wielka bieda, lecz bez kobiet żyć się nie da! Jeśli chcesz, by zostało coś powiedziane

Bardziej szczegółowo

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Katarzyna Wolska-Wrona Biuro Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania Footer Text 12/3/2013 1 Postęp

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ

Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ Pomoc humanitarna i ochrona ludności w ramach działań Unii Europejskiej Unia Europejska jest czołowym na świecie darczyńcą pomocy humanitarnej. Pomoc ta, w postaci finansowania, dostaw towarów i usług

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW Zalecenie Rec(2005)5 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie praw dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych (Przyjęte przez Komitet Ministrów

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Równość szans kobiet i mężczyzn jest jednym z elementów szerszej kwestii równości szans, których przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r.

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r. STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci Warszawa, 1 czerwca 2013 r. Kryzys najbardziej dotknął biednych. W 2012 roku dochody na osobę wyniosły 1270 zł i były niższe o 0,2% niż

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Globalny rozwój w kontekście społeczno-gospodarczych wyzwań Azji Centralnej i Kaukazu Południowego. Poznao, 26 27 października 2009

Globalny rozwój w kontekście społeczno-gospodarczych wyzwań Azji Centralnej i Kaukazu Południowego. Poznao, 26 27 października 2009 Globalny rozwój w kontekście społeczno-gospodarczych wyzwań Azji Centralnej i Kaukazu Południowego Poznao, 26 27 października 2009 ŻYCIE CODZIENNE w Azji Centralnej Przygotowała mgr Agnieszka Makowska

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

Dom to praca. Sytuacja społeczno-gospodarcza w Estonii. Praca w domu dziś i w przeszłości

Dom to praca. Sytuacja społeczno-gospodarcza w Estonii. Praca w domu dziś i w przeszłości Dom to praca Sytuacja społeczno-gospodarcza w Estonii. Praca w domu dziś i w przeszłości Ruta Pels Eesti People to People, ESTONIA Warszawa 18 września 2014 r. OSOBA i SPOŁECZEŃSTWO -Rodzina Praca Życie

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.:

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.: Edukacja globalna Edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności łączących ludzi i miejsca. Jej głównym

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Warszawa, 25 czerwca 2015r. Zasada równości szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy jest w przypadku funduszy unijnych jedną

Bardziej szczegółowo

Ukraiński rynek pracy

Ukraiński rynek pracy WYDZIAŁ PROMOCJI HANDLU I INWESTYCJI AMBASADY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W KIJOWIE Kijów, marzec 215 r. Ukraiński rynek pracy Charakterystyka rynku W związku z ostatnimi niepokojącymi wydarzeniami jakie

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej?

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Jak mierzyć lukę płacową? Warszawa, 26 marca 2014 r. Obowiązujące prawo - Konstytucja Artykuł 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie

Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie SUB Hamburg A/561406 Grzegorz Janusz Ochrona praw mniejszości narodowych w Europie WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ LUBLIN 2011 Spis treści Wykaz skrótów Wstęp 11 13 Rozdział I TERMINOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kirgiskiej o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kirgiskiej o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kirgiskiej o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Rząd Republiki Kirgiskiej, zwane dalej Umawiającymi

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania

Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania Aleksandra Niżyńska Luka płacowa Dysproporcja w wynagrodzeniu kobiet i mężczyzn wyrażona jako różnica między średnim wynagrodzeniem brutto mężczyzn

Bardziej szczegółowo

RapoRt o stanie miasta 2010. Suwałki

RapoRt o stanie miasta 2010. Suwałki RapoRt o stanie miasta 2010 Suwałki Sierpień 2011 RAPORT O STANIE MIASTA 2 3 SUWAŁKI 2010 RAPORT O STANIE MIASTA 4 SUWAŁKI 2010 Szanowni Państwo, Mam przyjemność przekazać Państwu drugi Raport o stanie

Bardziej szczegółowo

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka Oto prawa człowieka w dokumentach ratyfikowanych przez Polskę (patrz Art. 91 Konstytucji R.P.) POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA (Paryż, 10 grudnia 1948 r.) Artykuł 25 1. Każda osoba ma prawo do poziomu

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Anna Chuda, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Poznań, 19 listopada

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Dotyczy: Działań rządu na rzecz podpisania i ratyfikacji Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet

Bardziej szczegółowo

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Komisja Europejska Czym jest europejska strategia zatrudnienia? Każdy potrzebuje pracy. Wszyscy musimy

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG

Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG Jerzy Bartkowski Uniwersytet Warszawski Położenie społeczno-ekonomiczne niepełnosprawnych w Polsce na tle sytuacji osób niepełnosprawnych w krajach UE i EOG Niepełnosprawni wśród osób w wieku powyżej 16

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych

Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych Sondaż diagnostyczny został przeprowadzony przez uczestników projektu Dyskryminacja? Działam przeciw! w ich środowiskach lokalnych. W badaniu ankietowym

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników DYREKTYWA RADY 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT JEST SZANSĄ DLA KAŻDEGO NIEZALEŻNIE OD:

WOLONTARIAT JEST SZANSĄ DLA KAŻDEGO NIEZALEŻNIE OD: PŁCI, RASY, NARODOWOŚCI, WOLONTARIAT JEST SZANSĄ DLA KAŻDEGO NIEZALEŻNIE OD: WYZNANIA, PRZEKONAŃ POLITYCZNYCH, WIEKU CZY STANU ZDROWIA. WYKORZYSTANIA WŁASNYCH UMIEJĘTNOŚCI I DOŚWIADCZEŃ WOLONTARIAT MOŻE

Bardziej szczegółowo

Kreatywne rozwiązania dla biznesu

Kreatywne rozwiązania dla biznesu Kreatywne rozwiązania dla biznesu Słowo wstępne Szanowni Państwo, Jeżeli chcecie mieć wpływ na region, miasto i to co się dzieje w Państwa okolicy, serdecznie zapraszam do włączenia się w działania Funduszu

Bardziej szczegółowo

Od czego zależy czy będę bezrobotnym

Od czego zależy czy będę bezrobotnym Od czego zależy czy będę bezrobotnym Bezrobocie jest to zjawisko ekonomiczne występujące w gospodarce każdego kraju. Oznacza ono sytuację, w której zapotrzebowanie (popyt) na pracę jest mniejsze od liczby

Bardziej szczegółowo

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Co mówią dane statystyczne? Kobiety wyraźnie częściej niż mężczyźni są bierne zawodowo (odpowiednio: 52% i 36%).

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE Programy Agencji Wykonawczej ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego Erasmus + Kreatywna Europa Europa dla obywateli Eurydyka Agencja Wykonawcza ds. Edukacji,

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Internationales Parlaments-Stipendium (IPS) Międzynarodowe Stypendium Parlamentarne

Internationales Parlaments-Stipendium (IPS) Międzynarodowe Stypendium Parlamentarne Internationales Parlaments-Stipendium (IPS) Międzynarodowe Stypendium Parlamentarne » Inspiracją dla programu IPS były organizowane od 1986 roku praktyki dla studentów ze Stanów Zjednoczonych.» Polska

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

Partnerstwo Wschodnie

Partnerstwo Wschodnie Partnerstwo Wschodnie PW proces rozwoju partnerskich relacji UE z państwami Europy Wschodniej mający na celu stopniową integrację tych państw i ich społeczeństw na bazie unijnych norm, standardów i wartości

Bardziej szczegółowo

Wrocław 18 listopada 2009 r.

Wrocław 18 listopada 2009 r. Równośd płci w obszarach aktywizacji zawodowej, integracji społecznej oraz adaptacyjności przedsiębiorstw (bariery, stereotypy, działania i metody eliminowania nierówności) Płeć biologiczna a płeć kulturowa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE Spotkania konsultacyjne współfinansowane są przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europa inwestująca w obszary wiejskie w ramach działania 19 Wsparcie dla Rozwoju Lokalnego

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU PL W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU AGE O EUROPEJSKIM ROKU RÓWNYCH SZANS DLA WSZYSTKICH 2007 The European Older People s Platform La Plate-forme européenne des Personnes âgées

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie,

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie, Warszawa, 16.03.2015 Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji Szanowny Panie Komendancie, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Komendanta z prośbą

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska

Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska Analiza SWOT Wrzesień 2015 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Zadanie współfinansowane

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK WNIOSKU DOTYCZĄCEGO DECYZJI RADY

ZAŁĄCZNIK WNIOSKU DOTYCZĄCEGO DECYZJI RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.7.2015 r. COM(2015) 368 final ANNEX 2 ZAŁĄCZNIK do WNIOSKU DOTYCZĄCEGO DECYZJI RADY w sprawie określenia stanowiska, jakie ma zostać zajęte w imieniu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 12.3.2013 COM(2013) 144 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Inicjatywa na rzecz

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH. Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH. Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO Michał Gorzelak Oficer Łącznikowy Sektora Prywatnego dla Grupy Banku Światowego Warszawa, 8

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

Jeśli chcesz pracować w Irlandii 2015-06-15 14:02:48

Jeśli chcesz pracować w Irlandii 2015-06-15 14:02:48 Jeśli chcesz pracować w Irlandii 2015-06-15 14:02:48 2 W Irlandii minimalna stawka za godzinę pracy wynosi około 8,65 euro. Niezbędnym warunkiem do podjęcia legalnej pracy w Irlandii, korzystania ze świadczeń

Bardziej szczegółowo

III. (Akty przygotowawcze) KOMITET REGIONÓW 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R.

III. (Akty przygotowawcze) KOMITET REGIONÓW 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R. C 175/40 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 1.7.2010 III (Akty przygotowawcze) 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R. Opinia Komitetu Regionów Europejski Rok (2011 r.) (2010/C 175/10) Przyjmuje z

Bardziej szczegółowo

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r.

Godzenie życia zawodowego i prywatnego. Warszawa, 9 maja 2014 r. Godzenie życia zawodowego i prywatnego Warszawa, 9 maja 2014 r. Pierwsze skojarzenie dot. godzenia ról zawodowych i prywatnych? Wskaźnik zatrudnienia dla osób 15-64 w 2013 roku Ogółem Mężczyźni Kobiety

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ NADZIEJE I OBAWY ZWIĄZANE Z INTEGRACJĄ BS/110/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

i kosmetyki, ubrania i obuwie, podręczniki, paliwo, usługi turystyczne, kulturalne, sportowe. W całej Polsce o Kartę Dużej Rodziny wystąpiło już

i kosmetyki, ubrania i obuwie, podręczniki, paliwo, usługi turystyczne, kulturalne, sportowe. W całej Polsce o Kartę Dużej Rodziny wystąpiło już UZASADNIENIE Polityka rodzinna jest jednym z fundamentów polityki społecznej prowadzonej przez państwo. Musi ona odpowiadać na współczesne wyzwania wynikające z przemian społecznych i demograficznych,

Bardziej szczegółowo

1. posiada podstawową wiedzę na temat koncepcji rozwoju społecznego wypracowanej przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju;

1. posiada podstawową wiedzę na temat koncepcji rozwoju społecznego wypracowanej przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju; Warsztat: Słowniczek Rozwojowy Opracowała Anna Cieślewska Region: Forma aktywności: Poziom edukacyjny: Kaukaz Południowy, Azja Centralna ćwiczenie, prezentacja, dyskusja gimnazjum, liceum Cele: Po zajęciach

Bardziej szczegółowo

Przemoc domowa w Rosji

Przemoc domowa w Rosji Przemoc domowa w Rosji Co godzinę ginie w Rosji jakaś kobieta. Zabija ją podczas rodzinnej awantury krewny, aktualny lub były partner. W świetle prawa Federacja Rosyjska nie posiada oddzielnych zapisów

Bardziej szczegółowo

Kielce, dnia 31 marca 2015 r. Poz. 1065 UCHWAŁA NR VI/126/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO. z dnia 23 marca 2015 r.

Kielce, dnia 31 marca 2015 r. Poz. 1065 UCHWAŁA NR VI/126/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO. z dnia 23 marca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Kielce, dnia 31 marca 2015 r. Poz. 1065 UCHWAŁA NR VI/126/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO z dnia 23 marca 2015 r. w sprawie przyjęcia Zasad udzielania

Bardziej szczegółowo

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain.

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. KARTA DOSTAWCÓW Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. Grupa przystąpiła do Światowego Paktu Global Compact Narodów

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie KOMUNIKAT PRASOWY Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie W Europie Zachodniej tylko co piąta faktura jest regulowana po terminie

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014 SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014 Łódź Kwiecień 2015 SPIS TREŚCI Ludność Ruch naturalny Wynagrodzenia Rynek pracy - zatrudnienie Rynek pracy - bezrobocie Przemysł Budownictwo Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe Literatura podstawowa Adamowski J., (red.), (2008), Wybrane zagraniczne systemy medialne, Warszawa: WAiP Dobek-Ostrowska B., (2007), Media masowe na świecie. Modele systemów medialnych i ich dynamika rozwojowa,

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

Współczesne problemy rozwojowe Kenii

Współczesne problemy rozwojowe Kenii Warszawa, listopad 2006 Natalia Ćwik Współczesne problemy rozwojowe Kenii Scenariusz zajęć z edukacji globalnej dla szkół ponadgimnazjalnych Informacje o scenariuszu: Pojęcie rozwoju gospodarczego i związane

Bardziej szczegółowo

Główne problemy, założenia i etapy realizacji projektu ReNewTown

Główne problemy, założenia i etapy realizacji projektu ReNewTown This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co financed by the ERDF Główne problemy, założenia i etapy realizacji projektu Konsultacje publiczne Warszawa, 29 maja 2012 Magdalena Wątorska-Dec,

Bardziej szczegółowo

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 5 października 2009 r. (06.10) (OR. en) 14075/09 TRANS 373 MAR 136 AVIATION 156 ENV 634 ENER 320 IND 121 NOTA Od: Do: Nr wniosku Kom.: Dotyczy: Sekretariat Generalny Rady

Bardziej szczegółowo