UNIWERSYTET MARII CURIE SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY KULTUROZNAWSTWO. Grażyna M. Giersztyn

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UNIWERSYTET MARII CURIE SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY KULTUROZNAWSTWO. Grażyna M. Giersztyn"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET MARII CURIE SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY KULTUROZNAWSTWO Grażyna M. Giersztyn TAJEMNICA BROKEBACK MOUNTAIN. ZWIASTUN NOWEJ WRAŻLIWOŚCI ESTETYCZNEJ CZY MELODRAMAT Praca licencjacka napisana w Instytucie Kulturoznawstwa pod kierunkiem Dr Mirosława Haponiuka Lublin 2007

2 Spis treści Wstęp...4 Rozdział I. Przynależność gatunkowa filmu Tajemnica Brokeback Mountain Anga Lee.. 6 I.1. Pojęcia rodzaju i gatunku filmowego. Dramat, melodramat i western...6 Kino i sztuka...6 Narodziny rodzaju...8 Zdradliwy gatunek...11 Dramat...16 Melodramat...16 Archeologiczne studium westernu...19 I.2. Zjawisko synkretyzmu gatunkowego. Tajemnica Brokeback Mountain filmem synkretycznym...22 Postmodernizmu droga do filmu synkretycznego...22 Odkrywanie tajemnic...24 Dwa dramaty...26 Into the western O melodramacie raz jeszcze Rozdział II. Tematy poruszane w filmie...35 II.1. Legenda Dzikiego Zachodu i stereotyp kowboja. Konsekwencje ich istnienia w kulturze Amerykańskiej Na początku była...35 Pewnego razu na dzikim zachodzie II.2. Rewolucja seksualna w Stanach Zjednoczonych II.3.Wzorce kulturowe adaptowane w filmie Walka Erosa z Tanatosem Walka z zasadami Między młotem a kowadłem Pukając do nieba bram Witaj na pustyni rzeczywistości You know it could be like this...just like this, always II.4.Grecka tragedia prosto z Wyoming

3 Rozdział III. Tajemnica Brokeback Mountain w ujęciu artystycznym i estetycznym...58 III.1. Zdjęcia Rodrigo Priety...58 Krótka impresja...58 Zdjęcia Rodrigo Priety...59 III.2. Muzyka Gustava Santaolalla...61 III.3. Warstwa artystyczna filmu...62 Ostre cięcie...62 Pan mówić, ja się dużo domyślać...63 Eureka...65 Tajemnica Brokeback Mountain ocena artystyczna...66 III.4. Wartość estetyczna filmu...71 Wyznaczniki filmu synkretycznego...72 Pytania, pytania...73 Zakończenie...74 Bibliografia

4 Wstęp Pomysł napisania pracy na temat filmu Tajemnica Brokeback Mountain pojawił się w związku z narosłymi wokół niego i niezrozumiałymi kontrowersjami. Mnie osobiście film zauroczył swoją prostotą i spójnością, tym bardziej dziwaczne i nieuzasadnione wydawały mi się zarzuty wysuwane przeciw niemu. O ile jeszcze mogłam zrozumieć zastrzeżenia spowodowane podjętym tematem związek dwóch mężczyzn, to zarzuty wulgarności, epatowania perwersyjną erotyką i obrazoburstwa zupełnie zdawał się nie przystawać do faktycznej treści. Z powodu tych rozbieżności najrozsądniejszym rozwiązaniem wydało mi się przeanalizowanie nie tylko poszczególnych elementów składowych filmu, ale również każdego z kontekstów w jakim go osadzano, w nadziei na odnalezienie fundamentalnego rozdźwięku pomiędzy założeniami zrealizowanymi w dziele, a przypisywaną mu ideologią. Równocześnie koniecznością stało się opracowanie pokrewieństwa gatunkowego filmu, a tym samym odnalezienie jego wzorca konstrukcyjnego. W rozdziale pierwszym prześledzono ewolucję definicji pojęcia gatunek oraz kryteria podziałów rodzajowych, a także przedstawiono specyfikę i wyznaczniki takich gatunków jak dramat, melodramat i western. W drugiej części rozdziału nakreślono krótką historię zjawiska synkretyzmu gatunkowego oraz wyodrębniono w Tajemnicy Brokeback Mountain wzorce narracyjne i ikonograficzne, do których nawiązuje. W rozdziale drugim zaprezentowano tradycje i wzorce kulturowe, w których zakorzeniono film. Najpierw opowiedziano legendę o Dzikim Zachodzie i narosłą wokół niej mitologię oraz system wartości, po czym przystąpiono do rozpracowywania stereotypu kowboja. Jednocześnie badano ich oddziaływanie i transformacje w kulturze Stanów Zjednoczonych. W dalszej części rozdziału zarysowano przebieg rewolucji seksualnej z uwzględnieniem przemian w stosunku do mniejszości homoseksualnej, oraz przeanalizowano stopień adaptacji w filmie niektórych chrześcijańskich i przedchrześcijańskich klisz znaczeniowych raj, raj utracony, opozycja Eros Tanatos. Na końcu omówiono zastosowanie w filmie Anga Lee klasycznego modelu narracyjnego greckiej tragedii z uwzględnieniem funkcji decorum i istoty katharsis. W ostatnim trzecim rozdziale Tajemnicę Brokeback Mountain poddano ocenie artystycznej i estetycznej. W tym celu uprzednio autorka niniejszej pracy sporządziła 4

5 własny, warstwowy schemat analizy dzieła filmowego. Było to podyktowane niedostatecznym metodologicznym i zakresowym uporządkowaniem modeli proponowanych przez teoretyków filmu. Celem ostatecznym niniejszej pracy jest odpowiedź na pytanie, czy Tajemnica Brokeback Mountain jest dziełem na tyle nowatorskim, by została uznana za zwiastun nowego nurtu w kinematografii, czy też jest jedynie zgrabnie i niecodziennie opowiedzianym melodramatem. 5

6 Rozdział I: Przynależność gatunkowa filmu Tajemnica Brokeback Mountain Anga Lee I.1. Pojęcia rodzaju i gatunku filmowego. Dramat, melodramat i western KINO I SZTUKA Refleksja nad istotą filmu i jego ewentualnym miejscem wśród sztuk pięknych towarzyszy kinu od samego początku. Wraz z wynalezieniem kinematografu przez braci Lumiere rozgorzał spór pomiędzy rzecznikami tezy mówiącej, iż kino przynależy do strefy technicznej a zwolennikami uznania go za następcę malarstwa i fotografii. Pierwsi argumentowali swoje stanowisko złożoną konstrukcją wciąż udoskonalanego kinematografu i skomplikowanym procesem technologicznym towarzyszącym produkcji i obróbce taśmy filmowej. Znajdowali się wśród nich właściciele obwoźnych kin, dla których film niezależnie od tematu i treści był jedynie tanią rozrywką dla mas ciekawskich osób. Woleli oni by nie robiono rozróżnienia pomiędzy Wjazdem pociągu na stację, a odrażająco intrygującą kobietą z brodą. Dostrzeżenie w filmie potencjalnego środka wyrazu artystycznego i nowego medium komunikacji społecznej wiązali z uwikłaniem swojego intratnego interesu w spory licznych wpływowych krytyków i oceny, które niekoniecznie muszą być przychylne. 1 Po drugiej stronie barykady znajdowało się wielu teoretyków sztuki, krytyków, artystów i filmowców postulujących nadanie kinu statusu siódmej sztuki. Pytali oni czymże jest kino jeśli nie serią następujących po sobie fotografii, które poprzez uchwycenie kolejnych faz ruchu rejestrują również upływ czasu? Skoro pojedyncze zdjęcie poddane zostaje ocenie w oparciu o kryteria zaczerpnięte z malarstwa, takie jak kompozycja, tematyka czy sposób przedstawienia, to na jakiej podstawie ich seria miałaby z tej oceny zostać zwolniona? Skoro czas niosący zmiany ma tak podstawowe znaczenie dla każdej żywej istoty, a dla człowieka uwikłanego w historię i zdającego sobie sprawę z kruchości swojej egzystencji nabiera szczególnego znaczenia, dlaczego nie uznać w pełni doniosłego znaczenia kina mogącego ten czas nie tylko zarejestrować, lecz wręcz ujarzmić? 1 J. Płażewski, Historia filmu , Książka i Wiedza, Warszawa 2001, str.96. 6

7 W tej sytuacji przeciwnicy kina wytaczali swe najpotężniejsze armaty. Kinematograf jest urządzeniem, maszyną, a ta z natury rzeczy nie jest zdolna zrobić nic ponad to do czego została zaprojektowana. W związku z tym cała inwencja, czyli sfera twórcza, przynależna jest inżynierowi doskonalącemu układ optyczny i chemikowi zwiększającemu czułość i trwałość taśmy. Jeżeli więc już za coś ma zostać uznane za dzieło sztuki to urządzenie rejestrujące, a nie efekt jego działania. Tak jak parasol ma chronić przed słońcem lub deszczem, tak kinematograf powinien rejestrować wszystko, co znajduje się przed jego obiektywem. Tyle na temat filmu. Odpowiedź filmowców była prosta. W wypadku kina maszyna jest tym czym pędzel i farby czy płótno dla malarza. Artysta sam nie bawi się w tkaczkę, nie robi pędzli i z rzadka samodzielnie miesza wszystkie składniki farb, a jednak nikt nie kwestionuje malarstwa jako sztuki, co najwyżej wartość estetyczną obrazu. Spór jednak nie ustał. Do dziś krąży anegdotyczna historia niedoszłej sprawy sadowej. Węgry, początek lat dwudziestych. Pewna firma producencka pozywa Belę Belazsa, cenionego i poważanego krytyka i teoretyka kina, autora Człowieka widzialnego (1924) za stwierdzenie na łamach poczytnej gazety, że jeden z jej właśnie wyświetlanych filmów nie jest wart paru koron wydanych na bilet. 2 Producent domagał się odszkodowania za straty poniesione wraz ze spadkiem popytu na produkt, który oferował. Jego zdaniem było to bezpośrednio spowodowane niską oceną. Po wysłuchaniu obu stron, w tym płomiennego, pełnego natchnienia wystąpienia krytyka, sąd pozew oddalił. Niestety motywację pamiętają jeszcze tylko akta sądowe. Niezależnie od wyroku prawdziwą zmianę miał przynieść dopiero czas. W latach dwudziestych nastąpił prawdziwy wysyp prac teoretycznych dotyczących kina. 3 Przewrotnie poważną rolę odegrała w tym procesie I wojna światowa. Podczas kolejnych kampanii obok doniesień prasowych, spisywanych m.in. w oparciu o relacje żołnierzy właśnie powracających z frontu, pojawiły się kroniki filmowe. Choć jak na współczesne standardy były one marnej jakości, wystarczyły by ukazać potworne oblicze wojny. Odtąd już nie tylko szalony wizjoner, ale również zwykły przechodzień jakich wielu zaczął doceniać wagę kina. 2 Wyd. cyt., str D. Stambórska, Funkcja rodzaju i gatunku w dziele filmowym, [w:].studia z teorii filmu. Tom1. Wstęp do badania dzieła filmowego, red. A. Jackiewicz, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1966, str

8 Autorem pierwszej doktryny estetycznej filmu pod znamiennym tytułem Il trionfo del cinematografo z 1908 roku jest Ricciotto Canudo. 4 W swoim kolejnym tekście z 1911 roku Manifeste des sept Arts nobilituje on kino mówiąc, iż jest to zamykające i podsumowujące ogniwo sztuki i kultury w ogóle, ponieważ scala w sobie wszystkie aspekty ludzkiej działalności. Zaprzęgając inteligencję i zdobycze techniczne w służbę sztuki znosi narosłą przez wieki ich opozycję. NARODZINY RODZAJU Pierwsi twórcy kina, bracia Lumiere i George Melies, przeczuwali potencjał drzemiący w kinematografii, choć różnili się poglądami co do kierunku jej rozwoju. 5 Powstały dwie linie. Zgodnie z Lumierowską film powinien służyć dokumentowaniu rzeczywistości dzięki czemu przyczyni się do poszerzenia wiedzy o świecie i rozpoznania praw nim rządzących. Pozwoli też człowiekowi spojrzeć na siebie z dystansem tym samym umożliwi obiektywną ocenę sytuacji. Pogląd Meliesa był odmienny. Krainą kina jest wyobraźnia. To w niej kryje się jedyna droga prowadząca przez labirynty i meandry ludzkiej natury oraz możliwość spekulowania na temat przebiegu przyszłych zdarzeń. Ideałem zaś będzie pokonanie wszelkich ograniczeń narzucanych ekranizacjom choćby przez prawa fizyki i zyskanie pełni wolności wyrazu. Już w powyższym podstawowym rozróżnieniu zdaje się odbijać dwoisty charakter skłonności umysłu. Tymczasem w Europie nastała moda na intuicjonizm Henri Bergsona, od kiedy w Ewolucji twórczej z 1907 roku wystawił on intuicję będącą mówiąc w uproszczeniu wrodzoną zdolnością postrzegania zdarzeń w całej ich złożoności. 6 Przeciwstawiał jej intelekt nieustannie poddający wrażenia selekcji i racjonalizacji, a tym samym hamujący twórczą siłę psychiki. Popularność tego poglądu wśród intelektualistów zataczała coraz szersze kręgi stopniowo tracąc na znaczeniu po 1914 roku. Na gruncie polskiej myśli filmowej owy prąd uległ konkretyzacji w nowatorskich i zaskakujących swego czasu pismach Karola Irzykowskiego. Był on filozofem o wyjątkowo subtelnej i 4 T. Miczka, Gatunek, [w:] Słownik pojęć filmowych. Tło. Adaptacja. Gatunek. Kompetencja wykonanie. Fotogenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1998,str Wyd. cyt., str W. Tatarkiewicz, Historia filozofii. Tom 3. Filozofia XIX wieku i współczesna. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, str

9 systematycznej metodzie ujmowania tematu, a przy tym doskonałym szachistą i miłośnikiem wszelkiego rodzaju nowinek technicznych. 7 W opublikowanej w 1924 roku X muzie zawarł teorię kina wcześniej dopracowaną podczas częstych rozmów z przyjaciółmi z gminy filmu malarskiego jak określił Irzykowski we wstępie Lucjana Kobierskiego, Zbigniewa Pronaszko, Helenę Boguszewską i Feliksa Kuczkowskiego. 8 Kino jest w niej widzialnością obcowania człowieka z materią. W znacznym stopniu odnosi się ona do filmu fotograficznego, ale w centrum zainteresowań Irzykowskiego był film malarski, nazywany dzisiaj animowanym. Tylko ten typ realizacji umożliwia pozostawienie wpływu na ostateczny efekt w ręku jednego człowieka i uwolnienie wizji od wszelkich ograniczeń świata fizykalnego. Kino trickowe, czyli bazujące na efektach specjalnych i różnorakich sztuczkach jest tylko łącznikiem obu odmian filmowej reprezentacji. Do takich zaskakujących ówcześnie wniosków doszedł Irzykowski po obejrzeniu Golema Paula Wegenera i Henrika Galeena z 1914 roku oraz Flirtu krzesełek i Luneta ma dwa końce Kruczkowskiego, dwóch kilkunastosekundowych kreskówek. 9 Pierwszym znakiem potwierdzającym jego przewidywania było Metropolis Fritza Langa. Powiększająca się z biegiem lat różnorodność form filmowych i specjalizacja twórców skłoniły do podjęcia prób opracowania zwartej ich klasyfikacji. Pierwsze artykuły i prace traktujące o filmie bądź trywializują znaczenie kina, bądź traktują rozróżnienia rodzajowo-gatunkowe jako efekt uboczny szerszej refleksji teoretycznej. 10 Z kolei opracowania monograficzne w typie An American Comedy Harolda Lloyda z 1928 roku mają charakter jednostkowy i nie pozwalają na snucie jakichkolwiek uogólnień. 11 W latach 50-tych wzrosło zainteresowanie budową i dystynktywnymi cechami westernu i komedii zwłaszcza amerykańskiej. 12 Jednak dopiero niemal dwie dekady później powstają pierwsze całościowe ujęcia, które cechuje akceptowalna dyscyplina metodologiczna. 13 Na uwagę zasługuje Problematyka rodzajów i gatunków filmowych Bronisława W. Lewickiego. Jak mówi: Sprawa rozróżnień rodzajowych jest prosta [...]. Kryterium stanowi tu związana ze społeczną funkcją kierunkowość danego nurtu sztuki filmowej 7 J. Bocheńska, Karol Irzykowski we wspomnieniach Feliksa Kuczkowskiego, [w:] Kino według Alicji, red. W. Godzic, T. Lubelski, wyd. Universitas, Kraków 1995, str Wyd. cyt., str Wyd. cyt., str D. Stambórska, wyd. cyt., str Wyd. cyt., str Wyd. cyt., str Wyd. cyt., str

10 opierająca się czy to na zmyśleniu artystycznym (films of fiction), czy to na założeniach informacyjnych (films of facts). 14 Idąc za ciosem wyróżnia film fabularny, poetycki, dokumentalny oraz naukowy i nauczający. Jak słusznie zauważa Danuta Stachówna, za którą przytaczam powyższe rozróżnienia, podział Lewickiego jest pozornie konsekwentny i w dodatku nie zawsze czytelny w zestawieniu z konkretnym materiałem filmowym. Weźmy na przykład Abelarda i Heloizę, film o parze nieszczęśliwych kochanków, a przy tym postaci autentycznych, których zwłoki złożono na cmentarzu Per la Chest. Wydarzenia przedstawione są przeniesieniem zapisków z trzydziestoletniej korespondencji pary połączonych z odtworzeniem realiów społeczno-kulturowych epoki. Zatem film pełni z jednej strony funkcję dydaktyczną ukazując możliwie wiernie czasy, w których przyszło im żyć, oraz morał: przekraczając społeczne normy licz się z konsekwencjami. Nie zapominamy również o funkcji kompensacyjnej, bo czy serca nie spowija ciepła kołderka kiedy widzimy miłość odporną na czas, dystans a nawet śmierć. Czy więc jest to film fabularny, dokumentalny czy dydaktyczny? Jeżeli pominiemy kwestię statusu zarejestrowanego materiału w relacji do rzeczywistości można łatwo dojść do absurdu. Innym przypadkiem z polskiego podwórka jest dokument Szczurołap Czarneckiego. Film jest genialnie skonstruowaną mistyfikacją, o czym reżyser poinformował w wiele lat po premierze. Tymczasem Szczurołap zbierał laury na kolejnych festiwalach. Tym samym zadrwiono sobie z przyzwyczajeń widzów, ale zgodnie z kryterium podziału powziętym przez Lewickiego, jego rodzaj nie uległ zmianie. Bronisław Lewicki to tylko przykładowy przypadek badacza kina, który podążając literaturoznawczymi ścieżkami pobłądził. Tadeusz Miczka dokonał na użytek Słownika pojęć filmowych zestawienia rodzajów występujących w filmo i literaturoznawstwie, które unaocznia przyczynę ciągłego powielania tego typu błędów. 14 B. W. Lewicki, Problematyka rodzajów i gatunków w sztuce filmowej Zagadnienia rodzajów literackich, T.2, zeszyt 2, s. 65, [w:] Studia z teorii filmu. Tom 1. Wstęp do badania dzieła filmowego, red. A. Jackiewicz, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1966, str

11 Rodzaje: 15 film literaturoznawstwo dokument fabularny epika, dramat fabuła poetycki liryka film oświatowy dydaktyczny literatura dydaktyczna film naukowy naukowy publicystyka Moim zdaniem powszechnie zrozumiałe jest uświęcone tradycją wiodącą wprost od ojców kina rozróżnienie na films of fact i films of fiction. Opiera się ono na stosunku świata przedstawionego do rzeczywistości, stąd zdegradowanie dokumentu, filmu oświatowego oraz naukowego czy też popularnonaukowego do rangi gatunku film of fact nie jest skandalicznym nadużyciem. A czym jest sam rodzaj filmowy? Jednostką systematyzacji nadrzędną do gatunku. 16 ZDRADLIWY GATUNEK Pierwsze spisane podziały gatunkowe pojawiły się w pierwszych latach kina dźwiękowego. 17 Stało się tak, gdyż zebrało się już wystarczająco dużo konkretnego materiału filmowego w oparciu o który można było teoretyzować. Były już Podróż na Księżyc (1902) Georgesa Meliesa, Narodziny narodu (1915) Dawida Wark Griffitha, Gabinet doktora Caligariego (1920), Gorączka złota (1925) Charliego Chaplina, a nawet Pancernik Potiomkin (1925) Siergieja Eisensteina. Było też prawdziwe zatrzęsienie filmów o różnych odmianach miłości. Reżyserzy prześcigali się w sięganiu po nowe tematy i ujęcia, co zresztą szczęśliwie nie zmieniło się do dziś dnia. Jak nadmieniłam wcześniej kolejny etap w opracowywaniu gatunkowości kina to lata pięćdziesiąte i krytycy oraz twórcy zgromadzeni wokół pisma Cahiers du Cinema. 18 Andre Bazin i jego następcy szukali wspólnych cech stylistycznych, motywów przewodnich, tematów i wątków powracających w kolejnych filmach. Następna fala zainteresowania przyszła w latach 70-tych i zaowocowała licznymi monografiami 15 T. Miczka, wyd. cyt., str M. Hendrykowski, Słownik terminów filmowych, wyd. Ars Nova, Poznań 1994, str K. Loska, Wstęp, [w:] Kino gatunków: wczoraj i dziś, red. K. Loska wyd. Rabid, Kraków 1998, str Wyd. cyt., str

12 szczególnie dogorywających w swojej pierwotnej formie gatunków jak western czy musical oraz wieloma mniej lub bardziej trafionymi pracami teoretyczno-filmowymi. 19 Słownik terminów filmowych z 1994 roku Marka Hendrykowskiego podaje następującą definicję: Gatunek (ang. film genre) [...] jednostka systematyzacji i zespół reguł określających sposób budowy utworu filmowego. Pojęcie gatunku obejmuje intersubiektywnie istniejący system konwencji kształtowania materiału filmowego, które wyznaczają charakter danego filmu i określają jego formułę w procesie komunikacji społecznej między nadawcą a odbiorcą. Wyznacznikami gatunku filmowego są temat, fabuła, postać, modus narracji, czas i miejsce akcji, ikonografia oraz styl. Przemiany formuł gatunkowych przebiegają w granicach konwencji i inwencji. 20 Marek Hendrykowski stara się zachować neutralny punkt widzenia jednak zahacza o wciąż odżywające spory co do jakości artystycznej filmów gatunkowych, społecznej percepcji treści w nich zawartych oraz wolności twórczej. Można by sądzić, że charakterystyka poszczególnych gatunków powinna dawać gotowy przepis na film z opcją wybranych dodatków. W większości wypadków realizacja formuły jednak nie wystarcza jeśli nie odwołuje się jednocześnie do myślenia filmowego. Jak mawiał Hitchcock przystępowanie do zdjęć było dla niego szalenie nudne, bo kręcąc materiał miał już film zrobiony i obejrzany w umyśle. Dla teoretyków przywiązanych do idei gatunku jest on zespołem norm i dyrektyw 21, których zastosowanie określa przynależność i stopień realizacji wartości w filmie. Znacznie swobodniejszy punkt widzenia sprzyja w swojej definicji Tadeusz Gatunek ma charakter dynamicznego, ewolucyjnego wzorca idealnego. Jest pewnym uogólnionym modelem sumującym wszystkie istotne właściwości strukturalnohistoryczne określonej grupy filmów 22. Jest więc konstruktem myślowym wyabstrachowanym z konkretnego materiału, ale nie wysuwający zwrotnych roszczeń do jego kształtowania czy kontroli. To przeniesienie nacisku na funkcję czysto opisową ma ogromne znaczenie, bowiem z jednej strony wyklucza chęć oceny filmu na podstawie samej jego klasyfikacji, z drugiej odrzuca konieczność badania go w oparciu o określoną konwencję, której odszukiwanie staje się dobrowolnym i niezobowiązującym wyborem. 19 W. Godzic, Telewizja i jej gatunki po Wielkim Bracie, wyd. TA i WPN Universitas, Kraków 2004, str M. Hendrykowski wyd. cyt., str T. Miczka, wyd. cyt., str Wyd. cyt.,str

13 Odrzucenie kryterium gatunkowości jako podstawy oceny utworu filmowego tłumaczy, dlaczego refleksja genologiczna ma marginalne znaczenie w każdym całościowym opracowaniu teorii filmu. Stary i Nowy świat reprezentują, odmienne podejścia do realizacji filmowej. W Europie dominuje określenie twórczość podkreślające uprzywilejowaną pozycję reżysera artysty twórcy i utrzymujące wysoki status filmu jako sztuki, zaś w dominującym w Stanach Zjednoczonych systemie producenckim film to możliwie wysokiej jakości produkt powstały w procesie produkcji odgórnie nadzorowanym przez producenta. 23 Pragmatyczne amerykańskie podejście reprezentuje Andrew Dudley pisząc: Gatunki są specyficznymi sieciami formuł, które przynoszą gwarantowany produkt do oczekującego klienta. Gatunek jest bowiem specyficzną maską ideologii, widzialną krawędzią rozległego podziemnego uwarunkowania różnych instytucji i praktyk kultury potajemnie oddziaływujących na nieświadomość widzów. 24 Tym sposobem film staje się narzędziem kontroli społecznej podstępnie przeprowadzającym indoktrynację. Produkcyjno-konsumpcyjne podejście Ameryki Alicja Helman przedstawia następująco: Gatunkowość jest tu zatem rodzajem specyficznej relacji zrodzonej w komunikacyjnym obiegu dzieła, relacji wiążącej intencje nadawania z horyzontem oczekiwań odbioru. Gatunki zatem to zmienne w czasie i przestrzeni konwencje porozumiewania się obu stron biorących udział w akcie komunikacji filmowej.[...] Widzowie [...] dzielą się na dwie kategorie. Jedni czerpią satysfakcję przede wszystkim z niezmienności reguł i powtarzalności doświadczenia, drudzy radzi są odmianom, odnawianiu doświadczenia, które obok tożsamości przynosi także element różnicy, element zaskoczenia i niespodzianki z natury swej twórczy. 25 Wolność reżysera zostaje ograniczona, a jego znaczenie zmarginalizowane. Do zrealizowania filmu wystarcza już tylko zręczny rzemieślnik potrafiący spełnić oczekiwania producenta. W Europie wciąż żywa jest tradycja reżysera artysty, który winien mieć całkowitą dowolność w wyborze środków wyrazu i rozwiązań narracyjnych. Osiągnięcia Felliniego, Bergmana, Truffaut, Lelouche`a czy Hasa wzmagają jeszcze opór przed nadawaniem gatunkowości istotnego znaczenia. Dlatego w definicji Alicji Helman ujawnia się delikatna pogarda dla utartych schematów i postępującej komercjalizacji 23 A. Helman, Wstęp, [w:] Kino gatunków. Zeszyty Naukowe U.J. nr. 971.Prace historycznoliterackie zeszyt 75., Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1991, str T. Miczka, wyd. cyt., str Wyd. cyt.,str

