Strategia postępowania terapeutycznego w depresji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Strategia postępowania terapeutycznego w depresji"

Transkrypt

1 PRACA POGLĄDOWA ISSN Łukasz Święcicki II Klinika Psychiatryczna Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Strategia postępowania terapeutycznego w depresji Therapeutic strategy in depressive disorder STRESZCZENIE Zaburzenie depresyjne nawracające to przewlekła choroba o dużym ryzyku ponownego wystąpienia epizodu choroby. Właściwa długoterminowa terapia depresji wymaga nie tylko odpowiedniego doboru leku, ale także przyjęcia określonej strategii postępowania terapeutycznego; w niniejszym artykule przedstawiono jej podstawy. słowa kluczowe: depresja nawracająca, leczenie, strategia terapeutyczna ABSTRACT Major depressive disorder is a chronic syndrome with high risk of relapse. Adequate, long-term treatment needs not only appropriate decisions about medicament choice, but also implementation of specific therapeutic strategy. Principles of therapeutic strategy are presented in this paper. key words: major depressive disorder, treatment, therapeutic strategy Wstęp Dużo się pisze i mówi o leczeniu depresji, jednak znacznie rzadziej wspomina się o konieczności przyjęcia właściwej strategii terapeutycznej. Tymczasem zaburzenia depresyjne nawracające (duża depresja; w dalszym tekście dla uproszczenia określana po prostu jako depresja ) jest chorobą przewlekłą o dużym ryzyku ponownego wystąpienia epizodu choroby, a dostępne obecnie metody leczenia pozwalają jedynie na objawową terapię nawrotów, a nie na całkowite wyleczenie choroby. Dlatego też niezwykle ważne jest przyjęcie właściwej strategii postępowania długofalowego. Oznacza to uświadomienie sobie, że prawidłowe leczenie depresji składa się z kilku faz, których kolejność w żadnym wypadku nie jest dowolna, a czas trwania dość jasno określony [1]. Lekarze praktycy powinni zdawać sobie sprawę z tego, że wyodrębnienie takich etapów czy faz leczenia nie jest działaniem o charakterze akademickim czy też dydaktycznym, ale wręcz przeciwnie ma głębokie znaczenie praktyczne. Ustalając plan leczenia, trzeba uwzględnić takie czynniki, jak: obraz kliniczny depresji, wiek chorego i jego stan somatyczny, wcześniejsze doświadczenia związane z farmakoterapią depresji, dotychczasowy przebieg choroby, współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych oraz możliwość (lub konieczność) stosowania profilaktyki [2]. Adres do korespondencji: dr Łukasz Święcicki Instytut Psychiatrii i Neurologii II Klinika Psychiatryczna ul. Sobieskiego 9, Warszawa Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej 2006; 4 (6): Copyright 2006 Via Medica Fazy leczenia epizodów depresyjnych Podział leczenia depresji na fazy wprowadził w 1991 roku Kupfer [3]. Zestawienie faz leczenia oraz czas ich trwania przedstawiono w tabeli 1. Faza aktywnego leczenia Jak wynika z tabeli 1, celem tej fazy jest uzyskanie całkowitego lub niemal całkowitego ustąpienia objawów klinicznych. Choć w piśmiennictwie wspomina się na ogół, że czas trwania tej fazy powinien wynosić 6 10 tygodni, trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że decydującym kryterium jest uzyskany efekt, a nie upływ czasu. Oznacza to, że jeśli nie uda się osiągnąć remisji objawowej, lekarz 171

