Technologie, globalizacja konkurencji, marketing i PR, dane

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Technologie, globalizacja konkurencji, marketing i PR, dane"

Transkrypt

1 Rola samorządu w adaptacji przedsiębiorstw i pracowników do globalnych i regionalnych trendów gospodarczych Mazowieccy przedsiębiorcy w obliczu globalnych i regionalnych trendów gospodarczych Technologie, globalizacja konkurencji, marketing i PR, dane Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 Publikacja przygotowana i wydana w ramach projektu badawczo-wdrożeniowego pt. Rola samorządu w adaptacji przedsiębiorstw i pracowników do globalnych i regionalnych trendów gospodarczych. Projekt realizowany na podstawie umowy Nr UDA-POKL /13-00 o dofinansowanie projektu Rola samorządu w adaptacji przedsiębiorstw i pracowników do globalnych i regionalnych trendów gospodarczych, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet VIII. Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1. Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie, Poddziałanie Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie, zawartej w dniu r. pomiędzy Województwem Mazowieckim, w imieniu którego działa Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych, a firmą MGG Conferences Sp. z o.o. Koordynator projektu: Joanna Andrzejewska, MGG Conferences Sp. z o.o. Kierownik merytoryczny zespołu badawczego: Dominik Batorski, Uniwersytet Warszawski ICM Tytuł publikacji: Mazowieccy przedsiębiorcy w obliczu globalnych i regionalnych trendów gospodarczych Autorzy: Dominika Czerniawska Marek Błażewicz Maria Pacuska Maciej Pańków Recenzje: dr hab., prof. SGH Michał Goliński, prof. dr hab. Dariusz Jemielniak Redakcja językowa: Elżbieta Michalak Projekt graficzny, szablon wydawniczy: Marta Gierych Skład i przygotowanie do druku: detep Maria Jakubowska, Copyright by Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych ISBN: Uznanie autorstwa-użycie niekomercyjne-bez utworów zależnych 3.0 Polska Wydawca: MGG Conferences Sp. z o.o., ul. Filtrowa 67 lok. 6/15, Warszawa

3 Rola samorządu w adaptacji przedsiębiorstw i pracowników do globalnych i regionalnych trendów gospodarczych Mazowieccy przedsiębiorcy w obliczu globalnych i regionalnych trendów gospodarczych Technologie, globalizacja konkurencji, marketing i PR, dane Autorzy: Dominika Czerniawska Marek Błażewicz Maria Pacuska Maciej Pańków Warszawa, marzec 2015 Publikacja powstała w ramach projektu Rola samorządu w adaptacji przedsiębiorstw i pracowników do globalnych i regionalnych trendów gospodarczych, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Program Operacyjny Kapitał Ludzki

4 Spis treści 1. GŁÓWNE WNIOSKI WSTĘP Zmiany w województwie mazowieckim: adaptacja do rozwoju technologii Podsumowanie Bibliografia GLOBALIZACJA KONKURENCJI SZANSA CZY ZAGROŻENIE DLA MAZOWIECKICH PRZEDSIĘBIORSTW? Pojawienie się globalnej konkurencji Podsumowanie Bibliografia TECHNOLOGIE I TRENDY W MARKETINGU, PUBLIC RELATIONS I W KONTAKCIE Z KLIENTAMI Wprowadzenie Przyczyny zmian Zmiany zachodzące w marketingu i PR Konsekwencje dla firm i ich działów marketingu zmiany organizacyjne Dostrzeganie przez pracodawców trendów pojawiających się w obszarze marketingu Zmiany w marketingu i PR w mazowieckich przedsiębiorstwach Podsumowanie Bibliografia ERA DANYCH Rola informacji Kto i jak zbiera dane Czym jest Big Data Zyski z danych Prywatność i bezpieczeństwo Ograniczenia w wykorzystaniu danych Dane i informacje w firmach Pozyskiwanie informacji w mazowieckich firmach Wprowadzanie Big Data do firmy Biznes oparty na danych Big Data i analityka w Polsce Podsumowanie Bibliografia UWARUNKOWANIA ADAPTACYJNOŚCI MAZOWIECKICH PRZEDSIĘBIORSTW NOTA METODOLOGICZNA Badania ankietowe Studia przypadków Załącznik 1. Korelacja między wskaźnikami modelu Załącznik 2. Tabela korelacji dla wskaźników globalizacji działania firm Załącznik 3. Tabela regresji dla istotności trendów związanych ze zmianami w marketingu SPIS ILUSTRACJI O AUTORACH O PROJEKCIE

5 Główne wnioski 1. Główne wnioski Współczesna gospodarka podlega ciągłym i intensywnym zmianom. Wśród nich wyróżnić można kilka bardzo istotnych, które wpływają na funkcjonowanie przedsiębiorstw Komputery i maszyny pozwalają zwiększyć wydajność pracy i zautomatyzować część zadań wykonywanych dotychczas przez ludzi. Część prac może być wykonywana przez ludzi za pomocą technologii lepiej i szybciej. Inne czynności, a nawet zawody mogą zostać w pełni zautomatyzowane. Internet stał się nowym kanałem komunikacji pomiędzy firmami a klientami, pozwalając na angażowanie obu stron. Pozwolił też firmom na bezpośrednie budowanie kontaktów, z czym związane jest powstanie niektórych nowych form marketingu. Na intensywności przybiera również globalna konkurencja, która z jednej strony umożliwia wejście na obce dotąd rynki, z drugiej natomiast prowadzi do wzrostu konkurencji na rynkach, które firmy już znają. Rozwój technologii stawia przed firmami wyzwania związane z kompetencjami pracowników, którzy muszą podnosić swoje kwalifikacje, a tych z najwyższymi kompetencjami jest zawsze za mało. W coraz większej liczbie zawodów istotna jest umiejętność pracy z technologiami oraz szybkiego oswajania się z nowymi technologiami. Technologie wpłynęły także na sposób wykonywania pracy, umożliwiły między innymi rozwój pracy zdalnej, wpłynęły na organizowanie pracy oraz monitorowanie pracowników i efektów czy wreszcie delegowanie zadań na zewnętrzne firmy poprzez outsourcing. 5 Zmianie uległ też stosunek do danych i informacji, które zaczęły być postrzegane jako towar, a rozwiązania technologiczne pozwoliły również przedsiębiorcom na samodzielne ich zbieranie i analizowanie. Charakterystyka województwa mazowieckiego Dominującą rolę w regionie odgrywa Warszawa, która jako stolica kraju przyciąga liczne grono zagranicznych inwestorów, jest miejscem rozwoju innowacji i technologii, wspieranym przez zaplecze badawczo-rozwojowe oraz kadry o wysokich kwalifikacjach. Region wyróżnia się także wyjątkowo rozwiniętym sektorem usług, w tym usług finansowych i IT, oraz skalą przedsiębiorczości. W przeciwieństwie do całego kraju, gdzie pod względem liczby firm i pracowników dominuje sektor produkcyjny, w województwie mazowieckim przewagę ma sektor usługowy. Przesunięcie widoczne jest również w przypadku inwestycji, które w województwie mazowieckim koncentrują się na handlu, w całym kraju zaś na przemyśle i budownictwie. Mimo charakterystyki, która stawia województwo w pozytywnym świetle, zaznaczyć należy, że region jest bardzo zróżnicowany. Znajdują się tu zarówno jedne z najbogatszych, jak i najbiedniejszych gmin w Polsce. Zmiany funkcjonowania mazowieckich przedsiębiorstw pod wpływem rozwoju technologii Większość polskich przedsiębiorstw ma dostęp do komputerów (95%) i szerokopasmowego internetu (83%). Dostęp ten jednak tylko w ograniczony sposób przekłada się na bardziej

6 Główne wnioski zawansowane wykorzystanie tych technologii w różnych aspektach funkcjonowania firm. Różnica w wykorzystaniu ICT pomiędzy Polską a innymi krajami Unii Europejskiej widoczna jest zwłaszcza wśród małych i średnich przedsiębiorstw. Dwie trzecie polskich firm ma własną stronę internetową, ale wykorzystuje ją głównie do katalogów oferowanych towarów i usług. Jedynie połowa mazowieckich przedsiębiorstw deklaruje, że dba o wizerunek w internecie. Znaczenie rozwoju technologii jest istotne zwłaszcza przy podnoszeniu efektywności pracy. Mazowieckie przedsiębiorstwa dość powszechnie dostrzegają, że komputery i maszyny pozwalają zwiększyć wydajność pracy i zracjonalizować zatrudnienie (71%). Mniej niż ¼ firm z regionu dostrzega przejście od sprzedaży produktów do oferowania usług i dotyczy to przede wszystkim przedsiębiorstw usługowych. Jeśli chodzi o dostrzeganie nowych trendów, zdolności adaptacyjne i innowacyjność, widoczna jest przewaga dużych miast. Wśród firm warszawskich widoczna jest również penetracja rynku nowymi technologiami. Przedsiębiorstwa te nie dość, że znajdują się w lepszej sytuacji, to w większym stopniu zainteresowane są nowymi rozwiązaniami. W konsekwencji ich większe zaawansowanie technologiczne może prowadzić do pogłębienia przynajmniej niektórych różnic między nimi a przedsiębiorstwami z mniejszych miejscowości. Braki związane z korzystaniem z technologii ICT zauważane są rzadziej wśród firm działających w obszarze związanym z technologiami. Istotnym czynnikiem, który również wyróżnia takie przedsiębiorstwa, jest ich wyższa ocena zdolności firmy do radzenia sobie ze zmianami na rynku. Globalizacja konkurencji szansa czy zagrożenie dla mazowieckich przedsiębiorstw? Polska gospodarka należy nadal do słabo umiędzynarodowionych. Internacjonalizacja małych i średnich firm, polegająca na ich wchodzeniu na obce rynki, nie jest daleko posunięta. Umiędzynarodowienie firm jest w znacznie większym stopniu widoczne w województwie mazowieckim niż w całym kraju. Przewaga atrakcyjności inwestycyjnej województwa mazowieckiego jest zdecydowana. Około 47% nakładów inwestycyjnych poniesionych przez spółki z udziałem zagranicznego kapitału inwestycyjnego w 2013 roku w Polsce było ulokowanych właśnie w województwie mazowieckim. Jeśli weźmiemy pod uwagę lokalizację firmy, wyraźnie widać, że są to przedsiębiorstwa warszawskie, które najczęściej posiadają klientów również poza granicami kraju. W przypadku firm z innych części regionu procent posiadających znaczną liczbę klientów poza granicami Polski jest znikomy. Wśród mazowieckich przedsiębiorstw mniej więcej równomiernie rozkłada się postrzeganie globalizacji jako szansy (dzięki technologii możliwość dostępu do wcześniej nieosiągalnych rynków) i zagrożenia (zwiększenie konkurencji ze strony firm z innych regionów i krajów, które zyskują dostęp do klientów np. przez internet), przy czym zmiany w firmie pod wpływem danego zjawiska deklarują przedstawiciele przedsiębiorstw, które upatrują w globalizacji konkurencji szansę. Widoczny jest istotny wpływ doświadczeń ze współpracy z zagranicznymi klientami, wielkość przedsiębiorstwa oraz lokalizacja firmy częściej pozytywną opinię o globalizacji mają przedsiębiorstwa warszawskie. Postrzeganie globalizacji jako szansy przekłada się na podejmowanie działań adaptacyjnych, takich jak chociażby sprzedaż przez internet czy obserwowanie zachowań firm w kraju i za granicą. Negatywne postrzeganie globalizacji nie przekłada się natomiast 6

7 Główne wnioski na wprowadzanie zmian w firmie. Istnieje więc cała grupa przedsiębiorstw dostrzegających możliwe negatywne skutki, ale nieposiadających środków bądź kompetencji, które pozwoliłyby im zareagować na ten proces. Technologie i trendy w marketingu, public relations i kontakcie z klientami Zaledwie około 7% przedsiębiorstw przemysłowych i usługowych zdecydowało się na podjęcie działań i wprowadzenie innowacji w marketingu w latach Sytuacja w województwie mazowieckim wygląda trochę lepiej. Niewiele więcej niż 1/5 przedsiębiorstw województwa mazowieckiego zdecydowała się na wprowadzenie innowacji w tym zakresie pod koniec 2013 lub 2014 roku. W ciągu ostatnich lat Polacy zaczęli w internecie szukać nie tylko bieżących informacji czy wspomagać się w pracy, ale zaangażowali się w media społecznościowe, zaczęli korzystać z bankowości elektronicznej, szukać informacji o produktach i cenach oraz kupować przez internet, co stwarza nową przestrzeń szeroko rozumianej komunikacji marketingowej i PR dla firm. Konsumenci zaczęli być aktywnie angażowani w komunikację, a ich głos zaczął się liczyć, także jeśli chodzi o zmiany wprowadzane w produktach czy usługach. Ponad połowa przedsiębiorstw z województwa mazowieckiego zwróciła też uwagę na to zjawisko, mniej jednak wprowadziło bądź zamierza wprowadzić zmiany w tym zakresie. Marketing w coraz większym stopniu zaczyna wykorzystywać również dane, i to zarówno dane dotyczące m.in. zachowań klientów na stronach, jak i komentarze czy uwagi zamieszczane na przykład w mediach społeczościowych. Pojawienie się licznych prostych narzędzi umożliwiło wielu przedsiębiorcom samodzielne prowadzenie kampanii oraz kontakt z klientami. Trend ten został uznany przez zdecydowaną większość mazowieckich przedsiębiorstw za znaczący. Zmiany w marketingu są wśród mazowieckich firm powiązane często z innymi zmianami, takimi jak wdrażanie nowych systemów IT czy wprowadzanie nowych produktów. Widać więc, że jest to zwykle element głębszej ewolucji przedsiębiorstwa. Era danych Współczesne technologie umożliwiły zbieranie, przechowywanie, udostępnianie i analizę danych na niespotykaną wcześniej skalę. Znaczna większość mazowieckich przedsiębiorstw dostrzega, że dane i informacje stają się towarem we współczesnej gospodarce. Zmiany w firmach związane z upowszechnieniem się danych, poza kilkoma sektorami, są wśród polskich przedsiębiorstw wprowadzane w ograniczonym stopniu, a co za tym idzie zapotrzebowanie na dane i analizy nie jest bardzo rozwinięte. Wyróżnić można różne kategorie danych: dane publiczne, prywatne, z szumu, społecznościowe, oraz z samookreślenia. Różnią się one od siebie sposobem pozyskania, możliwościami, które oferują, potencjalnymi zastosowaniami. Wykorzystanie któregokolwiek z typów danych wymaga jednak od przedsiębiorstwa odpowiedniego podejścia i kompetencji pracowników, którzy będą potrafili zdobyć i zanalizować dane oraz zastosować wyniki w odpowiednim kontekście. Jedynie połowa mazowieckich przedsiębiorstw widzi, że toczy się walka o najlepszych specjalistów, którzy na przykład mogą zapewnić kompetencyjne zaplecze w tej dziedzinie. 7