14 filmu. Gatunek [...] sprowadza się do reprodukcji formuły, która sprawdziła się w ekranowym obiegu. [...] Gatunek podlega ewolucji, lecz jego istotą jest wysoki stopień stabilności i [...] powtarzalność zawierająca element różnicy, co zabezpiecza przed mechanicznym charakterem powtórzenia, ale nie doprowadza do utraty tożsamości ani nawet do zatarcia jej ostrego konturu.[...] Dla widzów gatunek funkcjonuje jako rodzaj etykiety zabezpieczającej tożsamość produktu, który pragną nabyć. [...] Gatunek umożliwia i ułatwia czysto powierzchowne rozumienie poprzez jakości manifestowane. One to decydują, czy nastawienie na pewien typ kontraktu może zacząć się realizować i czy komunikacja będzie przebiegać bez zakłóceń. 26 W mojej opinii gatunkowość powinna być traktowana co najwyżej jako cienki trzon, punkt orientacyjny, wokół którego może swobodnie krążyć opowieść. Dla widza jest ona swoistą krótką wiadomością tekstową od recenzenta. W ujęciu teoretyków włoskich reguły gatunku odwołują się do procesów i warunków w kategoriach analizy psychokognitywnej 27, i tu podążają obecnie badania genologiczne. Przeszkodą w doprowadzeniu tych planów do końca może być czas. Kiedy postęp cywilizacyjny doprowadzi do zniknięcia z powierzchni Ziemi ostatniego Dzikiego nieznającego telewizji spalą one na panewce. Niby jak wtedy sprawdzić istotę kompetencji filmowej Zapomnianym i niedocenionym prekursorem tego typu rozważań jest Hugo Munsenberg, który swoją dociekliwością i przenikliwością tematu wciąż zdumiewa. 28 Gatunek według Jacka Schediona jest odbiciem zjawisk funkcjonujących w danej kulturze, czyli ich obrazem. 29 Rozwijając tę myśl można by powiedzieć, że w filmach najbardziej razi nas to co przeszkadza nam w nas samych, czego się boimy, albo pragniemy, ale wstydzimy się przyznać. Czyż klimat lat 80-tych nie odbił się mocnym piętnem na atmosferze i stylistyce powstających wówczas filmów. Szarość i tandeta, maskulinizacja kobiet i klaustrofobiczne przestrzenie, zagrożenie, niepewność, niepokój, mroczne sekrety. Rock, punk i zimna wojna wszystko to w takiej czy innej formie przesiąknęło do kin. 26 Wyd. cyt.,str Wyd. cyt.,str A. Helman, Hugo Munsenberg. Dramat kinowy. Studium pychologiczne, Seria: Biblioteka klasyków myśli filmowej Łódzki Dom Kultury, str. 71,74,80, Alicja Helman, Wstep, [w:] Kino gatunków. Zeszyty Naukowe W.J. nr. 971.Prace historycznoliterackie zeszyt 75., Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1991, str

15 Druga refleksja Andrew Tudora brzmi: gatunek jest tym, za co go wszyscy uważamy. 30 Wszyscy, czyli nikt toteż nie ma i nie może być zgodności co do definicji, i każdy ma prawo stworzyć jakąś na własny użytek, co też uczyniłam. Szeroko rozpowszechniony jest pogląd, że kino gatunku należy do dziedziny rozrywki 31, a arcydzieła w ich obrębie pojawiają się rzadko jeśli w ogóle. W tekstach Chartesa Altmana można odnaleźć kontynuację tej myśli wskazującą, że owa przynależność pozwala na bagatelizowanie filmów gatunkowych dzięki czemu mogą one sięgać po tematy kontrkulturowe. 32 Nawiązuje on tym samym do pierwszej z przytoczonych definicji Tudora. Istotniejsze jest jednak dokonane przez Altmana zestawienie zbieżnych cech gatunku i rytuału, a są to: 1. dualizm, 2.powtarzalność, 3.kumulatywność, 4.przewidywalność, 5. nostalgiczność, 6. symboliczność, 7. funkcjonalność społeczna. 33 Dualizm oznacza czerpanie znaczeń z zestawienia przeciwieństw np. dobro-zło, życie śmierć, miłość- nienawiść. Powtarzalność realizuje się w dwojaki sposób, czyli poprzez powracający schemat przebiegu akcji, albo powtórne obejrzenie filmu. Kumulatywność jest to nagromadzenie motywów, obrazów przynależnych gatunkowi np. pościgi samochodowe w filmach sensacyjnych. Przewidywalność wiąże się ściśle z powtarzalnością, jak i z kumulatywnością. Nostalgiczność podkreśla więź między tradycją a współczesnością, historią a teraźniejszością. W tym układzie rodzi się ponadczasowość i uniwersalność przekazu. Może pojawić się tu ucieczka w przeszłość lub przyszłość pozwalająca odpocząć od rzeczywistości, albo odnaleźć to co najważniejsze w życiu: miłość, korzenie lub zasady. Symboliczność to kalki znaczeniowe lub skróty obrazowe. Za najlepszy symbol uważa się ten, który rodzi się w miarę rozwoju filmu. Ostatnią jest funkcjonalność społeczna. Jej złożony a zarazem w pełni typowy przypadek to ten, gdy film daje ujście emocjom i instynktom, dyktowanym sprzeciwem wobec kultury, równocześnie poddaje osądowi tejże kultury. W ten sposób godzi sprzeczności - daje ujście niebezpiecznym społecznie uczuciom i nastrojom, a zarazem pacyfikuje je, utwierdzając odbiorcę w jego konserwatyzmie i przywracając uczucie komfortu psychicznego Wyd. cyt.,str Wyd. cyt.,str Wyd. cyt., str Wyd. cyt.,str G. Stachówna, O melodramacie filmowym, [w:] Kino gatunków. Zeszyty Naukowe U.J. nr Prace historycznoliterackie zeszyt 75., Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1991, str

16 DRAMAT Każdy dramat zbudowany jest według tych samych klasycznych wzorców i pod tym względem niewiele zmieniło się od Ajschylosa. Początkiem zawsze jest zawiązanie akcji, dalej pojawia się konflikt tragiczny, seria komplikacji i katastrofa lub rozwiązanie konfliktu, po którym następuje zakończenie. Gdy nastąpi katastrofa mówimy o tragedii, a w wypadku jej uniknięcia o dramacie. W nomenklaturze filmoznawczej nie ma tego rozróżnienia, ale potocznie wszystko co się dobrze kończy nazywa się filmem fabularnym lub obyczajowym, a reszta to dramat. Ale wracając grzecznie do przyjętego nazewnictwa rozróżniamy dramat obyczajowy, gdzie spór opiera się o występowanie w społeczeństwie jakiegoś zjawiska lub pojawienie się problemu oraz dramat psychologiczny, który przedstawia wewnętrzne zmagania postaci. 35 Bohatera mogą dręczyć: choroba psychiczna Mr. Johnes, zaburzenie neurologiczne Zagadka Maze a, nieprzystosowanie Persona, Homefront ; kompleksy itd. Temat zaburzeń może się również znaleźć w dramacie obyczajowym pokazując niechęć społeczeństwa do ludzi z problemami Przerwana lekcja muzyki, Lot nad kukułczym gniazdem ; lub inności K-PAX. Poza tym jego tematem może być okropieństwo wojny Ofiary wojny, Czas apokalipsy, Łowca jeleni, Idź i patrz ; segregacja rasowa Zew wolności ; lub kastowa Gandhi ; katastrofa naturalna Trzęsienie ziemi w Nowym Jorku ; lub wypadek Tunel ; kontrola materiałów rozszczepialnych Karmazynowy przypływ, Chiński syndrom ; aborcja i eutanazja Prywatna sprawa, W stronę morza ; saga rodziny Rzeka życia ; lub jej problemy Festen. Tematy można mnożyć w nieskończoność. Wkład dekonstrukcjonizmu do historii dramatu to przemieszanie poszczególnych części dzięki czemu widz może gubić się w domysłach. MELODRAMAT Dramat o miłości to melodramat. Pierwszym był tzw. dramat w siedmiu częściach z 1904 roku Romans miłosny Luciena Nongueta i Loranta Heilbronna. 36 Poszczególne kraje wykazywały odmienne preferencje tematyczne. Francja rozpracowywała trójkąty małżeństwo i ten trzeci, Włosi namiętne, hojnie obdarzone 35 M. Hendrykowski, wyd. cyt., str G. Stachówna, O melodramacie filmowym, [w:] Kino gatunków. Zeszyty Naukowe U.J. nr Prace historycznoliterackie zeszyt 75., Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1991, str

17 przez naturę divy, takie jakie kochał Fellini. Rosjanie to melancholia metafizyczna i rozdarcie, a Duńczycy rozbuchaną namiętność. 37 Pruderyjni Amerykanie wzorem elżbietańskim początkowo wyzuli kobietę z erotyzmu tworząc melodramat macierzyński. Jego mistrzem został David Wark Griffith kręcąc The Mothering Heart (1913) i Złamaną lilię (1919). W późniejszym czasie Amerykanie tak starali się nadgonić resztę świata w miłości, że stworzyli dwie odmiany dramatu t.j. great love story i romantic film. Z kolei w Wiedniu na przełomie lat 20 i 30. powstała romantyczna szkoła wiedeńska, której głównymi przedstawicielami byli Max Ophuls, Will Forst i Ernst Lubitsch, tym czasem Marcela Carnego, Juliena Duvivier i Jacquesa Feydera tworzyli czarny realizm poetycki. 38 Podobno to po obejrzeniu Brzasku Carnego Fellini postanowił zostać reżyserem. 39 Melodramat utwierdza mniemanie, że wielka miłość może się przydarzyć każdemu, ale na swych bohaterów wybiera ludzi wyjątkowych. Jest to jeden z największych paradoksów gatunku. 40 Miłość ukazywana w melodramatach często bywa utożsamiana z kwintesencją romantyzmu, ale jak pokazuje Maria Janion niewiele ma z nią wspólnego. 41 Miłość romantyczna odżegnuje się od cielesności i erotyki utożsamianej z cierpieniem. Uczucie ma wymiar absolutny, przeczy rozumowi, prawom ludzkim i instynktom. Jest bezgraniczna i ostateczna, staje się samonapędzającym się żywiołem niszczącym w razie konieczności nawet parę ukochanych. Nie znosi kompromisów czy półśrodków, których przyjęcie obnaża powierzchowność uczucia. Miłość melodramatyczna jest silna potęgą zmysłów. Jest postrzegana jako jedyna: wyjątkowa ale w razie potrzeby np. śmierci pierwotnego obiektu uczuć może w cudowny sposób przefrunąć i spłynąć na nowy obiekt zainteresowania. Może też obejść się smakiem w razie zaistnienia wyższej konieczności np. męża i dzieci. Pozostałymi wyróżnikami melodramatu są: tytuł, powracająca melodia, typ bohaterów, pierwsze spotkanie, przewrotność losów i styl prowadzenia 37 Wyd. cyt., str Wyd. cyt., str M. Kornatowska, Federico Fellini, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa, 1975 s G. Stachówna, O melodramacie filmowym, [w:] Kino gatunków: wczoraj i dziś, red. K. Loska, wyd. Rabid, Kraków 1998, str G. Stachówna, O melodramacie filmowym, [w:] Kino gatunków: wczoraj i dziś, red. K. Loska, wyd. Rabid, Kraków 1998, str Wyd. cyt., str

18 narracji. 42 Wizytówką filmu jest tytuł mający zaintrygować i wzbudzić serię różnorodnych skojarzeń ukierunkowujących widza na określony typ skojarzeń. Przykładowo M. Butterfly błyskawicznie odsyła nas do opery Pucciniego Madamme Butterfly, ale słowo madamme skrócone do samego M karze powątpiewać w wierność oryginałowi. W najprostszej wersji bohaterowie melodramatu są młodzi, piękni, cnotliwi, subtelni i pełni godności niezależnie od wykształcenia czy pochodzenia jak w Spacerze w chmurach. Jeżeli nawet nie są ideałami to przejdą metamorfozę dzięki potędze uczucia - jak brzydkie kaczątko. Może ona odmienić wygląd Czterdziesty pierwszy lub uzdrowić duszę List w Butelce. Miłość może przytrafić niepełnosprawnym Dzieci gorszego Boga, osobom w średnim wieku Co się wydarzyło w Madison County, arystokratom Mayerling, poszkodowanym w wypadkach Tom lub przewlekle chorym Za wcześnie umierać. Początkiem jest pierwsze spotkanie najlepiej połączone ze strzałą Amora np. stłuczką, nagłymi opadami deszczu, przed którymi trzeba się schronić, zderzeniem w bibliotece, złamaniem obcasa na środku ulicy, pomyleniem autobusów, przeszywającym spojrzeniem, pomyłką listonosza, usterką hydrauliczną itd. itp. Perypetie ukochanych mogą ograniczać się do celebracji miłości przerwanej najlepiej śmiercią jednego z kochanków love story, ale mogą też być niekończącym się oczekiwaniem spowodowanym systemem kastowym Devdas ; lub przemianami politycznymi w tle Przeminęło z wiatrem. Ważne, że ślepy los nie stawia pary na uprzywilejowanej pozycji, wręcz przeciwnie rzuca kłody pod nogi i zmusza do wyboru pomiędzy uczuciem, a obowiązkiem patriotycznym Wzgórze nadziei ; dziećmi, karierą itd. Maria Kornatowska w Filmach o miłości dokładnie przygląda się modelowi kobiety w melodramacie nazywanym przecież kinem kobiecym. 43 Bohaterka musi dać się lubić, czyli powinna być opiekuńcza, skłonna do wyrzeczeń, czysta choćby była prostytutką niecałującą w usta Pretty Woman. Nie może być przebojową biznes woman, chyba że tak naprawdę pragnie porzucić stary tryb życia. Życie wewnętrzne ograniczone zostaje do uzewnętrznionych uczuć, a kobieta staje się obiektem do oglądania Dama kameliowa. W otoczeniu może krążyć loose woman, ta druga 42 G. Stachówna, O melodramacie filmowym, [w:] Kino gatunków. Zeszyty Naukowe U.J. nr Prace Historycznoliterackie zeszyt 75, wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1991, Wyd. cyt., str

19 zazdrosna i najlepiej z szemranego towarzystwa Blond Venus. Może zagrażać miłości do mężczyzny, bądź co gorsza szkodzić dzieciom rozbijając rodzinną sielankę. Mężczyzna powinien okazać się męski i zdecydowanie wzbraniać się od wszelkich kontaktów. Kobiecie upadłej jak ojciec powinien wskazać dobrą drogę. 44 Mając już ogląd możliwych wariantów zdarzeń i postaci pozostaje tylko wybrać kilka odpowiednio urokliwych miejsc dla nakręcenia kluczowych scen we dwoje i skomponować wpadającą w ucho melodię pojawiającą się w odpowiednim czasie. W skrócie melodramat to: 1. temat główny uczucie, 2. emocjonalny sposób narracji, 3. psychologiczne nieskomplikowanie postaci, czyli taka piękna katastrofa. ARCHEOLOGICZNE STUDIUM WESTERNU Pierwszym westernem jest Napad na ekspres z 1903 roku w reżyserii Edwina S. Portera. Kolejny etap w rozwoju gatunku to Dyliżans z 1939 roku J.Forda. Tutaj po raz pierwszy udało się uchwycić wszystkie cechy gatunku z zachowaniem dystansu w stosunku do konwencji. 45 Złoty wiek westernu przypada na lata 50-te i 60-te. Wtedy zaczynają się eksperymenty z klasycznymi wątkami jak W samo południe (1952) F. Zimmermanna. 46 Modernizm 47 w westernie zaczyna się już pod koniec lat 60-tych. Sam Peckinpah i Artur Penn wykorzystali konwencję gatunkową przeciw modelowi świata, który reprezentował. Zasada gwałtu i okrucieństwa wpisana w western zaczęła go niszczyć. W dawnych wrogach, Indianach zaczęto dostrzegać ludzi, a ich osady przypominały widzom młode lata cywilizacji zachodniej. 48 Zdaniem Andre Bazina Western narodził się ze spotkania określonej mitologii z określonymi środkami wyrazu. 49 Klasyczny wariant westernu jest mitem w czystej postaci. Do miasteczka położonego na odludziu terroryzowanego przez bandę złodziei, bandytów lub/i koniokradów przybywa samotny jeździec. Jest małomówny, melancholijny, często pogrąża się w zadumie i obserwuje bieg zdarzeń. Napotyka jednak sytuację problemową, ludzie cierpią więc jeździec zostaje zmuszony do działania. 44 Wyd. cyt.,str J. Ostaszewski, Konteksty westernu, [w:] Kino gatunków. Zeszyty Naukowe U.J. nr Prace historycznoliterackie zeszyt 75, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego Kraków 1991, str Wyd. cyt. str Wyd. cyt. str Wyd. cyt. str T. Miczka, Wyd. cyt. str

20 Wie co musi zrobić zasady ma wyryte w sobie jak przykazania na kamiennych tablicach. Kiedy dochodzi do pojedynku pierwszy nie wyciąga broni, nie inicjuje zdarzeń, a jedynie reaguje. 50 Na koniec odjeżdża pozostawiając tę sztuczną ludzką kulturę i wraca do siebie, świata natury i odpoczynku wśród skalistych wzgórz. Kowboj rzadko zstępuje na niziny, chyba że wiedziony instynktem. Współczesny przedbatmanowy heros. W westernie wyklarowały się cztery modusy narracji ze względu na relacje społeczność bohater złoczyńca. 51 W klasycznym omówionym wcześniej jeździec przywraca lub ustanawia porządek Jeździec z nikąd (1953) G.Sterensa, Dodge City (1939) M. Curtiz. Model z motywem zemsty samouk często osierocony w dzieciństwie walczy by pomścić krzywdy Dwa oblicza zemsty (1961) M. Brando i Nevada Smith (1966) H. Hathaway. Trzeci temat to wyprawy traperów lub osadników pod wodzą jednego na Zachód Żelazny koń, Szlak północno-zachodni oba z 1940 r. K. Vidora. Ostatni pojawił się w epoce schyłkowej westernu. Tematem jest walka najemnych rewolwerowców z bandytami lub sobą nawzajem Pojedynek rewolwerowców, Zawody (1966) R. Brooksa Dzika banda (1969) Sama Peckinpaha. Wyznacznikami ikonicznymi westernu są dżinsy, buty z ostrogami, flanelowe koszule i kapelusz. Do tego Colt 45, strzelby Winchester i Sprinfield, karabiny z krótką lufą, armaty. Po stronie Indian są łuki, noże i tomahawki. Akcja rozgrywa się w Teksasie, Kolorado lub Arizonie wśród bezkresnych gór. Miasteczka to saloony, domy publiczne i siedziby szeryfów. 52 Obecnie western jako taki jest martwy. Odszedł wraz z ostatnimi którzy pamiętali model świata, którego był tworem. Dzisiejsi twórcy chętnie sięgają po jego wizualne atrybuty Bardzo dziki zachód, Sexipistols ; starają się zaszczepić na XIX w. Zachodzie feminizm Szybcy i martwi, albo porzucają mit i idą w stronę historycznoobyczajowej opowieści Bezprawie. Modelem opisu ponowoczesnego świata, następcą westernu, współczesnym mitem człowieka zagubionego został film sensacyjny. Szczytowym osiągnięciem zaś jest Leon zawodowiec Luca Bessona z 1994 roku. W czasach, kiedy nikt nie ma monopolu na prawdę absolutną, religie kurczowo trzymające się przeszłości nie przystają do rzeczywistości, a co do prawości i prawdomówności władzy nikt myślący nie ma już 50 J. Ostaszewski, Wyd. cyt, str Wyd. cyt, str Wyd. cyt. str

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1. Motyw śmierci w literaturze średniowiecza i baroku. Omów temat

Bardziej szczegółowo

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich Polskie kino w opinii Internautów wyniki badań bezpośrednich Zakres i częstotliwość oglądania polskich filmów Badani są bardzo aktywnymi uczestnikami życia kulturalnego. Niemal 60% badanych było w ciągu

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 1 I. LITERATURA 1. Dziecko jako ofiara wojny. Omów na przykładzie wybranych dzieł 2. Lalka jako bohaterka literacka.

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO obowiązująca w roku szkolnym 2012/2013 w II Liceum Ogólnokształcącym w Zamościu

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO obowiązująca w roku szkolnym 2012/2013 w II Liceum Ogólnokształcącym w Zamościu LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO obowiązująca w roku szkolnym 2012/2013 w II Liceum Ogólnokształcącym w Zamościu Nr tematu LITERATURA 1a Od herosa do pantoflarza różnorodne portrety

Bardziej szczegółowo

Wstęp Człowiek żyje w określonym środowisku, które dostarcza mu wciąż nowych wrażeń, a nierzadko również problemów. Niekiedy środowisko jest dla niego nowym wyzwaniem, z jednej strony niesie wsparcie,

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2013 / 2014 I LITERATURA 1. Samotność bohatera romantycznego i człowieka

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego S Y L A B U S MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013 1. NAZWA PRZEDMIOTU polska/angielska 2. KOD PRZEDMIOTU Dramaturgia / Dramaturgy 3. KIERUNEK Reżyseria dramatu WYDZIAŁ 4. SPECJALNOŚĆ Reżyseria

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Ekonomicznych im. Stefana Żeromskiego w Legnicy MATURA 2014/2015 Tematy maturalne na egzamin wewnętrzny z języka polskiego

Zespół Szkół Ekonomicznych im. Stefana Żeromskiego w Legnicy MATURA 2014/2015 Tematy maturalne na egzamin wewnętrzny z języka polskiego Zespół Szkół Ekonomicznych im. Stefana Żeromskiego w Legnicy MATURA 2014/2015 Tematy maturalne na egzamin wewnętrzny z języka polskiego LITERATURA 1. Przenikanie się obrzędów pogańskich i chrześcijańskich

Bardziej szczegółowo

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Tematy na egzamin wewnętrzny z języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Zespół Szkół Kształcenia Ustawicznego w Krośnie Opracował zespół w składzie: Justyna Czekańska Elżbieta Gancarz Karolina Krężałek

Bardziej szczegółowo

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu Lista tematów z języka polskiego na część wewnętrzną egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2014/2015 w Technikum Nr 1 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. Jana Szczepanika w Krośnie Nr tematu LITERATURA

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

I. LITERATURA. 5. Wina i kara w literaturze romantyzmu i innych epok, omów na wybranych przykładach.

I. LITERATURA. 5. Wina i kara w literaturze romantyzmu i innych epok, omów na wybranych przykładach. LISTA TEMATÓW DO CZĘŚĆI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 W CENTRUM KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO W LEGNICY I. LITERATURA 1. Wizerunek diabła i złych mocy

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny w sesji roku szkolnego 2014/2015 w Niepublicznym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych Nr 38, Niepublicznym Uzupełniającym Technikum

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA

WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA 1. Kreacje bohaterów heroicznych i ich funkcje w wybranych dziełach literackich różnych epok. Wskaż na podstawie wybranych utworów najistotniejsze

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA II Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Estetyka 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek ) realizującej przedmiot:

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO miesięcznik wszystkich fotografujących numer 6/2009 INDEX 250597 CENA 14,90z³ (w tym 7% VAT) 20 lat fotografii Gazety Wyborczej PREZENTACJE GUY GANGON OLYMPUS E-450 lustrzanka na miarę WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ )

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) 1. Komedia Jeszcze dalej niż północ przebiła swoją popularnością taki nieśmiertelny

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Przebindowskiego zapraszam na stronę: http://www.arturprzebindowski.pl/.

Przebindowskiego zapraszam na stronę: http://www.arturprzebindowski.pl/. wejrzeć ponad miejski tygiel, to zaczyna brakować nam nieba. W polu naszego doświadczenia zostają jedynie jakieś resztki estetyki / wiary / coś w rodzaju boga / coś w rodzaju miłości. Ten dojmujący brak,

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

Temat: Jak wędrówka może zmienić człowieka? (na podstawie filmu Emilio Esteveza Droga życia )

Temat: Jak wędrówka może zmienić człowieka? (na podstawie filmu Emilio Esteveza Droga życia ) Temat: Jak wędrówka może zmienić człowieka? (na podstawie filmu Emilio Esteveza Droga życia ) 1. W filmie Emilio Esteveza Droga życia reżyser wykorzystuje retrospekcję. W jaki sposób to robi i czemu ten

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura

wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura Tematy ustnych prezentacji maturalnych z języka polskiego w sesji wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura 1. Antyczne inspiracje w literaturze współczesnej. Przedstaw temat, analizując wybrane utwory

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Stereotypy były i są nadal chętnie przyswajane i wykorzystywane, ponieważ zwalniają z wysiłku myślenia (...), nakładają

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 LITERATURA 1. Różne sposoby i funkcje ukazywania świata wewnętrznego bohatera w wybranych powieściach

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

22 maj Dzień Praw Zwierząt

22 maj Dzień Praw Zwierząt 22 maj Dzień Praw Zwierząt Prawa zwierząt opierają się na twierdzeniu, że zwierzęta są istotami czującymi, zdolnymi docenić wartość swojego życia i z tego względu należą im się prawa, które chroniłyby

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie SPIS TREŚCI 5 WPROWADZENIE... 11 Rozdział 1 PRÓBA DEFINICJI ANALIZY FILMU... 17 1. Analiza i inne dyskursy o filmie... 19 1.1. Różne typy dyskursu o filmie... 19 1.2. Analiza i krytyka... 22 1.3. Analiza

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film. Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas II lub III gimnazjum na podstawie filmu pod tytułem

Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film. Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas II lub III gimnazjum na podstawie filmu pod tytułem 1 Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas II lub III gimnazjum na podstawie filmu pod tytułem Sen nocy nie tylko letniej Temat: Gdy teksty rozmawiają

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Lp OCENIE PODLEGA CZĘSTOTLIWOŚĆ OCENIANIA

Lp OCENIE PODLEGA CZĘSTOTLIWOŚĆ OCENIANIA WSTĘP Wymagania edukacyjne w stosunku do uczniów są realizacją postawy programowej poprzez wybrany program -,,W tym cała sztuka - Marzena Kwiecień 1. Sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów zawiera przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN Szkolenie prowadzone w dniach 28-29 września i 23-24 listopada 2012 roku w wymiarze 30 godzin. Uczestnicy mieszkańcy DPS, uzależnieni od alkoholu. Przebieg szkolenia: Trudnością

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie postaw wobec dziecka w wieku prenatalnym - próby poszukiwań właściwych metod dydaktycznych

Kształtowanie postaw wobec dziecka w wieku prenatalnym - próby poszukiwań właściwych metod dydaktycznych Kształtowanie postaw wobec dziecka w wieku prenatalnym - próby poszukiwań właściwych metod dydaktycznych Zofia Kończewska-Murdzek zofia.murdzek@op.pl Wprowadzenie teoretyczne Czynniki kształtujące postawę

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi IZABELLA KLINGER GRAŻYNA MARGIEL MAŁGORZATA STOPCZYŃSKA TRÓJKAT `

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

Mentoring naturalna droga zawodowego rozwoju. Zbigniew Brzeziński

Mentoring naturalna droga zawodowego rozwoju. Zbigniew Brzeziński Mentoring naturalna droga zawodowego rozwoju Zbigniew Brzeziński Program prezentacji Tło kulturowe Teoria i historia Cechy dobrego mentora Krótki katalog trójstronnych korzyści (organizacja mentee - mentor)

Bardziej szczegółowo

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Spis treści niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Rozdział 1 Na czym opiera się nauczanie Kościoła o seksualności? 13 Wyjaśniać prosto jak

Bardziej szczegółowo