2 Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej 2006, tom 6, nr 4 Tabela 1. Fazy leczenia depresji Table1. Phases of depression treatment Faza terapii Czas trwania Cel Faza aktywnego 6 10 tygodni Uzyskanie ustąpienia leczenia objawów (remisji) Faza utrwalania 6 9 miesięcy Uzyskanie ustąpienia poprawy objawów rezydualnych, powrót do poziomu funkcjonowania sprzed choroby, zapobieganie pogorszeniom Faza zapobiegania miesięcy Zapobieganie nawrotom (lub dłużej) nawrotom nie powinien przechodzić do następnej fazy leczenia tylko dlatego, że minął już czas. Mogłoby się wydawać, że zastrzeżenie takie jest niepotrzebne, jednak w praktyce często obserwuje się sytuacje, w których lekarz prowadzący kieruje się głównie tym, iż terapia trwała już długo, i mimo braku wystarczającego efektu decyduje się na odstawienie leku, a nie na optymalizację kuracji. Jest to niewątpliwie błąd, i to o charakterze strategicznym. Dokładne zasady doboru leku opisano w wielu różnych algorytmach i zasadach. Wskazówki takie opracowano również w Polsce [4]. Celem niniejszego artykułu nie jest powtarzanie szczegółowych informacji, ale uwzględnienie pewnych zasad, o których często się zapomina. W przypadku doboru leku w aktywnej fazie leczenia należy pamiętać o tym, że obecnie w przypadku leczenia depresji o nasileniu łagodnym i umiarkowanym w warunkach ambulatoryjnych nie istnieje żaden preparat o udowodnionej lepszej skuteczności działania. W praktyce najczęściej wybiera się jeden z leków II generacji ze względu na ich korzystny profil bezpieczeństwa i tolerancji; brakuje jednak jakichkolwiek racjonalnych względów, dla których należałoby unikać stosowania leków starszych [trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD)] u osób bez przeciwwskazań do stosowania tych preparatów. Faza utrwalania poprawy W wielu doświadczeniach klinicznych wykazano, że brak pełnej poprawy stanowi istotny czynnik pozwalający przewidzieć nawroty depresji [2]. Szczególnie wyraźnie można to zaobserwować w przypadku osób leczonych w warunkach szpitalnych. W szczególnej, ochronnej atmosferze oddziału, w sytuacji gdy pacjent nie ponosi za nic odpowiedzialności, nie ma żadnych obowiązków, a nawet w dużej części jest osłaniany przed presją świata zewnętrznego, często wydaje się, że jest zupełnie zdrową osobą. W tym okresie zwykle następuje wypis ze szpitala. Pacjent równocześnie styka się ze znacznie większymi wymaganiami otoczenia i zmienia rodzaj opieki (najczęściej także lekarza). W większości przypadków odstawianie leku przeciwdepresyjnego lub zdecydowane zmniejszanie jego dawki właśnie w tym okresie jest wyraźnym błędem. Stosunkowo szybkie odstawienie leku przeciwdepresyjnego może być jednak wskazane w przypadku depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. U części osób z chorobą afektywną dwubiegunową zbyt długie podawanie leku przeciwdepresyjnego (zwłaszcza TLPD) może zwiększać ryzyko zmiany fazy na maniakalną. Jednak zalecenia tego nie należy traktować jak niepodważalnego dogmatu, stosunkowo często zdarza się bowiem, zwłaszcza w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu II, że długość i częstość występowania faz depresyjnych znacznie przeważają nad długością faz hipomaniakalnych, których nasilenie jest zresztą niewielkie [5]. Doświadczenie wskazuje, że osoby z tej grupy często powinny raczej długotrwale stosować leki przeciwdepresyjne, ponieważ w innym przypadku wyraźnie wzrasta ryzyko licznych nawrotów depresji. Trzeba także pamiętać o tym, że większości leków przeciwdepresyjnych nie można odstawiać zbyt szybko. Zwłaszcza odstawianie wenlafaksyny i niektórych preparatów z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI, selective serotonin reuptake inhibitors) może się wiązać z wystąpieniem wyraźnych objawów abstynencyjnych, takich jak: mdłości, wymioty, zawroty głowy, lęk, niepokój ruchowy, bóle głowy i ogólne złe samopoczucie. Takie działania dość często są mylnie interpretowane zarówno przez lekarzy, jak i pacjentów jako objawy nawrotu depresji, co może być przyczyną niepotrzebnego wydłużania terapii. U osób, u których istnieją odpowiednie wskazania, należy przed odstawieniem leku przeciwdepresyjnego rozpocząć postępowanie profilaktyczne podawanie jednego z właściwie wybranych leków normotymicznych [2]. Faza postępowania profilaktycznego Trzeba bardzo wyraźnie odróżniać postępowanie profilaktyczne u osób z depresją nawracającą i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym. Wydaje się to zupełnie oczywiste, jednak w praktyce dość często można odnieść wrażenie, że lekarz prowadzący nie miał pełnej jasności, co właściwie chciałby osiągnąć u konkretnego pacjenta zapobiegać depresji czy uwzględnić także zaburzenia maniakalne. 172

3 Łukasz Święcicki, Strategia postępowania terapeutycznego w depresji Zaburzenie depresyjne nawracające Wyniki wielu badań klinicznych wskazują, że długotrwałe podawanie leków przeciwdepresyjnych pozwala u większości osób z zaburzeniem depresyjnym nawracającym istotnie zmniejszyć ryzyko wystąpienia nawrotu epizodu choroby [6]. Mniej skuteczne są pod tym względem sole litu; niektórzy autorzy wątpią w ich skuteczność w tej grupie chorych, uważając, że jeśli stwierdza się taką skuteczność, to można powątpiewać w trafność ustalonego rozpoznania [2]. Zasady leczenia zaburzeń afektywnych z reguły określają precyzyjnie sytuacje [4], w jakich jest wskazane długotrwałe stosowanie leków przeciwdepresyjnych (np. u wszystkich osób, które przebyły w swoim życiu 3 epizody depresji lub jedynie 2, ale w ciągu ostatnich 5 lat), stąd też ustalenie, że zachodzi taka potrzeba, nie stanowi istotnego problemu dla świadomego lekarza. Znacznie trudniej jest w praktyce utrzymać wieloletnią terapię. Paradoksalnie, najczęściej do przerwania leczenia profilaktycznego dążą pacjenci, u których jest ono najskuteczniejsze. Bardzo trudno wytłumaczyć osobie, która od ponad roku czy też od kilku lat nie odczuwa żadnych lub niemal żadnych dolegliwości, że powinna nadal systematycznie przyjmować lek przeciwdepresyjny. Wątpliwości jest bardzo wiele począwszy od obiekcji natury finansowej (część nowych leków to preparaty stosunkowo drogie), poprzez zdrowotne (wiele osób sądzi, że systematyczne przyjmowanie leków jest bardzo szkodliwe, zwłaszcza na wątrobę, co na ogół jest nieprawdą), aż do typowo psychologicznych ( nie będę się czuł w pełni zdrowy, dopóki nie odstawię leków ). W tej sytuacji część pacjentów po prostu przestaje przyjmować lek bez porozumienia z lekarzem, który oczywiście nic na to nie może poradzić. Jednak bardzo często zdarza się, że chorzy, zwłaszcza ci, których więź terapeutyczna z lekarzem była dobra, proszą o poradę i ustalają odstawienie leku. Na podstawie wieloletnich kontaktów z osobami, u których przerwanie leczenia profilaktycznego przyniosło jak najgorsze skutki, można stwierdzić, że lekarze prowadzący zbyt łatwo podejmują decyzje pod naciskiem pacjentów. Można zrozumieć osobę, która nie ma specjalnej ochoty kontynuować leczenia; znacznie trudniej pojąć, dlaczego możliwymi konsekwencjami takiej decyzji niezbyt przejmuje się lekarz. W przypadku jeśli wskazania do rozpoczęcia leczenia profilaktycznego ustalono zgodnie ze wspomnianymi zasadami, lekarz powinien stanowczo odradzać przerwanie terapii, ponieważ ryzyko związane z tą decyzją znacznie przewyższa oczekiwane korzyści. Należy dokładnie ustalić, jaka jest motywacja chorego, i zaproponować jakieś rozwiązanie. Można na przykład zmienić lek na tańszy, zlecić wykonanie badań kontrolnych, aby upewnić pacjenta, że jego wątroba nie uległa uszkodzeniu czy szczegółowo omówić ewentualne życiowe następstwa wystąpienia pogorszenia. Oczywiście, ostateczna decyzja o kontynuowaniu leczenia zawsze należy do pacjenta, ale lekarz, który nie podejmie wszelkich możliwych wysiłków, musi mieć świadomość swojej współodpowiedzialności za ewentualne wystąpienie nawrotu. Brakuje wiarygodnych danych potwierdzających, że skuteczność profilaktyczna jakiegoś konkretnego preparatu była większa niż efektywność innych leków przeciwdepresyjnych [2], dlatego na ogół stosuje się po prostu ten lek, który przyniósł efekt terapeutyczny podczas ostatniego epizodu, choć jeśli sytuacja kliniczna tego wymaga, preparat ten można zamienić na inny z tej samej lub z innej grupy. Zaburzenie afektywne dwubiegunowe Leczenie zaburzeń afektywnych dwubiegunowych nie jest tematem niniejszego artykułu, pewne zagadnienia zostaną jednak poruszone ze względu na częste wątpliwości diagnostyczne. Znaczenie leczenia profilaktycznego jest jeszcze większe w przypadku zaburzenia afektywnego dwubiegunowego. Wczesne wdrożenie takiego postępowania może uchronić pacjentów przed możliwym bardzo niekorzystnym przebiegiem choroby i ogromnymi komplikacjami życiowymi. Celem profilaktyki nie jest jednak wyłącznie zapobieganie depresji (jak to się często wydaje pacjentom, a niekiedy, niestety, nawet lekarzom), ale również, czasem nawet przede wszystkim, zapobieganie epizodom manii. Zgodnie z dostępnymi danymi [4] potwierdzoną skuteczność w profilaktyce zaburzeń afektywnych dwubiegunowych (w różnym zakresie) wykazują sole litu, pochodne kwasu walproinowego, lamotrygina i karbamazepina. Nie do końca ustalono pod tym względem pozycję atypowych leków przeciwpsychotycznych. Leki profilaktyczne są skuteczne u 50 70% chorych i w tej grupie można się spodziewać znacznie łagodniejszego przebiegu choroby lub nawet całkowitego ustąpienia objawów. Doświadczenie kliniczne wskazuje jednak, że odstawienie leku profilaktycznego w ogromnej większości wypadków powoduje nawrót objawów choroby, a ponowne zastosowanie tego samego leku często nie daje już równie dobrego skutku. Niestety, utrzymanie terapii profilaktycznej bywa znacznie trudniejsze u osób z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym niż u chorych z depresją nawracającą. Bardzo wielu pacjentów nie postrzega 173

4 Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej 2006, tom 6, nr 4 epizodów manii lub hipomanii jako okresów choroby, a nawet wręcz przeciwnie uważają je za okresy pełnego zdrowia. Chorzy należący do tej grupy bywają przekonani, że lekarz rozmyślnie chce ich utrzymać w stanie permanentnej depresji, na przykład po to, żeby rodzina mogła ich łatwiej kontrolować. Nie zawsze jest to zresztą odczucie niesłuszne. Rodziny osób z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, narażone na bardzo traumatyczne przeżycia związane z epizodami maniakalnymi, bywają przewrażliwione pod tym względem i niekiedy komunikują się z pacjentem w taki sposób, że może on rzeczywiście ulec przekonaniu, że celem postępowania profilaktycznego jest utrzymywanie stanu depresji. Jeśli taki problem występuje, bardzo ważnym zadaniem lekarza prowadzącego jest jego jak najszybsza identyfikacja i przeprowadzenie rozmowy wyjaśniającej najlepiej także z udziałem głównego opiekuna chorego. Podczas rozmowy lekarz musi starać się przekonać zarówno pacjenta, jak i jego rodzinę, że celem profilaktyki jest w tym samym stopniu zapobieganie manii i depresji oraz że nie można skutecznie zapobiegać depresji, nie zapobiegając jednocześnie manii. Często przekonującą metaforą jest porównanie do huśtawki wychylającej się w obie strony, której, podobnie jak choroby, nie da się zatrzymać tylko po jednej stronie; to oznacza, że pacjent nie powinien się spodziewać, iż lekarz umożliwi mu stałe pozostawanie w stanie hipomanii, gdyż takiego efektu po prostu nie można uzyskać. Doświadczenie wskazuje, że jeśli lekarzowi nie uda się przekonać pacjenta do słuszności takiej wizji konieczności zapobiegania obu fazom choroby to nie uda się długotrwale utrzymać leczenia profilaktycznego. Innym problemem utrudniającym kontynuację leczenia profilaktycznego są działania niepożądane. W przypadku soli litu objawem najmniej akceptowanym przez chorych jest zwiększenie masy ciała. Może się ono wiązać zarówno ze zwiększeniem apetytu, jak i z pogorszeniem funkcji tarczycy, a także z większym gromadzeniem wody w organizmie. Objawowi temu często można zapobiegać, ale bywa on także przyczyną przerwania terapii. W przypadku pochodnych kwasu walproinowego objawem najczęściej zgłaszanym przez pacjentów, jako najtrudniejszym do zaakceptowania, jest wypadanie włosów. Przy wystąpieniu tego objawu na ogół jedynym skutecznym przeciwdziałaniem jest odstawienie leku. Osoby leczone karbamazepiną stosunkowo najczęściej skarżą się na nadmierną senność i zawroty głowy. Na ogół skutecznym sposobem przeciwdziałania jest zmniejszenie dawki leku (przynajmniej okresowe) i bardzo powolne jej zwiększanie. Leczenie lamotryginą jest zwykle bardzo dobrze tolerowane, a pacjenci rzadko zgłaszają objawy niepożądane, które zmuszałyby ich do odstawienia leku. W przypadku tego leku podstawowym problemem występującym w Polsce jest wysoka cena preparatu, który nie jest refundowany dla osób z chorobą afektywną dwubiegunową (jedynie z padaczką lekooporną). Pewnym rozwiązaniem może być poszukiwanie tańszego preparatu generycznego lamotryginy (w tej chwili na rynku jest kilka takich leków). Niezależnie od wyboru metody leczenia należy pamiętać, że prowadzenie terapii profilaktycznej w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym jest regułą, a odstąpienie od niej jedynie wyjątkiem. Niestety, w praktyce najczęściej proporcje są dokładnie odwrotne. Postępowanie w przypadku braku efektu przeciwdepresyjnego Jedne z najczęstszych błędów strategicznych związanych z leczeniem depresji dotyczą sytuacji, w której prowadzona terapia lekiem przeciwdepresyjnym nie przynosi efektu. Pacjent naciska wówczas zwykle na zmianę stosowanego leku, a lekarze zbyt często ulegają tej sugestii. Tymczasem poprawna sekwencja postępowania wygląda zupełnie inaczej. Przed podjęciem decyzji o zmianie leku należy podjąć kilka innych kroków. Przede wszystkim należy zoptymalizować stosowaną terapię. Może to oznaczać wiele różnych działań: zwiększenie dawki leku do maksymalnej wartości, dobrze tolerowanej przez chorego, wydłużenie kuracji do 6, a czasem nawet do 8 tygodni, upewnienie się, że pacjent rzeczywiście przyjmuje lek w zalecony sposób. Jeśli optymalnie prowadzone leczenie nie daje wystarczających efektów przeciwdepresyjnych, kolejnym krokiem powinna być ponowna analiza rozpoznania. Duża część przypadków tzw. depresji lekoopornej to w rzeczywistości depresje źle lub niedokładnie rozpoznane. Stosunkowo najczęściej nie uwzględnia się współwystępujących (lub wręcz maskujących objawy depresji) zaburzeń osobowości i/lub czynników psychogennych podtrzymujących depresję. Często także zapomina się o ustaleniu, czy pacjent nie nadużywa substancji psychoaktywnych. Zwłaszcza nadużywanie alkoholu lub uzależnienie alkoholowe stwierdza się często w grupie osób z depresją; łączenie alkoholu z lekami przeciwdepresyjnymi, oprócz ryzyka wystąpienia groźnych interakcji, znacznie zmniejsza skuteczność terapeutyczną leków. Dopiero po przeprowadzeniu 2 niezbędnych działań (często są to raczej grupy działań) optymalizacji leczenia i weryfikacji rozpoznania 174

5 Łukasz Święcicki, Strategia postępowania terapeutycznego w depresji należy rozważyć zmianę leku. Decydując się na zmianę leku, trzeba się kierować określonymi racjonalnymi przesłankami. Bardzo często zdarza się, że duży wpływ na wybór leku mają aktywne działania marketingowe firm farmaceutycznych; tego typu przesłanki nie można uznać za racjonalną (przynajmniej nie jest ona w pełni racjonalna). Tymczasem zawsze należy się zastanowić nad dotychczasowym przebiegiem leczenia, starając się wyciągnąć jak najwięcej wniosków zarówno z sukcesów, jak i z porażek terapii. Powtórzenie leczenia, które w przeszłości okazało się skuteczne, rokuje bowiem znacznie lepiej niż powielanie leczenia, które zawiodło. W pewnym stopniu należy tu uwzględnić całe grupy leków; na przykład zła tolerancja (i związane z nią przerwanie kuracji, a więc jej nieskuteczność) jednego leku typu TLPD bardzo często może wskazywać na nieprawidłową tolerancję innych preparatów z tej grupy, choć jednocześnie słaba skuteczność wybranego preparatu z grupy SSRI wcale nie musi oznaczać małej efektywności innych leków tego typu. Lekarz powinien mieć świadomość mechanizmów działania zarówno preparatów, które w przeszłości okazały się skuteczne, jak i tych, które zawiodły. Zwykle nie warto forsować kolejnych terapii lekami o podobnym mechanizmie działania, jeśli nie wykorzystano przedtem preparatów o odmiennych mechanizmach. Kolejnym krokiem w przypadku nieskuteczności zmiany leków powinno być zastosowanie jednej z metod wzmagania działania przeciwdepresyjnego. Choć opisano wiele z nich, jednak w przypadku większości dowody skuteczności są słabe. Najlepiej udokumentowano skuteczność dołączenia węglanu litu i trójjodotyroniny [7]. Słabsze są dowody dotyczące dołączenia pindololu [8, 9] w stosowanej dotychczas kuracji lekiem przeciwdepresyjnym. Niejednoznaczne są także wyniki badań, w których oceniano skuteczność łączenia buspironu i leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI [10]. Najogólniej można powiedzieć, że zmiana określonego leku przeciwdepresyjnego na inny preparat jest procedurą bardziej obiecującą z punktu widzenia efektu przeciwdepresyjnego niż stosowanie metod wzmagających działanie stosowanego już leku. Podsumowanie Prawidłowo prowadzona terapia przeciwdepresyjna wymaga nie tylko odpowiednich posunięć taktycznych wyboru i zastosowania właściwej metody leczenia ale także właściwych kroków strategicznych, czyli spojrzenia na cały proces terapeutyczny z odpowiedniego dystansu, pozwalającego lekarzowi uświadomić sobie, w jakim punkcie terapii znajduje się pacjent, a także jakie powinny być następne kroki i cząstkowe cele do osiągnięcia. Mimo znacznego postępu w zakresie leczenia zaburzeń afektywnych, depresja nadal jest chorobą przewlekłą i inwalidyzującą, dlatego nie można zaniedbać żadnych kroków, które mogłyby zmierzać do zmiany tej niekorzystnej sytuacji. PIŚMIENNICTWO 1. Mann J.J. The medical management of depression. N. Engl. J. Med. 2005; 353: Pużyński S. Choroby afektywne nawracające. W: Bilikiewicz A., Pużyński S., Rybakowski J., Wciórka J. (red.). Psychiatria. Urban i Partner, Wrocław 2002: Kupfer D.J. Long-term treatment of depression. J. Clin. Psychiatry 1991; 52 (supl. 5): Pużyński S., Kalinowski A., Koszewska I., Pragłowska E., Święcicki Ł. Zasady leczenia nawracających zaburzeń afektywnych. Farmakoter. Psych. Neurol. 2004; 1: Judd L.L., Akiskal H.S. Depressive episodes and symptoms dominate the longitudinal course of bipolar disorder. Curr. Psychiatry Rep. 2003; 5: Patten S.B. Modelling major depression epidemiology and assessing the impact of antidepressants on population health. Int. Rev. Psychiatry 2005; 17: Pużyński S. Depresja lekooporna. Terapia 2005; 11: Święcicki Ł. Znaczenie pindololu w leczeniu skojarzonym depresji, przegląd piśmiennictwa. Farmakoter. Psych. Neurol. 2000; 1: Segrave R., Nathan P.J. Pindolol augmentation of selective serotonin inhibitors: accounting for the variability of results of placebo-controlled double-blind studies in patients with major depression. Human Psychopharmacol. 2005; 20: Onder E., Tural U. Faster response in depressive patients treated with fluoxetine alone than in combination with buspirone. J. Affect. Disorder 2003; 76:

6 Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej 2006, tom 6, nr

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW 108 WNIOSKI NAUKOWE OGÓLNE PODSUMOWANIE OCENY NAUKOWEJ

Bardziej szczegółowo

Leczenie zaburzeń depresyjnych u pacjentów z rozpoznaniem

Leczenie zaburzeń depresyjnych u pacjentów z rozpoznaniem FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII 98,3,78-82 Antoni Florkowski, Wojciech Gruszczyński, Henryk Górski, Sławomir Szubert, Mariusz Grądys Leczenie zaburzeń depresyjnych u pacjentów z rozpoznaniem

Bardziej szczegółowo

Długofalowa terapia choroby afektywnej dwubiegunowej

Długofalowa terapia choroby afektywnej dwubiegunowej Długofalowa terapia choroby afektywnej dwubiegunowej Przez wiele lat główny nacisk kładziono na krótkoterminowe leczenie ChAD, skupiając się na aktualnym epizodzie choroby. Obecnie podstawą terapii ChAD

Bardziej szczegółowo

Skojarzone leczenie depresji lekami przeciwdepresyjnymi i pindololem - otwarte badanie skuteczności 14 dniowej terapii

Skojarzone leczenie depresji lekami przeciwdepresyjnymi i pindololem - otwarte badanie skuteczności 14 dniowej terapii FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2001, 3, 285-290 Stanisław Pużyński, Łukasz Święcicki, Iwona Koszewska, Antoni Kalinowski, Sławomir Fornal, Dorota Grądzka, Dorota Bzinkowska, Magdalena Namysłowska

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Zaburzenia afektywne Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Podział wg ICD-10 F30 Epizod maniakalny F31 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe F32 Epizod depresyjny F33 Zaburzenia depresyjne nawracające F34 Uporczywe

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym farmaceuta współpracuje z pacjentem oraz innym personelem medycznym,

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii

Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 99, 3, 5~ Małgorzata Rzewuska Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Depresja w schizofrenii

Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Depresja w schizofrenii Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Depresja w schizofrenii DANE OGÓLNE Zaburzenia afektywne występują powszechnie wśród

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia:

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia: Kwalifikacja do leczenia osteoporozy i kosztoefektywność leczenia osteoporozy w Polsce, polska wersja FRAX konferencja okrągłego stołu podczas IV Środkowo Europejskiego Kongresu Osteoporozy i Osteoartrozy

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Postępowanie terapeutyczne w depresji. w przebiegu zaburzeń afektywnych) związane

Postępowanie terapeutyczne w depresji. w przebiegu zaburzeń afektywnych) związane Psychiatria w Praktyce Klinicznej PRACA P O G L Ą D O W A tom 2, nr 2, 67 74 Copyright 2009 Via Medica ISSN 1899 5071 Łukasz Święcicki II Klinika Psychiatryczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Mikołaj Majkowicz Zakład Psychologii Klinicznej Katedry Chorób Psychicznych AMG Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Główną cechą zaburzeń pod postacią

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aneks III Poprawki do odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

STAN PADACZKOWY. postępowanie

STAN PADACZKOWY. postępowanie STAN PADACZKOWY postępowanie O Wytyczne EFNS dotyczące leczenia stanu padaczkowego u dorosłych 2010; Meierkord H., Boon P., Engelsen B., Shorvon S., Tinuper P., Holtkamp M. O Stany nagłe wydanie 2, red.:

Bardziej szczegółowo

Azilect fakty Czym jest Azilect? Jak działa Azilect? Kto może skorzystać na leczeniu Azilectem?

Azilect fakty Czym jest Azilect? Jak działa Azilect? Kto może skorzystać na leczeniu Azilectem? Azilect fakty Czym jest Azilect? Azilect (rasagilina 1mg) jest pierwszym, prawdziwie innowacyjnym lekiem stosowanym w chorobie Parkinsona (PD Parkinson s Disease) wprowadzonym w ostatnich latach. Jest

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu.

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Omówienie artykułu: "Risperidon in acute and continuation treatment of mania." Yatham L. N. i wsp. RIS-CAN Study Group. International Clinical

Bardziej szczegółowo

Prezentacja szpitala ogólnego realizującego usługi medyczne w zakresie ratownictwa medycznego i psychiatrii. Autor: Marek Nowak

Prezentacja szpitala ogólnego realizującego usługi medyczne w zakresie ratownictwa medycznego i psychiatrii. Autor: Marek Nowak Prezentacja szpitala ogólnego realizującego usługi medyczne w zakresie ratownictwa medycznego i psychiatrii Autor: Marek Nowak 1 Jakie znaczenie ma dziś organizacja przedsiębiorstwa udzielającego świadczeń

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE)

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) Pharmaceutical Care Network Europe 6 kategorii problemów lekowych 6 kategorii przyczyn problemów lekowych 4 kategorie możliwych interwencji 3 kategorie wyników działań

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I ALGORYTMY POSTĘPOWANIA TERAPEUTYCZNEGO W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH

STANDARDY I ALGORYTMY POSTĘPOWANIA TERAPEUTYCZNEGO W ZABURZENIACH AFEKTYWNYCH FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRll I NEUROLOGII, 98, 2, 15-27 Stanisław Pużyński, Antoni Kalinowski, Andrzej Kiejna, Iwona Koszewska, Jerzy Landowski, Marek Masiak, Janusz Rybakowski, Małgorzata Rzewuska, Jacek

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA)

CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA) CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA) zaburzenie psychiczne charakteryzujące się cyklicznymi, naprzemiennymi epizodami depresji, hipomanii, manii, stanów mieszanych i stanu

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala dr Marek Koenner, radca prawny Przesłanki Audytu rosnąca liczba postępowań w sprawach o błędy medyczne, zarówno

Bardziej szczegółowo

ALGORYTMY W LECZENIU DEPRESJI - PRZEGLĄD

ALGORYTMY W LECZENIU DEPRESJI - PRZEGLĄD FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRll I NEUROLOGII, 98, 2, 5-14 Łukasz Święcicki ALGORYTMY W LECZENIU DEPRESJI - PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA II Klinika Psychiatryczna Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Streszczenie

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Depressive-to-manic phase inversion in the course oj antidepressive treatment oj patients witll bipolar affective disorder IWONA KOSZEWSKA

Depressive-to-manic phase inversion in the course oj antidepressive treatment oj patients witll bipolar affective disorder IWONA KOSZEWSKA Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1994,3,511-520 Streszczenie rozprawy doktorskiej Zmiana fazy depresyjnej w maniakalną w toku farmakoterapii depresji u osób z chorobą afektywną dwubiegunową1 Depressive-to-manic

Bardziej szczegółowo

Elicea, 5 mg, tabletki powlekane Elicea, 10 mg, tabletki powlekane Elicea, 20 mg, tabletki powlekane Escitalopramum

Elicea, 5 mg, tabletki powlekane Elicea, 10 mg, tabletki powlekane Elicea, 20 mg, tabletki powlekane Escitalopramum Elicea, 5 mg, tabletki powlekane Elicea, 10 mg, tabletki powlekane Elicea, 20 mg, tabletki powlekane Escitalopramum wiera ona - - - - lub farmaceucie. Patrz punkt 4. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1. Lek Elicea zawiera

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Zbieranie wywiadu psychiatrycznego Ocena osobowości pacjenta Badanie

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii.

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii. Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Standardy Grupy ds. Zdrowia Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Cel główny Cel główny: optymalny stan zdrowia osób bezdomnych (świadczeniobiorców) utrzymanie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PACJENTÓW Z ZABURZENIAMI AFEKTYWNYMI DWUBIEGUNOWYMI

LECZENIE PACJENTÓW Z ZABURZENIAMI AFEKTYWNYMI DWUBIEGUNOWYMI FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2002, 4, 323-412 Część A: LECZENIE PACJENTÓW Z ZABURZENIAMI AFEKTYWNYMI DWUBIEGUNOWYMI 1. PODSUMOWANIE ZALECEŃ Każde zalecenie określa się jako należące do jednej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia w zaburzeniach afektywnych

Psychoterapia w zaburzeniach afektywnych FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2004, l, 125-129 Ewa Habrat-Praglowska Aneks 4 Psychoterapia w zaburzeniach afektywnych II Klinika Psychiatryczna Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Arypiprazol Glenmark przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Arypiprazol Glenmark przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Arypiprazol Glenmark przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Arypiprazol Glenmark

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 180/2013 z dnia 8 lipca 2013 r. o projekcie programu Program profilaktyki ryzykownego stanu psychicznego Miasto

Bardziej szczegółowo

www.ensemblecontrelegist.org info@ensemblecontrelegist.org Kontakty w Polsce : www. gist.pl listy@gist.pl

www.ensemblecontrelegist.org info@ensemblecontrelegist.org Kontakty w Polsce : www. gist.pl listy@gist.pl EuroNet Praktyczne porady Pomocne aby nie zapomnieć o leku : = pojemnik na pigułki = Kalendarz (do zakreślania) = Alarmy telefoniczne lub sms = Budzik Razem zwalczymy GIST Francuskie stowarzyszenie pacjentów

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

ANKIETA dla osób chorych, leczących się na boreliozę oraz wyleczonych

ANKIETA dla osób chorych, leczących się na boreliozę oraz wyleczonych ANKIETA dla osób chorych, leczących się na boreliozę oraz wyleczonych Głównym celem tej ankiety jest porównanie skuteczności leczenia standardowego i niestandardowego. Ponadto analizie poddane zostaną

Bardziej szczegółowo

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Neurologia Organizacja i wycena świadczeń Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Choroby neurologiczne wg. WHO Bardzo wysokie wskażniki rozpowszechnienia aktualnie na świecie u miliarda

Bardziej szczegółowo

Odrębność pregabaliny w farmakoterapii wybranych zaburzeń psychicznych

Odrębność pregabaliny w farmakoterapii wybranych zaburzeń psychicznych Odrębność pregabaliny w farmakoterapii wybranych zaburzeń psychicznych Wiesław Jerzy Cubała Klinika Psychiatrii Dorosłych GUMed SAPL.GPGAZ.16.06.0727 Katowice 2016 Plan prezentacji Pregabalina zaburzenie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ PROBLEMÓW Warszawa, 26 kwietnia 2016 r. Projekt badawczy STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ Projekt jest kontynuacją prac badawczych

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE POSZUKIWANIA NOWYCH LEKÓW I METOD TERAPII W PSYCHIATRII 27-28.05.2011 Hotel Amber Baltic ul. Promenada Gwiazd 1 72-500 Międzyzdroje POLSKIE TOWARZYSTWO PSYCHIATRYCZNE

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Magdalena Cedzyńska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów CO-I Spotkanie współorganizatorów Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008, Centrum Onkologii-Instytut

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

* Rejestr epidemiologiczny: przeprowadzenie i opracowanie wyników sponsorowane przez firmę Sanofi- Aventis-Polska. Nr badania: DPKIN_L_01684

* Rejestr epidemiologiczny: przeprowadzenie i opracowanie wyników sponsorowane przez firmę Sanofi- Aventis-Polska. Nr badania: DPKIN_L_01684 1 Współwystępowanie zaburzeń osobowości, zaburzeń lękowych i uzależnień z zaburzeniami nastroju w populacji polskiej analiza wyników rejestru epidemiologicznego. Część II: Ocena metod leczenia pacjentów

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia.

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: pecjalności: YLABU Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Psychologia lekarska Kod modułu LK.3.D.002 I Wydział Lekarski z Oddziałem tomatologicznym

Bardziej szczegółowo

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały:

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały: Oddzialy psychiatryczne szpitalne - Opieka całodobowa Opieka całodobowa Psychiatryczne oddziały szpitalne Psychiatryczne leczenie szpitalne powinno być stosowane tylko w przypadkach ciężkich zaburzeń psychicznych

Bardziej szczegółowo

Standardy farmakologicznego leczenia chorób afektywnych

Standardy farmakologicznego leczenia chorób afektywnych Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2011, 3-4, 135-157 Standardy farmakologicznego leczenia chorób afektywnych Spis treści 1. Leczenie zespołów maniakalnych i hipomaniakalnych (J. Rybakowski)...

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu Rejestracja a refundacja zbiory logiczne tylko częściowo nakładające się Ratio legis a praktyka stanowienia prawa w zakresie refundacji i ustalania cen w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy:

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy: Lennard J.Davies Przez ostatnie kilka lat, także w książce Obssesion: a history, kwestionowałem efektywność leków z grupy SSRI. Zwracałem uwagę, że gdy leki te weszły do użycia na początku lat 90-tych

Bardziej szczegółowo

FLUOXETINE PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM (RMP) wersja 2.0

FLUOXETINE PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM (RMP) wersja 2.0 FLUOXETINE PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM (RMP) wersja 2.0 VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Fluoxetine Vitama przeznaczone do publicznej wiadomości Vl.2.1 Omówienie

Bardziej szczegółowo

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39 Wioleta Kitowska Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10 zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymi Zespół czołowy F00-F09 zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane używaniem

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

Test Becka. do samodzielnego wykonania

Test Becka. do samodzielnego wykonania Test Becka do samodzielnego wykonania Skala Depresji Becka (BDI) (Wypełnia pacjent) Skala Depresji Becka składa się z 21 punktów ocenianych od 0 do 3. Na jej podstawie można samodzielnie ocenić obecność

Bardziej szczegółowo

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Załącznik nr 2 do ogłoszenia konkursu dla podmiotów leczniczych na wybór realizatorów świadczeń opieki zdrowotnej w ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy klinicznej w psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych.

Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych. Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych. Diagnoza choroby nowotworowej i leczenie onkologiczne wymagają psychicznego przystosowania do nowej sytuacji. Zarówno pacjent, jak i jego bliscy

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Depresja i otępienie. Postacie depresji

Depresja i otępienie. Postacie depresji Dlaczego powinniśmy interesować się depresją? 21 Depresja i otępienie Depresja występuje częściej niż otępienie (wyjątkiem jest populacja bardzo starych ludzi w wieku 85 lat i starszych), ale nie jest

Bardziej szczegółowo