8 Główne wnioski Stosunek do informacji przekłada się również na zachowania adaptacyjne i innowacyjne przedsiębiorstw w województwie mazowieckim. Pozyskiwanie i wykorzystywanie informacji jest czynnikiem decydującym o poziomie innowacyjności i adaptacyjności firm w regionie. Adaptacyjne przedsiębiorstwa Zachowania adaptacyjne pozostają w związku ze stałymi charakterystykami firm, takimi jak wielkość, sektor, działanie w obszarze związanym z technologiami. Przedsiębiorstwa większe, działające w handlu i usługach oraz w obszarach, które mają związek z technologiami, wykazują więcej zachowań adaptacyjnych. Pozytywny związek pomiędzy adaptacyjnością a obszarem działania firmy można zaobserwować również w przypadku, kiedy firma ma większość klientów w kraju i za granicą. Firmy, które adaptują się w większym stopniu, dostrzegają także więcej braków kompetencji wśród pracowników. Co ważne, widoczny jest też pozytywny związek pomiędzy zachowaniami adaptacyjnymi a oceną sytuacji finansowej firmy. Przedsiębiorstwa, które aktywnie poszukują informacji, wykazują więcej zachowań adaptacyjnych i w rezultacie lepiej oceniają swoją sytuację. Firmy niechętne zmianom, nawet jeśli zdecydują się na podjęcie jakichś działań, nie potrafią dostrzec ich pozytywnych rezultatów. 8

9 Wstęp 2. Wstęp Przez ostatnie 25 lat polska gospodarka doświadczyła ogromnych zmian. Transformacja ustrojowa umożliwiła wprowadzenie i rozwinięcie wolnego rynku. Wprowadzenie reguł wolnorynkowych umożliwiło również integrację polskiej gospodarki z systemem światowym. Równolegle światowa gospodarka stawała się coraz bardziej globalna. Przemiany te nie wynikały jedynie ze zmiany paradygmatu ideologicznego dotyczącego zasad funkcjonowania rynku. Procesy globalizacji były przede wszystkim wspomagane przez rozwój technologii i logistyki, które umożliwiły rozciągnięcie łańcuchów dostaw po całym świecie, jednoczesną koordynację działań i relatywnie tani transport. Globalizacja otworzyła, przynajmniej teoretycznie, dostęp do wielu rynków i jednocześnie zwiększyła konkurencję na rynkach lokalnych. Dla Polski istotną zmianą była także integracja rynku z rynkiem Unii Europejskiej, która rozpoczęła się jeszcze przed akcesją i opierała się na zasadzie wolnego przepływu towarów, ludzi, kapitału i usług. Oprócz tych zmian polska gospodarka doświadczyła również szoków związanych z kryzysami. Kryzys finansowy uderzył w Polskę tylko w ograniczonym stopniu, ale mimo to był odczuwalny w wielu przedsiębiorstwach. Poszczególne branże musiały się też zmierzyć z innymi kryzysami, jak choćby wprowadzeniem embarga na różne produkty spożywcze eksportowane za wschodnią granicę. Takie ograniczenia wymagały podjęcia działań adaptacyjnych. Przedsiębiorstwa województwa mazowieckiego doświadczyły wszystkich tych przemian. Z racji na obecność Warszawy region stał się wyjątkowo atrakcyjnym miejscem dla zagranicznych inwestycji, skupiając niemal połowę zagranicznego kapitału lokowanego w Polsce. Mazowieckie przedsiębiorstwa są w większym stopniu umiędzynarodowione niż w innych częściach kraju, lecz pierwszeństwo w eksporcie przypada innym regionom. Wartość eksportu systematycznie wzrasta, spada w nim jednak rola towarów innowacyjnych. Wzrasta też liczba mazowieckich firm decydujących się na ekspansję za granicę. Region doświadcza więc obu zjawisk związanych z globalizacją konkurencji. Czy wzrost takiej konkurencji jest postrzegany przez mazowieckie przedsiębiorstwa jako szansa, czy jako zagrożenie? W jaki sposób adaptują się do warunków globalnego rynku, gdzie zwiększa się liczba potencjalnych klientów, dostawców, partnerów i konkurentów? Procesy globalizacyjne napędzane były przez rozwój różnego typu technologii, w tym również technologii informacyjno-komunikacyjnych. Te ostatnie wpłynęły w ogromnym stopniu na sposób funkcjonowania współczesnych przedsiębiorstw. Zmiany te możemy obserwować w marketingu i public relations, w sposobie produkcji, organizacji pracy i dystrybucji czy we wzroście znaczenia danych i informacji w funkcjonowaniu firmy. Wraz ze zmianami w sposobie użytkowania mediów przekształceniu uległo także ich wykorzystanie w prowadzeniu kampanii marketingowych. Zaczęto wykorzystywać media społecznościowe, tworzyć własne kanały komunikacji, poczynając od umieszczania reklam na stronach do bardziej zaawansowanych form, uwzględniających zachowania osób w sieci, wirtualne miejsca, w których bywają, treści, które konsumują (programming marketing). Zaczęto budować kampanie angażujące w różnym stopniu użytkowników i wsłuchujące się w ich uwagi dotyczące produktów i usług. Na popularności zyskuje również marketing treści. Jak do takich zmian adaptują się mazowieckie przedsiębiorstwa? Jakie działania są podejmowane? Które firmy lepiej radzą sobie z intensywnymi zmianami w tym obszarze? 9

10 Wstęp Transformacje w marketingu nie dokonałyby się, gdyby nie rozwój ICT i wielkie zróżnicowanie związanych z nimi praktyk. Wiele z form marketingu opartych jest również na możliwościach zbierania danych o zachowaniu konsumentów dobieranie odpowiednich reklam, we właściwym czasie dla określonych osób. Reklama przestaje wyświetlać się losowo. Trafia do osób, które mogą się nią bardziej zainteresować, a następnie możliwe jest dokonanie pomiaru skuteczności jej doboru. To tylko jeden z przykładów tego, jak dostęp do danych i informacji zmienił sposób funkcjonowania przedsiębiorstw. Obecnie dane można zbierać właściwie o wszystkim. Nowe narzędzia pozwalają śledzić zachowania pracowników i klientów, a nowe technologie analityczne efektywnie interpretować dane. Fenomen Big Data i związany z nim rozwój usług pokazuje, że ta gałąź gospodarki zyskuje na znaczeniu. Obok Big Data w gospodarce wykorzystywane są również dane publiczne i naukowe. Powstaje coraz więcej firm zajmujących się głównie gromadzeniem i analizowaniem danych. Jednocześnie dostępnych jest coraz więcej narzędzi umożliwiających samodzielną analizę podstawowych danych przez małe przedsiębiorstwa. To przesunięcie ciężaru w stronę danych powinno być jednak wsparte nabyciem odpowiednich kwalifikacji, które pozwolą właściwie wykorzystać tego rodzaju analizy w funkcjonowaniu firmy. Województwo mazowieckie wyróżnia się na tle kraju pod względem rozwoju sektora usług finansowych i IT, które to branże są w czołówce wykorzystania danych w działaniu firmy. Czy jednak wszystkie mazowieckie przedsiębiorstwa dostrzegają znaczenie danych i informacji we współczesnej gospodarce? Które z nich podejmują działania w tym kierunku? Jakie przykłady wykorzystania danych i informacji możemy wskazać? Szybki rozwój technologii zmienił sposoby i formy funkcjonowania firm nie tylko w zakresie marketingu i dostępu do danych, lecz także w metodach zarządzania, produkcji i sprzedaży. Nowe narzędzia wpłynęły na możliwości wytwarzania i dystrybucji informacji i produktów w postaci cyfrowej. Popularność zyskują drukarki 3D, wykorzystywane zarówno w procesie produkcji, jak i przez indywidualne osoby, które mają możliwość zaprojektowania i wyprodukowania przedmiotów na własne potrzeby. Obserwować można zjawisko platformizacji, które z jednej strony pozwala klientom dotrzeć do różnych przedsiębiorstw i produktów przez jedno okno, a z drugiej wspomaga działanie przedsiębiorstw, oferując łatwe i dostępne rozwiązania konieczne do działania firmy. Rozwój technologii pomógł też zmniejszyć znaczenie działania rozmaitych pośredników. Dystrybucja treści cyfrowych nie wymaga wdrażania złożonych rozwiązań logistycznych, dostępność mediów społecznościowych pozwala na samodzielne budowanie kampanii marketingowych, a narzędzia do analizy danych umożliwiają pozyskiwanie i interpretowanie informacji na własną rękę. Na sposób działania firm wpłynęły także technologie mobile, które pozwalają na dużo większą elastyczność w zarządzaniu organizacją. Zmieniają też to, co przedsiębiorstwa wytwarzają, oraz jak te produkty są dostarczane do konsumentów. Można powiedzieć, że technologie zdecentralizowały proces podejmowania decyzji, dały klientom realny wpływ na to, co firmy produkują. Zwiększyła się również transparentność działania przedsiębiorstw. Czy mazowieckie przedsiębiorstwa dostrzegają te zmiany i próbują się do nich adaptować? Które z obszarów ulegają tutaj większym zmianom? Czy zmiany technologiczne wpływają na codzienne funkcjonowanie firm z Mazowsza, czy też wpływają na strategie ich rozwoju? Przez cały 2014 rok zespół badaczy z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego próbował odpowiedzieć na wszystkie te pytania. Niniejszy raport jest właśnie wynikiem tej pracy. W ramach całego projektu przeprowadzono badania ankietowe mazowieckich przedsiębiorstw oraz przygotowano studia przypadków wybranych firm z regionu. Raport jest podzielony na cztery rozdziały, które zostały pomyślane tak, aby mogły zaistnieć 10

11 Wstęp również samodzielnie. Pierwszy rozdział przedstawia ogólny model adaptacji mazowieckich przedsiębiorstw do najważniejszych trendów gospodarczych oraz zmiany w funkcjonowaniu przedsiębiorstw pod wpływem nowych technologii komunikacyjnych. Staraliśmy się pokazać, jakie najważniejsze czynniki wpływają na dostrzeganie i reagowanie na te trendy, jak również jakie działanie firmy decydują się podjąć. Drugi rozdział mierzy się z problemem globalizacji konkurencji, która rozpatrywana jest tutaj w dwójnasób zarówno jako szansa, jak i potencjalne zagrożenie dla przedsiębiorstw działających na Mazowszu. Pozostałe dwa rozdziały traktują o zmianach związanych z rozwojem technologii. Skoncentrowaliśmy się na dwóch obszarach marketingu i public relations oraz wzroście znaczenia danych i informacji. Każdy z tych rozdziałów zawiera przegląd najważniejszych zjawisk z danego obszaru oraz analizę adaptacyjności mazowieckich przedsiębiorstw. Rozdziały zostały również wzbogacone o studia przypadków. Zdecydowaliśmy się wydzielić je graficznie, aby mogli Państwo zapoznać się z przedstawionymi przykładami niezależnie od pozostałych wiadomości. Na końcu raportu umieściliśmy notę metodologiczną, dotyczącą sposobu przeprowadzania badania Zmiany w województwie mazowieckim: adaptacja do rozwoju technologii Wprowadzenie Współczesna gospodarka podlega wielu zmianom napędzanym przez rozwój technologii i wzrost globalnej konkurencji. Zmiany te są wyjątkowo głębokie i dotykają praktycznie wszystkich elementów działania przedsiębiorstw, niezależnie od ich geograficznej lokalizacji. Współczesnej gospodarki nie można właściwie opisać, pomijając oba te procesy. Wspomagane są one przez rozwój logistyki i technologii oraz przez regulacje prawne i instytucjonalne, otwierające granice i obniżające bariery przepływu osób, towarów, kapitału i usług. Wraz z przemianami systemowymi lat 90. polska gospodarka włączyła się w system globalnej konkurencji. Różne regiony Polski zintegrowały się z globalną gospodarką w odmiennym stopniu. Województwo mazowieckie, któremu poświęcony jest ten raport, wydaje się mocniej powiązane z gospodarką światową niż inne części kraju. Znajduje się w czołówce eksporterów, jest liderem, jeśli chodzi o przyciąganie międzynarodowego kapitału. Na problem globalizacji konkurencji można spojrzeć również z poziomu poszczególnych przedsiębiorstw i ich strategii radzenia sobie z tym procesem. Ich strategie mogą przybierać odmienne formy wejścia na rynki zagraniczne lub rywalizacji na rynku lokalnym. Samo przystosowanie się do zmian dotyczy wielu obszarów działania firmy, poczynając od zmian organizacyjnych, a kończąc na zmianach dotyczących strategii firmy. Coraz istotniejszym czynnikiem zmian zarówno w gospodarce, jak i w poszczególnych przedsiębiorstwach staje się szybko postępujący rozwój i upowszechnienie nowych technologii informacyjno- -komunikacyjnych. Zmiany spowodowane przez te technologie będą głównym tematem tego raportu. Odmiennie niż w wypadku akcesji do Unii Europejskiej, zmian tych nie wywołuje żadne pojedyncze wydarzenie. Są one związane z wprowadzaniem w życie zaawansowanych rozwiązań technicznych i mają różnorodny charakter. Po pierwsze, wiążą się z rozwojem infrastruktury i samych technologii oraz ich dostępności w szczególności jest to ewolucja w kierunku modeli opartych na usługach (hardware/infrastructure/platform/software as a service). Po drugie, istotne jest to, w jaki sposób nowe narzędzia przyczyniają się do zmiany sytuacji i sposobów funkcjonowania przedsiębiorstw w takich 11

12 Wstęp obszarach jak zarządzanie i produkcja, marketing, reklama i promocja, sprzedaż. W konsekwencji możliwe stają się nowe modele organizacyjne, a także to, że nawet małe firmy, wykorzystując narzędzia ICT, mogą działać i konkurować w skali globalnej (tzw. micro-multinationals). Technologie informacyjno- -komunikacyjne, prowadząc do zmniejszenia dystansu geograficznego, stwarzają ogromną szansę nawet niedużym, ale innowacyjnym firmom, gotowym działać na rynkach ponadlokalnych. Z drugiej strony będą stawiać coraz większe wyzwania tym firmom lokalnym, które są mniej innowacyjne i nie potrafią wykorzystać nowych technologii i które będą musiały stawić czoło konkurencji z innych krajów. Na drodze adaptacji do pojawiających się zmian możemy obserwować przemiany zarówno w strukturze samej gospodarki województwa mazowieckiego, jak i w strategiach poszczególnych firm. Naszym celem jest pokazanie obu wymiarów tych zmian. Zaprezentujemy, w jaki sposób zmienia się sama struktura gospodarki województwa mazowieckiego, z dominującą rolą sektora usług i zauważalnie większym poziomem umiędzynarodowienia, oraz jak mazowieckie przedsiębiorstwa radzą sobie są z wybranymi trendami Adaptacja Adaptacja (łac. adaptatio przystosowanie) oznacza przystosowanie się jednostki społecznej, instytucji lub grupy do nowych warunków społecznych, kulturowych, środowiskowych (Holling, 2001; Gunderson, Holling, 2002; Berkes i in., 2003). Proces adaptacji nie musi być odpowiedzią na zmiany w środowisku, może być próbą lepszego dopasowania się do środowiska lub jego przewidywanych zmian. Adaptacyjne są te działania, które są intencjonalne, poprzedzone namysłem, diagnozą. W związku z tym nie każda reakcja czy podjęta zmiana jest działaniem adaptacyjnym. Zdaniem Kaliny Grzesiuk konieczny system adaptacyjny złożony jest z czterech faz, które prowadzą do zmiany w organizacji; zmiana dotknie zarówno struktury organizacji, jak i jej zachowania. Cykl obejmuje etapy: wykryj- -zinterpretuj-zdecyduj-odpowiedz (Rysunek 1). Rysunek 1. Fazy systemu adaptacji Źródło: Dervitsiotis, K.N., On Becoming Adaptive: The New Imperative for Survival and Success in the 21st Century. 12

13 Wstęp Organizacje zazwyczaj i tak odbierają znaczną liczbę sygnałów ze swojego otoczenia. Aby mogły one być zrozumiane, konieczne jest nadanie im zgodnego z kontekstem znaczenia. W fazie wykrywania użyteczne sygnały powinny zostać oddzielone od szumu informacyjnego. Rozróżnienie to następuje na drodze identyfikacji danych istotnych w określonym kontekście. W ten sposób ilość informacji ulega redukcji, dostosowując się do analitycznych możliwości organizacji. W fazie interpretacji nadaje się znaczenie otrzymanym z otoczenia sygnałom/danym. Stąd tylko te spośród nich, w przypadku których udało się uzyskać znaczące informacje, mogą być wykorzystane w fazie następnej, podczas której organizacja podejmuje decyzję o podjęciu działań w obliczu zaistniałej sytuacji. Adaptacja oznacza zatem proces, a adaptacyjność to cecha zdolność systemu do ewolucji, do dynamicznej reakcji w celu przystosowania się do zagrożeń środowiskowych lub zmian oraz zdolność do poszerzania zakresu zmienności (Gunderson, 2000; Dalziell, McManus, 2004). Adaptacyjności sprzyjają przede wszystkim luźne relacje między aktorami systemu, umożliwiające elastyczną rekonfigurację jego wewnętrznych struktur, zgodnie z wymogami nowych okoliczności i związanych z nimi możliwości (Pike, Dawley, Tomaney, 2010; Boschma, 2014; Simmie, Martin, 2010). Inny zbliżony znaczeniowo termin do terminu adaptacja to rezyliencja jest to zdolność systemu do utrzymania obecnego stanu funkcjonowania w obliczu zaburzeń i zmian (Keck, Sakdapolrak, 2013), do radzenia sobie z zaburzeniami i stresami, utrzymywania lub też odzyskiwania funkcjonalności i formy (Hudson, 2009). W tym sensie wskaźnikiem rezyliencji jest przykładowo wielkość szoku, który może być zaabsorbowany (Holling, 1973). Polska gospodarka w ostatnim okresie przeszła przez kilka takich szoków. Największym była transformacja początku lat dziewięćdziesiątych, ograniczenia związane z akcesem do Unii Europejskiej, kryzys finansowy z końca pierwszej dekady lat dwutysięcznych. Do takich szokowych wydarzeń zaliczyć można również regulacje, które dotykały tylko niektóre gałęzie gospodarki, takie jak wprowadzenie embarga na eksport owoców i warzyw do Rosji w 2014 roku. Różnica między rezyliencją a adaptacją jest taka, że rezyliencja jest odpowiedzią na szok negatywny, podczas gdy skłaniające do adaptacji zmiany mogą być neutralne czy wręcz pozytywne. Rezyliencja ma charakter zachowawczy, jest nakierowana na utrzymanie status quo (Welsh, 2014), adaptacja natomiast niekoniecznie. Skupienie na przywróceniu stanu sprzed kryzysu może utrudniać adaptację do stale zachodzących zmian w środowisku. Zmiany bowiem mogą nie mieć charakteru szoków, ale długofalowych, często trudno dostrzegalnych trendów. W tych warunkach adaptacyjność powinna być procesem stałego dostosowywania lokalnego systemu społeczno-gospodarczego do zmieniającego się otoczenia. Likwidacja dużego przedsiębiorstwa może być wyrazem przekształceń struktury gospodarczej i zmian technologicznych, które wymagają nie tyle zniwelowania negatywnych skutków pojedynczych wydarzeń, ile głębszej restrukturyzacji i zmian w wielu sferach życia społeczno-gospodarczego. Takie podejście wskazuje na stałość procesu adaptacji. Nie dotyczy on tylko momentów szoków, ale także a może przede wszystkim okresów normalności. Podchodząc do adaptacyjności jako stałego procesu, możemy zatem mówić o pewnym potencjale adaptacyjnym, który charakteryzuje lokalne układy społeczno-gospodarcze. Adaptację można także umieścić w perspektywie czasowej (zob. Rysunek 2). Kiedy działania są podejmowane, zanim jeszcze otoczenie się zmieni, czy też na samym początku zachodzących zmian, mamy do czynienia z tzw. adaptacją antycypacyjną, polegającą często na wprowadzaniu innowacji. Jeśli rozwiązania wdraża się wtedy, gdy całe otoczenie już się zmieniło jest to adaptacja 13

14 Wstęp reaktywna. Samo reagowanie na nagły szok niekoniecznie oznacza działania innowacyjne: innowacyjność to wprowadzanie nowych rozwiązań w odpowiedzi na obserwowane zjawiska czy też wyprzedzająco, zanim te zmiany będą widoczne w środowisku. Rysunek 2. Adaptacja antycypacyjna a reaktywna Źródło: opracowanie własne. Warto zauważyć, że stres czy nagła zmiana często są interpretowane w literaturze dotyczącej organizacji jako szansa, a nie jako zagrożenie. Podobny punkt widzenia zawiera niniejszy raport, zgodnie z ewolucyjnym ujęciem adaptacyjności, uwzględniającym perspektywę długofalową. Zakłada ono, że w systemie może istnieć więcej niż jeden stan równowagi, ale również że adaptacyjność nie wiąże się jedynie z reakcją na szok, lecz jest nieustannym procesem zmian strukturalnych. Ciągła zmiana powoduje stały nacisk na działania aktorów. W efekcie kształtowane są nowe ścieżki rozwojowe, adekwatne do nowych warunków, w jakich funkcjonuje dany system (Martin, 2011; Boschma, 2014). Z tego punktu widzenia najważniejsza jest zdolność adaptacyjna gospodarki regionalnej (głównie firm) do nieustannie zmieniających się warunków środowiskowych (w szerokim ujęciu, tj. technologie, ekonomia, środowisko itp.). Adaptacyjność przedsiębiorstw będzie zatem przejawiać się w ich zdolności do zidentyfikowania i wykorzystania pojawiających się możliwości rynkowych (w tym zachodzących zmian technologicznych), jak też w ich własnym potencjale organizacyjnym poprzez podejmowanie odpowiednich działań strategicznych. Konsekwencją owych działań powinno być zwiększenie przewagi konkurencyjnej firm i lepsze ich funkcjonowanie na rynku Przedsiębiorstwa na Mazowszu: adaptacja do zmian Zmiany technologiczne i procesy globalizacji uruchomiły wiele przemian w polskiej gospodarce. Zmiany te zachodzą także na poziomie regionów: niektóre z nich stają się beneficjentami nowości i innowacji, inne popadają w stagnację. Ze względu na coraz większe wewnętrzne powiazanie światowej gospodarki kryzysy, które mają swoje źródło na jednej półkuli, mogą oddziaływać bezpośrednio lub pośrednio na inne regiony świata. Tak było w przypadku kryzysu finansowego pierwszej dekady lat dwutysięcznych. Mając swoje źródło w Stanach Zjednoczonych, rozlał się on także na Europę, przy czym w mniejszym zakresie wpłynął na Polskę. Województwo mazowieckie, co zamierzamy pokazać w tym raporcie, wyróżnia się na tle całego kraju zarówno pod względem przedsiębiorczości rozumianej w liczbach, jak i jakości. Firmy zlokalizowane w tym regionie sprofilowane są w stronę usług, przede wszystkim specjalistycznych. Lepsza jest ich sytuacja finansowa oraz większy udział biznesu opartego na nowych technologiach. Ta przewaga nie 14

