Przestrzenie we wspó³czesnym teatrze i dramacie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przestrzenie we wspó³czesnym teatrze i dramacie"

Transkrypt

1

2

3 Przestrzenie we wspó³czesnym teatrze i dramacie

4 NR 2639

5 Przestrzenie we wspó³czesnym teatrze i dramacie pod redakcj¹ Violetty Sajkiewicz i Ewy W¹chockiej Wydawnictwo Uniwersytetu Œl¹skiego Katowice 2009

6 Redaktor serii: Studia o Kulturze Tadeusz Miczka Recenzent Dobrochna Ratajczakowa Publikacja bêdzie dostêpna po wyczerpaniu nak³adu w wersji internetowej: Œl¹ska Biblioteka Cyfrowa

7 Spis treœci S³owo wstêpne (Ewa W¹chocka) Czêœæ pierwsza Tradycja i wspó³czesnoœæ Anna Krajewska Narracyjne i dramatyczne ujêcia przestrzeni w dramacie XX wieku... Ewa W¹chocka Przestrzenie wewnêtrzne w dramacie XX wieku Szymon Danowski Przestrzeñ teatru w dramatach Stanis³awa Ignacego Witkiewicza.... Eleonora Udalska Plany przestrzeni we wczesnych dramatach Jaros³awa Iwaszkiewicza.. Dorota Fox Gra przestrzeni¹ w sztuce Jaros³awa Iwaszkiewicza Lato w Nohant i w jej scenicznych realizacjach Joanna Michalczuk Karpowiczowskie transfiguracje przestrzeni Irena Górska Przestrzenie teatru metacodziennego Helmuta Kajzara Beata Popczyk-Szczêsna Zamkniêci i wyobcowani. Przestrzeñ subiektywna w dramacie wspó³czesnym

8 6 Spis treœci Czêœæ druga Przestrzeñ dramatyczna a przestrzeñ teatralna Marta Karasiñska Pod namalowanym niebem. Miasto, czyli pisanie teatru Piotr Dobrowolski Przekupnie w œwi¹tyni. Przestrzeñ handlu i wymiany ukazana na teatralnej scenie Dorota Jarz¹bek Droga do domu. Dwa warianty przestrzeni w najm³odszym polskim dramacie Dominika arionow Pu³apka na iluzjê, czyli po co w teatrze by³y, s¹ oraz bêd¹ drzwi?... Ewa Szkudlarek Nocne æmy, czyli cz³owiek w szklanym budynku Katarzyna Wielechowska S³owa s¹ tylko nawiasami ciszy. Sztuka hiszpañska Yasminy Rezy... Anna Tytkowska Piaskownica. Przestrzeñ wci¹ obecna w dramacie Jerzy Limon Sztuka z teatrem w tle (Fanta$y Jana Klaty) Ma³gorzata Jarmu³owicz Przestrzenie z³a w teatrze Krzysztofa Warlikowskiego Agnieszka Turek-Niewiadomska Karnawalizacja przestrzeni w Œnie nocy letniej Mai Kleczewskiej w Starym Teatrze w Krakowie Miros³awa Koz³owska Przestrzeñ lokalna przestrzeñ uniwersalna. Dyskurs etnocentryczny w teatrze po 1989 roku (na przyk³adzie wybranych realizacji teatrów polskich i litewskich) Czêœæ trzecia Wieloœæ przestrzeni wspó³czesnego teatru Artur Duda Eksperymenty z przestrzeni¹ w teatrze realnoœci Agnieszka Jelewska-Michaœ Czasoprzestrzeñ teatru Roberta Wilsona

9 Spis treœci Dorota Buchwald Teatr to jednoœæ œwiata, czyli gdzie przebiega granica znanego i nieznanego w scenografii Jerzego Juka-Kowarskiego Ewa D¹bek-Derda Ku nieskoñczonoœci. Uprzestrzennione twarze z projektów Jerzego Juka-Kowarskiego Violetta Sajkiewicz Projekcje i symulacje we wspó³czesnym teatrze polskim. Od heterotopii do rzeczywistoœci quasi-wirtualnej Piotr Olkusz Jeszcze teatr, czy ju kino? Jeszcze kino, czy ju teatr? O przestrzeniach wideo w spektaklach Heinera Goebbelsa, Roberta Lepage a, José Montalvo.. Monika B³aszczak Przestrzenie lustrzano-ekranowe wspó³czesnego dramatu i teatru... Alina Sordyl Konwencje teatralne w przestrzeni ekranowej. Przypadek teatru telewizji. Monika Miczka-Pajestka Konstruowanie miejsca w przestrzeni wirtualnej. Poszukiwanie punktu wyjœcia w teatrze ponowoczesnym Jan Ciechowicz Przestrzenie depresyjne i zdegradowane w teatrze polskim po roku 1989 (na wybranych przyk³adach) Joanna Ostrowska Czy mo liwy jest jeszcze uliczny teatr alternatywny? Gra yna Niewiadomska W przestrzeni teatru-wystawy. Komunikat Indeks osobowy (oprac. Szymon Kostek, Anna Wróblowska)

10

11 S³owo wstêpne WeŸmy dowoln¹ pust¹ przestrzeñ i nazwijmy j¹»nag¹ scen¹«. Niechaj w tej przestrzeni porusza siê cz³owiek i niechaj obserwuje go inny cz³owiek. I to ju wszystko, czego trzeba, by spe³ni³ siê akt teatru pisa³ Peter Brook w 1968 roku 1, rozwa aj¹c warunki odnowienia teatru, a jednoczeœnie przywo³uj¹c pamiêæ jego archaicznych pocz¹tków. Dziœ, na pocz¹tku XXI wieku, nieczêsto mamy okazjê myœleæ o tego rodzaju ascezie. Dyskusjê o przestrzeni teatralnej prowokuje nade wszystko wspó³czesna zró nicowana praktyka artystyczna odznaczaj¹ca siê niekonwencjonalnymi poszukiwaniami, mocno, choæ nieraz w niebezpoœredni lub dekonstrukcyjny sposób, powi¹zana jednak przecie z tradycj¹. Teatr, u swego zarania dzia³aj¹cy pod go- ³ym niebem, w XX wieku odkrywa na nowo plener, chêtnie wchodzi te w dawne lub nietypowe obszary i architekturê miejskiej przestrzeni. Tradycyjny budynek teatralny, który przez kilka stuleci by³ uœwiêcon¹ siedzib¹ teatralnych przedstawieñ, ze sztywnym podzia³em na scenê i widowniê, raz po raz porzuca siê teraz dla wnêtrz/miejsc nieteatralnych albo reorganizuje jego zwyk³¹ strukturê, adaptuj¹c jako miejsce gry i miejsce spotkania dowolnie wybran¹ czêœæ, nieoficjalne czy ukryte pomieszczenia, rekwizytornie, magazyny. Teatr, który intensyfikuje prze ycie i czasu, i przestrzeni, znacznie rozszerza w ten sposób swoje mo liwoœci jako sztuki sensualnej, zanurzonej w materii otaczaj¹cej rzeczywistoœci. Wœród tych rozmaitych praktyk animacyjnych niebagatelne i chyba wci¹ decyduj¹ce znaczenie maj¹ przeobra enia, jakie zachodz¹ w obrêbie samej przestrzeni scenicznej, w jej konstrukcji i estetyce. Przemiany, 1 P. B r o o k: Pusta przestrzeñ. Prze³. W. Kalinowski. Warszawa 1977, s. 25.

12 10 S³owo wstêpne które charakteryzuje rekompozycja relacji przestrzennych, multiplikacja, wyrafinowana gra iluzj¹, bêd¹ce rezultatem innowacyjnych rozwi¹zañ plastycznych, zw³aszcza zaœ wykorzystania nowych mediów elektronicznych. Teatralna scena chce dziœ przyci¹gaæ widza ró norodnoœci¹ wizualnych form, modyfikuje swoje funkcje i znaczenie jako miejsce reprezentacji, co ma bezpoœredni zwi¹zek z ustêpowaniem dominuj¹cego przez kilka dziesiêcioleci modelu inscenizacji dramatu. Zmiany i nie mniej znacz¹ce zró nicowanie obserwuje siê równie w pisanych dla teatru tekstach. Z jednej strony, na uwagê zas³uguje problem postrzegania relacji miêdzyludzkich i wnêtrza cz³owieka, ekspansja œrodowisk spo³ecznych do tej pory w dramacie nieobecnych i nowego bohatera, z drugiej sposoby budowania przestrzeni dramatycznej, zale ne zarówno od jêzykowej narracji, jak i od œrodków i technik, jakie proponuje wspó³czesny teatr. Ksi¹ ka stanowi próbê przybli enia najnowszych badañ poœwiêconych tym zagadnieniom. Zamieszczone w niej teksty zosta³y przedstawione na ogólnopolskiej konferencji naukowej Przestrzenie we wspó³czesnym teatrze i dramacie, zorganizowanej przez Zak³ad Teatru i Dramatu Uniwersytetu Œl¹skiego, która odby³a siê paÿdziernika 2006 roku w Katowicach. Choæ obejmuje szeroki przekrój zjawisk, nie zmierza i nie mog³a zmierzaæ do ca³oœciowej i spójnej prezentacji problematyki, wobec której staje uwa ny obserwator (a có dopiero krytyk i badacz) tego, co dzieje siê obecnie w teatrze czy szerzej sztukach widowiskowych. Na umykaj¹c¹ ca³oœæ sk³adaj¹ siê propozycje syntez i interpretacje, ale równie jak to zwykle bywa rodz¹ce siê przy tej okazji pytania, do jakich sk³aniaj¹ dzisiejsze eksperymenty teatralne, pytania, które nie tylko z perspektywy wspó³czesnego nam czasu wymaga³yby dalszej dyskusji. Obok ujêæ teoretycznych oraz prezentuj¹cych szczególnie charakterystyczne dziœ tendencje dramatopisarskie, inscenizacyjne i plastyczne w zakresie kszta³towania przestrzeni, znalaz³y siê analizy czy to twórczoœci poszczególnych artystów, czy wybranych dramatów lub spektakli. Nie we wszystkich zamieszczonych tu tekstach przestrzeñ jest g³ównym kryterium analizy. Ze wzglêdu na specyficzn¹ naturê kategorii zarazem zrelatywizowanej i relatywizuj¹cej inne elementy w strukturze dzie³a wpisuje siê w szerszy kontekst interpretacyjny poetyki autorskiej b¹dÿ indywidualnego stylu twórcy okreœlonego przez w³aœciwe mu œrodki teatralnego wyrazu. Pragn¹c odczytaæ utwór czy ca³oœæ dorobku, autorzy traktuj¹ kategorie przestrzenne jako swoisty punkt wyjœcia do uchwycenia i opisania struktury. Ksi¹ ka dzieli siê na trzy czêœci podejmuj¹ce zagadnienie przestrzeni kolejno w dramacie (dawniejszym i nowym), inscenizacji teatralnej i scenografii oraz w przedstawieniach i projektach wykorzystuj¹cych nowe media czy te realizowanych w miejscach pozateatralnych. Kszta³t tomu okreœla wiêc, z jednej strony, specyfika opisywanych zjawisk, z drugiej przy-

13 S³owo wstêpne 11 jête przez autorów zasady selekcji materia³u oraz metodologie badawcze. Warto zreszt¹ zaznaczyæ, e kwestie metodologiczne to jeden ze stale przewijaj¹cych siê w¹tków konferencji, a w czêœci wyst¹pieñ tak e odrêbny przedmiot refleksji, nie mniej istotny ni ich aspekt poznawczy i interpretacyjne ustalenia. Przestrzeñ kreowan¹ w teatrze/dramacie mo na rozpatrywaæ z wielu ró nych perspektyw (estetycznej, kulturoznawczej, antropologicznej, socjologicznej etc.), ale jednoczeœnie ewidentna jest œwiadomoœæ, e dawno przesta³y wystarczaæ tradycyjne narzêdzia analizy. Nie tylko w sytuacji, gdy pierwszeñstwo zyskuj¹ media elektroniczne, rzeczywistoœæ wirtualna i nowe techniki reprezentacji; równie w przypadku projektów, które przynajmniej pod wzglêdem u ytych œrodków wydaj¹ siê bardziej konwencjonalne. Dlatego namys³ nad konstrukcj¹, semantyk¹, aksjologi¹ przestrzeni starej czy nowej, fizycznej czy symbolicznej, obiektywnej czy subiektywnej nie mo e nie korelowaæ z poszukiwaniem odpowiednich form dyskursu. Wieloœæ stosowanych perspektyw i jêzyków opisu oraz przywo- ³anych tradycji myœlenia wskazuje na ró norodne i dalekie od wyczerpania mo liwoœci problematyzacji zagadnienia przestrzennoœci, a zarazem decyduje o otwartym i niekonkluzywnym charakterze ca³oœci. Zebrane wypowiedzi ³¹czy wszak e przekonanie o pierwszorzêdnym znaczeniu doœwiadczenia i inscenizacji przestrzeni we wspó³czesnym teatrze i dramacie, bêdzie przeto rzecz¹ mo e najpo yteczniejsz¹, je eli stan¹ siê one inspiracj¹ do dalszych badañ. Ewa W¹chocka

14

15 Czêœæ pierwsza Tradycja i wspó³czesnoœæ

16

17 Anna Krajewska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Poznañ Narracyjne i dramatyczne ujêcia przestrzeni w dramacie XX wieku Od przestrzeni mimetycznej do przestrzeni performatywnej Sytuacja dramatu dziœ jest wewnêtrznie sprzeczna; z jednej strony, utrwala siê powszechne przekonanie (miêdzy innymi za spraw¹ ksi¹ ki Hansa-Thiesa Lehmanna Teatr postdramatyczny), e oto wkroczyliœmy w epokê teatru postdramatycznego i sam dramat przestaje byæ potrzebny, z drugiej strony obserwowaæ mo na niebywa³y wp³yw dramatu na kszta³t ró nych dyskursów wspó³czesnej humanistyki, np. literaturoznawstwa, estetyki literackiej, antropologii i socjologii literatury (tu z kolei w popularnym zasiêgu g³ównie za spraw¹ ksi¹ ki Ervinga Goffmana Cz³owiek w teatrze ycia codziennego). Pierwsza sytuacja poci¹ga za sob¹ fakt zastêpowania dramatu przez performance. Tendencjê tê wspomaga te odczucie nieobecnoœci dramatu jako rozpoznawalnej formy genologicznej (na naszych oczach gatunki ulegaj¹ zm¹ceniu lub podlegaj¹ procesowi indywidualizacji) oraz brak polskich wybitnych tekstów dramatycznych. Drugi kr¹g spostrze eñ dotyczy powrotu dramatu jako matrycy teoriopoznawczej i artystycznej okreœlaj¹cej wymiar wspó³czesnej kultury. Zatem zamieraniu dramatu jako formy literackiej towarzyszy wspania³y powrót jego regu³, które s³u ¹ dyskursom wspó³czesnej humanistyki. Od przeorientowania naszego myœlenia z narracyjnego na dramatyczne zaczyna siê w sztuce i nauce ponowoczesnoœæ. Konsekwencj¹ przyjêcia pierwszej perspektywy jest zacieranie siê granic miêdzy lektur¹ literack¹ a lektur¹ teatraln¹, a nawet granic miêdzy samym

18 16 Czêœæ pierwsza: Tradycja i wspó³czesnoœæ dramatem a teatrem. W drugim ujêciu w lekturach literaturoznawczych wyraziœcie dramatyczn¹ liniê wyznacza tradycja Michai³a Bachtina (cudzego s³owa, dialogicznoœci, polifonii i karnawalizacji) oraz Jacques a Derridy (dekonstrukcji jako dzia³ania, inscenizacji tekstualnej, sceno-grafii). Obszar pierwszy rodzi performance, pole drugie owocuje zwrotem performatywnym. W przestrzeni myœli o dramacie spotykaj¹ siê refleksje wychodz¹ce od strony teatru (Richard Schechner, Thomas Richards, Erika Fischer-Lichte), z myœl¹ literaturoznawcz¹ prezentuj¹c¹ tak e zwrot performatywny w literaturze i sztuce (Joseph Hillis Miller, Jacques Derrida, Derek Attridge), estetyczn¹ (Rüdiger Bubner, Paul de Man, Gianni Vattimo), antropologiczn¹ (Clifford Geertz). Przywo³ane nazwiska mo na uzupe³niæ szeregiem innych, myœlenie dramatyczne okreœla dyskursy wielu dyscyplin, owocuje zarówno perspektyw¹ historyczn¹, jak i wspó³czesn¹. Przeorientowanie pojêæ literaturoznawczych pod k¹tem dramatu otworzy³o wizjê dramatycznej teorii literatury. Paradoksalnie poprzez te dramatycznie zinterpretowane pojêcia (np. dramatyczne ujêcie kategorii mimesis, opis literackoœci jako zdarzenia, dostrze enie w interpretacji podstaw agonu, rozumienie gatunku na sposób performatywny itd. itp.) inaczej mo na odczytywaæ tak e sam¹ istotê dramatu. Dziwiæ siê zatem nie nale y, e w epoce schy³ku klasycznie rozumianego dramatu (z podzia³em na akty i sceny, z rolami wyznaczonymi dla mówi¹cych bohaterów, z wyodrêbnion¹ jednoznacznie przestrzeni¹ sceniczn¹ itp.) zainteresowanie wzbudza dramatyczna teoria 1. Nie chodzi dziœ tylko o poetykê, teoriê czy nawet metodologiê dramatu, ale w³aœnie o dramatoznawstwo jako now¹ dyscyplinê, staraj¹c¹ siê obj¹æ i opisaæ te tendencje w humanistyce, które dramatycznoœæ uczyni³y swoj¹ podstaw¹. Przygl¹daj¹c siê rozwojowi dwudziestowiecznej myœli o problemach teatru i dramatu, wymieniæ mo na, w moim odczuciu, trzy g³ówne, bardzo wa ne etapy. Powstanie i rozwój teatrologii, wyrastaj¹cej przede wszystkim z pytania: jak opisaæ ulotn¹ sztukê teatru, maj¹c na uwadze wypracowan¹ przez Wielk¹ Reformê jej autonomiê, które jednak zagubi³o po drodze dramat? Nowym etapem by³o zatem po wielu latach porzucenie sporów o wa noœæ teatralnej teorii dramatu i pokazanie sposobu odczytania dramatu jako tekstu literackiego zawieraj¹cego dyspozycjê teatraln¹. To skrzy owanie przy badaniu dramatu kryteriów literackich z kryteriami teatralnymi przygarnia³o dramat, z takiego myœlenia rodzi³a siê dramatologia, która próbuje dziœ rozszerzaæ swoje krêgi, mówi¹c o rozmaitych kontekstach dramatu. Dramat jest tu oœrodkiem, magnesem przyci¹gaj¹cym do swego opisu rozmaite narzêdzia wypracowane przez ró ne dyscypliny. Dramat odro- 1 O dramatycznej teorii pisa³am tak e w artykule: Doœwiadczenie dramatyczne a estetyka performatywna. Ruch Literacki 2006, nr 6.

19 Anna Krajewska: Narracyjne i dramatyczne ujêcia przestrzeni dzi³ siê i znalaz³ swe miejsce w nowoczeœnie rozumianej teatrologii. Jest jednak jeszcze i etap trzeci, który charakteryzuje powstaj¹ca na naszych oczach dyscyplina, na okreœlenie której zaproponowa³am nazwê dramatyczna teoria. Zainteresowanie dramatem przychodzi z zewn¹trz. Literaturoznawstwo, estetyka, antropologia literacka potrzebuj¹ dramatu. Odwraca siê kierunek oddzia³ywania to dramat promieniuje swym œwiat³em, stanowi¹c dla innych dyskursów, np. literaturoznawczego, estetycznego, antropologicznego, filozoficznego, kulturoznawczego, nowy, wa ny uk³ad odniesienia. Niema³¹ rolê odegra³ tu zwrot performatywny w literaturoznawstwie, dziêki któremu do jêzyka ró nych teorii literatury wesz³y pojêcia zwi¹zane z dramatem (zdarzenia, inscenizacji, agonu, sporu, dialogu, parabazy, sceny itp.). Zatem jeœli na gruncie teatrologii mówienie o performance dotyczy przede wszystkim relacji teatru i rytua³u, happeningu itp., pozostajemy wci¹ na gruncie teatru. Jeœli spojrzymy od strony dramatologii, analizowaæ bêdziemy dramat w kategoriach wystêpowania w nim wypowiedzi performatywnych, opisywaæ nowe uk³ady relacji odbiorczych, obserwowaæ przekszta³cenia ku innym koncepcjom literackoœci i teatralnoœci. Jeœli natomiast przyjmiemy punkt widzenia dramatycznej teorii, zobaczymy dyskurs literaturoznawczy jako akt performatywny w znaczeniu, jakie nadawali mu np. Paul de Man, Jacques Derrida, Derek Attridge. Dramat sta³ siê zatem s³ug¹ trzech panów (literatury, teatru i... literaturoznawstwa). * * * Narracyjne ujêcia przestrzeni w dramacie wi¹ ¹ siê z opowiadaniem historii, a zatem jedynie typ dramatu, który operuje dialogiem jako podstawowym œrodkiem retorycznym (de Mana retoryka jako zespó³ tropów i jako perswazja), móg³ linearnie budowaæ, rozwijaæ przestrzeñ (dziêki takim figurom/zabiegom jak: pose³, mówienie na stronie, powiernik). Przejœcie dialogu w g³os niweluje narracyjne myœlenie i powo³ywanie przestrzeni. Druga tendencja prowadzi do interioryzacji dramatu. Z rozmaicie rozwijan¹ formu³¹ dramaturgii subiektywnej zwi¹zana jest silnie odczuwana niepewnoœæ ontologiczna. Przestrzeñ performatywna w moim odczuciu zdominowa³a dramat wspó³czesny zw³aszcza w jego nurcie, który mo na by nazwaæ dramatem niekartezjañskim. Zaczê³o siê wszystko, jak siê wydaje, w teatrze absurdu, gdy Kartezjañskie myœlê, wiêc jestem, stawiaj¹ce znak równoœci miêdzy istnieniem a myœl¹, zast¹pi³o przeœwiadczenie Berkeleya istnieæ, to znaczy byæ postrzeganym, akcentuj¹ce zmienny punkt odniesienia zwi¹zany ze wzrokiem. Pewnoœæ ust¹pi³a miejsca ontologicznej niepewnoœci. Rzeczywistoœæ, o której istnieniu Kartezjusz by³ przekonany, nagle rozmy³a swe kontury. Subiektywizacja dramatu odsy³a³a ku przestrzeniom wewnêtrznym 2 Przestrzenie...

20 18 Czêœæ pierwsza: Tradycja i wspó³czesnoœæ (Eugène Ionesco, Tadeusz Ró ewicz, Micha³ Walczak), zabieg teatru w teatrze jako relacji podlegaj¹cej ogl¹dowi pokazywa³ teatralnoœæ jako kategoriê zwi¹zan¹ z pozorem istnienia (Samuel Beckett, Tom Stoppard), rozdÿwiêk miêdzy s³owem, opowiadaniem a dzia³aniem scenicznym, akcj¹ (Samuel Beckett, Eugène Ionesco, Witkacy, Harold Pinter), wskazywa³ na performatywny charakter wypowiedzi w dramacie. Dialog, który utraci³ moc retoryczn¹ i perswazyjn¹, przekszta³ci³ siê w zbiór performatywów, o których intencji (jak rzecz nazwa³ Austin) mo na mówiæ w kategorii niefortunnoœci lub wrêcz nieszczeroœci. ChodŸmy. Stoj¹. Ta, bodaj najs³ynniejsza, najczêœciej cytowana wypowiedÿ Becketta z Czekaj¹c na Godota, pokaza³a rozejœcie siê mowy i jej mocy sprawczej. To, co mówimy, istnieje w wymiarze jêzyka, w porz¹dku opowieœci. To, co siê wydarza, ma znaczenie samo w sobie, jest tak samo wa ne jak akt mowy. Mowa i dzia³anie na równi staj¹ siê rzeczami. Przygl¹daj¹ siê sobie, badaj¹c wzajemne zwi¹zki, pozostaj¹c na terenie wyznaczonym przez scenê, stoj¹c na krawêdzi znosz¹cej opozycjê zewnêtrze/wnêtrze oraz przekreœlaj¹cej funkcjê referencji. Znika odniesienie do rzeczywistoœci realnej, a zatem i do realnej przestrzeni. Wszystko rozgrywa siê na scenie. Mo na by artem powiedzieæ innego koñca œwiata nie bêdzie. Relacja teatralna zast¹pi³a kontakt rzeczywisty. W tej sytuacji wszelkie interpretacje przestrzeni w znaczeniu otmanowskim upadaj¹. Gdzie jest góra, gdzie dó³, co znaczy strona króla, królowej itp. Œwiat rozgrywaj¹cy siê performatywnie znosi ustalanie wszelkich ram, on stale wydarza siê lub, powiedzmy inaczej, ma zdolnoœæ sta³ego produkowania nowych modalnoœci, ci¹gów powtórzeñ i nawrotów, prób, wersji, serii, propozycji itp. Mo na by zacytowaæ Luigiego Pirandella jest tak, jak siê pañstwu zdaje. Pos³uguj¹c siê s³owami Derridy z Prawdy w malarstwie, powiedzmy, e dyskurs performatywny jest aktem, który wytwarza prawdê, której wczeœniej w dziele nie by³o, nakierowuje ku zewnêtrzu, ale wraca do wnêtrza, przekszta³caj¹c je 2. Obserwujemy sam proces naszych obserwacji, opisujemy nasze opisy zdarzeñ, rzeczywistoœæ jest wytwarzana, konstruowana, podczas gdy my nie mamy do niej dostêpu inaczej jak przez akt kreacji. Podobnie jest z przestrzeni¹, której linearne opisy nie nad¹ a³y za ustaleniami nauki, nie przystawa³y do jej obrazów (Heisenberg, Einstein). Opis przestrzeni musia³ ulec zmianie. yjemy bowiem na sposób dramatyczny. Linia zawraca, powtarzaj¹c labirynt, wik³a siê bez koñca, projektuj¹c k³¹cze, rozwija rozwidlaj¹c¹ siê tysi¹cem œcie ek sieæ. Nie sposób poj¹æ i ogarn¹æ ca³oœci. 2 Por. T. Za³uski: Performatywnoœæ dyskursu o sztuce. Artium Quaestiones 2002, T. 13, s. 286, 287.

21 Anna Krajewska: Narracyjne i dramatyczne ujêcia przestrzeni W dramacie przestrzeñ bywa opowiadana. Opowiadaæ mo na, by uwierzytelniæ albo podwa yæ istnienie œwiata, realnej rzeczywistoœci. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z opowiadaniem prostym, Arystotelesowskim genus enarrativum. Aby przywo³aæ przestrzeñ, wprowadzamy do dramatu elementy narracji. Do klasyki nale ¹ opisy bitew dane jako wiadomoœci przynoszone przez pos³a. Œwiat gdzieœ jest, roztacza swe obszary, rozci¹ga przestrzeñ. Œwiat jest gdzieœ za kulisami, w przestrzeni za teatrem. Mamy oto do czynienia pos³uguj¹c siê okreœleniami Gillesa Deleuze a z teatrem przedstawienia. Scena wskazuje na œwiat. Przestrzeñ dan¹ poprzez s³owa wype³niamy na zasadzie Ingardenowskich miejsc niedookreœlenia. Przestrzeñ powstaje jako odwo³anie mimetyczne. Odnosimy siê zarówno do œwiata, jak i akceptujemy s³owne jego obrazy poprzez nasz¹ œwiadomoœæ konwencji literackich. (Przywo³ujê tu koncepcje mimesis id¹ce od linii Platona po wskazania Arystotelesa). Skrajn¹ postaci¹ powo³uj¹c¹ przestrzeñ okazuje siê tu milczenie. Bêdzie to milczenie jako tragedia jêzyka widziane poprzez Wielk¹ improwizacjê Konrada z III czêœci Dziadów Adama Mickiewicza oraz milczenie Wiarusa z Warszawianki Wyspiañskiego, który zamiast s³owa wnosi na scenê rekwizyt, rzecz pozostaj¹c¹ w metonimicznym zwi¹zku z przywo³ywan¹ przestrzeni¹. Wartoœæ milczenia jako przeniesienia tego, co zewnêtrzne do wnêtrza (od momentu wejœcia Wiarusa akcja toczy siê wy³¹cznie w ramach spojrzenia) oraz wyprowadzania uczuæ i myœli bezs³ownej z ma³ej, zamkniêtej przestrzeni pokoju poprzez muzykê w œwiat. Nowatorstwo Wyspiañskiego, polegaj¹ce na wprowadzeniu na scenê postaci Wiarusa, nie tylko tkwi w milczeniu bohatera, ale w pozycji zajmowanej przez niego w przestrzeni, któr¹ mo na by nazwaæ obszarem parergonu. Wiarus nale y do krajobrazu bitwy, któr¹ opuszcza po to, by w krwi na wst¹ ce wnieœæ jej realne pole w przestrzeñ salonu. Opowiedzieæ prawdê o przestrzeni walki mo na w Warszawiance (przy ca³ym jej prekursorstwie) jedynie na sposób linearny. Wiarus pokonuje drogê, której w dramacie przedstawiæ nie mo na bezpoœrednio. Wyspiañski o tym wie, st¹d jego pomys³y, by wyprowadziæ teatr z przestrzeni scenicznej w rzeczywistoœæ. Z labiryntu teatru Wyspiañskiego jest jeszcze wyjœcie w œwiat. W teatrze Becketta ju takiej szansy nie bêdzie. W linii dramatu prowadz¹cej od Augusta Strindberga opowiada siê, by podwa yæ œwiat. Koronnym argumentem by³by na tej drodze Œlub Witolda Gombrowicza. Zmiany ram, ale tak e zmiany ujêæ, warianty obrazów stale na nowo, stale inaczej kadruj¹ rzeczywistoœæ. Przestrzeñ subiektywna staje siê obszarem lêku i dr enia jako odblasku tragedii. Œlub mo na by zinterpretowaæ w œwietle refleksji Derridy Darowaæ œmieræ, odczytuj¹cego paradoks Abrahama z BojaŸni i dr enia Sørena Kierkegaarda, z wykorzystaniem kategorii dr enia jako przejœcia miêdzy katartycznym lêkiem i trwog¹ a egzystencjalnymi bojaÿni¹ i dr eniem. Rozchwiana pewnoœæ w odniesie- 2*

22 20 Czêœæ pierwsza: Tradycja i wspó³czesnoœæ niu do kategorii teoriopoznawczych przybiera specyficzny kszta³t w komediach zagro enia, jak nazwano dramaty Harolda Pintera. Znakomitym przyk³adem do analizy przestrzeni okazuje siê Kolekcja Harolda Pintera. Czym jest przestrzeñ pomyœlana jako obszar zdrady? Sztuka Pintera zda siê mówiæ performatywnie: obiecujê, e powiem Wam prawdê o zdradzie. Czyja opowieœæ jest prawdziwa? Czy Stelli (Bill wbrew jej oporowi wdar³ siê do jej hotelowego pokoju i zmusi³ j¹ do zdrady), czy któraœ z wersji Billa (pierwsza, e do niczego nie dosz³o, druga, e Stella jednak go sprowokowa³a, ale tylko ca³owali siê przez kilka minut), czy wersja Harry ego ( e Stella przyzna³a siê, e wszystko to wymyœli³a), czy w koñcu trzecia wersja Billa ( e tylko opowiadali sobie o tym, co by zrobili, gdyby poszli do jej pokoju). Równoczeœnie scena namiêtnoœci, która ogarnia Stellê prowokuj¹c¹ Harry ego, pokazuje w dzia³aniu bezs³owne czynienie zdrady (rodzi siê jednak pytanie o charakter oszustwa, jaka to bowiem zdrada, gdy opór Harry ego wynika z jego homoseksualizmu, a mo e jednak z chêci wypróbowania dochowania wiernoœci Jamesowi przez Stellê). Przestrzeñ rozwija siê w tym dramacie nie metonimicznie i nie linearnie. Opowiadanie nawi¹zuje tu do genus dramaticum (mixtum), jest g³osem sugeruj¹cym w³aœciwie tylko hipotetyczn¹ wersjê zdarzeñ. Wersja nie przynale- y osobie, która, jak Bill, podaje parê wariantów wydarzeñ. Wersja ukrywa siê nawet w wieloznacznoœci czy homonimii s³owa. S³ynny ju dialog Billa z Jamesem, który pyta potencjalnego kochanka ony, czy podczas jego telefonu siedzia³ na ³ó ku Stelli. Bill go poprawia Not sitting. Lying. Le enie i k³amstwo stoj¹ teraz jedno przeciw drugiemu. Teatr traci funkcjê referencji. Staje siê ju tylko teatrem powtórzenia. Pojêcie mimesis wydaje siê trudne do zastosowania, trudne, czy niemo liwe tylko w interpretacji klasycznej. Rozumiane wspó³czeœnie mimesis jako zawieszenie miêdzy udawaniem a referencj¹ 3, kszta³towane na sposób dramatyczny, daje siê jednak paradoksalnie i tu zastosowaæ. W znaczeniu aspektu niestabilnoœci znaczeñ, gry. Udawanie polegaj¹ce na tym, e podmiot symuluje jakieœ dzia³anie, bawi siê, gra, wytwarzaj¹c w tej grze coœ, czego przedtem nie by³o: pozór, simulacrum, byt, któremu nie odpowiada nic realnego, mimo i mo na s¹dziæ, e jest on do czegoœ podobny, zostaje zestawione z referencj¹ rozumian¹ tak, e dzie- ³o sztuki naœladuje, odtwarza, reprodukuje coœ, co od niego jest inne, co posiada niezale ny status egzystencjalny. Odbiorca zostaje wprawiony w stan wahania miêdzy udawaniem a referencj¹, wie, e ma do czynienia z rzeczywistoœci¹ wytworzon¹, pozorn¹, now¹, sztuczn¹ daje siê porwaæ owemu pozorowi i chc¹c nie chc¹c odnosi go do rzeczywistoœci bliskiej sobie 4. 3 Z. Mitosek: Mimesis miêdzy udawaniem a referencj¹. Przestrzenie Teorii 2002, nr 1. 4 Ibidem, s. 26.

23 Anna Krajewska: Narracyjne i dramatyczne ujêcia przestrzeni Zofia Mitosek pokazuje, e niepewnoœæ i procesualnoœæ stanowi¹ centra semantyczne, wokó³ których skupia siê najnowsze myœlenie teoretycznoliterackie. W przypadku Wiarusa przestrzeñ zatem jest realna dziêki naszemu postêpowaniu mimetycznemu. Wiarus zaœwiadcza, e oto mamy niem¹ relacjê z pola bitwy. Dlaczego mu wierzymy? Bo wnosi rekwizyt skrwawion¹ wst¹ kê, bo znamy konwencjê angelos/exangelos, bo wiemy, e nie da siê, czy zgo³a nie powinno, zarówno ze wzglêdu na ograniczon¹ przestrzeñ sceniczn¹, jak i okrucieñstwo nieznoœne dla widza, przedstawiæ na scenie samej bitwy. Po tej stronie jest jasnoœæ i pewnoœæ œwiat istnieje. Inaczej mówi¹c, œwiat zostaje ontologicznie rozstrzygniêty wczeœniej, przed wejœciem Wiarusa na scenê dramatu. Milczenie Wiarusa jest milczeniem wobec œwiata. Milczenie w dramacie Pintera jest milczeniem wobec faktu wytwarzania œwiata. Droga Wiarusa to droga przemierzana w wyobra onej drodze linii, dukcie opowieœci, trakcie psychologii. Droga bohaterów Pintera nie jest ich wspóln¹ œcie k¹. To droga po b³êdnym kole. To b³¹dzenie w gêstwinie k³¹cza, nawigowanie w sieci. Droga Wiarusa ma pocz¹tek i koniec. Droga u Pintera nie koñczy siê nigdy. Powieœæ zamyka, dramat otwiera. Co to znaczy mówiæ œwiat? Opisywaæ (Wiarus) czy dzia³aæ s³owami (Pinter)? Dyskurs prezentowany w sztuce Pintera ma performatywny charakter. W tym sensie on sam obserwuje przede wszystkim siebie samego. Nie jest jednak autotematyczny, on siebie rozgrywa, dyskurs Pintera nie istnieje poza teatrem. Potencjalnie mo na by powiedzieæ, e gdybyœmy przyjêli milczenie Wiarusa, oto powiem wam prawdê o bitwie, za wypowiedÿ performatywn¹, uznaæ te musielibyœmy j¹ za niefortunn¹ (w znaczeniu Austina) okolicznoœci sprawi³y, e bitwa siê nie odby³a, a tak e zwi¹zan¹ z za³o eniem nieszczeroœci (Austin) Wiarus chcia³ nas oszukaæ a wtedy sprowadzamy Warszawiankê do absurdu. Inaczej jest w sztukach Pintera, w których gra nie toczy siê o prawdê w znaczeniu etycznym, lecz toczy siê o epistemologiê. Narracja w klasycznym dramacie stosowana rzadko (retardacje, ekspozycja, monolog) jest podporz¹dkowana jednej ramie modalnej dramatowi jako wypowiedzi. Wspó³czesny teatr jak pisze Patrice Pavis upodoba³ sobie szczególnie (nie tylko w przypadku adaptacji prozy czy innych wypowiedzi niedramatycznych) grê wieloœci¹ narracji, czêsto przeplataj¹cych siê lub wtopionych w siebie nawzajem [...] Ka da narracja, odwo³uj¹ca siê do innych, zanurzonych w ni¹ sam¹, sta³a siê na tyle zrelatywizowana, e grozi to jej unicestwieniem, a teatr jawi siê jako konstrukcja pozbawiona odniesieñ, jako gra luster odwo³uj¹ca siê jedynie do swych w³asnych mechanizmów opowiadania tak, jakby rzeczywistoœæ, któr¹ przedstawia, by³a tylko podobnie jak on sam fikcyjna i zrelatywizowana. Narracja, stosowana w dramaturgii dawnej jedynie z koniecznoœci,

24 22 Czêœæ pierwsza: Tradycja i wspó³czesnoœæ sta³a siê we wspó³czesnym teatrze jednym z licznych dzisiaj eksperymentów narracyjnych i œrodkiem pisania na scenie nowej wielkiej powieœci œwiata 5. Has³o Pavisa zawiera wiele ciekawych, dziœ ju powszechnie znanych informacji. Wydaje mi siê jednak, e mo na na proces stosowania narracyjnych ujêæ przestrzeni w dramacie wspó³czesnym popatrzeæ nieco inaczej. W rozumowaniu Pavisa zak³ada siê rozpiêtoœæ miêdzy realistycznym odniesieniem do rzeczywistoœci a fikcj¹ ca³kowit¹, skrajn¹ teatralizacj¹ rozumian¹ tu jako sztucznoœæ, niekiedy waloryzowan¹ pejoratywnie, jak w m³odopolszczyÿnie. Ta rozpiêtoœæ jest podyktowana stale obecn¹ w naszym myœleniu œwiadomoœci¹ opozycji binarnych. W przypadku Pintera zastosowanie binarnoœci (lub nawet jej postaci, jak¹ jest sprzecznoœæ) przekreœli³oby sens jego dramaturgii. Opozycja prawdy i fikcji zostaje zawieszona. Budowana pieczo³owicie wielowariantowa fikcja jest jedyn¹ prawd¹. Zmiana w interpretacji pojêcia mimesis pozwala zrozumieæ jej dramatyczny charakter. Jedyn¹ rzeczywistoœci¹ jest niepewnoœæ jej istnienia. Wyk³adnikiem takiego myœlenia w kategoriach nierozstrzygalnoœci jest miêdzy innymi przestrzeñ. Nie mamy w dramacie adnej sugestii potwierdzenia jej istnienia. Nie bêdzie rekwizytu przyniesionego z projektowanej przestrzeni, nie uzyska ona potwierdzenia w oczach partnerów dialogu, nie zdobêdziemy wiedzy o konwencji jej kreowania. Wpadamy w siatkê modalnoœci dramatycznej. Ka de opowiadanie w dramacie Pintera s³u y prezentowaniu jednej z potencjalnoœci. Przestrzeñ rozwija siê performatywnie. Aktor, a raczej performer, rozgrywa swoj¹ kwestiê. Tradycyjne rozdzielenie w dramacie mówienia i dzia- ³ania zostaje zawieszone. Jest tak jak u Derridy, przytaczaj¹cego opowiedzian¹ przez Mallarmégo historiê mima, odtwarzaj¹cego na scenie œmieræ Kolombiny Pierrot zabójc¹ swojej ony. Wspó³czesny dyskurs dramatyczny uzyskuje performatywny charakter (oczywiœcie tu w znaczeniu Derridy, nie Austina, który nie uwzglêdni³ miêdzy innymi wypowiedzi aktorów w sztuce, czy w ogóle mowy w literaturze, sztuce). Dyskurs o sztuce nie pozostaje na zewn¹trz sztuki, lecz j¹ tworzy. Inny status otrzymuje relacja zniesienia opozycji wnêtrze/zewnêtrze. W przypadku Warszawianki wa ne jest tu (w salonie), bo tam (na polu bitwy) wszystko siê ju rozegra³o. Milczenie Wiarusa ma za podstawê wymiar retoryczny. To, co rozegra³o siê tam, poza scen¹, poza zasiêgiem naszych oczu, wp³ywa na tu i teraz (po przegranej œwiat nigdy ju nie bêdzie ten sam). 5 P. Pavis: Gry narracyjne. W: Idem: S³ownik terminów teatralnych. Prze³., oprac. i uzupe³nieniami opatrzy³ S. Œwiontek. Wroc³aw 1998, s. 335.

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

Język Artystyczny tom 15. Język(i) kultury popularnej

Język Artystyczny tom 15. Język(i) kultury popularnej Język Artystyczny tom 15 Język(i) kultury popularnej NR 3225 Język Artystyczny tom 15 Język(i) kultury popularnej redakcja naukowa Artur Rejter Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2014 Redaktor

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Sprawiedliwi w filmie

Sprawiedliwi w filmie Sprawiedliwi w filmie Jak opowiadać o Sprawiedliwych? Kształtowanie pamięci o ratowaniu Żydów w czasie Zagłady w reprezentacjach filmowych i rejestracjach wideo. Autorzy: Katarzyna Kulińska, Wiktoria Miller,

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Opinie o naszych szkoleniach: Agnieszka Sz. Wrocław: Ciekawie ujęty temat, świetna atmosfera, dużo praktycznych ćwiczeń, otwartość trenera, super

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Regulamin. I edycji. Konkursu Teatralnego. Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku.

Regulamin. I edycji. Konkursu Teatralnego. Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku. Regulamin I edycji Konkursu Teatralnego Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku. 1. Organizator Organizatorami Festiwalu są: A) Stowarzyszenie Scena Kultury B) Miasto Gdynia 2. Miejsce oraz

Bardziej szczegółowo

SYLABUS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA. Wydział Sztuki Lalkarskiej. dr hab. Jan Plewako mgr Błażej Piotrowski - asystent. dziekanat@atb.edu.

SYLABUS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA. Wydział Sztuki Lalkarskiej. dr hab. Jan Plewako mgr Błażej Piotrowski - asystent. dziekanat@atb.edu. SYLABUS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Gra aktora jawajką Kod przedmiotu/modułu PKA03 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS Dzia³anie nauczyciela, w tym równie katechety, jest œciœle

Bardziej szczegółowo

GODNOŚĆ, HOSPICJUM, ŻYCIE. Doświadczenie hospicjum w nauczaniu etyki i filozofii

GODNOŚĆ, HOSPICJUM, ŻYCIE. Doświadczenie hospicjum w nauczaniu etyki i filozofii GODNOŚĆ, HOSPICJUM, ŻYCIE Doświadczenie hospicjum w nauczaniu etyki i filozofii Filozofowie starożytni życie i śmierć traktowali poważnie. Najwięksi z nich, tacy jak Platon, przekazali nam m.in. taką koncepcję

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO

PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO Na rok 2010 PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO-LITERACKIEGO Na rok 2010 Prowadzący: Anna Madej-Henclik Anna Kroplewska Karolina Święcichowska Hanna Bulas-Januszewska

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk Sygn. akt II UK 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 lutego 2016 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA połączonych Komisji Dialogu Społecznego ds. TAŃCA, TEATRU, MUZYKI, KULTURY

PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA połączonych Komisji Dialogu Społecznego ds. TAŃCA, TEATRU, MUZYKI, KULTURY PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA połączonych Komisji Dialogu Społecznego ds. TAŃCA, TEATRU, MUZYKI, KULTURY 18 czerwca 2012, godz. 18.00, WARSZTAT (pl. Konstytucji 4) Prezydium KDS ds. ds. Kultury reprezentowały

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Świadomość, która obala stereotypy. Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie

Świadomość, która obala stereotypy. Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie Świadomość, która obala stereotypy Ewa Kucharczyk-Deja, Małgorzata Biadoń, ŚDS nr 2 w Warszawie Plan prezentacji 1. Jak to się zaczęło? 2. Komu to pomoże? 3. Choroby psychiczne stereotypy. 4. Opinie Polaków

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo sieciowe. Implikacje dla kultury i edukacji Polaków

Społeczeństwo sieciowe. Implikacje dla kultury i edukacji Polaków Kazimierz Krzysztofek Szkoła WyŜsza Psychologii Społecznej Fundacja Pro Cultura Społeczeństwo sieciowe. Implikacje dla kultury i edukacji Polaków Kongres Bibliotek Publicznych Warszawa, 22-23.11. 2010

Bardziej szczegółowo

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości?

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Obowiązki sprawozdawcze według ustawy o rachunkowości i MSR 41 Przepisy ustawy o rachunkowości w zakresie

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM Anna Golicz Wydawnictwo WAM Kraków 2010 Wydawnictwo WAM, 2010 Korekta Aleksandra Małysiak Projekt okładki, opracowanie graficzne i zdjęcia Andrzej

Bardziej szczegółowo

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję?

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Opracowanie Grażyna Cybula Konsultant Regionalnego Ośrodka Metodyczno-Edukacyjnego Metis Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Procedury czyli zasady i kroki podejmowanych działań oparte

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa dla Miasta Duszniki Zdrój na lata 2009 2014 Opracowała: Anna Podhalicz 1 Duszniki Zdrój 2008 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Podstawa prawna......

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Sygn. akt III CZP 53/11 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 października 2011 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de Witajcie Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de D-MCT: Pozycja satelity Dzisiejszy temat Pamięć Zachowanie Depresja Postrzeganie

Bardziej szczegółowo

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwała Nr 1 z dnia 11 lutego 2014 roku w sprawie wyboru przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Aneta Prymaka, Dorota Stojda Dział Informacji i Marketingu Centrum Nauki Kopernik W promocję projektu warto zainwestować w celu: znalezienia

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania Według opublikowanych na początku tej dekady badań Demoskopu, zdecydowana większość respondentów (74%) przyznaje, że w miejscowości, w której mieszkają znajdują się nośniki reklamy zewnętrznej (specjalne,

Bardziej szczegółowo

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie Załącznik Nr 11 do Uchwały Nr XX/136/2012 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 25 września 2012 r. STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie ROZDZIAŁ I NAZWA I OBSZAR SOŁECTWA 1. Samorząd

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Radcy Prawnego

Kancelaria Radcy Prawnego Białystok, dnia 30.03.2007 r. OPINIA PRAWNA sporządzona na zlecenie Stowarzyszenia Forum Recyklingu Samochodów w Warszawie I. Pytania: 1. Czy zakaz ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i części, ujętych

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY DYDAKTYCZNO - WYCHOWAWCZY NA ROK 2014/2015 DLA PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA W JEDLNI - LETNISKO

PLAN PRACY DYDAKTYCZNO - WYCHOWAWCZY NA ROK 2014/2015 DLA PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA W JEDLNI - LETNISKO PLAN PRACY DYDAKTYCZNO - WYCHOWAWCZY NA ROK 2014/2015 DLA PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA W JEDLNI - LETNISKO CELE PRIORYTETOWE: 1. LITERATURA Wykorzystanie literatury dziecięcej do kształtowania u dzieci umiejętności

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Mała Galeria Augustowskich Placówek Kultury

Mała Galeria Augustowskich Placówek Kultury Tadeusz Nieścier KATRYNKA 15; 16-010 Wasilków tel. +48 85 718 61 60; kom. +48 606 12 52 78; e-mail: tadeuszniescier@gmail.com Mała Galeria Augustowskich Placówek Kultury Fotografia x 12 to tytuł wystawy

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

Spis treœci Uwagi wstêpne L i c z b a n a t u r a l n a T e c h n i k a r a c h u n k o w a

Spis treœci Uwagi wstêpne L i c z b a n a t u r a l n a T e c h n i k a r a c h u n k o w a Spis n treœci Uwagi wstêpne...5 Liczba naturalna 1. Jak¹ jestem liczb¹?... 10 2. Jak¹ liczbê mam na myœli?...12 3. Kto dzwoni?....14 4. Porz¹dkujemy liczby...16 5. Zapisujemy liczby...18 6. Uzupe³nianki...20

Bardziej szczegółowo

Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy

Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i metod aktywizujących (45 min) Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy CC BY-NC-ND Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MODELE KSZTAŁCENIA I DOSKONALENIA NA ODLEGŁOŚĆ ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Warszawa, 12-13.10.2010 r. Józef Bednarek ZAŁOśENIA METODOLOGICZNE ANALIZ 1. ZłoŜoność

Bardziej szczegółowo

W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych

W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych mechanizmów korzystania z mediacji, mając na uwadze treść projektu ustawy o mediatorach i zasadach prowadzenia mediacji w

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej Doły -Marysińska w Łodzi Regulamin Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi I. PODSTAWY I ZAKRES DZIAŁANIA 1 Rada Nadzorcza działa na podstawie: 1/ ustawy z dnia 16.09.1982r. Prawo spółdzielcze (tekst

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 3/2012 do CZĘŚCI II KADŁUB 2011 GDAŃSK Zmiany Nr 3/2012 do Części II Kadłub 2011, Przepisów klasyfikacji i budowy statków morskich, zostały zatwierdzone

Bardziej szczegółowo

p o s t a n a w i a m

p o s t a n a w i a m ZARZĄDZENIE NR ON.0050.2447.2013.PS PREZYDENTA MIASTA BIELSKA-BIAŁEJ Z DNIA 7 CZERWCA 2013 R. zmieniające zarządzenie w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania karty Rodzina + oraz wzoru karty Rodzina

Bardziej szczegółowo

Niniejszy ebook jest własnością prywatną.

Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego

Bardziej szczegółowo

Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. Zarządzanie czasem i priorytetami. Metody: Cele szkolenia: Wybrane zagadnienia: Uczestnicy nauczą się:

Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. Zarządzanie czasem i priorytetami. Metody: Cele szkolenia: Wybrane zagadnienia: Uczestnicy nauczą się: 1 Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. ~ P. Rosegger Zarządzanie czasem i priorytetami > > Nauka ergonomicznego wykorzystania czasu > > Planowanie pracy w odniesieniu do ustalonych celów > >

Bardziej szczegółowo

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Załącznik nr 1 do Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2008-2015 Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Przepisy ogólne 1 1. Walne Zebranie Członków

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO Baśniowa Kraina W BŁASZKACH NA ROK SZKOLNY 2016/2017

REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO Baśniowa Kraina W BŁASZKACH NA ROK SZKOLNY 2016/2017 REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO Baśniowa Kraina W BŁASZKACH NA ROK SZKOLNY 2016/2017 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty (tekst jednolity Dz.U. 2015r., poz.2156 ze zm.)

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

WYKAZ TEMATÓW ZESPOŁU SZKÓŁ IM. KEN DO WEWNĘTRZNEJ CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 DLA ABITURIENTÓW

WYKAZ TEMATÓW ZESPOŁU SZKÓŁ IM. KEN DO WEWNĘTRZNEJ CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 DLA ABITURIENTÓW WYKAZ TEMATÓW DO WEWNĘTRZNEJ CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 DLA ABITURIENTÓW ZESPOŁU SZKÓŁ IM. KEN W KALWARII ZEBRZYDOWSKIEJ Literatura 1. Ciekawy i intrygujący

Bardziej szczegółowo

F Ă MD LH Q D ] G È ] U

F Ă MD LH Q D ] G È ] U Metoda 5S Fachowa VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. Świat profesjonalnej wiedzy al. Krakowska 271, 02 133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66 faks: 22 829 27 00, 829 27 27 Ksi¹

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

KRÓLEWSKIE SERCE KOBIETY

KRÓLEWSKIE SERCE KOBIETY KRÓLEWSKIE SERCE KOBIETY PAŁAC DZIAŁYŃSKICH W POZNANIU STARY RYNEK 78/79 23-24 MARCA 2013R. 13-14 KWIETNIA 2013R. PIĘKNO NALEŻY WSPIERAĆ, BO TWORZY JE NIEWIELU A POTRZEBUJE WIELU PIĘKNO BEZ DOBROCI JEST

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 I Odliczenie i zwrot podatku naliczonego to podstawowe mechanizmy funkcjonowania podatku

Bardziej szczegółowo

EWA CHYLAK-WIÑSKA. Afryka KAPUŒCIÑSKIEGO

EWA CHYLAK-WIÑSKA. Afryka KAPUŒCIÑSKIEGO EWA CHYLAK-WIÑSKA Afryka KAPUŒCIÑSKIEGO POZNAÑ 2007 Redakcja Piotr Szmajda Redakcja techniczna Jerzy Witkowski Korekta Wojciech Nowakowski Projekt ok³adki Dominik Szmajda Zdjêcie na ok³adce Grafika czarno-bia³a

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej ...... pieczęć firmowa wnioskodawcy (miejscowość i data) Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej WNIOSEK PRACODAWCY O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

Bardziej szczegółowo

Gry i zabawy matematyczne

Gry i zabawy matematyczne Krystyna Wojciechowska Gry i zabawy matematyczne w przedszkolu Opole 2008 Spis n treœci Uwagi wstêpne...4 1. U³ó tyle samo...10 2. Autobus....12 3. Co mówi bêbenek?... 14 4. ZnajdŸ swoje miejsce....16

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy jedzenie, węgiel i wiatr mają ze sobą coś wspólnego?

Temat: Czy jedzenie, węgiel i wiatr mają ze sobą coś wspólnego? Temat: Czy jedzenie, węgiel i wiatr mają ze sobą coś wspólnego? Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Jak wiele rzeczy w życiu człowieka jest związanych z zużyciem energii? 2) Wskazanie na obszary

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia SPIN

Statut Stowarzyszenia SPIN Statut Stowarzyszenia SPIN Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SPIN w dalszej części Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok 1. KONTAKT DO AUTORA/AUTORÓW PROPOZYCJI ZADANIA (OBOWIĄZKOWE) UWAGA: W PRZYPADKU NIEWYRAŻENIA ZGODY PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska 1 Projekt Ogólnopolski: 1.1. Projekt Ogólnopolski (dalej Projekt ) to przedsięwzięcie Stowarzyszenia podjęte w celu realizacji celów

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI Liceum

SCENARIUSZ LEKCJI Liceum Proponowany scenariusz jest przykładem postępowania dydaktycznego wyprowadzonego z zasad konstruktywizmu edukacyjnego: SCENARIUSZ LEKCJI Liceum Temat lekcji: Czy huśtawka jest oscylatorem harmonicznym?

Bardziej szczegółowo

Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania

Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania Wydział Badań i Analiz Centrum Komunikacji Społecznej Urząd m.st. Warszawy Warszawa, grudzień 2014 r. Informacje o badaniu Cel badania: diagnoza

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 J ZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 J ZYK NIEMIECKI pobrano z www.sqlmedia.pl entralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 J ZYK NIEMIEKI POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. pobrano z

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa

Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba po śmierci osoby bliskiej, która zginęła w wyniku morderstwa lub zabójstwa Żałoba Śmierć bliskiej osoby to dramatyczne wydarzenie. Nagła śmierć w wyniku morderstwa lub zabójstwa wywołuje szczególny

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu Na podstawie art. 5c w związku z art.7 ust.1 pkt 17 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU CODEMEDIA S.A

FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU CODEMEDIA S.A FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ZWOŁANYM NA DZIEŃ 2 SIERPNIA 2013 ROKU Niniejszy formularz przygotowany został

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo