Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (listopad 2013 styczeń 2014) Prawo małżeńskie w orzecznictwie TK

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (listopad 2013 styczeń 2014) Prawo małżeńskie w orzecznictwie TK"

Transkrypt

1 Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (listopad 2013 styczeń 2014) Prawo małżeńskie w orzecznictwie TK 1. Na przełomie listopada i grudnia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny wydał dwa istotne wyroki, w których zbadał zgodność przepisów ustaw z konstytucyjnymi wzorcami dotyczącymi ochrony małżeństwa i rodziny 1. W dniu 26 listopada 2013 r., w sprawie P 33/12, zbadał konstytucyjność art. 71 k.r.o. oraz art k.p.c. Przepisy te wyłączają dopuszczalność zaprzeczenia ojcostwa po śmierci dziecka, stanowiąc w szczególności, że wszczęte postępowanie w takim wypadku ulega umorzeniu. Trybunał Konstytucyjny uznał, że takie unormowanie narusza art. 18 i art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. 2. Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że art. 47 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Przepis ten pozostaje w ścisłym związku w szczególności z art. 18 Konstytucji i powinien być odczytywany w jego kontekście. W myśl art. 18 Konstytucji małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną prawną. Artykuł ten jest podstawą formułowania przez TK konstytucyjnego prawa do prawnej ochrony życia rodzinnego, obejmującego w szczególności odpowiednią ochronę małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa jako wartości o szczególnym znaczeniu dla społeczeństwa. Dodatkowo, w ocenie Trybunału, z Konstytucji można wyprowadzić prawo do ochrony rodzicielstwa, które przysługuje nie tylko rodzicom pozostającym w małżeństwie, ale także rodzicom dzieci pozamałżeńskich 2. Pierwszym warunkiem zapewnienia prawnej ochrony rodzicielstwa jest ustalenie faktu rodzicielstwa. Prawna ochrona rodzicielstwa zakłada zatem w pierwszej kolejności prawo rodziców do ustalenia więzów pokrewieństwa z dzieckiem, zgodnie ze stanem rzeczywistym. Prawo to częściowo pokrywa się z prawem dziecka do ustalenia jego pochodzenia biologicznego. Trybunał Konstytucyjny podkreślił również, że kwestia fi- 1 Oba omówione wyroki nie zostały jeszcze opublikowane w Zbiorze Urzędowym OTK. 2 Wyrok TK z 16 lipca 2007 r., SK 61/06, OTK ZU 2007, nr 7/A, poz

2 3 4/2014 Przegląd orzecznictwa Trybunału... liacji (wywodzenia syna od ojca) jest niezależna od zagadnienia władzy rodzicielskiej i praw rodziców, a ustalenie pochodzenia dziecka nie musi prowadzić automatycznie do powstania po stronie rodziców praw do sprawowania pieczy nad dzieckiem czy ogólnie praw związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej 3. Ochrona rodzicielstwa obejmuje m.in. prawo mężczyzny do ustalenia pochodzenia swojego dziecka pozamałżeńskiego, przy czym konkretyzacja tego prawa należy do ustawodawcy, który ma w tym zakresie szeroką swobodę. Konstytucja dopuszcza ustanawianie ograniczeń tego prawa, jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia ochrony innych wartości konstytucyjnych, przy czym ustanowione ograniczenia muszą mieścić się w ramach wyznaczonych m.in. przez zasadę proporcjonalności. Ustawodawca, konkretyzując prawo ojca do ustalenia ojcostwa, musi mieć na uwadze nie tylko jego dobro, ale przede wszystkim dobro dziecka oraz dobro rodziny i małżeństwa. W niektórych sytuacjach może dojść do kolizji tych dóbr. Do ustawodawcy należy zatem staranne wyważenie wszystkich wymienionych dóbr. Dobro dziecka może uzasadniać ograniczenie możliwości ustalenia rodzicielstwa biologicznego. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego prawo do ochrony rodzicielstwa (w tym prawo rodziców do ustalenia ich rodzicielstwa zgodnie ze stanem rzeczywistym) obejmuje także aspekt negatywny, tj. możliwość zakwestionowania istnienia więzów pokrewieństwa między osobami. W kontekście powyższego prawa element ten ma znaczenie nie tylko samoistne, lecz często również związane z tym, że uprzednie zaprzeczenie macierzyństwa lub ojcostwa warunkuje ustalenie macierzyństwa innej kobiety niż wpisana jako matka w akcie urodzenia lub ustalenie ojcostwa innego mężczyzny niż mąż matki dziecka urodzonego w czasie trwania małżeństwa 4. Trybunał zaakcentował, że prawo do prywatności jest tak wykładane również w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Przepis ten gwarantuje m.in. prawo do ochrony życia prywatnego i rodzinnego. Obejmuje ono w szczególności prawo do tożsamości i osobistego rozwoju oraz prawo do nawiązywania i rozwijania więzi z innymi ludźmi oraz światem zewnętrznym 5. Ochrona życia prywatnego zakłada m.in. prawo do ustalenia szczegółów swojej tożsamości jako istoty ludzkiej oraz uzyskania odpowiednich informacji w tym zakresie 6. Sytuacja, w której domniemanie prawne przeważa nad rzeczywistością biologiczną lub prawną, bez względu na ustalone fakty i życzenia osób zainteresowanych i bez żadnych korzyści dla kogokolwiek, jest niezgodna z obowiązkiem zapewnienia skutecznej ochrony dla życia prywatnego i rodzinnego 7. Trybunał Konstytucyjny wskazał trzy konstytucyjne zasady dotyczące ustalania pochodzenia dziecka. Po pierwsze, wartością konstytucyjną o szczególnym znaczeniu jest dobro dziecka. Po drugie, z norm konstytucyjnych wynika prawo do prawidłowo 3 Wyrok TK z 28 kwietnia 2003 r., K 18/02, OTK ZU 2003, nr 4/A, poz T. Smyczyński, (w:) System Prawa Prywatnego, t. 12, Prawo rodzinne i opiekuńcze, red. T. Smyczyński, Warszawa 2011, s. 11 i Wyroki ETPCz z 6 lutego 2001 r. w sprawie Bensaid przeciwko Wielkiej Brytanii, pkt 47, nr 44599/98; z 25 września 2001 r. w sprawie P. G. i J. H. przeciwko Wielkiej Brytanii, pkt 56, nr 44787/98 oraz z 28 stycznia 2003 r. w sprawie Peck przeciwko Wielkiej Brytanii, pkt 57, nr 44647/98. 6 Wyrok ETPCz z 7 lutego 2002 r. w sprawie Mikulić przeciwko Chorwacji, pkt 54, nr 53176/99. 7 Wyrok ETPCz z 2 czerwca 2005 r. w sprawie Znamenskaya przeciwko Rosji, nr 77785/

3 PALESTRA ustalonej filiacji. Relacje rodzinne powinny być kształtowane co do zasady zgodnie z istniejącymi więziami biologicznymi. Najpełniejsza realizacja zasady dobra dziecka dokonywać się może poprzez zapewnienie możliwości jego wychowania w rodzinie, przede wszystkim w rodzinie naturalnej, a więc poprzez pieczę rodzicielską sprawowaną przez osoby związane z dzieckiem więzią biologiczną. Analiza mechanizmów filiacyjnych, na których tradycyjnie opierają się stosunki rodzinne, wyraża w sposób dość oczywisty tendencję do tego, aby relacje prawne na linii rodzice dziecko odpowiadały rzeczywistości biologicznej. Po trzecie, ustalenie więzi biologicznych i ukształtowanie stosunków rodzinnych zgodnie z tymi więziami nie jest wartością bezwzględną i dopuszcza ograniczenia podyktowane koniecznością ochrony dobra dziecka i dobra rodziny. W polskim prawie rodzinnym nie respektuje się bowiem bezwzględnie prawa filiacji ojca biologicznego. Mimo że zakłada się zgodność stanu prawnego i tzw. prawdy biologicznej, nie istnieje bezwzględny obowiązek respektowania więzi biologicznej między prawnym ojcem a dzieckiem, przejawiający się np. koniecznością każdorazowo ingerencji w istniejące stosunki rodzinne w razie twierdzenia, iż kto inny jest ojcem biologicznym. Konstytucja dopuszcza ustanawianie ograniczeń prawa do ochrony rodzicielstwa (w tym do ustalenia rodzicielstwa), jeżeli mieszczą się one w granicach wyznaczonych przez zasadę proporcjonalności, a w szczególności gdy są one wprowadzane w imię ochrony dobra dziecka i dobra rodziny 8. Na tle tych zasad TK dokonał oceny instytucji zaprzeczenia ojcostwa. Podkreślił, że instytucja ta ma służyć obaleniu domniemania pochodzenia dziecka od męża matki, przewidzianego w art i 2 k.r.o. Ma na celu zapewnienie stabilizacji statusu prawnego nie tylko dziecka, ale i małżonków, oraz doprowadzenie do zgodności stanu prawnego z biologicznym w kontekście stosunków rodzicielstwa. Odpowiada generalnemu postulatowi zgodności stanu cywilnego z tzw. prawdą biologiczną i tym samym respektuje jedno z podstawowych praw człowieka, jakim jest prawo do znajomości własnego pochodzenia 9. Trybunał Konstytucyjny uznał, że regulacja zakazująca zaprzeczenia ojcostwa po śmierci dziecka stanowi nieuzasadnione konstytucyjnie ograniczenie opisanych wcześniej praw. Dążenie do realizacji ustawowej zasady niezmieniania stanu cywilnego po śmierci człowieka, ze względu na osobisty charakter spraw o prawa stanu cywilnego, jest niewspółmierne w stosunku do ingerencji w prawo do ochrony życia rodzinnego, w tym również prawo mężczyzny do ochrony rodzicielstwa. Dochodzi bowiem do konfliktu między dobrem w nich chronionym a interesami matki, męża matki oraz rzeczywistego ojca dziecka. W imię poszanowania ustawowej wartości w postaci definitywnego ustalenia, wskutek śmierci danej osoby, jej stanu rodzinnego i relacji majątkowych ze spadkobiercami, doszło do naruszenia doniosłych wartości konstytucyjnych. W opozycji do pożądanego przez ustawodawcę stanu rzeczy pozostaje donioślejsze konstytucyjne prawo mężczyzny do ustalenia rodzicielstwa zgodnie z rzeczywistością oraz dobro rodziny tworzonej przez matkę zmarłego dziecka i dobro rodziny jego domniemanego 8 Wyroki TK z 28 kwietnia 2003 r., K 18/02, OTK ZU 2003, nr 4/A, poz. 32 oraz z 16 lipca 2007 r., SK 61/06, OTK ZU 2007, nr 7/A, poz T. Smyczyński, (w:) Finis legis Christus. Księga pamiątkowa dedykowana Księdzu Profesorowi Wojciechowi Góralskiemu z okazji siedemdziesiątej rocznicy urodzin, red. J. Wroceński, J. Krajczyński, Warszawa 2009, t. 2, s

4 3 4/2014 Przegląd orzecznictwa Trybunału... ojca. Podkreślił również, że ustawodawca powinien rozważyć wprowadzenie odpowiednich mechanizmów gwarantujących, iż zaprzeczenie ojcostwa zmarłego dziecka będzie się łączyło z koniecznością jednoczesnego złożenia oświadczenia o uznaniu ojcostwa przez innego mężczyznę albo sądowego ustalenia jego ojcostwa. Trybunał wyartykułował szerszą myśl, że dalsze utrzymywanie zasady niezmieniania stanu cywilnego po śmierci budzi konstytucyjne wątpliwości 10. Takie rozwiązanie nie służy ochronie żadnych uzasadnionych interesów. 3. Wyrokiem z 3 grudnia 2013 r. w sprawie P 40/12 TK uznał natomiast, że niezgodny z Konstytucją jest art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, w zakresie, w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne. Trybunał przyjął, że przepisy te naruszają art. 18 i art. 32 Konstytucji RP. Przepis ten ustanawia zasady nadawania małżonkom numeru identyfikacyjnego, niezbędnego do pozyskania niektórych dotacji unijnych. Przepis ten przewidywał, że małżonkom zawsze można nadać tylko jeden numer, wyłącznie dla jednego małżonka. Nie przewidywał możliwości nadania odrębnego numeru, nawet gdy małżonkowie posiadali dwa odrębne gospodarstwa rolne, i to również w sytuacji, gdy w ich małżeństwie panował ustrój rozdzielności majątkowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 18 Konstytucji określa cele działalności organów władzy publicznej. Przepis ten z jednej strony stanowi dyrektywę interpretacyjną pozostałych norm konstytucyjnych i ustawowych, nakazującą najpełniejszą realizację zasady ochrony macierzyństwa, rodzicielstwa i małżeństwa. Z drugiej zaś strony art. 18 Konstytucji pełni rolę normy programowej. Jest nadto elementem przyjętej przez ustrojodawcę aksjologii konstytucyjnej 11. Trybunał podkreślił, że wynikający z kwestionowanego przepisu brak możliwości nadania obu małżonkom numerów identyfikacyjnych mógł wpływać na decyzje o niezawieraniu małżeństwa przez osoby, które nie pozostają w związku małżeńskim. Dla osób, które są posiadaczami odrębnych gospodarstw rolnych, korzystniejsze zwłaszcza z punktu widzenia możliwości ubiegania się o środki finansowe związane z prowadzeniem działalności rolniczej było pozostawanie poza związkiem małżeńskim. Ponadto kwestionowany przepis prowadził do sytuacji, która zagraża trwałości więzi pomiędzy małżonkami, ponieważ może skłaniać do rozwiązania małżeństwa osoby pozostające w związkach małżeńskich i posiadające odrębne gospodarstwa rolne. Niekonstytucyjny przepis różnicował sytuację posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy pozostają w związku małżeńskim, i posiadaczy, którzy nie pozostają w związku małżeńskim, a także sytuację samych małżonków, z których tylko jedno jest wpisane do ewidencji producentów. Trybunał Konstytucyjny uznał, że to zróżnicowanie nie pozostawało w bezpośrednim związku z celem przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma. Zostało wprowadzone dla wykluczenia nadużyć polegających na sztucznym 10 Podobnie wyrok TK z 16 lipca 2007 r., SK 61/06, OTK ZU 2007, nr 7/A, poz Wyroki TK z: 11 kwietnia 2006 r., SK 57/04, OTK ZU 2006, nr 4/A, poz. 43 i z 11 maja 2011 r., SK 11/09, OTK ZU 2011, nr 4/A, poz

5 PALESTRA dzieleniu majątku małżonków albo składaniu wniosków o pomoc w odniesieniu do jednego gospodarstwa więcej niż jeden raz. Stosowanie go mogło jednak spowodować wyłączenie wsparcia z funduszy przewidzianych w ramach wspólnej polityki rolnej pewnej kategorii rolników pozostających w związku małżeńskim i posiadających odrębne gospodarstwo rolne, ale niewpisanych do ewidencji i z tego powodu pozbawionych statusu producenta rolnego. Nie spełniało zatem wymagań proporcjonalności, skoro efektem obowiązywania kwestionowanego przepisu było wyłączenie pewnej grupy podmiotów z systemów wsparcia. Trybunał nie dostrzegł również wartości konstytucyjnej, której miałoby służyć zróżnicowanie wprowadzone przez kwestionowany przepis, a nawet przeciwnie, uznał, że jest ono niezgodne z wyartykułowanymi wcześniej wartościami wyrażonymi w art. 18 Konstytucji. 246

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA Warszawa, dnia 8 maja 2008 r. Druk nr 134 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na podstawie art. 85a ust. 3

Bardziej szczegółowo

WYROK z dnia 26 listopada 2013 r. Sygn. akt P 33/12 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w składzie:

WYROK z dnia 26 listopada 2013 r. Sygn. akt P 33/12 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w składzie: WYROK z dnia 26 listopada 2013 r. Sygn. akt P 33/12 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat przewodniczący Zbigniew Cieślak sprawozdawca Mirosław Granat

Bardziej szczegółowo

HELENA PIETRZAK Wydział Prawa Kanonicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

HELENA PIETRZAK Wydział Prawa Kanonicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie K O M U N I K A T Y Prawo Kanoniczne 57 (2014) nr 1 HELENA PIETRZAK Wydział Prawa Kanonicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie GLOSA DO WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 26

Bardziej szczegółowo

Z ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO. Problematyka rolna w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w 2013 r.

Z ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO. Problematyka rolna w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w 2013 r. Z ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Problematyka rolna w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w 2013 r. 1. Ewidencja producentów Ustawa z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów,

Bardziej szczegółowo

77/7/A/2007. WYROK z dnia 16 lipca 2007 r. Sygn. akt SK 61/06 *

77/7/A/2007. WYROK z dnia 16 lipca 2007 r. Sygn. akt SK 61/06 * 77/7/A/2007 WYROK z dnia 16 lipca 2007 r. Sygn. akt SK 61/06 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ewa Łętowska przewodniczący Jerzy Ciemniewski Marek Mazurkiewicz Janusz

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11

Spis treści. Wykaz skrótów... 11 Spis treści Wykaz skrótów............................................... 11 Wstęp........................................................ 15 ROZDZIAŁ I. Teoretycznoprawny aspekt aktu urodzenia.........

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO 2. Protokół podpisuje osoba, która przyjęła oświadczenie, oraz osoba, która je złożyła, chyba że nie może ona go podpisać. Przyczynę braku podpisu należy podać w protokole.

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 21 marca 2014 r. Druk nr 597 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na p odstawie art. 85a u

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... V Wstęp... Wstęp do wydania drugiego... VIII Wykaz skrótów... XV Wybrana literatura... XVII

Spis treści. Przedmowa... V Wstęp... Wstęp do wydania drugiego... VIII Wykaz skrótów... XV Wybrana literatura... XVII Spis treści Przedmowa... V Wstęp... VII Wstęp do wydania drugiego... VIII Wykaz skrótów... XV Wybrana literatura... XVII Rozdział I. Rodzina i prawo rodzinne... 1 1. Rodzina i powiązania rodzinne... 1

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Wybrana literatura... Przedmowa... Wstęp... XXII

Spis treści. Wykaz skrótów... Wybrana literatura... Przedmowa... Wstęp... XXII Wykaz skrótów... Wybrana literatura... Przedmowa... XI XIII XV Wstęp... XXII Rozdział I. Rodzina i powiązania rodzinne... 1 1. Rodzina i powiązania rodzinne... 1 2. Prawo rodzinne i źródła prawa rodzinnego...

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02)

Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02) Warszawa, 2002-05-20 Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02) RPO wnosi o stwierdzenie niezgodności art. 77 w zw. z art. 84 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

PRAWO RODZINNE. Autorzy: Arkadiusz Krzysztof Bieliński, Maciej Pannert. Wykaz skrótów Wybrana literatura Przedmowa Wstęp

PRAWO RODZINNE. Autorzy: Arkadiusz Krzysztof Bieliński, Maciej Pannert. Wykaz skrótów Wybrana literatura Przedmowa Wstęp PRAWO RODZINNE Autorzy: Arkadiusz Krzysztof Bieliński, Maciej Pannert Wykaz skrótów Wybrana literatura Przedmowa Wstęp Rozdział I. Rodzina i powiązania rodzinne 1.Rodzina i powiązania rodzinne 2.Prawo

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 302/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 lutego 2016 r. SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Karol Weitz w sprawie

Bardziej szczegółowo

BL-112-144-TK/13 Warszawa, dnia 28 marca 2014 r.

BL-112-144-TK/13 Warszawa, dnia 28 marca 2014 r. BL-112-144-TK/13 Warszawa, dnia 28 marca 2014 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 26 LISTOPADA 2013 R. (P 33/12) DOTYCZĄCYM USTAWY KODEKS RODZINNY I OPIEKUŃCZY ORAZ USTAWY KODEKS

Bardziej szczegółowo

Przedmowa Wykaz skrótów

Przedmowa Wykaz skrótów Spis treści Przedmowa Wykaz skrótów V XIII Rodzice - dzieci Rozdział I. Pochodzenie dziecka. Wstępna charakterystyka l 1. Ustalenie pokrewieństwa i statusu rodzinnego 2 I. Uwagi wstępne 2 II. Ustalenie

Bardziej szczegółowo

PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE. Autor: Tadeusz Smyczyński

PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE. Autor: Tadeusz Smyczyński PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE Autor: Tadeusz Smyczyński Wprowadzenie ő 1. Rodzina jako zjawisko społeczne i prawne rodziny i jej funkcje 2. Funkcje rodziny II. Powstanie rodziny III. Skład rodziny IV. Więzi

Bardziej szczegółowo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo Spis treści Tytuł I Małżeństwo...5 Dział I Zawarcie małżeństwa...5 Dział II Prawa i obowiązki małżonków...15 Dział III Małżeńskie ustroje majątkowe...18 Rozdział I Ustawowy ustrój majątkowy...18 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Prawo rodzinne i opiekuńcze

Prawo rodzinne i opiekuńcze Małgorzata Łączkowska Anna Natalia Schulz Anna Urbańska-Łukaszewicz Prawo rodzinne i opiekuńcze testy pytania kazusy tablice 2. wydanie REPETYTORIA C H BECK Prawo rodzinne i opiekuńcze W sprzedaży: A.

Bardziej szczegółowo

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-662364-II-10/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Kwiatkowski Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Rozdział II.

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Rozdział II. SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa do wydania Piątego... XI XIII XV Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze w systemie prawa... 3 I. Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część A. Pytania egzaminacyjne. Część B. Kazusy. Wykaz skrótów

Spis treści. Część A. Pytania egzaminacyjne. Część B. Kazusy. Wykaz skrótów Wykaz skrótów XI Część A. Pytania egzaminacyjne Rozdział 1. Spadki 1 Pytanie 1 41 16 Pytanie 42 257 Część B. Kazusy Kazus 1. Zmiana postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku 183 Kazus 2.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Wykaz skrótów... XIII XI CZĘŚĆ 1... 1 Zagadnienie 1. Zawarcie małżeństwa... 3 1.1. Zawarcie małżeństwa przed kierownikiem USC... 3 1.1.1. Przesłanki zawarcia małżeństwa... 3 1.1.2. Dokumenty niezbędne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów. Część A. Pytania egzaminacyjne. Część B. Kazusy

Spis treści. Wykaz skrótów. Część A. Pytania egzaminacyjne. Część B. Kazusy Wykaz skrótów XI Część A. Pytania egzaminacyjne Rozdział 1. Spadki 1 Pytanie 1 41 Rozdział II. Prawo rodzinne 16 Pytanie 42 257 Część B. Kazusy Rozdział I. Spadki 183 Kazus 1. Zmiana postanowienia w przedmiocie

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Pochodzenie dziecka.wstępna charakterystyka 1. Ustalenie pokrewieństwa i statusu rodzinnego 2.

Spis treści Rozdział I. Pochodzenie dziecka.wstępna charakterystyka 1. Ustalenie pokrewieństwa i statusu rodzinnego 2. str. Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XIII Rozdział I. Pochodzenie dziecka.wstępna charakterystyka.............

Bardziej szczegółowo

Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5. Autor: Marek Andrzejewski

Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5. Autor: Marek Andrzejewski Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5. Autor: Marek Andrzejewski Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 22 maja 2013 r. Sygn. akt U 4/11. Trybunał Konstytucyjny w składzie:

POSTANOWIENIE z dnia 22 maja 2013 r. Sygn. akt U 4/11. Trybunał Konstytucyjny w składzie: POSTANOWIENIE z dnia 22 maja 2013 r. Sygn. akt U 4/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres przewodniczący Teresa Liszcz Andrzej Wróbel sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Notki o autorach... Wstęp... XIII Wykaz skrótów...

Spis treści. Notki o autorach... Wstęp... XIII Wykaz skrótów... Notki o autorach... Wstęp... XIII Wykaz skrótów... Zagadnienie 1. Zawarcie małżeństwa... 1 1.1. Zawarcie małżeństwa przed kierownikiem USC... 2 1.1.1. Przesłanki zawarcia małżeństwa... 2 1.1.2. Dokumenty

Bardziej szczegółowo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo Spis treści Tytuł I Małżeństwo...5 Dział I Zawarcie małżeństwa...5 Dział II Prawa i obowiązki małżonków...15 Dział III Małżeńskie ustroje majątkowe...18 Rozdział I Ustawowy ustrój majątkowy...18 Rozdział

Bardziej szczegółowo

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt Granice obowiązków, które mogą zostać nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt 3Ustawy Prawo ochrony środowiska Prof. dr hab. Krzysztof Płeszka Dr Michał Araszkiewicz Katedra Teorii Prawa WPiA UJ Źródła

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

KODEKS RODZINNY I OPIEKUŃCZY

KODEKS RODZINNY I OPIEKUŃCZY Przedmowa... Wykaz skrótów... IX XI KODEKS RODZINNY I OPIEKUŃCZY... 1 Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo... 1 Dział I. Przepisy ogólne... 3 Art. 61 7. Pokrewieństwo... 3 Art. 61 8. Powinowactwo...

Bardziej szczegółowo

Realizacja postanowień Konwencji o prawach dziecka w świetle nowelizacji Kodeksu rodzinnego iopiekuńczego z 6 listopada 2008 r. Michał Kubalski Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Omawiane akty prawne:

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw.

- o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-44-03 Druk nr 1566-A Warszawa, 3 lipca 2003 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Uprzejmie przedstawiam

Bardziej szczegółowo

Ewa Łętowska przewodniczący Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Janusz Niemcewicz Marek Safjan sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak,

Ewa Łętowska przewodniczący Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Janusz Niemcewicz Marek Safjan sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak, 32 WYROK z dnia 28 kwietnia 2003 r. Sygn. akt K 18/02 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ewa Łętowska przewodniczący Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Janusz Niemcewicz

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10 GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS 035 1419/10 Pan Jerzy Miller Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 1. 2. Prawne definicje rodziny Wspieranie rodziny w świetle ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej Prawne definicje

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 287/07. Dnia 27 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 287/07. Dnia 27 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CSK 287/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 27 listopada 2007 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE

CZĘŚĆ I. PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... Od redaktora... XIII XV CZĘŚĆ I. PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 3 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze... 4 2. Źródła prawa rodzinnego...

Bardziej szczegółowo

124/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2011 r. Sygn. akt Ts 67/11

124/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2011 r. Sygn. akt Ts 67/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, 124/1/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2011 r. Sygn. akt Ts 67/11 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Bogdana

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO DZIAŁ I PRZEPISY OGÓLNE

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO DZIAŁ I PRZEPISY OGÓLNE TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO DZIAŁ I PRZEPISY OGÓLNE Art. 61 7. [Pokrewieństwo] 1. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XVII Wykaz skrótów... XIX

Spis treści. Przedmowa... XVII Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XVII Wykaz skrótów... XIX Wykaz literatury... XXIII Wprowadzenie... 1 1. Rodzina jako zjawisko społeczne i prawne... 2 I. Pojęcie rodziny i jej funkcje... 2 1. Pojęcie... 2 2. Funkcje rodziny...

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 447/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 6 lutego 2009 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Marian Kocon SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IX KADENCJA Warszawa, dnia 11 grudnia 2018 r. Druk nr 1059 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Stanisław KARCZEWSKI MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na podstawie art. 85a

Bardziej szczegółowo

Konstytucyjne środki ochrony praw. Prawo do sądu Prawo do odszkodowania art. 77 ust. 1 Skarga konstytucyjna RPO

Konstytucyjne środki ochrony praw. Prawo do sądu Prawo do odszkodowania art. 77 ust. 1 Skarga konstytucyjna RPO Konstytucyjne środki ochrony praw Prawo do sądu Prawo do odszkodowania art. 77 ust. 1 Skarga konstytucyjna RPO Konstytucyjne prawo do sądu 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed

Bardziej szczegółowo

Spis treści. III. Sytuacje sporne pomiędzy małżonkami Podsumowanie Wnioski Indeks rzeczowy

Spis treści. III. Sytuacje sporne pomiędzy małżonkami Podsumowanie Wnioski Indeks rzeczowy Wprowadzenie... Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII XIX XXIII Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Rodzina jako wartość konstytucyjna... 1 I. Konstytucyjna ochrona rodziny... 1 II. Standardy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt K 43/02

POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt K 43/02 45 POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt K 43/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Wyrzykowski przewodniczący Wiesław Johann Ewa Łętowska Jadwiga Skórzewska-Łosiak Marian Zdyb sprawozdawca,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W SPRAWACH ZE STOSUNKÓW MIĘDZY RODZICAMI A DZIEĆMI

POSTĘPOWANIE W SPRAWACH ZE STOSUNKÓW MIĘDZY RODZICAMI A DZIEĆMI POSTĘPOWANIE W SPRAWACH ZE STOSUNKÓW MIĘDZY RODZICAMI A DZIEĆMI Postępowania odrębne uregulowane w art. 453 458 k.p.c. obejmują sprawy o: 1) ustalenie macierzyństwa; 2) ustalenie ojcostwa; 3) zaprzeczenie

Bardziej szczegółowo

WYROK. z dnia 8 kwietnia 1998 r. Sygn. K. 10/97. po rozpoznaniu 8 kwietnia 1998 r. na rozprawie sprawy z wniosku Krajowej Rady %# & &!# &!%!

WYROK. z dnia 8 kwietnia 1998 r. Sygn. K. 10/97. po rozpoznaniu 8 kwietnia 1998 r. na rozprawie sprawy z wniosku Krajowej Rady %# & &!# &!%! Kancelaria Sejmu s. 1/15 WYROK z dnia 8 kwietnia 1998 r. Sygn. K. 10/97 Lech Garlicki!" #$ Joanna Szymczak protokolant po rozpoznaniu 8 kwietnia 1998 r. na rozprawie sprawy z wniosku Krajowej Rady %# &

Bardziej szczegółowo

Prawo do ochrony życia rodzinnego w świetle. Ernestyna Puchała* 1. Wstęp

Prawo do ochrony życia rodzinnego w świetle. Ernestyna Puchała* 1. Wstęp Ernestyna Puchała* Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego ISSN 1644-0242 Rok XVII, nr 1/2018 DOI 10.26330/ppuw.2018.01.10 Prawo do ochrony życia rodzinnego w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

Stawki minimalne w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy ( 6) :

Stawki minimalne w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy ( 6) : Opłaty za czynności radców prawnych Stawki minimalne w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy ( 6) : do 500 zł 60 zł powyżej 500 zł do 1

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r.

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. BL-112-265-TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 22 WRZEŚNIA 2015 R. (SYGN. AKT P 37/14) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 6 CZERWCA 1997 R. - KODEKS KARNY I. METRYKA

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

Pojęcie aktu normatywnego

Pojęcie aktu normatywnego JUDICIAL REVIEW 1) uniwersalny charakter badania konstytucyjności w zakresie przedmiotowym albowiem odnosi się on do wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez wszystkie struktury władzy.

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 28 marca 2000 r. II UKN 438/99

Wyrok z dnia 28 marca 2000 r. II UKN 438/99 Wyrok z dnia 28 marca 2000 r. II UKN 438/99 Przeszkody w sprawowaniu opieki nad dzieckiem przez matkę spowodowane stanem jej zdrowia, określone w 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów

Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów Wykaz ważniejszych skrótów... 11 1. Czasopisma... 11 2. Piśmiennictwo... 12 Wprowadzenie... 13 Rozdział I Regulacja skutków prawnych separacji w prawie obcym i kanonicznym oraz w prawie polskim w ujęciu

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z Konstytucją. Tym samym zauważa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów...

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Przedmowa... Wykaz skrótów... XI XV Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1 1. Pozew o ustalenie w przedmiocie zmiany płci... 3 2. Wyrok ustalający zmianę płci (1)...

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek Sygn. akt V CSK 281/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 października 2014 r. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek

Bardziej szczegółowo

Prawa człowieka i systemy ich ochrony

Prawa człowieka i systemy ich ochrony Prawa człowieka i systemy ich ochrony Zasady i przesłanki ograniczania praw i wolności jednostki w Konstytucji RP Prawa człowieka i systemy ich ochrony SNP(Z) II rok, semestr zimowy 2016/2017 Prawo do

Bardziej szczegółowo

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 27 listopada 2017 r.

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 27 listopada 2017 r. OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 27 listopada 2017 r. w przedmiocie projektu ustawy o europejskiej partii politycznej i europejskiej fundacji politycznej (nr z wykazu prac legislacyjnych: UC93)

Bardziej szczegółowo

Andrzej Mączyński przewodniczący Janusz Niemcewicz sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak Jerzy Stępień Marian Zdyb,

Andrzej Mączyński przewodniczący Janusz Niemcewicz sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak Jerzy Stępień Marian Zdyb, 8 POSTANOWIENIE z dnia 22 stycznia 2003 r. Sygn. akt K 44/01 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Mączyński przewodniczący Janusz Niemcewicz sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak Jerzy Stępień Marian

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1

Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1 Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1 1. Pozew o ustalenie w przedmiocie zmiany płci... 3 2. Wyrok ustalający zmianę płci (1)...

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 31 grudnia 2013 r. Nr 9 (167) TREÂå poz. WYROKI I POSTANOWIENIA str. 133 wyrok z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. P 40/12...1749

Bardziej szczegółowo

ROZSTRZYGNIĘCIA SĄDÓW W ZAKRESIE WŁADZY RODZICIELSKIEJ I KONTAKTÓW SYTUACJI KONFLIKTÓW MIĘDZY RODZICAMI. SSO Maria Prusinowska

ROZSTRZYGNIĘCIA SĄDÓW W ZAKRESIE WŁADZY RODZICIELSKIEJ I KONTAKTÓW SYTUACJI KONFLIKTÓW MIĘDZY RODZICAMI. SSO Maria Prusinowska ROZSTRZYGNIĘCIA SĄDÓW W ZAKRESIE WŁADZY RODZICIELSKIEJ I KONTAKTÓW SYTUACJI KONFLIKTÓW MIĘDZY RODZICAMI SSO Maria Prusinowska WŁADZA RODZICIELSKA WEDŁUG KODEKSU RODZINNEGO I OPIEKUŃCZEGO Art. 93 1. Kro

Bardziej szczegółowo

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 13 grudnia 2016 r. w przedmiocie poselskiego projektu ustawy Przepisy wprowadzające

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 13 grudnia 2016 r. w przedmiocie poselskiego projektu ustawy Przepisy wprowadzające OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 13 grudnia 2016 r. w przedmiocie poselskiego projektu ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym i

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r.

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. Część I PRAWO DO PRYWATNOŚCI WPROWADZENIE Prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Elementy prawa do sądu

Elementy prawa do sądu prawo do sądu W Konstytucji z 1997 r. prawo do sądu zostało expressis verbis wyrażone w art. 45 ust. 1, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa... 15. Wprowadzenie... 27

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa... 15. Wprowadzenie... 27 Wykaz skrótów..................................................... 13 Przedmowa........................................................ 15 Wprowadzenie.....................................................

Bardziej szczegółowo

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat,

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, 154/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Benedykta

Bardziej szczegółowo

PRAWO RODZINNE. Autor: Jerzy Strzebinczyk

PRAWO RODZINNE. Autor: Jerzy Strzebinczyk PRAWO RODZINNE Autor: Jerzy Strzebinczyk Wykaz skrótów Przedmowa do wydania trzeciego Część pierwsza Zagadnienia wprowadzające ő 1. Źródła, systematyka i przedmiot prawa rodzinnego 1. Powojenne regulacje

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PROBLEMATYKI ROLNEJ W ORZECZNICTWIE SĄDOWYM. Glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2012 r.

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PROBLEMATYKI ROLNEJ W ORZECZNICTWIE SĄDOWYM. Glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2012 r. Przegląd orzecznictwa 287 ustawodawcę zachodzących procesów gospodarczych, w szczególności szybko postępującego procesu urbanizacji i wzrostu budownictwa mieszkaniowego. Zmiana stanu prawnego dokonana

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 30 stycznia 1996 r. II URN 54/95

Wyrok z dnia 30 stycznia 1996 r. II URN 54/95 Wyrok z dnia 30 stycznia 1996 r. II URN 54/95 Pracownicy jednostek wydzielonych z PKP, z którymi rozwiązano stosunek pracy w związku ze zmianami organizacyjnymi lub zmniejszeniem stanu zatrudnienia, nabywają

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II UK 1/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 sierpnia 2006 r. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Beata Gudowska (sprawozdawca) SSN Andrzej Wróbel

Bardziej szczegółowo

ZAWIADOMIENIE o podejrzeniu popełnienia przestępstwa

ZAWIADOMIENIE o podejrzeniu popełnienia przestępstwa Warszawa, dnia 20 czerwca 2017 roku Stowarzyszenie KOMITET OBRONY DEMOKRACJI ul. Śniadeckich 21/7, 00-654 Warszawa Prokuratura Okręgowa w Warszawie ul. Chocimska 28, 00-791 Warszawa ZAWIADOMIENIE o podejrzeniu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11. Trybunał Konstytucyjny

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11. Trybunał Konstytucyjny Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11 BAS-WPTK-471/11 Trybunał Konstytucyjny Na podstawie art. 34 ust. 1 w związku z art. 27 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSA Jolanta Hawryszko (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSA Jolanta Hawryszko (sprawozdawca) Sygn. akt II UZ 85/16 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 marca 2017 r. SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSA Jolanta Hawryszko (sprawozdawca) w sprawie z wniosku C.

Bardziej szczegółowo

Pojęcie administracji Administracja oznacza wydzielone w państwie struktury organizacyjne powołane specjalnie do realizacji określonych celów o charak

Pojęcie administracji Administracja oznacza wydzielone w państwie struktury organizacyjne powołane specjalnie do realizacji określonych celów o charak PRAWO ADMINISTRACYJNE *Pojęcie Administracji *Pojęcie Prawa Administracyjnego *Demokratyczne Państwo Prawa mgr Arkadiusz Łukaszów Zakład Prawa Administracyjnego Instytut Nauk Administracyjnych Pojęcie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 258/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 12 stycznia 2012 r. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Warszawa dn. 8 stycznia 2016 r. Dr hab. prof. nadzw. Mirosław Karpiuk Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Trybunał

Bardziej szczegółowo

60/1/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 17 lutego 2012 r. Sygn. akt Ts 177/11

60/1/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 17 lutego 2012 r. Sygn. akt Ts 177/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz, 60/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 17 lutego 2012 r. Sygn. akt Ts 177/11 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej

Bardziej szczegółowo

Sprawiedliwość społeczna

Sprawiedliwość społeczna Dobro wspólne Dobro wspólne w konstytucji; wstęp, art. 1, art. 25 ust. 3, art. 59 ust. 3, art. 71 ust. 1, art. 82, art. 113, art. 130 i 150, art. 104 ust. 2 Dobro wspólne suma warunków życia społecznego,

Bardziej szczegółowo

Czy rodzic nadal ma prawo do odmowy poddania się dziecka testom genetycznym w procesie ustalenia ojcostwa?

Czy rodzic nadal ma prawo do odmowy poddania się dziecka testom genetycznym w procesie ustalenia ojcostwa? Czy rodzic nadal ma prawo do odmowy poddania się dziecka testom genetycznym w procesie ustalenia ojcostwa? Emilia Rozwadowska Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Ustalenie ojcostwa - domniemania Domniemania

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 6 czerwca 2000 r., I CKN 786/98

Postanowienie z dnia 6 czerwca 2000 r., I CKN 786/98 Postanowienie z dnia 6 czerwca 2000 r., I CKN 786/98 Rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego w sprawie zmiany nazwiska dziecka w postępowaniu administracyjnym zastępujące zgodną wolę rodziców (art. 97 2 k.r.o.),

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 91/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Protokolant Bożena Kowalska

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Wykaz aktów normatywnych... Wstęp...

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Wykaz aktów normatywnych... Wstęp... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Wykaz aktów normatywnych... Wstęp... XV XXI XLVII LIII LIX Część I. Dobra osobiste pojmowane w kategorii wartości Wprowadzenie... 3 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

PORADNIK PRAWNY. Nr 2/2019. Prawo rodzinne

PORADNIK PRAWNY. Nr 2/2019. Prawo rodzinne PORADNIK PRAWNY Nr 2/2019 Prawo rodzinne CZY WIESZ ŻE? Prawo rodzinne jest to zbiór przepisów prawnych, obowiązujących wszystkich członków rodziny. Reguluje m.in. obowiązek zachowania wierności małżeńskiej

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

75/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10

75/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, 75/1/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Development

Bardziej szczegółowo

J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 3 a i. * /< / I.511.4.2014.AJK rp J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Kancelaria Prezesa Rady Ministrów i

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA INTERPRETACJA INDYWIDUALNA Na podstawie art. 13 2a, art. 14b 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800, z późn. zm.) Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdza,

Bardziej szczegółowo

BL-112-132-TK/13 Warszawa, 21 lutego 2014 r.

BL-112-132-TK/13 Warszawa, 21 lutego 2014 r. BL-112-132-TK/13 Warszawa, 21 lutego 2014 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 LIPCA 2013 R. (SYGN. AKT Kp 1/13) DOTYCZĄCYM ZMIANY USTAWY O WYCHOWANIU W TRZEŹWOŚCI I PRZECIWDZIAŁANIU

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Cesarz

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Cesarz Sygn. akt III KZ 86/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 listopada 2014 r. SSN Krzysztof Cesarz w sprawie T. B. ukaranego z art. 107 k.w. i art. 65 2 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt K 64/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Janusz Niemcewicz - przewodniczący Zbigniew Cieślak - II sprawozdawca Maria Gintowt-Jankowicz Mirosław Granat Marian Grzybowski Adam Jamróz Marek Kotlinowski

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego.

o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA Warszawa, dnia 2 listopada 2008 r. Druk nr 346 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na podstawie art. 85a ust.

Bardziej szczegółowo