15 Wstęp sprawia, że przedsiębiorstwa Mazowsza nie muszą się przejmować zmieniającymi się warunkami i nie podejmować działań zmierzających do adaptacji i innowacyjności, ponieważ ostatecznym kryterium porównawczym jest coraz częściej gospodarka europejska i światowa. Choć pod wpływem wdrażania innowacji mazowieckie przedsiębiorstwa nie wyróżniają się znacząco, jest tu wyraźnie więcej działań z zakresu badań i rozwoju, co wiąże się też z większymi nakładami finansowymi. Dostępna jest tu również lepiej przygotowana kadra (przede wszystkim bardziej wyspecjalizowana). Te uwarunkowania sprawiają, że województwo mazowieckie dysponuje potencjalnie większymi zasobami, które pozwalają dostosować się bądź wykorzystać zmiany napędzane przez trendy technologiczne. Względnie rozwinięty sektor usług, w tym również ICT oraz handlu, pozwala sądzić, że właśnie na tym obszarze reakcje na zmiany będą wcześniejsze. Większa niż w innych regionach obecność sektora finansowego może oznaczać intensywniejsze zainteresowanie danymi, które tradycyjnie są w tym sektorze wykorzystywane w znaczącym stopniu (Nadolny, 2012) Mazowsze jako hub usługowy kraju. Stan przedsiębiorczości w województwie mazowieckim Pod wieloma względami sytuacja województwa mazowieckiego jest wyjątkowa na tle kraju. Jest tu wyraźnie więcej przedsiębiorstw, jest większe zaplecze dobrze przygotowanych pracowników, przeważa sektor usług z dominantą usług finansowych i ICT. Ta krótka charakterystyka pokazuje, że w województwie mazowieckim niektóre z procesów identyfikowanych z krajami rozwiniętymi mogą być widoczne bardziej i wcześniej niż w innych częściach kraju. Na drodze ewolucji gospodarki coraz istotniejszym jej elementem stają się usługi. Zjawisko to widoczne jest zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. Jednak w krajach rozwiniętych udział sektora usług w gospodarce jest już znacząco wyższy w porównaniu z produkcją. Sektor usług jest odpowiedzialny za około 2/3 wartości dodanej brutto w całej gospodarce (Stefaniak, 2007). Wzrost znaczenia usług widać w całej Polsce, jednak w województwie mazowieckim jest on szczególnie intensywny. Drugim istotnym wymiarem są nakłady na badania i rozwój, które umożliwiają nie tylko przyswajanie nowych rozwiązań, ale również wytworzenie własnych. Województwo mazowieckie jest uważane za zdecydowanie wyróżniający się w skali kraju ośrodek przedsiębiorczości. Chociaż ludność tego województwa to tylko13,81% ludności Polski, znajduje się w nim 17,81% wszystkich firm (GUS, dane na koniec 2013). O jego sile stanowi jednak nie tyle liczba firm, ile ich jakość: wskazuje się na wysoki procent firm usługowych z branż finansowych i ICT, czyli także najbardziej dochodowych i najnowocześniejszych (Kamińska, 2011). Z drugiej strony są to branże wymagające dużej liczby wykwalifikowanych specjalistów, co zapewnia stosunkowo dobrze rozwinięta baza akademicka (w skali kraju, niekoniecznie jednak w porównaniu z zagranicą; zob. Płoszaj, 2012). Z racji skumulowania w Warszawie ośrodków administracji państwowej, akademickich oraz znaczących zasobów ludzkich, a także z powodu jej centralnego położenia, wybór Warszawy na główną siedzibę dla zagranicznej korporacji czy firmy działającej w skali ogólnopolskiej może być atrakcyjny. Warto jednak zwrócić uwagę, że statystyki całego województwa są w dużej mierze zawyżane przez samą stolicę i aglomerację warszawską, podczas gdy obszary peryferyjne województwa często borykają się z poważnymi kłopotami, zwłaszcza z bezrobociem (Herbst, 2012; Kamińska, 2011). Mazowsze jest w tym opracowaniu traktowane jako całość, z założeniem, że jego struktura demograficzna 15

16 Wstęp i miejsca zamieszkania (miasto/wieś) może być porównana ze strukturą całego kraju. Problem dysproporcji między Warszawą a resztą województwa nie jest jednak pomijany. W ostatnich latach na sytuację gospodarczą i przedsiębiorczości w Polsce i na Mazowszu znaczny wpływ miały takie czynniki, jak: napływ funduszy unijnych, światowy kryzys finansowy istniało wiele przesłanek ku temu, by kryzys uderzył najsilniej właśnie w Mazowsze: głównie rozbudowany sektor finansowy oraz to, że nowocześniejsza gospodarka Mazowsza ze względu na swoją strukturę w większym stopniu jest zależna od światowego systemu finansowego (co zostanie także pokazane w raporcie), rosnąca rola ICT (zob. Herbst, 2012): w skali kraju sektor ICT najsilniejszy jest właśnie na Mazowszu, globalne trendy gospodarcze i ich wpływ na sytuację lokalną, ogólne przemiany struktury gospodarki światowej (przejście z produkcji na usługi, a dalej na gospodarkę cyfrową). Ta część przybliża sytuację przedsiębiorstw na Mazowszu w porównaniu z całym krajem, z uwzględnieniem takich czynników, jak: liczba przedsiębiorstw, struktura branżowa, wskaźniki innowacyjności, finanse itp. Posłużono się tutaj danymi Głównego Urzędu Statystycznego, dostępnymi w internetowym Banku Danych Lokalnych. Zestawienia dla całego kraju obliczane są razem z województwem mazowieckim. Porównując nakłady finansowe z różnych lat, należy wziąć pod uwagę wzrost cen przykładowo złotówka z 2005 roku miała taką siłę nabywczą jak, w przybliżeniu, 1,25 zł z 2013 roku. Przedsiębiorczość na Mazowszu Rozwój województwa mazowieckiego wpisany jest w rozwój całego kraju. W ostatnich pięciu latach widoczny był wzrost gospodarczy całego kraju na poziomie 1,6% rocznie (w poprzednich latach, począwszy od ,6%; 3,9%; 4,5% i 1,9%), a inflacja kształtowała się na poziomie 0,9%, rosły też przychody i zyski firm, nakłady inwestycyjne (o 3,5%) i liczba pracujących (o 0,8%). Nakłady na badania i rozwój zostały znacząco (o 23%) zwiększone, choć stanowiły nadal niewielki (w porównaniu z UE) procent PKB (0,9 wobec 2,1 w całej Unii; Ministerstwo Gospodarki, 2014; Starczewska-Krzysztoszek, 2008). W ujęciu ogólnym można stwierdzić, że sytuacja podmiotów gospodarczych w kraju poprawia się, podobnie ich szeroko rozumiana innowacyjność, choć jest to raczej ewolucja niż rewolucja. Nadal słabą stroną polskich firm jest nikła umiejętność pozyskiwania środków inwestycyjnych ze źródeł innych niż własne, co jednak może stać się mocną stroną w razie kryzysu finansowego i załamania rynku kredytowego. Mniejsze uzależnienie od sytuacji na nim mogło zapewnić większą stabilność w wypadku problemów globalnych. Województwo mazowieckie charakteryzuje się szybszym tempem rozwoju gospodarczego niż inne części kraju. Udział tego regionu w krajowym PKB wyniósł w 2010 roku ponad 22%, a PKB województwa mazowieckiego na jednego mieszkańca było o 62,7% wyższe niż w całym kraju. Sam region, jako jedyny w Polsce, przekracza średnią unijną, jeśli chodzi o standard siły nabywczej na jednego mieszkańca (Strzelecki i in., 2013). Mazowsze charakteryzuje się znacznie większą niż reszta kraju liczbą przedsiębiorstw w przeliczeniu na mieszkańca. Z końcem 2013 roku w województwie mazowieckim było zarejestrowanych blisko 725 tys. firm (4 070 tys. w całej Polsce). Na 10 tys. mieszkańców Mazowsza 16

17 Wstęp przypadały 2184 przedsiębiorstwa, z czego 2019 (96%) to firmy zatrudniające mniej niż 10 osób i samozatrudnieni (w Polsce było to odpowiednio 1667 i 1593, 96%). Rysunek 3 pokazuje zmianę liczby firm przypadających na 10 tys. mieszkańców: ogółem, firm mikro 1, małych, średnich i dużych. Zauważa się, że dynamika wzrostu liczby przedsiębiorstw jest taka sama jak w całej Polsce, natomiast więcej jest firm małych, średnich i dużych (w porównaniu z krajem). Widać także lekkie załamanie się liczby firm małych (10 49) w 2012 roku. Liczba ogólna firm nie wzrastała jedynie w 2009 roku, co można przypisać mniejszej chęci do zakładania nowych (czyli zazwyczaj mikro właśnie ich liczba nie wzrastała) przedsiębiorstw w czasie kryzysu finansowego, oraz w 2011 roku. Być może oznacza to, że w tym okresie nadeszła druga fala kryzysu wpłynęło na to postrzeganie ryzyka podjęcia działalności gospodarczej przez potencjalnych przedsiębiorców oraz większa ostrożność instytucji finansowych w przyznawaniu kredytów (Polski rynek finansowy..., 2010), choć, jak wspomniano, polskie przedsiębiorstwa w niewielkim stopniu polegają na kredytach (być może w przeciwnej sytuacji liczba firm mikro znacząco by spadła). Począwszy od 2012 roku liczba firm, zarówno na Mazowszu, jak i w kraju, rośnie w takim samym tempie jak przed 2009 rokiem. 1 Należy wprowadzić wyraźne rozróżnienie między osobą samozatrudnioną a firmą mikro samozatrudnienie w obecnych czasach oznacza pracę opartą na projektach i zleceniach, ale często tryb tej pracy nie odbiega od pracy na etacie, zdarza się także, iż taka forma zatrudnienia jest nieformalnie wymuszana przez pracodawcę. Obecnie GUS nie uwzględnia samozatrudnienia w swoich zestawieniach (listopad 2014) i firmy takie są wliczone do grupy firm zatrudniających 0 9 osób. Procent firm, które w rzeczywistości polegają na samozatrudnieniu osoby indywidualnej, zależy od branży (zazwyczaj nie przekracza kilku procent Drozdowski, Matczak, 2004; Nieć, Wasilewska, Orłowska, 2013). 17

18 Wstęp Rysunek 3. Liczba firm w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców: mikro i wszystkich (górne panele), małych, średnich i dużych (dolne panele) na Mazowszu i w Polsce Źródło: opracowanie własne na podstawie: BDL GUS. Struktura branżowa Sama wybijająca się liczba firm nie informuje o tym, jaka jest to przedsiębiorczość. Jeśli rozważać procentowy udział firm danej branży w ogólnej strukturze firm (Rysunek 4), zwraca się uwagę na podstawowy fakt, oddający dobrze charakterystykę gospodarki Mazowsza: jest to wyraźna przewaga firm branży usługowej w ogólnej strukturze, podczas gdy w Polsce najwięcej jest firm produkcyjnych 2. Ta struktura plasuje omawiane województwo bliżej krajów rozwiniętych, gdzie właśnie usługi 2 Brak danych po 2011 roku, ale można z dużą dozą pewności założyć, że sytuacja ta trwa nadal. 18

19 Wstęp grają wiodącą rolę. Województwo mazowieckie, a przede wszystkim Warszawa, pełni rolę huba usługowego dla całej Polski, i choć tendencję zmniejszania się udziału firm produkcyjnych w strukturze obserwujemy w całym kraju, na Mazowszu jest ona zdecydowanie najsilniejsza. Obserwuje się też duże zmiany w strukturze firm mazowieckich w latach : istotnie, kosztem sektora produkcji, urósł sektor usług. W odniesieniu do kryzysu finansowego (który mógł już mieć wpływ na wskaźniki z 2008 roku) oraz do ogólnego trendu można stwierdzić, że załamanie w pewnym stopniu przyśpieszyło przemiany w strukturze firm. Rysunek 4. Struktura firm według branży na Mazowszu i w Polsce Źródło: opracowanie własne na podstawie: BDL GUS. Widać to także na Rysunku 5, prezentującym strukturę firm według innego podziału branż, dzielącego sektor usług na podzbiory. W województwie mazowieckim większy procent ogółu stanowią firmy z najbardziej dochodowych branż usługowych (finanse, ubezpieczenia, nieruchomości) i innych typów usług, mniejszy procent stanowi klasyczny przemysł i budownictwo oraz rolnictwo. 19

20 Wstęp Rysunek 5. Struktura firm według branży na Mazowszu i w Polsce, inny podział Źródło: opracowanie własne na podstawie: BDL GUS. Obserwacja zmian w strukturze nie odpowiada jednak na pytanie, co jest powodem tych zmian. Rysunek 6 pokazuje, jak zmieniała się rzeczywista liczba firm na Mazowszu i w kraju. Jak widać, liczba przedsiębiorstw przemysłowych nie spada znacznie: w rzeczywistości, istotnie wzrosła liczba firm trudniących się usługami w takich branżach, jak: informacja i telekomunikacja, nieruchomości, działalność profesjonalna i techniczna, administrowanie i działalność wspierająca, i trend ten jest zauważalnie silniejszy niż w całym kraju. O sile województwa stanowią więc, jak można przypuszczać, wykwalifikowani specjaliści, pracujący w dochodowych i nowoczesnych gałęziach, a nie cały sektor usług. Warto mieć w pamięci i to, że świadczenie usług profesjonalnych nie musi się wiązać z dużą inwestycją początkową mogą to być firmy mikro, skupione nawet wokół jednego specjalisty. 20

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r.

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plan raportu Metodologia badania Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania ocena bieżącej sytuacji gospodarczej kraju a sytuacja finansowa

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Firmy bardziej aktywne na rynku pracy. Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w II kwartale 2014

Firmy bardziej aktywne na rynku pracy. Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w II kwartale 2014 Warszawa, 8 lipca 2014 r. Firmy bardziej aktywne na rynku pracy Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w II kwartale 2014 Jak wynika z kwartalnego raportu Pracuj.pl, sytuacja na rynku pracy w II kwartale

Bardziej szczegółowo

Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty.

Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty. Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty. Kapitał ludzki to jeden z najważniejszych czynników budowania przewagi konkurencyjnej na

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku W I kwartale 2011 roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 145 polskich przedsiębiorstw. W porównaniu do analogicznego okresu w roku ubiegłego,

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie Wyniki badań zrealizowanych na zlecenie PARP to kopalnia wiedzy o tym, co trzeba zrobić, aby tę działalność usprawnić. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości W styczniu br. odbyło się inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. Źródłem publikowanych danych jest krajowy rejestr urzędowy podmiotów gospodarki narodowej, zwany dalej

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Ranking Top500. VIII edycja. Najbardziej efektywne spośród 500 największych firm w branży logistycznej

Ranking Top500. VIII edycja. Najbardziej efektywne spośród 500 największych firm w branży logistycznej Ranking Top500. VIII edycja Najbardziej efektywne spośród 500 największych firm w branży logistycznej Dokonać segmentacji rynku Zmierzyć udziały rynkowe Wyznaczyć dominujące tendencje 20% 15% 15,1% Sprzedaż

Bardziej szczegółowo

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r.

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Projekt Tendencje rozwojowe przedsiębiorstw i popyt na pracę w województwie lubelskim w kontekście organizacji przez Polskę

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. Według stanu z końca grudnia 2007 r. w rejestrze REGON województwa świętokrzyskiego zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna w Polsce

Działalność innowacyjna w Polsce GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, październik 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS AKTYWNOŚĆ INNOWACYJNA Działalność innowacyjna to całokształt działań naukowych,

Bardziej szczegółowo

60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT

60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT 60% MŚP w Polsce korzysta z usług IT Około 60% firm z sektora MŚP w Polsce korzysta z usług IT. 30% zatrudnia własnych pracowników odpowiedzialnych za informatykę. Rośnie liczba wykorzystywanych komputerów

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do Innowacja w przedsiębiorczości Andrzej Zakrzewski Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości andrzej.zakrzewski@inkubatory.pl Innowacja Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO Sławomir Żygowski I Wiceprezes Zarządu ds. bankowości korporacyjnej Nordea Bank Polska S.A. SYTUACJA W SEKTORZE BANKOWYM W POLSCE UWARUNKOWANIA KRYZYSU Wina banków? Globalna

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Warszawa, 18 kwietnia 2011 r. OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w I kwartale 2011 roku Przybywa ofert pracy. W I kwartale 2011 ogłoszeń w serwisie Pracuj.pl

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Rozdział 8 Marzena Talar, Maja Wasilewska, Dorota Węcławska Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw W rozdziale przedstawiona została charakterystyka stanu sektora małych i średnich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN DLA UCZESTNIKA PROJEKTU. Pozytywna zmiana. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki,

BIZNES PLAN DLA UCZESTNIKA PROJEKTU. Pozytywna zmiana. Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, BIZNES PLAN DLA UCZESTNIKA PROJEKTU Pozytywna zmiana Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie, Podziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

znaczenie gospodarcze sektora kultury

znaczenie gospodarcze sektora kultury znaczenie gospodarcze sektora kultury wstęp do analizy problemu streszczenie Instytut Badań Strukturalnych Piotr Lewandowski Jakub Mućk Łukasz Skrok Warszawa 2010 Raport prezentuje rezultaty badania, którego

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. Na koniec lutego 2014 r. stopa bezrobocia na Mazowszu pozostała na poziomie sprzed miesiąca (11,4%). Jak wynika z informacji publikowanych przez GUS, przeciętne zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014-2015

Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014-2015 Badanie Konfederacji Lewiatan Kondycja sektora MMŚP 2014 Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014- Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Konfederacja Lewiatan Warszawa, 21 sierpnia 2014 Dane wykorzystane

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Bariery innowacyjności polskich firm

Bariery innowacyjności polskich firm Bariery innowacyjności polskich firm Anna Wziątek-Kubiak Seminarium PARP W kierunku innowacyjnych przedsiębiorstw i innowacyjnej gospodarki 1 luty, 2011 Na tle UE niski jest udział firm innowacyjnych w

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

ANKIETA A1. Ilu pracowników w przybliżeniu zatrudnia firma łącznie z Panem/nią? Jeśli to międzynarodowa firma - zatrudnienie w firmie w Polsce

ANKIETA A1. Ilu pracowników w przybliżeniu zatrudnia firma łącznie z Panem/nią? Jeśli to międzynarodowa firma - zatrudnienie w firmie w Polsce RoSa ankieta z badania firm Zaproszenie: Dzień dobry, nazywam się, państwa firma została wylosowana do badania prowadzonego na zlecenie Uniwersytetu Warszawskiego na temat adaptacyjności polskich firm

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Załącznik nr 2 : Wzór biznesplanu na okres 3 lat działalności przedsiębiorstwa BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki Działanie 8.1. Rozwój pracowników

Bardziej szczegółowo

KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ I DZIAŁÓW HR

KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ I DZIAŁÓW HR PROPOZYCJA UDZIAŁU W PROJEKCIE DORADCZO-SZKOLENIOWYM PROPOZYCJA UDZIAŁU W PROJEKCIE DORADCZO-SZKOLENIOWYM WSPÓŁFINANSOWANYM ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ KONKURS HEROSI ORGANIZACJI WSPARCIE DLA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Raport satysfakcji z wdrożonego ERP. Badanie opinii menedżerów przedsiębiorstw produkcyjnych średniej wielkości.

Raport satysfakcji z wdrożonego ERP. Badanie opinii menedżerów przedsiębiorstw produkcyjnych średniej wielkości. Strona 1 Spis treści Spis treści... 2 Wprowadzenie... 3 O badaniu... 5 Grupa docelowa... 5 Ankieta... 5 Uzyskana próba... 5 Przyjęte zasady interpretacji wyników... 7 Podsumowanie wyników... 8 Wyniki badania

Bardziej szczegółowo

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Partnerstwo w ramach potrójnej spirali na rzecz strategii rozwoju gospodarczego ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Strategia rozwoju Leszna została opracowana w 1997r. W 2008r. Rada Miejska Leszna

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

98 283 tys. - tyle ofert pracy opublikowały firmy w serwisie Pracuj.pl w I kwartale 2014 roku

98 283 tys. - tyle ofert pracy opublikowały firmy w serwisie Pracuj.pl w I kwartale 2014 roku Warszawa, 8 kwietnia 2014 r. Firmy znów szukają więcej osób do pracy Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w I kwartale 2014 Jak wynika z kwartalnego raportu Pracuj.pl, znów jest nieco lepiej na rynku

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH Analiza dotychczasowej sytuacji i prognoza liczby studentów uczelni publicznych i niepublicznych w latach 1999-2030 W latach 1999 2009 liczba absolwentów szkół

Bardziej szczegółowo

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Założenia programu wspierania inwestycji w Małopolsce Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego 29 października 2010 Pozycja wyjściowa i potencjałregionalny

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. pod nazwą...

BIZNES PLAN. pod nazwą... Wojewódzki Urząd Pracy w Kielcach Załącznik nr 1 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości BIZNES PLAN pod nazwą... Uczestnika ubiegającego się o środki na rozwój przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo