Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci"

Transkrypt

1 Janina Harasim * Janina Harasim Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci Wstêp Wspó³czeœnie rola regulacji prawnych, których celem jest zapewnienie sprawnego i bezpiecznego funkcjonowania systemu p³atniczego oraz dokonywania p³atnoœci wydaje siê niekwestionowana. Za rozwojem tych regulacji przemawiaj¹ m.in.: rosn¹ca z³o onoœæ systemów p³atniczych poszczególnych krajów, ich postêpuj¹ca integracja, upowszechnianie siê elektronicznego transferu pieni¹dza oraz pojawianie siê innowacji p³atniczych. Zjawiska te stanowi¹ równoczeœnie istotne wyzwania, z którymi musz¹ zmierzyæ siê regulatorzy rynku oraz jego uczestnicy (którzy mog¹ inicjowaæ rozwi¹zania o charakterze samoregulacji). Celem artyku³u jest ocena zasadnoœci ingerencji pañstwa w funkcjonowanie systemu p³atniczego i sferê p³atnoœci, identyfikacja podstawowych przes³anek powstawania regulacji odnosz¹cych siê do rynku p³atnoœci oraz próba oceny ich oddzia³ywania na jego kszta³t i funkcjonowanie w oparciu o analizê rozwoju regulacji dotycz¹cych tej sfery. 1. Geneza i zasadnoœæ ingerencji pañstwa w funkcjonowanie systemu p³atniczego i sferê p³atnoœci Za zasadnoœci¹ ingerencji pañstwa w sferê p³atnoœci przemawia wiele argumentów, jednak najwa niejszy z nich wi¹ e siê z istot¹ samego pieni¹dza. Funkcjonuj¹cy od 1971 r. powszechnie na œwiecie pieni¹dz dekretowy (symboliczny) opiera swoje istnienie w³aœnie na Ÿród³ach prawa stanowionego, a jego si³a p³atnicza zale y od zaufania, jakim darz¹ pañstwo obywatele [Górka, 2009, s. 19]. Pieni¹dz gotówkowy, bêd¹cy œrodkiem p³atniczym, otrzyma³ wyj¹tkowy status prawny. Œrodek p³atniczy przedstawia bowiem samoistn¹ wartoœæ pieniê n¹ i mo e podlegaæ wymianie miêdzy stronami z pominiêciem procesu rozliczenia i rozrachunku. Instrument p³atniczy nie posiada tych cech [Payments Systems in Denmark, 2005, s. 125]. Akty prawne sankcjonuj¹ jednak tak e instrumenty p³atnicze, czyli odnosz¹ siê do sfery obrotu bezgotówkowego. * Dr hab., prof. UE, Katedra Bankowoœci i Rynków Finansowych, Wydzia³ Finansów i Ubezpieczeñ, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, ul. 1 Maja 50, Katowice, tel

2 Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci 173 Za pocz¹tek ingerencji pañstwa w sferê p³atnoœci nale y uznaæ moment wynalezienia monety [Hicks, 1999, s. 78]. Warto jednak zauwa yæ, e pieni¹dz istnia³ ju przed pojawieniem siê monet i wype³nia³ swoj¹ funkcjê cyrkulacyjn¹, nie bêd¹c jeszcze tworem pañstwa. Wynika z tego, e zwi¹zek miêdzy systemem p³atniczym a system prawnym nie ma charakteru bezwarunkowego 1. Istnienie zorganizowanego obrotu pieniê - nego jest zatem mo liwe bez ingerencji pañstwa w tê sferê, mo na jednak postawiæ tezê, e dziêki regulacjom prawnym funkcjonowanie systemu p³atniczego i dokonywanie p³atnoœci jest bezpieczniejsze i bardziej efektywne w porównaniu z sytuacj¹, kiedy takich regulacji brak. Dowodz¹ tego m.in. doœwiadczenia z okresu tzw. wolnej bankowoœci w XVIII i XIX w. banki komercyjne mog³y emitowaæ w³asny pieni¹dz bez ograniczeñ ze strony banku centralnego. Okaza³o siê jednak, e ryzyko zwi¹zane z asymetri¹ informacji, oportunizmem oraz racjonalnoœci¹ emitentów by³o w tych czasach znacznie wiêksze [Górka, 2009, s. 17]. Dodatkowo klienci banków musieli siê zmierzyæ z chaosem informacyjnym, próbuj¹c oceniæ wiarygodnoœæ emitentów. W efekcie interwencji pañstwa emisjê pieni¹dza scentralizowano. Wspó³czesn¹ analogi¹ do sytuacji z okresu tzw. wolnej bankowoœci, mo e byæ pojawienie siê pieni¹dza elektronicznego, który bywa postrzegany jako pieni¹dz prywatny [Issues Arising..., 2000, s. 49]. Jego emisja stwarza wyzwania zwi¹zane z nadzorem nad emitentami i systemami p³atnoœci, ochron¹ konsumentów, bezpieczeñstwem danych czy te zwalczaniem potencjalnych nadu yæ (proceder prania pieniêdzy, terroryzm). Sprostanie tym wyzwaniom okaza³o siê bardzo trudne w rezultacie mimo pojawienia siê w wielu krajach regulacji dotycz¹cych pieni¹dza elektronicznego nie sta³ siê on dot¹d licz¹c¹ siê alternatyw¹ dla innych form pieni¹dza i instrumentów p³atniczych. Dotychczasowe doœwiadczenia potwierdzaj¹ zasadnoœæ ingerencji pañstwa w rozwój rynku p³atnoœci i funkcjonowanie systemów p³atnoœci oraz tworzenia regulacji dotycz¹cych tej sfery. Zasadnicze powody tworzenia regulacji w tym obszarze s¹ dwa [Innovations in Retail Payments, 2012, s. 37]: 1) chêæ zapewnienia bezpieczeñstwa rynku p³atnoœci oraz zaufania do oferowanych na nim us³ug, co jest warunkiem ich akceptowalnoœci, 1 Elementem spajaj¹cym oba systemy jest pañstwo. Pieni¹dz powsta³ niezale nie od organizacji pañstwowej, natomiast prawo i pañstwo powsta³y w tym samym czasie i w wyniku podobnych procesów spo³ecznych [Korycki i inni, 2002, s. 23].

3 174 Janina Harasim 2) d¹ enie do zwiêkszenia efektywnoœci dzia³ania rynku m.in. poprzez: obni anie dostêpu do rynku nowym dostawcom us³ug p³atniczych, ingerowanie w nieefektywn¹ redystrybucjê przychodów i kosztów miêdzy poszczególnymi grupami uczestników rynku. Warto jednak zauwa yæ, e regulacje dotycz¹ce rynku p³atnoœci nie musz¹ byæ wprowadzane wy³¹cznie przez pañstwo (czyli nie musz¹ mieæ charakteru odgórnego) mog¹ mieæ, i coraz czêœciej maj¹, charakter oddolny, tj. samoregulacji. Dotyczy to w szczególnoœci regulacji maj¹cych zwi¹zek z efektywnoœci¹ funkcjonowania rynku. Samoregulacja mo e zostaæ wymuszona przez pañstwo, np. w ramach Jednolitego Obszaru P³atnoœci w Euro (SEPA, Single Euro Payment Area), ale mo e te byæ inicjowana przez uczestników rynku w celu ochrony ich interesów (np. porozumienia dotycz¹ce interchange fee). Skutki samoregulacji mog¹ byæ przy tym zró nicowane dla poszczególnych grup uczestników rynku p³atnoœci (na ogó³ s¹ odmienne dla dostawców i u ytkowników us³ug p³atniczych). Obecna sytuacja na rynku p³atnoœci wydaje siê przemawiaæ za wzrostem roli regulacji w tym obszarze. Rosn¹ca z³o onoœæ systemów p³atniczych poszczególnych krajów, ich postêpuj¹ca integracja, upowszechnianie siê elektronicznego transferu pieni¹dza oraz pojawianie siê innowacyjnych instrumentów p³atniczych stawiaj¹ nowe wyzwania przezd regulatorami rynku. D¹ enie do zapewnienia bezpieczeñstwa i efektywnoœci stosowanych rozwi¹zañ, przy jednoczesnym dbaniu zarówno o interes popytowej, jak i poda owej strony rynku, wydaj¹ siê czyniæ z pañstwa naturalnego pretendenta do pe³nienia funkcji g³ównego regulatora rynku p³atnoœci. Rozwi¹zania legislacyjne, penalizuj¹c dzia- ³ania niepo ¹dane, wspieraj¹ w szczególnoœci sprawne funkcjonowanie systemu p³atniczego, a ponadto stanowi¹ jeden z najwa niejszych czynników mog¹cych podnieœæ poziom zaufania do obrotu bezgotówkowego oraz funkcjonuj¹cych w nim instrumentów p³atniczych. 2. Rozwój regulacji dotycz¹cych sfery p³atnoœci Geneza regulacji odnosz¹cych siê do sfery p³atnoœci wskazuje wyraÿnie, e pocz¹tkowo ingerencja pañstwa dotyczy³a g³ównie pieni¹dza gotówkowego, w tym zw³aszcza jego emisji. W póÿniejszym czasie jej zakres poszerzy³ siê, obejmuj¹c równie emisjê pieni¹dza (kredytowego) przez banki komercyjne. Jeszcze póÿniej objê³a ona swoim zasiêgiem funkcjonowanie systemu p³atniczego, a w szczególnoœci systemów rozli-

4 Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci 175 czeñ i rozrachunku bêd¹cych jego istotnym elementem, zapewniaj¹cym bezpieczeñstwo i niezawodnoœæ transferu œrodków miêdzy rachunkami stron dokonuj¹cych transakcji/p³atnoœci [Konkola, 2010, s. 16 i nast.] 2. W tym obszarze pod koniec XX w. z uwagi na ograniczenia podmiotowe w dostêpie do systemów rozliczeñ i rozrachunku mówiono wrêcz o braku konkurencji w odniesieniu do systemów p³atnoœci [Cruickshank, 2000]. Tradycyjnie dostêp do tych systemów mia³y tylko banki, natomiast by³y go pozbawione inne instytucje finansowe, nie wspominaj¹c ju o innych podmiotach. Ju kilka lat temu unijne organy ds. konkurencji wskazywa³y, e skutkiem tych ograniczeñ jest brak wp³ywu podmiotów niebankowych, w tym przedsiêbiorstw i konsumentów na kszta³t systemów rozliczeñ i rozrachunku, co powoduje, e mog¹ siê one rozwijaæ w kierunku nieuwzglêdniaj¹cym interesów tych grup uczestników rynku [Interim Report II, 2006, s. 138]. Mimo istotnych zmian na rynku p³atnoœci, w tym otwarcia go dla instytucji p³atniczych, wspomniane ograniczenia utrzymuj¹ siê do dziœ w ich rezultacie dostêp do systemów rozliczeñ i rozrachunku maj¹ tylko wybrane instytucje finansowe w Unii Europejskiej (UE) s¹ to instytucje kredytowe oraz firmy inwestycyjne, natomiast nadal nie maj¹ go inne podmioty, w tym nawet instytucje p³atnicze oraz instytucje pieni¹dza elektronicznego. W efekcie pozabankowi dostawcy us³ug p³atniczych twierdz¹, e nie s¹ w stanie konkurowaæ z bankami na równych zasadach, poniewa maj¹ obowi¹zek korzystania z us³ug banku do rozliczeñ i rozrachunku p³atnoœci [Zielona Ksiêga..., 2012, s. 12]. Rozwojowi regulacji inicjowanych przez pañstwo towarzyszy³o powstawanie regulacji maj¹cych charakter oddolny. Klasycznym przyk³adem samoregulacji na rynku p³atnoœci jest SEPA, na mocy którego wprowadzona zosta³a zasada pobierania równych op³at za p³atnoœci transgraniczne w euro i porównywalne p³atnoœci krajowe w ramach UE. Celem SEPA mia³o byæ uproszczenie, zwiêkszenie bezpieczeñstwa i efektywnoœci p³atnoœci, ujednolicenie zasad p³atnoœci krajowych i transgranicznych oraz zharmonizowanie us³ug p³atniczych i obni enie ich cen. Niestety jak pokazuje dotychczasowy postêp procesu migracji na instrumenty SEPA 3, rozwi¹zania przygotowane przez banki nie spotka³y 2 System p³atniczy umo liwia nie tylko realizacjê p³atnoœci, ale tak e rozliczanie transakcji, których przedmiotem s¹ instrumenty finansowe (zw³aszcza akcje i derywaty). Z tego wzglêdu jest on uznawany za kluczowy element systemu finansowego. 3 W ramach SEPA planowano m.in. zast¹pienie istniej¹cych krajowych standardów dotycz¹cych polecenia przelewu i polecenia zap³aty nowymi standardami, jednolitymi dla

5 176 Janina Harasim siê z powszechn¹ akceptacjê uczestników rynku i wiele wskazuje na to, e osi¹gniêcie masy krytycznej w przypadku instrumentów SEPA bêdzie bardzo trudne, jeœli nie niemo liwe (zw³aszcza w przypadku polecenia zap³aty). Innym przyk³adem, który ma charakter porozumienia miêdzy uczestnikami rynku, s¹ uzgodnienia dotycz¹ce op³at interchange, czyli op³aty uiszczanej przez agenta rozliczeniowego na rzecz banku wydawcy od ka dej bezgotówkowej transakcji realizowanej przy u yciu karty p³atniczej 4. Stawki op³at interchange s¹ zazwyczaj ustalane przez stowarzyszenia banków 5, jednak ich poziom wyznaczaj¹ na ogó³ organizacje p³atnicze. W wielu krajach organy ds. konkurencji oraz organy regulacyjne od d³u szego czasu interesuj¹ siê op³atami interchange. W niektórych pañstwach, w tym Stanach Zjednoczonych i Australii, zagadnienie to zosta³o rozwi¹zane w drodze regulacji. Pewne uregulowania dotycz¹ce op³at interchange wprowadzono równie na Wêgrzech i w Hiszpanii [Analiza funkcjonowania..., 2012, s. 83 i nast.]. W UE Komisja Europejska (KE) oraz krajowe organy ds. konkurencji wyda³y kilka decyzji zakazuj¹cych konkretnych uzgodnieñ w sprawie interchange fee na podstawie unijnego prawa konkurencji 6. Mimo i wydawcy kart deklaruj¹, e stosowanie op³at interchange pozwala im zachêcaæ konsumentów do pos³ugiwania siê kartami p³atniczymi 7, w rzeczywistoœci jej pobieranie zwykle wywo³uje odwrotny skutek. Wynika to z faktu, e choæ formalnie op³atê tê uiszcza agent rozliczeniowy na rzecz banku, to z ekonomicznego punktu widzenia obci¹ a ona akceptanta, który przerzuca j¹ na klienta (podnosz¹c cenê towaru lub pobieraj¹c op³atê surcharge od u ytkowników kart). Komisja Europejska zwraca uwagê na fakt, e jej stosowanie zniekszta³ca warunki konkurencji rynkowej i mo e j¹ ograniczaæ, a jej wysoki poziom mo e stanowiæ barierê wejœcia dla niskokosztowych systemów kartowych oraz in- ca³ego obszaru SEPA. W przypadku kart p³atniczych zdecydowano siê na utrzymanie istniej¹cych rozwi¹zañ (adaptacja istniej¹cych systemów) i wykorzystanie ich przy tworzeniu nowych zasad, standardów technicznych i standardów przetwarzania. 4 Op³aty interchange mog¹ byæ pobierane tak e przy wykorzystywaniu innych ni karta p³atnicza instrumentów p³atniczych, np. w przypadku polecenia zap³aty. 5 Przyk³adowo zgodnie z raportem KE we W³oszech poziom tej op³aty by³ ustalany przez W³oskie Stowarzyszenie Banków (Italian Banking Association) wg metodologii stosowanej przez tamtejszy bank centralny (Bank of Italy). 6 By³y to m.in. decyzje dotycz¹ce organizacji Visa i Mastercard w Polsce oraz MasterCard na Wêgrzech i we W³oszech. 7 Wydawcy twierdz¹, e mog¹ wtedy wydawaæ karty bez obci¹ ania posiadacza op³atami lub z zastosowaniem niskich op³at i ewentualnie oferowaæ konsumentom premie.

6 nych systemów p³atnoœci (np. p³atnoœci elektronicznych i mobilnych) [Zielona Ksiêga..., 2012, s. 9]. W ostatnich kilku latach mia³ miejsce wyj¹tkowo dynamiczny rozwój regulacji dotycz¹cych rynku p³atnoœci. Zestawienie wybranych regulacji o charakterze odgórnym i oddolnym dotycz¹cych tej sfery zawarto w tablicy 1. Regulacje te odpowiadaj¹ kilku wyraÿnie obserwowanym w ostatnich latach trendom na rynku p³atnoœci. S¹ nimi: redukcja ryzyka systemowego i jego kontrola, przejrzystoœæ us³ug, rozwój innowacji, standaryzacja i konwergencja. Ka da z zamieszczonych w tablicy 1 regulacji zosta³a przyporz¹dkowana tylko jednemu z wymienionych trendów/ /obszarów tego, który jest w najwiêkszym stopniu zgodny z jej pierwotnym charakterem i zamys³em. W rzeczywistoœci jednak wiêkszoœæ regulacji mo - na przyporz¹dkowaæ do wiêcej ni jednego obszaru, np. regulacje dotycz¹ce innowacji dotycz¹ najczêœciej tak e kwestii standaryzacji [World Payments Report, 2011, s. 33]. Tablica 1. Najwa niejsze inicjatywy regulacyjne dotycz¹ce sfery p³atnoœci Obszar Przyk³ady regulacji Zasiêg Redukcja ryzyka systemowego i jego kontrola Przejrzystoœæ us³ug Innowacje Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci 177 Bazylea III FSA Liquidity Regime Dodd-Frank Act Fed Intraday Liquidity Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) CPSS-IOSCO AML/ATF Presja na op³aty interchange Durbin Amendment Canada Code of Conduct for cards Transformacja czeków Canada Task Force P³atnoœci mobilne Karty zbli eniowe/p³atnoœci NFC e-fakturowanie e-administracja Digital Agenda 100% FDI in Mobile Wallets in India Wielka Brytania Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone Stany Zjednoczone Kanada Kanada Indie

7 178 Janina Harasim Tablica 1. (cd.) Obszar Przyk³ady regulacji Zasiêg Standaryzacja Konwergencja Dyrektywa PSD SEPA/eSEPA Dyrektywa ws. pieni¹dza elektronicznego Alternative Card Schemes Japanese Payment Services Act National Payments Corporation of India International Payments Framework Association (IPFA) Renminbi as a Settlement Currency Dyrektywa UCITS IV Ewolucja TARGET2 UK Faster Payments Services ACH Frequent Settlement Hong Kong Multi-Currency Clearing Common Payments Network in Australia Japonia Indie Chiny Wielka Brytania Hongkong Australia ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie [World Payments Report, 2011, s. 31; World Payments Report, 2012, s. 27]. Jak ³atwo zauwa yæ, wiêkszoœæ regulacji ujêtych w tablicy 1 jest ukierunkowana na wzrost efektywnoœci funkcjonowania rynku p³atnoœci. Kwestii bezpieczeñstwa zwi¹zanego z funkcjonowaniem sfery p³atnoœci dotycz¹ przede wszystkim regulacje zawarte w pierwszym z wymienionych obszarów, wprowadzone b¹dÿ znowelizowane po wybuchu œwiatowego kryzysu finansowego. Ich g³ównym celem jest zapewnienie bezpieczeñstwa i stabilnoœci systemu finansowego, w tym w szczególnoœci systemu bankowego, oraz jego p³ynnoœci, zatem ich wp³yw na sferê p³atnoœci jest poœredni. Przyk³adowo regulacje odnosz¹ce siê do p³ynnoœci zawarte w Bazylei III wymuszaj¹ na bankach poszukiwanie bardziej stabilnych, d³ugoterminowych Ÿróde³ finansowania (pasywów), a do takich nale ¹ m.in. œrodki na rachunkach klientów detalicznych oraz karty przedp³acone [World Payments Report, 2010, s ]. Regulacje w pozosta³ych obszarach maj¹ na celu zwiêkszenie efektywnoœci funkcjonowania rynku p³atnoœci od strony podmiotowej

8 Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci 179 (wzrost przejrzystoœci rynku, dopuszczanie nowych podmiotów), przedmiotowej (pojawianie siê innowacyjnych instrumentów p³atniczych, us³ug dodatkowych typu e-fakturowanie czy transformacja tradycyjnych instrumentów/form p³atnoœci, np. czeków) i funkcjonalnej (standaryzacja, interoperacyjnoœæ itd.). Warto zauwa yæ, e spora czêœæ regulacji zawartych w tablicy 1 ma charakter, zw³aszcza te dotycz¹ce kwestii bezpieczeñstwa oraz innowacji. Z kolei inicjatywy odnosz¹ce siê do kwestii standaryzacji, konwergencji i przejrzystoœci us³ug maj¹ w wiêkszoœci zasiêg regionalny lub krajowy, co mo na t³umaczyæ zró nicowaniem i specyfik¹ dotychczasowych systemów p³atnoœci, zwyczajów oraz kultur p³atniczych [Harasim i inni, 2011, s ]. 3. Ocena wp³ywu regulacji dotycz¹cych rynku p³atnoœci na jego kszta³t i funkcjonowanie Du a liczba regulacji odnosz¹cych siê do rynku p³atnoœci, ich zró nicowany charakter (odgórne, oddolne) i zasiêg (, regionalny, krajowy) utrudniaj¹ ocenê ich oddzia³ywania na jego kszta³t i funkcjonowanie. Mo na jednak podj¹æ próbê nakreœlenia pewnych obserwowanych w tym zakresie tendencji. Przede wszystkim nale y zauwa yæ, e pocz¹tkowo regulacje dotycz¹ce rynku p³atnoœci mia³y na celu przede wszystkim zapewnienie sprawnoœci i bezpieczeñstwa funkcjonowania systemu p³atniczego (w tym zw³aszcza systemów rozliczeñ i rozrachunku) oraz budowê zaufania zarówno do pieni¹dza gotówkowego, jak i do bezgotówkowych instrumentów p³atniczych. Istniej¹ce regulacje utrwala³y jednak tradycyjn¹ strukturê podmiotow¹ rynku z dominuj¹c¹ rol¹ banków w ca³ym procesie obs³ugi p³atnoœci (od wydawania instrumentów p³atniczych poprzez inicjacjê p³atnoœci, ich przetwarzanie, a skoñczywszy na dokonywaniu rozliczenia i rozrachunku), stwarzaj¹c bariery dostêpu do ka dej z jego faz podmiotom pozabankowym. Ówczesne regulacje odnosi³y siê do tradycyjnych instrumentów p³atniczych, pomijaj¹c innowacyjne formy p³atnoœci, nawet te ju istniej¹ce na rynku (których inicjatorami s¹ zreszt¹ g³ównie podmioty niebankowe). Mimo rosn¹cej presji dotycz¹cej transparentnoœci kosztów us³ug p³atniczych oraz ich cen brak by³o zdecydowanych dzia³añ organów regulacyjnych zmierzaj¹cych do zapewnienia sprawiedliwej redystrybucji przychodów i kosztów pomiêdzy poszczególnymi grupami uczestników rynku. Efektem tego by³o istnienie porozumieñ (np. dotycz¹cych

9 180 Janina Harasim op³at interchange) maj¹cych istotny wp³yw na podzia³ dochodów zwi¹zanych z obs³ug¹ p³atnoœci, a ponadto niepozwalaj¹cych na oszacowanie spo³ecznego kosztu p³atnoœci w odniesieniu do poszczególnych instrumentów p³atniczych. Istniej¹ce wówczas regulacje by³y zatem powa n¹ barier¹ wzrostu efektywnoœci funkcjonowania rynku p³atnoœci, w tym zw³aszcza rynku p³atnoœci detalicznych. Od kilkunastu lat obserwuje siê jednak zasadnicz¹ zmianê podejœcia do roli regulacji na rynku p³atnoœci. Wprawdzie czêœæ tych, które przyjêto ostatnio, odnosi siê do kwestii bezpieczeñstwa funkcjonowania systemów p³atniczych oraz ma na celu budowê zaufania do bezgotówkowych instrumentów p³atniczych, jednak s¹ to regulacje o innym charakterze ni opisane wy ej. Niektóre z nich s¹ zwi¹zane z rewolucj¹ technologiczno- -komunikacyjn¹, której wynikiem s¹ nowe rozwi¹zania pozwalaj¹ce na zasadnicze usprawnienie, automatyzacjê i uproszczenie procesu obs³ugi p³atnoœci, inne, np. te odnosz¹ce siê do instrumentów p³atniczych, s¹ ukierunkowane na upowszechnianie innowacyjnych form p³atnoœci, w tym p³atnoœci elektronicznych i mobilnych. Zdecydowana wiêkszoœæ pojawiaj¹cych siê ostatnio regulacji ma na celu pobudzenie konkurencji na rynku p³atnoœci oraz wzrost jego efektywnoœci. Otwieraj¹ one dostêp do rynku nowym podmiotom i powoduj¹ defragmentacjê procesu obs³ugi p³atnoœci. Poci¹ga to za sob¹ istotne zmiany struktury podmiotowej rynku oraz skutkuje rozbiciem ³añcucha wartoœci dotycz¹cego p³atnoœci na kilka odrêbnych faz, których obs³uga mo e staæ siê Ÿród³em dochodów ró nych uczestników rynku p³atnoœci (nie tylko banków). Tworzenie ram prawnych dla nowoczesnych instrumentów p³atniczych stymuluje ich rozwój, buduje zaufanie do nich i zachêca do ich wykorzystywania w p³atnoœciach. To z kolei mo e z czasem prowadziæ do zmiany zwyczajów p³atniczych, ale tak e skutkowaæ wzrostem wymagañ u ytkowników instrumentów p³atniczych maj¹cych coraz wiêksze mo liwoœci wyboru najbardziej dogodnych sposobów realizacji p³atnoœci. Widoczn¹ cech¹ regulacji pojawiaj¹cych siê w ostatnich latach jest nie tylko stymulowanie innowacji, ale tak e d¹ noœæ do standaryzacji instrumentów p³atniczych oraz infrastruktury pozwalaj¹cej na osi¹gniêcie masy krytycznej w przypadku wprowadzania innowacji p³atniczych, sprawn¹ obs³ugê p³atnoœci oraz obni enie jej kosztów. Jeœli inicjatywy w tym zakresie maj¹ charakter regionalny czy (co jest jednak rzadkoœci¹), pozwalaj¹ na ograniczenie ró norodnoœci standardów i rozwi¹zañ

10 Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci 181 stosowanych w ró nych krajach i regionach, które w istotny sposób ograniczaj¹ swobodê dokonywania p³atnoœci i utrudniaj¹ ich realizacjê (zw³aszcza w odniesieniu do p³atnoœci trangranicznych). W ostatnich latach coraz wiêkszy nacisk k³adzie siê tak e na wzrost przejrzystoœci cen us³ug p³atniczych i ochronê konsumenta na rynku p³atnoœci. Postêp w tym zakresie jest jednak nadal niezadowalaj¹cy, czego dowodem jest m.in. utrzymywanie siê uzgodnieñ dotycz¹cych op³at interchange, co œwiadczy o ci¹gle silnej pozycji tradycyjnych graczy na rynku p³atnoœci (banki, organizacje p³atnicze). Zakoñczenie Przedstawiona w artykule analiza rozwoju regulacji odnosz¹cych siê do rynku p³atnoœci potwierdzi³a zasadnoœæ ingerencji pañstwa w funkcjonowanie systemu p³atniczego i sferê p³atnoœci. Dowiod³a ona, e regulacje o charakterze odgórnym, tworzone przez pañstwo, maj¹ kluczowe znaczenie dla zapewnienia sprawnego i bezpiecznego funkcjonowania systemu p³atniczego oraz budowy zaufania do obecnych na rynku instrumentów p³atniczych. Nie zawsze jednak sprzyjaj¹ one wzrostowi efektywnoœci funkcjonowania rynku p³atnoœci. Wiêkszoœæ regulacji obowi¹zuj¹cych do koñca XX w. utrwala³a tradycyjn¹ strukturê podmiotow¹ rynku z dominuj¹c¹ rol¹ banków w ca³ym procesie obs³ugi p³atnoœci, utrudniaj¹c dostêp do niego podmiotom pozabankowym, nie sprzyja³a rozwojowi innowacji p³atniczych oraz nie ingerowa³a w nieefektywn¹ redystrybucjê przychodów i kosztów miêdzy poszczególnymi grupami uczestników rynku. Ostatnie lata przynios³y jednak zasadnicz¹ zmianê podejœcia do roli regulacji na rynku p³atnoœci. Nowo powstaj¹ce regulacje maj¹ g³ównie na celu pobudzenie konkurencji na rynku p³atnoœci oraz wzrost jego efektywnoœci. W ich efekcie zmienia siê struktura podmiotowa rynku staje siê on bardziej dostêpny dla podmiotów niebankowych, które mog¹ wyspecjalizowaæ siê w obs³udze wybranych faz procesu realizacji p³atnoœci. Nowe regulacje maj¹ tak e na celu stymulowanie rozwoju innowacji oraz standaryzacjê instrumentów p³atniczych oraz towarzysz¹cej im infrastruktury. Ci¹gle jednak nie uda³o siê osi¹gn¹æ transparentnoœci struktury cen i kosztów zwi¹zanych z obs³ug¹ p³atnoœci.

11 182 Janina Harasim Literatura 1. Analiza funkcjonowania op³aty interchange w transakcjach bezgotówkowych na rynku polskim (2012), NBP, Departament Systemu P³atniczego, Warszawa. 2. Cruickshank D. (2000), Competition in UK Banking: a Report to the Chancellor of the Exchequer. Review of Banking Services in the UK, World Economic Forum. 3. Górka J. (2009), Konkurencyjnoœæ form pieni¹dza i instrumentów p³atniczych, CeDeWu, Warszawa. 4. Harasim J., Fr¹czek B., Szustak G., Klimontowicz M. (2011), Europejski rynek p³atnoœci detalicznych. CeDeWu, Warszawa. 5. Hicks J.R. (1999), Teoria historii gospodarczej, Wydawnictwo Adam Marsza³ek, Toruñ. 6. Innovations in Retail Payments (2012), Report of the Working Group on Innovation in Retail Payments. Committee on Payment and Settlement Systems, Bank for International Settlements. 7. Interim Report II. Current Accounts and Related Services (2006), Sector Inquiry under Article 17 Regulation 1/2003 on retail banking. European Commission. Competition DG. 8. Issues Arising from the Emergence of Electronic Money (2000), European Central Bank Monthly Bulletin, no Konkola T. (2010), The Payment System, European Central Bank. 10. Korycki S., Kuciñski J., Trzciñski Z., Zaborowski J. (2002), Zarys prawa, LexisNexis, Warszawa. 11. Payments System in Denmark (2005), Danmark Nationalbank, Copenhagen. 12. World Payments Report 2010 (2010), Capgemini, RBS, EFMA. 13. World Payments Report 2011 (2011), Capgemini, RBS, EFMA. 14. World Payments Report 2012 (2012), Capgemini, RBS, EFMA. 15. Zielona Ksiêga. W kierunku zintegrowanego europejskiego rynku p³atnoœci realizowanych przy pomocy kart p³atniczych, przez internet i za poœrednictwem urz¹dzeñ przenoœnych (2012), Komisja Europejska, KOM(2011) 941 wersja ostateczna, Bruksela. Streszczenie Celem artyku³u jest ocena zasadnoœci ingerencji pañstwa w funkcjonowanie systemu p³atniczego i sferê p³atnoœci, identyfikacja podstawowych przes³anek powstawania regulacji odnosz¹cych siê do rynku p³atnoœci oraz próba oceny ich

12 Znaczenie regulacji prawnych dla funkcjonowania rynku p³atnoœci 183 oddzia³ywania na jego kszta³t i funkcjonowanie w oparciu o analizê rozwoju regulacji dotycz¹cych tej sfery. Przeprowadzona w niniejszej pracy analiza potwierdzi³a zasadnoœæ ingerencji pañstwa w funkcjonowanie systemu p³atniczego i sferê p³atnoœci. Dowiod³a ona, e regulacje o charakterze odgórnym, tworzone przez pañstwo, maj¹ kluczowe znaczenie dla zapewnienia sprawnego i bezpiecznego funkcjonowania systemu p³atniczego oraz budowy zaufania do obecnych na rynku instrumentów p³atniczych. Nie zawsze jednak sprzyjaj¹ one wzrostowi efektywnoœci funkcjonowania rynku p³atnoœci. Wiêkszoœæ regulacji obowi¹zuj¹cych do koñca XX w. utrwala³a tradycyjn¹ strukturê podmiotow¹ rynku z dominuj¹c¹ rol¹ banków w ca³ym procesie obs³ugi p³atnoœci, utrudniaj¹c dostêp do niego podmiotom pozabankowym, nie sprzyja³a rozwojowi innowacji p³atniczych oraz nie ingerowa³a w nieefektywn¹ redystrybucjê przychodów i kosztów miêdzy poszczególnymi grupami uczestników rynku. Pojawiaj¹ce siê ostatnio regulacje maj¹ inny charakter ich celem jest pobudzenie konkurencji na rynku p³atnoœci oraz wzrost jego efektywnoœci. Otwieraj¹ one dostêp do rynku nowym podmiotom i powoduj¹ defragmentacjê procesu obs³ugi p³atnoœci. Widoczn¹ cech¹ nowych regulacji jest tak e stymulowanie innowacji, d¹ noœæ do standaryzacji instrumentów p³atniczych oraz infrastruktury w celu zapewnienia sprawnej obs³ugi p³atnoœci oraz obni enia jej kosztów. Niestety mimo coraz wiêkszego nacisku na wzrost przejrzystoœci cen us³ug p³atniczych postêp w tym zakresie jest nadal niezadowalaj¹cy, S³owa kluczowe system p³atniczy, regulacje prawne, samoregulacja, rynek p³atnoœci, instrumenty p³atnicze Importance of payment market regulations for its functioning (Summary) The purpose of this paper is to assess if the state s interference in the payment system and payment mechanism is justifiable, to identify the reasons for initiating regulatory action on the payment market as well as to evaluate their role in shaping the market based on the analyses of the changes in regulation in this area. The analyses proved that the interference in the payment system is needed and the role of regulatory measures taken by the state is critical in ensuring safe and efficient functioning of the system and trust of its participants. However, the measures do not always affect increased efficiency of the system. The majority of the regulations that were in force in the XXth century strengthened the traditional structure of the market where the banks dominated and the legislation obstructed entrance of non- banking entities which did not favour the development of innovation in the payment system and did not interfere with inefficient revenue and cost redistribution among its participants.

13 184 Janina Harasim The nature of the latest regulations is different, however; their purpose is to stimulate competitiveness on the payment market and increase its efficiency. The regulations make the market wide open for new entrants which results in defragmentation of the payment process. The attribute of the regulation is its potential to stimulate innovation, standardization of payment instruments and infrastructure in order to reduce the costs and increase efficiency. Unfortunately, the pressure to increase payment services price transparency does not produce satisfactory effects. Keywords payment system, regulation, self-regulation, payment market, payment instruments

Europejski rynek płatności detalicznych

Europejski rynek płatności detalicznych Europejski rynek płatności detalicznych Janina Harasim, Bożena Frączek, Grażyna Szustak, Monika Klimontowicz Streszczenie/ Abstract Książka prezentuje współczesny rynek płatności, które postrzegane są

Bardziej szczegółowo

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych Załącznik do Uchwały Nr 44/A/Z/2015 Zarządu Bieszczadzkiego Banku Spółdzielczego w Ustrzykach Dolnych z dnia 27 marca 2015 r. Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych Taryfa opłat i prowizji

Bardziej szczegółowo

NADZÓR I REGULACJE BANKOWE. Finanse 110630-1165

NADZÓR I REGULACJE BANKOWE. Finanse 110630-1165 NADZÓR I REGULACJE BANKOWE Plan wykładu Obszary regulacji bankowych Komitet Bazylejski Regulacje UE Regulacje bankowości amerykańskiej Wyzwania dla regulacji bankowych Obszary regulacji bankowych Regulacja

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy. Umowa zintegrowana o rachunek

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V Inflacja (CPI, PPI) Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji w

Bardziej szczegółowo

URZĄD MIEJSKI W SŁUPSKU

URZĄD MIEJSKI W SŁUPSKU Załącznik Nr 6 do Zasad (polityki) Rachunkowości URZĄD MIEJSKI W SŁUPSKU INSTRUKCJA W SPRAWIE WYSTAWIANIA FAKTUR VAT I PROWADZENIA EWIDENCJI I REJESTRÓW SPRZEDAŻY TOWARÓW I USŁUG W DLA CELÓW ROZLICZANIA

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny BM Medical S.A.

Raport kwartalny BM Medical S.A. Raport kwartalny BM Medical S.A. IV kwartał 2011r. Warszawa, 14 lutego 2012r. ZAWARTOŚĆ RAPORTU KWARTALNEGO: 1. PODSTAWOWE DANE O EMITENCIE 2. WYBRANE DANE FINANSOWE Z BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Przewodniczący Andrzej Jakubiak L. dz. DOKJWPR,07311/ :J/l/12/BK (przy udzielaniu odpowiedzi prosimy powołać się na w/w sygn.) Warszawa. dnia ~ kwietnia 2012 L Szanowny Pan

Bardziej szczegółowo

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą U M O W A zawarta w dniu pomiędzy: Miejskim Centrum Medycznym Śródmieście sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Próchnika 11 reprezentowaną przez: zwanym dalej Zamawiający a zwanym w dalszej części umowy

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczna analiza podatków

Ekonomiczna analiza podatków Ekonomiczna analiza podatków 6. Płacenie podatków i ich aspekt międzynarodowy Owsiak S., Finanse Publiczne, PWN, Warszawa 2005 http://ec.europa.eu/taxation_customs/index_en.htm Taxation trends in the European

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA dla osób nie będących klientami Banku Spółdzielczego w Goleniowie

INFORMACJA dla osób nie będących klientami Banku Spółdzielczego w Goleniowie INFORMACJA dla osób nie będących klientami Banku Spółdzielczego w Goleniowie 1 [Forma i miejsce złożenia reklamacji, skarg, wniosków] 1. Reklamacje, skargi, wnioski mogą być wnoszone przez klienta: 1)

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 08.01.2016 r.

Warszawa, 08.01.2016 r. Warszawa, 08.01.2016 r. INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z USŁUGI POWIADOMIENIA SMS W SYSTEMIE E25 BANKU BPS S.A. KRS 0000069229, NIP 896-00-01-959, kapitał zakładowy w wysokości 354 096 542,00 złotych, który został

Bardziej szczegółowo

System wymiany informacji Wyzwania związane z obsługą klienta masowego. Michał Słoniewicz Departament Jakości Danych

System wymiany informacji Wyzwania związane z obsługą klienta masowego. Michał Słoniewicz Departament Jakości Danych System wymiany informacji Wyzwania związane z obsługą klienta masowego Michał Słoniewicz Departament Jakości Danych Warszawa, 19 kwietnia 2010 Kto korzysta z naszych produktów i usług? BANKI ORAZ SKOK-i,

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Regulamin oferty Taniej z Energą

Regulamin oferty Taniej z Energą Regulamin oferty Taniej z Energą ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Niniejszy Regulamin określa zasady i warunki skorzystania z oferty Taniej z Energą (zwanej dalej Ofertą) dla Odbiorców, którzy w okresie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia... 2010 r. projekt z dnia 19.05.2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia... 2010 r. w sprawie przekazywania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe funkcjonariuszy Służby Więziennej zwolnionych

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

Współczesna bankowość detaliczna

Współczesna bankowość detaliczna Tytuł: Współczesna bankowość detaliczna Autorzy: Anna Szelągowska (red.) Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2010 Opis: "Współczesna bankowość detaliczna" to jedno z najbardziej aktualnych na rynku opracowań

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNY PROGRAM INTEGRACJI DLA OSÓB, KTÓRE UZYSKAŁY STATUS UCHODŹCY / OCHRONĘ UZUPEŁNIAJĄCĄ

INDYWIDUALNY PROGRAM INTEGRACJI DLA OSÓB, KTÓRE UZYSKAŁY STATUS UCHODŹCY / OCHRONĘ UZUPEŁNIAJĄCĄ INDYWIDUALNY PROGRAM INTEGRACJI DLA OSÓB, KTÓRE UZYSKAŁY STATUS UCHODŹCY / OCHRONĘ UZUPEŁNIAJĄCĄ realizowany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr

Bardziej szczegółowo

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego 1.Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego KREDYTODAWCA: POLI INVEST Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW BAROMETR REGIONALNY 33 PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW mgr in. Adam Piekara, Doradca w programie EQUAL Podstaw¹ niniejszego artyku³u jest przyjêcie za- ³o enia, e ka

Bardziej szczegółowo

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

Opinie na temat płatności kartą wśród przedsiębiorców Raport z badania dla Związku Przedsiębiorców i Pracodawców

Opinie na temat płatności kartą wśród przedsiębiorców Raport z badania dla Związku Przedsiębiorców i Pracodawców Opinie na temat płatności kartą wśród przedsiębiorców Raport z badania dla Związku Przedsiębiorców i Pracodawców dla Warszawa 6 marca 2014 r. Metodologia badania Metodologia badania Badanie mikroprzedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Quercus TFI S.A.: Wyniki finansowe w roku 2014 Spotkanie z Analitykami i Zarządzającymi

Quercus TFI S.A.: Wyniki finansowe w roku 2014 Spotkanie z Analitykami i Zarządzającymi Quercus TFI S.A.: Wyniki finansowe w roku 2014 Spotkanie z Analitykami i Zarządzającymi Sebastian Buczek, Prezes Zarządu Quercus TFI S.A. Warszawa, 26 lutego 2015 r. 2 Historia 21 VIII 2007 założenie Quercus

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Formularz SAB-Q IV / 98

Formularz SAB-Q IV / 98 Formularz SAB-Q IV / 98 (dla bank w) Zgodnie z 46 ust. 1 pkt 2 Rozporz dzenia Rady Ministr w z dnia 22 grudnia 1998 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1160) Zarz d Sp ki: Bank Handlowy w Warszawie SA podaje do wiadomoci

Bardziej szczegółowo

BIUR I LABORATORIÓW PRACOWNIKÓW W POLSCE W POLSCE GLOBALNY SERWIS W 140 KRAJACH LOKALNA WIEDZA OD 1878 NA ŚWIECIE OD 1929 W POLSCE

BIUR I LABORATORIÓW PRACOWNIKÓW W POLSCE W POLSCE GLOBALNY SERWIS W 140 KRAJACH LOKALNA WIEDZA OD 1878 NA ŚWIECIE OD 1929 W POLSCE 80 000 PRACOWNIKÓW 500 W POLSCE OD 1878 NA ŚWIECIE OD 1929 W POLSCE 1 650 BIUR I LABORATORIÓW 30 W POLSCE GLOBALNY SERWIS W 140 KRAJACH LOKALNA WIEDZA 1 SGS Systems & Services Certification Projekty wg

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w sektorze banków spółdzielczych w dobie kryzysu gospodarczego i finansowego

Sytuacja w sektorze banków spółdzielczych w dobie kryzysu gospodarczego i finansowego Sytuacja w sektorze banków spółdzielczych w dobie kryzysu gospodarczego i finansowego Opracowano w Departamencie Kontrolingu Dobra sytuacja banków spółdzielczych na tle sektora bankowego Opracowano w Departamencie

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r.

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Piaseczno, 12 sierpnia 2013 1. Informacje podstawowe Cyfrowe Centrum Serwisowe

Bardziej szczegółowo

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Co ma najwyższy potencjał zysku w średnim terminie? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy Subfundusz UniStrategie Dynamiczny UniKorona Pieniężny

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Zamawiający Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Spółka z o. o. ul. Komunalna 5, 75-724 Koszalin

ZAPYTANIE OFERTOWE. Zamawiający Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Spółka z o. o. ul. Komunalna 5, 75-724 Koszalin ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z art. 4 ust. 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (DZ. U. Z 2010 R. NR 113, POZ. 759, NR 161, POZ. 1078 I NR 182, POZ. 1228 ORAZ Z 2011 R. NR 5,

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2015 poz. 1302

Dz.U. 2015 poz. 1302 Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 2015 poz. 1302 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

1) BENEFICJENT (ZAMAWIAJĄCY):

1) BENEFICJENT (ZAMAWIAJĄCY): Marcelów, dn. 05.06.2012 r. Zapytanie ofertowe Mając na względzie postanowienia i obowiązki wynikające ze stosowania zasady konkurencyjności oraz zasady efektywnego zarządzania finansami obowiązującej

Bardziej szczegółowo

Prospołeczne zamówienia publiczne

Prospołeczne zamówienia publiczne Prospołeczne zamówienia publiczne Przemysław Szelerski Zastępca Dyrektora Biura Administracyjnego Plan prezentacji Zamówienia publiczne narzędzie Zamówienia prospołeczne w teorii Zamówienia prospołeczne

Bardziej szczegółowo

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument DEC 13/2016.

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument DEC 13/2016. Rada Unii Europejskiej Bruksela, 30 czerwca 2016 r. (OR. en) 10775/16 FIN 415 PISMO PRZEWODNIE Od: Data otrzymania: 30 czerwca 2016 r. Do: Dotyczy: Kristalina GEORGIEVA, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

UMOWA PORĘCZENIA NR [***]

UMOWA PORĘCZENIA NR [***] UMOWA PORĘCZENIA NR [***] zawarta w [***], w dniu [***] r., pomiędzy: _ z siedzibą w, ul., ( - ), wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy, Wydział

Bardziej szczegółowo

European Payment Index 2013. Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia

European Payment Index 2013. Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia European Payment Index 2013 Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia Ogólnie informacje o grupie Intrum Justitia Największa w Europie grupa specjalizująca się w windykacji oraz

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Salda początkowe niektórych kont w przedsiębiorstwie ZGRYWUS Sp. z o.o. przedstawiają się następująco:

Zadanie 1 Salda początkowe niektórych kont w przedsiębiorstwie ZGRYWUS Sp. z o.o. przedstawiają się następująco: Zadanie 1 Salda początkowe niektórych kont w przedsiębiorstwie ZGRYWUS Sp. z o.o. przedstawiają się następująco: Kasa 4.500 PLN Rachunek bieżący 50.000 PLN Rozrachunki z dostawcami 10.800 PLN Rozrachunki

Bardziej szczegółowo

Działalność maklerska

Działalność maklerska Działalność maklerska Firmy inwestycyjne prowadzące działalność maklerską odgrywają kluczową rolę na rynku kapitałowym, umożliwiając mobilizację i alokację kapitału. Działają na rynku pierwotnym i wtórnym,

Bardziej szczegółowo

FAQ - zakres tematyczny i przewidywana ilość pytań dla każdej dziedziny (200 pytań)

FAQ - zakres tematyczny i przewidywana ilość pytań dla każdej dziedziny (200 pytań) Załącznik do punktu VI specyfikacji pt.: Opracowanie problemów z zakresu ochrony konsumentów na stronę internetową Urzędu FAQ - zakres tematyczny i przewidywana ilość pytań dla każdej dziedziny (200 pytań)

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O INSTRUMENTACH FINANSOWYCH WCHODZĄCYCH W SKŁAD ZARZADZANYCH PRZEZ BIURO MAKLERSKIE PORTFELI Z UWZGLĘDNIENIEM ZWIĄZANYCH Z NIMI RYZYK

INFORMACJE O INSTRUMENTACH FINANSOWYCH WCHODZĄCYCH W SKŁAD ZARZADZANYCH PRZEZ BIURO MAKLERSKIE PORTFELI Z UWZGLĘDNIENIEM ZWIĄZANYCH Z NIMI RYZYK INFORMACJE O INSTRUMENTACH FINANSOWYCH WCHODZĄCYCH W SKŁAD ZARZADZANYCH PRZEZ BIURO MAKLERSKIE PORTFELI Z UWZGLĘDNIENIEM ZWIĄZANYCH Z NIMI RYZYK Akcje Akcje są papierem wartościowym reprezentującym odpowiedni

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Warszawa, 10 czerwca 2016 r. Niniejsza Polityka określa zasady i zakres

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy a Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia 29 luty 2016r. 1 Plan Połączenia spółek Grupa

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław FUNDACJA Kocie Życie Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław Sprawozdanie finansowe za okres 01.01.2012 do 31.12.2012 1 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE I. BILANS I. RACHUNEK WYNIKÓW II. INFORMACJA DODATKOWA

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Biuro Administracyjno-Gospodarcze Warszawa, dnia 8.04.2016 r. UR.BAG.AGG.240.1.2016.UK.2

Biuro Administracyjno-Gospodarcze Warszawa, dnia 8.04.2016 r. UR.BAG.AGG.240.1.2016.UK.2 Załącznik Nr 1 do Regulaminu udzielania zamówień publicznych oraz przygotowywania i zawierania umów Biuro Administracyjno-Gospodarcze Warszawa, dnia 8.04.2016 r. UR.BAG.AGG.240.1.2016.UK.2 Zapytanie ofertowe

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r.

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r. CZĘŚĆ 1 prowizje i opłaty za czynności i usługi bankowe pobierane od OSÓB FIZYCZNYCH DZIAŁ I RACHUNKI. ROZDZIAŁ I - Rachunek Oszczędnościowo Rozliczeniowy ROR. OTWARCIE I PROWADZENIE STANDARD JUNIOR (osoby

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Grupa robocza Artykułu 29 06/EN

Grupa robocza Artykułu 29 06/EN Grupa robocza Artykułu 29 06/EN Oświadczenie prasowe w sprawie SWIFT wydane po przyjęciu opinii Grupy roboczej Artykułu 29 w sprawie przetwarzania danych osobowych przez SWIFT (Society for Worldwide Interbank

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

Bariery w usługach geodezyjnych w Polsce

Bariery w usługach geodezyjnych w Polsce Dyrektywa 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego z dnia 12 grudnia 2006 r, dotycząca usług na rynku wewnętrznym, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nr L376 str. 0036 0068. art. 5 ust. 1

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Faktury elektroniczne a e-podpis stan obecny, perspektywy zmian. Cezary Przygodzki, Ernst & Young

Faktury elektroniczne a e-podpis stan obecny, perspektywy zmian. Cezary Przygodzki, Ernst & Young Faktury elektroniczne a e-podpis stan obecny, perspektywy zmian Cezary Przygodzki, Ernst & Young Poruszane zagadnienia Obecne przepisy o e-fakturach w kontekście e-podpisu Regulacje krajowe Regulacje UE

Bardziej szczegółowo

Monopolistyczna konkurencja

Monopolistyczna konkurencja Monopolistyczna konkurencja Monopolistyczna konkurencja Wiele firm Brak barier wejścia / wyjścia rodukt zróżnicowany Siła rynkowa pojedynczej firmy zależy od stopnia zróżnicowania produktu Dobra bliskimi,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Zakładowy plan kont jednostki budżetowej Urzędu Gminy dla realizacji projektu,,budowa kąpieliska gminnego w Kozielsku

Zakładowy plan kont jednostki budżetowej Urzędu Gminy dla realizacji projektu,,budowa kąpieliska gminnego w Kozielsku Załącznik nr 2 do Zarządzenia Nr Or. 0152-21/10 Wójta Gminy Damasławek z dnia 27 października 2010r Zakładowy plan kont jednostki budżetowej Urzędu Gminy dla realizacji projektu,,budowa kąpieliska gminnego

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO URZĄD PRACY Węgierska 146, 33-300 Nowy Sącz, Tel. 0048 18 442-91-08, 442-91-10, 442-91-13, Fax.0048 18 442-99-84, e-mail: krno@praca.gov.pl http://www.sup.nowysacz.pl, NIP 734-102-42-70, REGON 492025071,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczny wypoczynek w świetle Ustawy o usługach turystycznych. Katarzyna Hetman, Wielkopolska Izba Turystyczna

Bezpieczny wypoczynek w świetle Ustawy o usługach turystycznych. Katarzyna Hetman, Wielkopolska Izba Turystyczna Bezpieczny wypoczynek w świetle Ustawy o usługach turystycznych Katarzyna Hetman, Wielkopolska Izba Turystyczna 1 Podstawa prawna Ustawa o usługach turystycznych z dnia 29 sierpnia 1997 r. z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla klienta Sigillum PCCE USŁUGI CERTYFIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A.

Przewodnik dla klienta Sigillum PCCE USŁUGI CERTYFIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. USŁUGI CERTYFIKACJI ELEKTRONICZNEJ Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. Sigillum Polskie Centrum Certyfikacji Elektronicznej oraz firma 4proweb.net Producent oprogramowanie Elektronicznych Dzienników

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Informatyki i Gospodarki Elektronicznej Katedra Informatyki Ekonomicznej Streszczenie rozprawy doktorskiej Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla

Bardziej szczegółowo

z dnia... 2008 r. Projekt

z dnia... 2008 r. Projekt Projekt ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia... 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń socjalnych i bytowych przysługujących policjantom

Bardziej szczegółowo

1. PODMIOTEM ŚWIADCZĄCYM USŁUGI DROGĄ ELEKTRONICZNĄ JEST 1) SALESBEE TECHNOLOGIES SP. Z O.O. Z SIEDZIBĄ W KRAKOWIE, UL.

1. PODMIOTEM ŚWIADCZĄCYM USŁUGI DROGĄ ELEKTRONICZNĄ JEST 1) SALESBEE TECHNOLOGIES SP. Z O.O. Z SIEDZIBĄ W KRAKOWIE, UL. REGULAMIN ŚWIADCZENIA USŁUG DROGĄ ELEKTRONICZNĄ W ZAKRESIE UDOSTĘPNIANIA MOŻLIWOŚCI PRZYSTĄPIENIA DO UMÓW UBEZPIECZENIA GRUPOWEGO ZAWARTYCH Z LINK4 S.A. ORAZ OBSŁUGI PŁATNOŚCI ONLINE 1. PODMIOTEM ŚWIADCZĄCYM

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE Z DNIA w sprawie przyjęcia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 2 Zagraniczni eksporterzy mają na Białorusi do dyspozycji różne formy dystrybucji i sprzedaży towarów. Największym centrum handlowym jest stolica kraju Mińsk.

Bardziej szczegółowo

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych.

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl www.brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

ZASADY (POLITYKA) RACHUNKOWOŚCI

ZASADY (POLITYKA) RACHUNKOWOŚCI Załącznik nr 3 do Zarządzenia Nr 1286/08 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 13 sierpnia 2008r. ZASADY (POLITYKA) RACHUNKOWOŚCI dla funduszy pozabudżetowych Spis treści: I. Ogólne zasady.... 3 II. Metody

Bardziej szczegółowo

U M OWA DOTACJ I

U M OWA DOTACJ I <nr umowy> U M OWA DOTACJ I na dofinansowanie zadania pn.: zwanego dalej * zadaniem * zawarta w Olsztynie w dniu pomiędzy Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Bardziej szczegółowo