WYZNACZENIE WARTOŚCI PARAMETRÓW TEORII PROGNOZOWANIA WPŁYWÓW W PRZYPADKU EKSPLOATACJI GÓRNICZEJ PROWADZONEJ W DWÓCH POKŁADACH

Podobne dokumenty
KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: NIz-BPiOP/32

ANALIZA WPŁYWU EKSPLOATACJI GÓRNICZEJ NA WYSTĘPOWANIE DEFORMACJI NIECIĄGŁYCH TYPU LINIOWEGO

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: SI-BPiOP/33

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: N Iz-GGiP/36

PRZYKŁAD ANALIZY WPŁYWU PRĘDKOŚCI POSTĘPU FRONTU EKSPLOATACYJNEGO NA PRZEBIEG DEFORMACJI NA POWIERZCHNI TERENU

Modelowanie wpływu błędów średnich przyjmowanych wartości parametrów teorii na błąd średni prognozy obniżeń, nachyleń i krzywizn terenu górniczego

PROGNOZOWANIE DEFORMACJI GÓROTWORU Z UWZGLĘDNIENIEM ZMIENNEJ CZASOWEJ

KOMPLEKSOWA IDENTYFIKACJA WSPÓŁCZYNNIKA PRĘDKOŚCI OSIADANIA DLA WARUNKÓW JEDNEJ Z KOPALŃ GZW

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: S I-BPiOP/42

Mirosław CHUDEK, Piotr STRZAŁKOWSKI, Roman ŚCIGAŁA Politechnika Śląska, Gliwice

WPŁYW ODLEGŁOŚCI PUNKTÓW W LINIACH OBSERWACYJNYCH NA WARTOŚCI OBLICZANYCH Z POMIARÓW ODKSZTAŁCEŃ POZIOMYCH

Propozycja prognozowania deformacji powierzchni spowodowanych eksploatacją dwóch ścian w górotworze nienaruszonym

Spis treści Wykaz ważniejszych pojęć Wykaz ważniejszych oznaczeń Wstęp 1. Wprowadzenie w problematykę ochrony terenów górniczych

Proces rozwoju prognozowania deformacji terenu wywołanych wpływem eksploatacji górniczej

APROKSYMACJA DANYCH RÓŻNYMI FUNKCJAMI PRZY OBLICZENIACH DEFORMACJI TERENU

Wpływ warunków górniczych na stan naprężenia

Ryszard HEJMANOWSKI 1, Andrzej KWINTA 2 1 Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, 2 Uniwersytet Rolniczy w Krakowie

System komputerowy służący ocenie wpływów podziemnej eksploatacji złóż na górotwór i powierzchnię terenu

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: N II-BPIOP/27

2. Ocena warunków i przyczyn występowania deformacji nieciągłych typu liniowego w obrębie filara ochronnego szybów

2. Kopalnia ČSA warunki naturalne i górnicze

Modelowanie deformacji ci¹g³ych powierzchni terenu w warunkach zmiennego zalegania z³o a

Wykorzystanie przestrzennego automatu deterministycznego do symulowania obniżeń terenu spowodowanych podziemną eksploatacją

AUTOREFERAT. Załącznik 3

Wpływ postępu frontu ściany na przemieszczenia powierzchni terenu

PROGNOZA JEDNODNIOWA STĘŻENIA METANU NA WYLOCIE Z REJONU ŚCIANY N-6 W POKŁADZIE 330 W KWK K3

SPECYFIKA DEFORMACJI POWIERZCHNI DLA DZISIEJSZEGO POLSKIEGO GÓRNICTWA WĘGLA KAMIENNEGO. 1. Perspektywy i zaszłości górnictwa węgla kamiennego

OPRACOWANIE PROGNOZY PRZEMIESZCZEŃ PIONOWYCH TERENU GÓRNICZEGO ZG KONRAD W IWINACH

Dobór systemu eksploatacji

Planowanie geodezyjnego procesu pomiarowego w aspekcie oceny górniczych deformacji powierzchni

ANALIZA ODLEGŁOŚCI I CZASU MIĘDZY WSTRZĄSAMI ZE STRZELAŃ TORPEDUJĄCYCH A SAMOISTNYMI O ENERGII RZĘDU E4 J W WARUNKACH KW SA KWK,,PIAST

Teoretyczne ujęcie problemu wtórnych ruchów górotworu spowodowanych zatapianiem likwidowanych wyrobisk górniczych

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI

OKREŚLENIE LOKALIZACJI CHODNIKA PRZYŚCIANOWEGO W WARUNKACH ODDZIAŁYWANIA ZROBÓW W POKŁADZIE NIŻEJ LEŻĄCYM**

OCENA MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA SYSTEMU GRASS-GIS DO GRAFICZNEJ INTERPRETACJI WYNIKÓW PROGNOZ DEFORMACJI

Analiza efektywności rejestracji przyspieszeń drgań gruntu w Radlinie Głożynach

PRZEGLĄD GÓRNICZY 2014

Prognozowanie czasu trwania końcowej fazy poeksploatacyjnych ruchów terenu górniczego

POEKSPLOATACYJNE DEFORMACJE PROFILU RZEKI SKUTKUJĄCE POWSTANIEM ZAWODNIEŃ TERENU

Przemieszczenia poziome w rejonach eksploatacji górniczej

PORÓWNANIE METOD NORMATYWNYCH PROJEKTOWANIA OBUDOWY STALOWEJ ŁUKOWEJ PODATNEJ STOSOWANEJ W PODZIEMNYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH***

Przykład określenia wartości wskaźników deformacji oraz prędkości i przyśpieszeń drgań podłoża w miejscu posadowienia budynku

HAZARD TO THE SURFACE ARISING OUT OF THE OLD, SHALLOW MINING

ELEMENTY TEORII NIEZAWODNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA KONSTRUKCJI W PROJEKTOWANIU BUDOWLI PODZIEMNYCH. 1. Wprowadzenie

EKSPLOATACJA POKŁADU 510/1 ŚCIANĄ 22a W PARTII Z3 W KWK JAS-MOS W WARUNKACH DUŻEJ AKTYWNOŚCI SEJSMICZNEJ

Arch. Min. Sci., Vol. 58 (2013), No 4, p

PROGNOZOWANIE OSIADAŃ POWIERZCHNI TERENU PRZY UŻYCIU SIECI NEURONOWYCH**

PRZEGLĄD GÓRNICZY. Nr 08 (1089) sierpień 2013 Tom 69(CIX) Prof. dr hab. inż. Jan Białek * ) 2. Ekstremalne w czasie kierunkowe odkształcenia poziome

WPŁYW TEMPERATURY W POMIESZCZENIACH POMOCNICZYCH NA BILANS CIEPŁA W BUDYNKACH DLA BYDŁA

WPŁYW ZAKŁÓCEŃ PROCESU WZBOGACANIA WĘGLA W OSADZARCE NA ZMIANY GĘSTOŚCI ROZDZIAŁU BADANIA LABORATORYJNE

WPŁYW DRENAŻU NA EFEKTYWNOŚĆ ODMETANOWANIA W KOPALNI WĘGLA**

DROGI lądowe, powietrzne, wodne 10/2008

Selektywne ograniczenie postępu ścian jako sposób zmniejszenia szkodliwych wpływów pod ważnymi obiektami budowlanymi

PROJEKTOWANIE PRZEBIEGU OTWORÓW WIERTNICZYCH BADAWCZYCH, ODWADNIAJĄCYCH PODZIEMNY ZBIORNIK WODNY, NA PRZYKŁADZIE WYBRANEJ KOPALNI WĘGLA KAMIENNEGO

WARSZTATY 2001 nt. Przywracanie wartości użytkowych terenom górniczym

GEOTECHNICZNE PROBLEMY UTRZYMANIA WYROBISK KORYTARZOWYCH W ZŁOŻONYCH WARUNKACH GEOLOGICZNO-GÓRNICZYCH

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Piotr KOŁODZIEJCZYK, Stefan MUSIOŁ, Marek WESOŁOWSKI Politechnika Śląska, Gliwice

WYKORZYSTANIE MES DO WYZNACZANIA WPŁYWU PĘKNIĘCIA W STOPIE ZĘBA KOŁA NA ZMIANĘ SZTYWNOŚCI ZAZĘBIENIA

BADANIE WPŁYWU WYDOBYCIA NA SEJSMICZNOŚĆ W KOPALNIACH WĘGLA KAMIENNEGO

Dr hab. inż. Zygmunt Niedojadło - prof. AGH* ) Dr inż. Tomasz Stoch* ) Mgr inż. Szczepan Moskała** ) Dr inż. Paweł Sopata* )

1. Wprowadzenie. Tadeusz Rembielak*, Leszek Łaskawiec**, Marek Majcher**, Zygmunt Mielcarek** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 29 Zeszyt 3/1 2005

BADANIA ZRÓŻNICOWANIA RYZYKA WYPADKÓW PRZY PRACY NA PRZYKŁADZIE ANALIZY STATYSTYKI WYPADKÓW DLA BRANŻY GÓRNICTWA I POLSKI

WPŁYW METODY DOPASOWANIA NA WYNIKI POMIARÓW PIÓRA ŁOPATKI INFLUENCE OF BEST-FIT METHOD ON RESULTS OF COORDINATE MEASUREMENTS OF TURBINE BLADE

Wydawnictwa książkowe i monografie

OCENA ZAISTNIAŁYCH WPŁYWÓW EKSPLOATACJI GÓRNICZEJ Z UWAGI NA PRZYDATNOŚĆ TERENU DO DALSZEJ ZABUDOWY

PROGNOZA OSIADANIA PRZYPORY CHRONI CEJ STABILNOÚÃ SK ADOWISKA POPIO ÓW ELEKTROWNI POMORZANY

WYSTĘPOWANIE I OCENA ODDZIAŁYWANIA WYROBISK KOMOROWYCH I KORYTARZOWYCH NA POWIERZCHNIĘ TERENÓW GÓRNICZYCH

Wykład 3. Rybnik, 14 kwietnia Opis wpływów eksploatacji w szczególności kształtowania się przemieszczeń i deformacji powierzchni

Badania zróżnicowania ryzyka wypadków przy pracy na przykładzie analizy bezwzględnej i wskaźnikowej dla branży górnictwa i Polski

DOBÓR SPOSOBU EKSPLOATACJI POLA CENTRALNEGO Z UWZGLĘDNIENIEM OCHRONY CZĘŚCI ZABYTKOWEJ GISZOWCA

Wpływ głębokości lokalizacji wyrobisk górniczych na niezawodność i bezpieczeństwo ich konstrukcji

Prognozowanie deformacji na terenach górniczych metodą badań modelowych (MES) weryfikowanych pomiarami geodezyjnymi

ANALIZA WYPADKÓW ZWIĄZANYCH Z ZAGROŻENIEM METANOWYM W KOPALNIACH WĘGLA KAMIENNEGO W LATACH

ROZKŁAD TWARDOŚCI I MIKROTWARDOŚCI OSNOWY ŻELIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE NA PRZEKROJU MODELOWEGO ODLEWU

Fundamenty na terenach górniczych

Koszty prac profilaktycznych w aspekcie zagrożenia metanowego dla wybranych rejonów ścian eksploatacyjnych

Wstępne wyniki badania właściwości tłumiących utworów fliszu karpackiego metodą refrakcji sejsmicznej

WYKORZYSTANIE SYSTEMU OBSŁUGI KOPALNIANYCH MAP NUMERYCZNYCH DLA CELÓW PROGNOZOWANIA DEFORMACJI TERENU GÓRNICZEGO

OCENA GOTOWOŚCI TECHNICZNEJ AUTOBUSÓW KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ NA PRZYKŁADZIE MIEJSKIEGO PRZEDSIĘBIORSTWA KOMUNIKACYJNEGO W LUBLINIE

Michał PIECHA, Agnieszka KRZYŻANOWSKA, Marta Kozak KWK Bielszowice

Analiza spękań węgla i skał stropowych w otoczeniu pokładu węgla

PROJEKT. Porządek posiedzenia Komisji Górniczej

Modelling of horizontal dislocations in the Budryk-Knothe theory in the conditions of Glogowski Legnica Copper District mines (LGOM)

STAN NAPRĘŻENIA W GÓROTWORZE W OTOCZENIU PÓL ŚCIANOWYCH W KOPALNI WĘGLA KAMIENNEGO BOGDANKA

WPŁYW SZYBKOŚCI STYGNIĘCIA NA WŁASNOŚCI TERMOFIZYCZNE STALIWA W STANIE STAŁYM

1972 Nr kol ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ Serias GÓRNICTWO z. 52. Walery Szuścik, Jerzy Kuczyński

WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM

Badania nośności kasztów drewnianych. 1. Wprowadzenie PROJEKTOWANIE I BADANIA

Odmetanowanie pokładów węgla w warunkach rosnącej koncentracji wydobycia

dr inż. Magdalena Głogowska* ) dr inż. Jarosław Chećko* ) mgr inż. Tomasz Urych* ) mgr inż. Robert Warzecha* )

OCENA STATECZNOŚCI GÓROTWORU W SĄSIEDZTWIE PŁYTKICH WYROBISK PORUDNYCH W OPARACIU O ODKSZTAŁCENIOWY WARUNEK STANU GRANICZNEGO

Przyczynek do badań mikrograwimetrycznych naruszeń powierzchni szlaków komunikacyjnych w wyniku podziemnej eksploatacji górniczej

AKTYWNOŚĆ SEJSMICZNA W GÓROTWORZE O NISKICH PARAMETRACH WYTRZYMAŁOŚCIOWYCH NA PRZYKŁADZIE KWK ZIEMOWIT

DUAL SIMILARITY OF VOLTAGE TO CURRENT AND CURRENT TO VOLTAGE TRANSFER FUNCTION OF HYBRID ACTIVE TWO- PORTS WITH CONVERSION

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

WYKORZYSTANIE SUBMODELINGU DO MODELOWANIA ZACHOWANIA SIĘ BUDOWLI PODDANEJ WPŁYWOM EKSPLOATACJI

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

Relacje profesora Stanisława Knothego z Głównym Instytutem Górnictwa

Transkrypt:

GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2011 Tom 6 Zeszyt 1 MAREK KRUCZKOWSKI Politechnika Śląska, Gliwice Katedra Geomechaniki, Budownictwa Podziemnego i Zarządzania Ochroną Powierzchni WYZNACZENIE WARTOŚCI PARAMETRÓW TEORII PROGNOZOWANIA WPŁYWÓW W PRZYPADKU EKSPLOATACJI GÓRNICZEJ PROWADZONEJ W DWÓCH POKŁADACH Streszczenie. W artykule przedstawiono wyniki identyfikacji wartości parametrów teorii prognozowania w przypadku eksploatacji dwóch pokładów węgla w jednym rejonie. Obliczenia zostały wykonane na podstawie wyników pomiarów geodezyjnych dla teorii prognozowania wpływów eksploatacji na powierzchnię i górotwór W. Budryka-S. Knothego. THE IDENTIFICATION OF THE PARAMETERS OF PREDICTION THEORY FOR UNDERGROUND MINING EFFECT IN CASE OF MINING EXTRACTION OF TWO COAL SEAMS Summary. Results of identification of mining effect prediction theory parameters in case of mining extraction of two coal seams have been presented in the paper. Calculation was based on geodetic survey for W. Budryk-S. Knothe mining effect prediction theory. 1. Wprowadzenie Podziemna eksploatacja złóż węgla kamiennego na terenie GZW jest związana z wielokrotnym wybieraniem kolejnych pokładów w tym samym rejonie. Sporządzenie projektu eksploatacji górniczej w jednym lub kilku pokładach wymaga obliczenia prognozowanych wartości wskaźników deformacji, do czego najczęściej stosuje się teorię geometryczno-całkową prognozowania wpływów eksploatacji, opracowaną przez W. Budryka i S. Knothego [2, 3, 9]. We wzorach teorii występują parametry opisujące warunki górniczo-geologiczne, które decydują o wartościach prognozowanych wskaźników deformacji. W przypadku gdy jest to pierwsza eksploatacja górnicza w rejonie, wartości parametrów można przyjąć na podstawie doświadczeń z obszarów o zbliżonych warunkach górniczo-

150 M. Kruczkowski geologicznych. Jeżeli natomiast projektowana eksploatacja jest kolejną prowadzoną w danym rejonie, parametry powinno się wyznaczać na podstawie obserwacji geodezyjnych (jeśli takie pomiary były prowadzone). W rozpatrywanym przypadku eksploatacja pokładów węgla kamiennego jest pierwszą eksploatacją w rejonie. Przykład ten pozwala na identyfikację parametrów teorii w przypadku eksploatacji dwóch pokładów oraz określenie zmian w wartościach tych parametrów. Zagadnienie wyznaczania wartości parametrów teorii było szeroko przedstawiane w literaturze przedmiotu [1, 4, 5, 6, 7, 9], przy czym w większości przypadków rozpatrywano eksploatację w jednym pokładzie. Przedstawiony problem przyjmowania założeń co do wartości parametrów teorii jest szczególnie istotny w przypadku długoterminowych prognoz wpływów eksploatacji górniczej, sporządzanych najczęściej przy stałych wartościach parametrów dla wszystkich ścian. 2. Przeprowadzone badania Wstępny zakres badań obejmował wyznaczenie okresów uspokojenia górotworu na podstawie wyników pomiarów osiadań punktów (dla wybranego fragmentu linii pomiarowej) w czasie, a następnie zebranie danych odnośnie dokonanej eksploatacji górniczej. Założeniem badań było określenie zmian wartości parametrów teorii prognozowania, spowodowanych zbliżonym zakresem eksploatacji. Z tego wynika liczba ścian przyjęta do obliczeń w obu pokładach, która wynosiła po dwie ściany w każdym pokładzie. Dodatkowo wyznaczono parametry dla obu pokładów, przy czym należało zwiększyć zakres wziętej do obliczeń eksploatacji w pokładzie pierwszym (338/2). Na podstawie wyników pomiarów niecki asymptotycznej wyznaczono następujące wartości parametrów teorii geometryczno-całkowej [3, 9]: tg parametr opisujący zasięg wpływów, a współczynnik kierowania stropem, d obrzeża eksploatacyjne [m]. Jak wspomniano wcześniej, identyfikacja parametrów teorii przeprowadzona została dla następujących przypadków: a) dwie ściany w pokładzie pierwszym (338/2) rys. 1a, b) dwie ściany w pokładzie drugim (341), zalegające pod ścianami pokładu pierwszego (338/2) rys. 1b,

Wyznaczenie wartości parametrów 151 c) eksploatacja w dwóch pokładach (siedem ścian w pokładzie pierwszym i dwie ściany w pokładzie drugim) rys. 1c. 2.1. Budowa geologiczna W budowie badanego fragmentu złoża występują utwory czwartorzędu i karbonu. Czwartorzęd zbudowany jest z osadów piaszczysto-gliniastych, o grubości wynoszącej ok. 60 m. Karbon reprezentowany jest przez warstwy orzeskie i rudzkie. Wśród warstw orzeskich przeważają iłowce i mułowce nad piaskowcami i licznymi pokładami węgla. Pokłady węgla występują najczęściej wśród iłowców, rzadziej w kontakcie z piaskowcami. Eksploatowana partia złoża w tym rejonie graniczy ze strefą uskokową o wysokości zrzutu od 40 do 60 m. 2.2. Eksploatacja górnicza w analizowanym rejonie W latach 1994 2003 w rejonie linii pomiarowej wybrano dwa pokłady warstw orzeskich (338/2 i 341) z zawałem warstw stropowych (południowa część zrobów południowej ściany w drugim pokładzie została doszczelniona). Nachylenie pokładów w tym rejonie wynosi od 6 o do 8 o. Eksploatacja w pierwszym pokładzie (338/2) była prowadzona na głębokości od 605 m do 785 m, natomiast w drugim (341) od 635 m do 660 m. Grubość pierwszego pokładu wynosiła od 1,7 m do 2,0 m, natomiast pokładu drugiego od 1,7 m do 1,8 m. Odległość między pokładami wynosiła ok. 25 m. 2.3. Wyniki badań Wartości parametrów teorii prognozowania wpływów W.Budryka-S.Knothego, wyznaczone na podstawie wyników pomiarów dla trzech rozpatrywanych przypadków zakresów eksploatacji, przedstawiono w tablicy 1. Przebiegi niecek teoretycznych, przy obliczonych i otrzymanych na podstawie obserwacji terenowych parametrach, przedstawiono na rys. 2, 3 i 4. Rozpatrywany przypadek a tg d [m] mm] Tablica 1 Współcz. korelacji R Pierwszy pokład 2 ściany (rys. 1a) 0,70 3,07 47,5 26,2 0,999 Drugi pokład 2 ściany (rys. 1b) 0,83 3,61 31,4 33,8 0,999 Pokłady pierwszy i drugi (rys. 1c) 0,83 3,29 47,5 81,7 0,998 odchylenie standardowe

152 M. Kruczkowski 338/2 analizowany fragment linii pomiarowej 101 102 103 104 105 106 107 108 109110111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 a) 341 analizowany fragment linii pomiarowej 101 102 103 104 338/2 341 analizowany fragment linii pomiarowej 101 102 103 104 105 105 106 107 108 109110111 106 107 108 109110111 112 113 114 115 116 117 118 112 113 114 115 116 117 118 119 119 120 121 122 123 124 125 120 121 122 123 124 125 126 126 127 127 128 129 128 129 130 130 131 132 133 131 132 133 134 134 135 136 135 136 137 137 138 138 139 139 140 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 Rys. 1. Zakres dokonanej eksploatacji w rozpatrywanych przypadkach (a, b, c) Fig. 1. Range of extraction in analyzed cases (a, b, c) b) 161 162 163 c)

Wyznaczenie wartości parametrów 153 200 0-1000 -900-800 -700-600 -500-400 -300-200 -200-400 Osiadanie, w [mm] -600 a = 0,70 tgb = 3,07 d = 47,5 [m] -800-1000 -1200 x [m] -1400 wpom wteor v=wpom-wteor Rys. 2. Porównanie niecek osiadania pomierzonych i obliczonych przy zastosowaniu wyznaczonych parametrów. Eksploatacja dwóch ścian w pierwszym pokładzie Fig. 2. The comparison of subsidence trough measured and calculated with using obtained parameters as effect of two longwall panels mining in first coal seam 200 0-1000 -900-800 -700-600 -500-400 -300-200 -200-400 Osiadanie,w [mm] a = 0,83 tgb = 3,61 d = 31,4 [m] -600-800 -1000-1200 -1400 x [m] -1600 wpom wteor v=wpom-wteor Rys. 3. Porównanie niecek osiadania pomierzonych i obliczonych przy zastosowaniu wyznaczonych parametrów. Eksploatacja dwóch ścian w drugim pokładzie Fig. 3. The comparison of subsidence trough measured and calculated with using obtained parameters as effect of two longwall panels mining in second coal seam

154 M. Kruczkowski 200 0-1000 -900-800 -700-600 -500-400 -300-200 -200-400 -600-800 -1000 Osiadanie, w [mm] a = 0,83 tgb = 3,29 d = 47,5 [m] -1200-1400 -1600-1800 -2000-2200 -2400-2600 -2800-3000 x [m] -3200 wpom wteor v=wpom-wteor Rys. 4. Porównanie niecek osiadania pomierzonych i obliczonych przy zastosowaniu wyznaczonych parametrów. Eksploatacja dwóch pokładów Fig. 4. The comparison of subsidence trough measured and calculated with using obtained parameters as effect of two longwall panels mining in two coal seams Rezultaty badań wskazują, że w wyniku eksploatacji dochodzi do zmian wartości parametrów teorii prognozowania wpływów W. Budryka-S. Knothego. Otrzymane wyniki są jakościowo zgodne z obserwacjami A. Tyrały [8]. Przyjmując do porównań wartości parametrów teorii, jako bazową eksploatację dwóch ścian w pierwszym pokładzie (338/2), należy zaznaczyć, że wartość współczynnika osiadania jego wartość wzrosła o 18,5%, przy eksploatacji dwóch ścian pokładu drugiego (341). Wartość tego parametru, wyznaczone dla całego analizowanego zakresu eksploatacji, jest równa wartości wyznaczonej dla eksploatacji drugiego pokładu (341). Wartość parametru tg w przypadku eksploatacji tylko drugiego pokładu, w stosunku do eksploatacji w pokładzie wyżej leżącym, wzrasta o 14%. Wartość parametru tg obliczona dla eksploatacji obu pokładów jest wartością z przedziału wartości tg obliczonych dla dwóch wcześniejszych przypadków. Wartość obrzeża eksploatacyjnego maleje w przypadku eksploatacji pokładu drugiego o 34%, natomiast w przypadku eksploatacji dwóch pokładów wartość obrzeża jest niewiele mniejsza niż w przypadku eksploatacji pokładu pierwszego. Wartość obrzeża obliczona dla eksploatacji obu pokładów jest równa wartości wyznaczonej dla pokładu pierwszego.

Wyznaczenie wartości parametrów 155 Wzrost wartości współczynnika kierowania stropem i parametru tg można wytłumaczyć podebraniem zrobów w pokładzie wyżej leżącym (388/2) i zruszeniem górotworu w trakcie pierwszej eksploatacji w rejonie. Zmiany wartości parametrów w trakcie eksploatacji kolejnych pokładów są zgodne z badaniami modelowymi, których analizę przedstawił J. Zych w pracach [10, 11]. Uwagę zwracają bardzo duże wartości parametru tg, które mogą być związane z budową górotworu (przewaga iłowców i mułowców nad piaskowcami) oraz sąsiedztwo strefy uskokowej, położonej pod początkowym fragmentem linii pomiarowej. 3. Podsumowanie W artykule przedstawiono zagadnienie identyfikacji parametrów teorii prognozowania wpływów eksploatacji górniczej na powierzchnię w warunkach eksploatacji dwóch pokładów. Obliczenia wykonywano dla fragmentu linii pomiarowej, gdzie profil niecki osiadania jest wynikiem eksploatacji dwukrotnej. Na podstawie uzyskanych wartości parametrów dla niecek asymptotycznych można stwierdzić, że w trakcie eksploatacji kolejnych pokładów będą następowały zmiany parametrów teorii prognozowania wpływów. Eksploatacja kolejnych pokładów może spowodować zwiększenie wartości parametru tgβ i współczynnika kierowania stropem oraz zmniejszenie obrzeża eksploatacyjnego. Przeprowadzone obliczenia pokazują, że wartości parametrów uzyskane dla niecki końcowej, dla dwóch pokładów, mogą znacznie różnić się od parametrów obliczonych dla kolejnych etapów eksploatacji (np. eksploatacja w kolejnych pokładach). Można przypuszczać, że parametry reprezentują średnie warunki geologiczno-górnicze rejonu, dla którego zostały wyznaczone, i w przypadku długoterminowych prognoz wartości obliczone dla eksploatacji wielokrotnej powinno się przyjmować do obliczeń. BIBLIOGRAFIA 1. Białek J.: Opis nieustalonej fazy obniżeń terenu górniczego z uwzględnieniem asymetrii wpływów końcowych. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, s. Górnictwo, z. 194, Gliwice 1991. 2. Chudek M.: Geomechanika z podstawami ochrony środowiska górniczego i powierzchni terenu. Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2002. 3. Knothe S.: Prognozowanie wpływów eksploatacji górniczej. Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1984.

156 M. Kruczkowski 4. Kowalski A.: Nieustalone górnicze deformacje powierzchni w aspekcie dokładności prognoz. Prace Naukowe GIG, nr 871, Katowice 2007. 5. Mielimąka R.: Wpływ kolejności i kierunku eksploatacji prowadzonej frontami ścianowymi na deformacje terenu górniczego. Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2009. 6. Ścigała R.: Identyfikacja wartości parametrów teorii prognozowania wpływów w warunkach intensywnej eksploatacji górniczej. Kwartalnik Górnictwo i Geologia, t. 1, z. 2, Gliwice 2006, s. 77-85. 7. Strzałkowski P.: Wpływ warunków geologiczno-górniczych na parametry asymetrycznego rozkładu deformacji powierzchni terenu. Praca doktorska, Politechnika Śląska, Wydział Górnictwa i Geologii, Gliwice 1989 (niepublikowana). 8. Tyrała A.: Wpływ eksploatacji wielokrotnej na wartości parametrów i współczynników stosowanych przy prognozowaniu deformacji powierzchni. Materiały z konferencji naukowo-technicznej w ramach II Dni Miernictwa Górniczego i Ochrony Terenów Górniczych, Ustroń Jaszowiec, 19 21 maja 1993, s. 295-301. 9. Zych J., Drzęźla B., Strzałkowski P.: Prognozowanie deformacji powierzchni terenu pod wpływem eksploatacji górniczej. Skrypt uczelniany nr 1684, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 1993. 10. Zych J.: Badania modelowe a parametry teorii. Część I. Materiały XI Międzynarodowego Sympozjum GEOTECHNIKA GEOTECHNICS 2004, część I, Gliwice Ustroń, 19 22 października 2004, s. 509-521. 11. Zych J.: Badania modelowe a parametry teorii. Część II. Materiały Konferencji Naukowej Górnictwo Zrównoważonego Rozwoju 2004. Zeszyty Naukowe Pololitechniki Śląskiej, s. Górnictwo, z. 261, Gliwice 2004, s. 331-345. Recenzent: Prof. dr. hab. inż. W. Piwowarski Abstract Underground mining of coal seams is connected with multiple extractions of coal seams in one area. Preparation of mining project in one or few coal seams requires of calculation of values deformation indicators with using W. Budryk and S. Knothe method of prediction generally. Formulas of W. Budryk and S. Knothe method contain few coefficients (tg excavation coefficient, excavation offset) determine values of deformation indicators. Presented in the paper underground excavation of coal seams in analyzed land surface was first excavation. Two coal seams were excavated between 1994 and 2003. This example affords possibilities for identification coefficients of W. Budryk and S. Knothe method for three cases: a) for extraction of two longwall panels in first coal seam, b) for extraction of two longwall panels in second coal seam, c) for extraction of few longwall panels in two coal seams.

Wyznaczenie wartości parametrów 157 Based on results of calculation coefficients for excavation in second coal seam changed as follows: values of tg and excavation coefficient increased, excavation offset decreased in comparison with excavation in first coal seam. The coefficients calculated for excavation of two seams are in range identified for first and second cases (two longwall panels at first and second coal seams).