Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów"

Transkrypt

1 Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Kilka słów o prowadzącym oraz o tym, czym będziemy się zajmować? Dlaczego warto zajmować się fizjologią owadów? 2 Charakteryzują się ogromnym zróżnicowaniem ekologicznym, ogromna liczba gatunków Dominują w niemal wszystkich środowiskach, Spełniają zasadniczą rolę w obiegu substancji odżywczych w przyrodzie, rozmnażaniu się roślin zapylanie i rozsiewanie, Regulacja rozwoju roślin zjadanie roślin i nasion, Stanowią źródło pokarmu dla zwierząt owadożernych, Regulacja rozwoju zwierząt poprzez przenoszenie chorób zwierzęcych oraz drapieżnictwo i pasożytnictwo na innych gatunkach, W gospodarce człowieka,, 1

2 W nauce 3 Najlepszy model doświadczalny do badania opisania i zrozumienia podstawowych procesów biologicznych, Plan wykładu Co to jest społeczeństwo owadów? Kryteria życia społecznego. Różnorodność owadów prowadzących społeczny tryb życia Interakcje socjalne pomiędzy osobnikami w grupie. Narządy zmysłów owadów i ich rola w interakcjach socjalnych Termoregulacja owadów termoregulacja socjalna Rój pszczeli superorganizm stałocieplny. Inne zagadnienia dotyczące owadów spłecznych w zależności od zainteresowań słuchaczy 4 2

3 Zaliczenie wykładu 15 godzin wykładu. Na każdym spotkaniu będzie sprawdzana obecność, Obecność na co najmniej 15 spotkaniach, Zaliczenie testu sprawdzającego (do testu podchodzą tylko osoby, które mają mniej niż 5 nieobecności, Pozostałe, w przypadku, kiedy nieobecności były usprawiedliwione, mogą zaliczać test sprawdzający, Wszelkie wątpliwości i ewentualne pozalimitowe nieobecności (tylko poważne przyczyny) należy zgłaszać prowadzącemu od razu (nie czekać do końca semestru) i ustalić z nim sposób odrobienia i zaliczenia. Proszę pamiętać o wpisaniu się na listę obecności 5 Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Co to jest społeczeństwo, kryteria społeczno ecznościci 3

4 Definicja 7 Grupa osobników należących do tego samego gatunku i uorganizowanych w sposób umożliwiający współdziałanie Ważne kryterium intuicyjne: Wzajemne porozumiewanie się w celu współdziałania Cechy owadów właściwie społecznych (eusocial) 8 Osobniki jednego gatunku współdziałają w opiece nad potomstwem Istnieje reprodukywny podział pracy osobniki mniej lub bardziej sterylne pracują na osobniki płodne Występuje współistnienie co najmniej dwóch pokoleń zdolnych do pracy dla kolonii w pewnym okresie potomstwo pomaga rodzicom 4

5 Pośrednie poziomy społeczne 9 Przedspołeczne (presocial) Samotne Podspołeczne (subsocial) (1) Gromadne (communal) Niemal społeczne (quasisocial) (1) Półspołeczne (semisocial) (1,2) Właściwie społeczne (eusocial) (1,2,3) 1) Osobniki jednego gatunku współdziałają w opiece nad potomstwem 2) Istnieje reprodukywny podział pracy osobniki mniej lub bardziej sterylne pracują na osobniki płodne 3) Występuje współistnienie co najmniej dwóch pokoleń zdolnych do pracy dla kolonii w pewnym okresie potomstwo pomaga rodzicom Ewolucja społeczeństw 10 Droga paraspołeczna Samotne, Podspołeczne (subsocial) i Gromadne (communal) Niemal społeczne (quasisocial) (1) Półspołeczne (semisocial) (1,2) Właściwie społeczne (eusocial) (1,2,3) Droga podspołeczna Prymitywnie podspołeczne (Primitively subsocial) Pośrednio podspołeczne I (intermediate subsocial I) (3) Pośrednio podspołeczne II (intermediate subsocial II) (1,3) Właściwie społeczne (eusocial) (1,2,3) 1) Osobniki jednego gatunku współdziałają w opiece nad potomstwem 2) Istnieje reprodukywny podział pracy osobniki mniej lub bardziej sterylne pracują na osobniki płodne 3) Występuje współistnienie co najmniej dwóch pokoleń zdolnych do pracy dla kolonii w pewnym okresie potomstwo pomaga rodzicom 5

6 Kontrowersje nt. społeczności 11 Social insect = True social insect = eusocial insect Wheeler konieczne współistnienie wszystkich wymienionych kryteriów społeczności. Potomstwo chronione i karmione przez matkę Potomstwo współdziała z matką w wychowaniu młodszego potomstwa Wspólne życie w społeczeństwie jednorocznym lub wieloletnim Inni autorzy: Matka i potomstwo (lub kilka jej młodych) współdziałają w budowie gniazda i karmieniu młodych. Kontrowersje nt. społeczności 12 Richards społeczeństwa grupy zawierające więcej niż jedną samicę, z których co najmniej jedna jest niepłodna lub niezapłodniona i piastuje potomstwo, pochodzące od jednej lub kilku płodnych samic. Matka składająca jaja nie wykonuje w gnieździe żadnej innej pracy. Emerson wśród dojrzałych osobników, podzielonych na kasty płciowe i bezpłciowe w czasie pełnienia różnych funkcji występuje podział pracy. 6

7 Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Różnorodność owadów prowadzących społeczny tryb życia Mrówki ogólna charakterystyka Większość żyjących na świecie owadów właściwie społecznych Różnorodność przystosowań ekologicznych i społecznych: Skrajna specjalizacja pokarmowa Zmienność w doborze zdobyczy Najwyższy stopień rozwoju pasożytnictwa społecznego Różnorakie sposoby budowy gniazd Podziemne chodniki i szyby u mrówek pustynnych Kryjówki w nadziemnych częściach roślin u mrówek leśnych specjalizacja w stosunku do określonego gatunku rośliny i współzależność rozwoju pewnych roślin z określonymi mrówkami. 14 7

8 Prymitywne mrówki z rodzaju Myrmecia 15 Prymitywne mrówki z rodzaju Myrmecia 16 Królowe uskrzydlone; robotnice mniejsze i pozbawione skrzydeł Kasta robotnic (polimorfizm) dwie podkasty: Większe zdobywanie pokarmu Mniejsze opieka nad potomstwem Lot godowy niezapłodnione samice i samce opuszczają gniazdo Po zapłodnieniu budowa komórki i wychów pierwszego pokolenia robotnic, 8

9 Prymitywne mrówki z rodzaju Myrmecia 17 Zakładanie gniazda przez królową, Prymitywne mrówki z rodzaju Myrmecia 18 Królowe od czasu do czasu wychodzą z gniazda i polują, 9

10 Prymitywne mrówki z rodzaju Myrmecia 19 Cechy prymitywne Wiele gniazd, liczne królowe Jaja kuliste rozrzucone w gnieździe na ziemi Larwy poruszają się samodzielnie Formy dojrzałe odżywiają się nektarem a larwy częściami ciał owadów upolowanych przez królową Brak transportu jednego dojrzałego osobnika przez drugiego Brak rekrutacji do źródeł pokarmu, brak współpracy podczas pobierania pokarmu Alarmowe porozumiewanie się słabe i niesprawne Zakładanie kolonii tylko częściowo klasztorne (królowa zamyka się w gnieździe z młodymi i nie opuszcza go, karmiąc młode pokarmem pochodzącym z metabolizmu ciała tłuszczowego) Przy braku robotnic królowe wracają do zachowania charakterystycznego dla zakładania kolonii Cechy zaawansowane Kasta królowych różni się od kasty robotnic, formy pośrednie rzadkie Polimorfizm robotnic Kolonie duże, budowa gniazd regularna i staranna Regurgitacja pokarmu między osobnikami dojrzałymi oraz między dojrzałymi a larwami Wzajemne czyszczenie oraz czyszczenie potomstwa Składanie jaj troficznych przez robotnice, zjadane przez inne robotnice i królową Robotnice przykrywają larwy ziemią przed przepoczwarczeniem sprzyja to snuciu kokonów; pomoc dojrzałym osobnikom w wydobywaniu się z kokonów Zapach gniazda oraz terytorialne zachowanie się, Mrówki wyższe Myrmica rubra 20, Fot. Wyszukiwanie Google Film: YouTube 10

11 Mrówki wyższe Występowanie: wzdłuż lesistych ścieżek; obrzeża lasu; wzdłuż żywopłotów; w ogrodach Gniazda: pod płaskimi kamieniami; martwe pniaki; gleba miejsca wilgotne i trawiaste; Pokarm: spadź, drobne owady Cykl życiowy: Formy uskrzydlone od czerwca do września https://www.youtube.com/watch?v=wiuprgf9r1i Lot godowy samce wraz z królowymi tworzą okazałe roje Zapłodniona królowa wykopuje komórkę, następnie od wnętrza ją zamurowuje i pozostaje w jej wnętrzu Następnej wiosny składa małą partię jaj, z których albo wylęgną się młode albo larwy wchodzą w hibernację Z chwilą pojawienia się pierwszych robotnic rozpoczyna się rozwój kolonii., 21 Mrówki wyższe 22 Z chwilą pojawienia się pierwszych robotnic rozpoczyna się rozwój kolonii. 300 robotnic w ciągu 7 lat Dojrzałość następne 2 lata 600 robotnic rocznie; wytwarzane sa pierwsze samce Samce i dziewicze królowe udają się w lot godowy W wyniku ograniczonej zdolności królowej do składania jaj zahamowanie wzrostu liczebności kolonii 8-10 lat - czas życia królowej. Jeśli nie zostanie zastąpiona przez młodą kolonia ginie Wpływ temperatury: Wiosna ocieplenie gniazda zakończenie hibernacji larw i przepoczwarczenie Jesień ochłodzenie larwy II stadium wchodzą w diapauzę, 11

Fizjologiczne i etologiczne

Fizjologiczne i etologiczne Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Różnorodność owadów prowadzących społeczny tryb życia W - III Mrówki Faraona Monomorium pharaonis 25 https://www.youtube.com/watch?v=x4ppzhognjw

Bardziej szczegółowo

Sowy. Przygotowała Zuzia Górska

Sowy. Przygotowała Zuzia Górska Sowy Przygotowała Zuzia Górska Puchacz Długość ciała (wraz z dziobem i ogonem): 60 78 cm Długość ogona: 23 29 cm Rozpiętość skrzydeł: 155 180 cm Waga: 1,6 2,8 kg samce; 2,3 4,2 kg samice Liczba jaj: 2

Bardziej szczegółowo

Owady społeczne. Pszczoły

Owady społeczne. Pszczoły Daria Pawlak kl. M3 Owady społeczne Owady społeczne- owady socjalne, zgrupowanie owadów prowadzących zorganizowane życie, z podziałem czynności w koloniach wywodzących się z jednej lub kilku samic. Najprostszym

Bardziej szczegółowo

ALMA MATER MIESIĘCZNIK UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO. czerwiec-wrzesień /2012

ALMA MATER MIESIĘCZNIK UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO. czerwiec-wrzesień /2012 ALMA MATER MIESIĘCZNIK UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO czerwiec-wrzesień 148-149/2012 REBELIANTKI WŚRÓD ROBOTNIC PSZCZOŁY MIODNEJ Powszechnie wiadomo, że pszczoła miodna jest głównym zapylaczem naszych upraw.

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji Poznajmy mrówki (etap edukacyjny: klasy 4-6 szkoły podstawowej) Cele:

Temat lekcji Poznajmy mrówki (etap edukacyjny: klasy 4-6 szkoły podstawowej) Cele: 1 Hanna Będkowska Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie bedkowska.lzd@interia.pl Temat lekcji Poznajmy mrówki (etap edukacyjny: klasy 4-6 szkoły podstawowej) Cele: Cele kształcenia Wiadomości.

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem dr Piotr Szafranek Opracowanie przygotowane w ramach zadania 1.15 Aktualizacja istniejących i opracowanie nowych integrowanych

Bardziej szczegółowo

Mrówka Pachycondyla apicalis

Mrówka Pachycondyla apicalis Mrówka Pachycondyla apicalis Mrówki Pachycondyla apicalis wystepują w lasach południowego Meksyku, północnej Argentyny i Kostaryki. Wystepuja zarówno w lasach wilgotnych jak i suchych. Mrówki te polują

Bardziej szczegółowo

Metodyka integrowanej ochrony cebuli, pora i kapusty głowiastej białej przed szkodami wyrządzanymi przez wciornastka tytoniowca

Metodyka integrowanej ochrony cebuli, pora i kapusty głowiastej białej przed szkodami wyrządzanymi przez wciornastka tytoniowca Metodyka integrowanej ochrony cebuli, pora i kapusty głowiastej białej przed szkodami wyrządzanymi przez wciornastka tytoniowca Opis szkodnika: Dr Piotr Szafranek Wciornastek tytoniowiec to niewielki,

Bardziej szczegółowo

Uczeń: wiedzy biologicznej nauki wymienia cechy organizmów żywych. podaje funkcje poszczególnych organelli. wyjaśnia, czym zajmuje się systematyka

Uczeń: wiedzy biologicznej nauki wymienia cechy organizmów żywych. podaje funkcje poszczególnych organelli. wyjaśnia, czym zajmuje się systematyka Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Uczeń: Uczeń: Uczeń: Uczeń: określa przedmiot źródła

Bardziej szczegółowo

Nie wchodzić-trwa metamorfoza Nowy wygląd-nowe życie

Nie wchodzić-trwa metamorfoza Nowy wygląd-nowe życie Nie wchodzić-trwa metamorfoza Nowy wygląd-nowe życie Co to jest metamorfoza? Metamorfoza proces charakteryzujący się znacznymi zmianami w formie lub strukturze organizmu. Rodzaje przeobrażeń Ametabolia

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Fizjologiczne i etologiczne. owadów. Społeczeństwo Definicja. Interakcje socjalne (1)

Fizjologiczne i etologiczne. owadów. Społeczeństwo Definicja. Interakcje socjalne (1) Fizjologiczne i etologiczne aspekty życia społecznego owadów Interakcje socjalne (1) Społeczeństwo Definicja 111 Grupa osobników należących do tego samego gatunku i uorganizowanych w sposób umożliwiający

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 8

Scenariusz zajęć nr 8 Autor scenariusza: Maria Piotrowska Blok tematyczny: Zwierzęta budzą się ze snu Scenariusz zajęć nr 8 I. Tytuł scenariusza zajęć: Pracowity jak mrówka. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje

Bardziej szczegółowo

Fotoperiod 2015-05-19. Wpływ fotoperiodu na preferencję termiczną pojedynczych osobników

Fotoperiod 2015-05-19. Wpływ fotoperiodu na preferencję termiczną pojedynczych osobników Materiał: dorosłe robotnice pszczoły miodnej rasy Apis mellifera carnica (pszczoła krainka), Wiek pszczół - 19 dni od osiągnięcia stadium dorosłego: Czym się zajmuję? robotnice broniące dostępu do gniazda

Bardziej szczegółowo

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 1. Systematyka Rząd - przylżeńce (Thysanoptera) Rodzina - wciornastkowate (Thrypidae) 2. Biologia i opis gatunku: Gatunek,

Bardziej szczegółowo

Temat: Gąbki i parzydełkowce.

Temat: Gąbki i parzydełkowce. Temat: Gąbki i parzydełkowce. 1. Gąbki zwierzęta beztkankowe. To bardzo proste zwierzęta żyjące wyłącznie w wodzie głównie w morzach i oceanach, rzadziej w wodach słodkich. Zasiedlają zazwyczaj strefę

Bardziej szczegółowo

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia BIOLOGIA KLASA I I PÓŁROCZE I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki niezbędne do życia zastosowania w życiu - przedstawia etapy wiedzy biologicznej

Bardziej szczegółowo

URZĄD MIEJSKI W BORNEM SULINOWIE

URZĄD MIEJSKI W BORNEM SULINOWIE URZĄD MIEJSKI W BORNEM SULINOWIE Zasady postępowania w przypadku zagrożenia od rojów owadów błonkoskrzydłych (osy, szerszenie) Poradnik dla mieszkańców Gminy Borne Sulinowo 2014 B O R N E S U L I N O W

Bardziej szczegółowo

Temat: Ptaki kręgowce latające.

Temat: Ptaki kręgowce latające. Temat: Ptaki kręgowce latające. 1.Układ oddechowy ptaków. Układ oddechowy ptaków składa się z dróg oddechowych oraz płuc. Drogi oddechowe doprowadzają tlen do płuc. W płucach następuje wymiana gazowa.

Bardziej szczegółowo

Pszczoła murarka ogrodowa

Pszczoła murarka ogrodowa Pszczoła murarka ogrodowa Dr inż. Joanna Klepacz-Baniak Plantpress Murarka ogrodowa (Osmia rufa) jest samotnie żyjącą, dziką pszczołą z rodziny miesiarkowatych (Megachilidae). Błonkówka ta występuje na

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy PRACE W LESIE JESIEŃ

Zadania do planszy PRACE W LESIE JESIEŃ 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy PRACE W LESIE JESIEŃ 1. Przyjrzyj się planszy i napisz, jakie zabiegi wykonuje się w lesie jesienią. Określ także ich cel. Uzupełnij tabelę, wpisując swoje spostrzeżenia.

Bardziej szczegółowo

Dział programu I. Biologia nauka o życiu

Dział programu I. Biologia nauka o życiu Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka konieczny podstawowy rozszerzający Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy rozróżnia próbę kontrolną i badawczą Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko. Błotniaki. Gniazdowanie... 2 W Polsce... 2. Gniazdowanie... 3 W Polsce... 3. Błotniak stawowy - Circus aeruginosus...

Imię i nazwisko. Błotniaki. Gniazdowanie... 2 W Polsce... 2. Gniazdowanie... 3 W Polsce... 3. Błotniak stawowy - Circus aeruginosus... Błotniaki Błotniaki, to liczący 13 gatunków rodzaj ptaków drapieŝnych z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), rzędu sokołowych (Falconiformes), występujących w Eurazji, Afryce i Ameryce. Ptaki te osiągają

Bardziej szczegółowo

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DZIAŁ I, II i III: RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA Uczeń umie wymienić niektóre czynności żywego organizmu. Uczeń wie, co to jest komórka. Uczeń umie wymienić niektóre czynności

Bardziej szczegółowo

Samica nietoperza zwykle rodzi: 1. 10-15 młodych 2. 1-2 młodych 3. 3-5 młodych

Samica nietoperza zwykle rodzi: 1. 10-15 młodych 2. 1-2 młodych 3. 3-5 młodych Samica nietoperza zwykle rodzi: 1. 10-15 młodych 2. 1-2 młodych 3. 3-5 młodych Odpowiedź nr 2. Samice wychowujące młode żyją zwykle: 1. wspólnie (samica i samiec) 2. samotnie (samice) 3. w grupach, tzw.

Bardziej szczegółowo

Temat: systematyczny podział organizmów. Ile gatunków organizmów żyje na Ziemi? W 1995r., z polecenia ONZ oszacowano, że na Ziemi żyje około 14

Temat: systematyczny podział organizmów. Ile gatunków organizmów żyje na Ziemi? W 1995r., z polecenia ONZ oszacowano, że na Ziemi żyje około 14 Temat: systematyczny podział organizmów. Ile gatunków organizmów żyje na Ziemi? W 1995r., z polecenia ONZ oszacowano, że na Ziemi żyje około 14 milionów gatunków organizmów żywych. Inne źródła podają,

Bardziej szczegółowo

A. Buczek, E. Dzika. Ćwiczenia z parazytologii dla studentów dietetyki 2011, Lublin, Koliber

A. Buczek, E. Dzika. Ćwiczenia z parazytologii dla studentów dietetyki 2011, Lublin, Koliber LITERATURA A. Buczek, E. Dzika. Ćwiczenia z parazytologii dla studentów dietetyki 2011, Lublin, Koliber A. Buczek Choroby pasożytnicze epidemiologia, diagnostyka, objawy Lublin 2005 wyd. III, 2010 wyd.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH?

SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH? SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH? Drodzy uczniowie! Bardzo się cieszymy, że zdecydowaliście się wziąć udział w konkursie, którego celem jest promowanie postaw proekologicznych. Przygotowaliśmy dla

Bardziej szczegółowo

Znaczenia pszczoły miodnej na świecie - w gospodarce człowieka i dla środowiska.

Znaczenia pszczoły miodnej na świecie - w gospodarce człowieka i dla środowiska. Znaczenia pszczoły miodnej na świecie - w gospodarce człowieka i dla środowiska. Konferencja pn. Ochrona owadów zapylających warunkiem zachowania ekosystemów i produkcji żywności Definicja pszczoły Pszczoły

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy PRACE W LESIE LATO

Zadania do planszy PRACE W LESIE LATO 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy PRACE W LESIE LATO 1. Przyjrzyj się planszy i napisz, jakie zabiegi wykonuje się w lesie latem. Określ także ich cel. Spostrzeżenia wpisz w tabeli. Zabiegi Cel 2. Rozpoznaj

Bardziej szczegółowo

CZY W PRZYRODZIE JEST MIEJSCE DLA KOMARÓW I MYSZY?

CZY W PRZYRODZIE JEST MIEJSCE DLA KOMARÓW I MYSZY? Sfinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Autorka: Ewa Żemojtel- Soszka EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA, SZKOŁA PODSTAWOWA I ETAP EDUKACYJNY CZY W PRZYRODZIE JEST MIEJSCE

Bardziej szczegółowo

Tylko człowiek jest do tego zdolny z przekonaniem kiwamy głowami.

Tylko człowiek jest do tego zdolny z przekonaniem kiwamy głowami. Nie wszyscy wiedzą, że społeczeństwo mrówek żyje na kuli ziemskiej od 100 mln lat. Najliczniej występują w tropikach, ale i Polsce występuje 95 gatunków owadów. {loadposition related_items} Nam ludziom,

Bardziej szczegółowo

Temat: Świat gadów. Gady pierwotnie lądowe lądzie wtórnie w wodzie zmiennocieplne ciepłolubne

Temat: Świat gadów. Gady pierwotnie lądowe lądzie wtórnie w wodzie zmiennocieplne ciepłolubne Temat: Świat gadów. Gady (gromada) określa się jako zwierzęta pierwotnie lądowe. Oznacza to, że są one pierwszą grupą kręgowców, która w pełni przystosowała się do życia na lądzie. Niektóre gatunki wtórnie

Bardziej szczegółowo

PLAN METODYCZNY LEKCJI

PLAN METODYCZNY LEKCJI PLAN METODYCZNY LEKCJI Data: 24. 0 2014 r. Klasa: VI b Przedmiot: przyroda Czas trwania lekcji: 45 minut Nauczyciel: mgr Iwona Gładyś Temat lekcji: Jakie jest znaczenie owadów w przyrodzie i w życiu człowieka?

Bardziej szczegółowo

Zmienność. środa, 23 listopada 11

Zmienność.  środa, 23 listopada 11 Zmienność http://ggoralski.com Zmienność Zmienność - rodzaje Zmienność obserwuje się zarówno między poszczególnymi osobnikami jak i między populacjami. Różnice te mogą mieć jednak różne podłoże. Mogą one

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ DO LEKCJI W OGRODZIE BOTANICZNYM

SCENARIUSZ DO LEKCJI W OGRODZIE BOTANICZNYM SCENARIUSZ DO LEKCJI W OGRODZIE BOTANICZNYM TEMAT: ROŚLINY RÓŻNYCH ŚRODOWISK. CELE LEKCJI: I. WIADOMOŚCI: - wykazanie bioróżnorodności - poznanie morfologicznych i anatomicznych przystosowań ekologicznych

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU wyróżnia elementy żywe i nieożywione w obserwowanym ekosystemie oblicza zagęszczenie wybranej rośliny na badanym terenie określa znaczenie wiedzy ekologicznej w życiu

Bardziej szczegółowo

Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego Biologia z tangramem

Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego Biologia z tangramem Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego iologia z tangramem Poniższy plan wynikowy dotyczy[ew. jest związany z] realizacji cyklu iologia z tangramem. Zawiera wykaz

Bardziej szczegółowo

Mrówki faraona. Monomorium pharaonis. Biologia. Szkodliwość. Profilaktyka. Występowanie

Mrówki faraona. Monomorium pharaonis. Biologia. Szkodliwość. Profilaktyka. Występowanie Mrówki faraona Monomorium pharaonis Biologia Mrówki faraona prowadzą społeczny tryb życia, dzieląc się funkcjami. Robotnice opiekują się potomstwem lub wędrują w poszukiwaniu pokarmu i wody. Samice-królowe

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Systematyka strunowców I Taonomy of Chordates Kod Punktacja ECTS* 2 Zespół dydaktyczny Dr Łukasz Binkowski Koordynator Dr Marek Guzik Dr Lucjan Schimscheiner Dr Bartłomiej

Bardziej szczegółowo

21. Jakie znamy choroby aparatu ruchu, jak z nimi walczyć i zapobiegać?

21. Jakie znamy choroby aparatu ruchu, jak z nimi walczyć i zapobiegać? Biologia tematy lekcji klasa 2 1. Poznajemy budowę oraz znaczenie tkanek zwierzęcych. 2. Jakie cechy charakterystyczne posiadają gąbki i parzydełkowce? 3. Skąd wywodzi się nazwa płazińce i nicienie? 4.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA OCEN ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA OCEN ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA OCEN ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH BIOLOGIA KL. II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia I PÓŁROCZE Ocena niedostateczna - jest z reguły nieobecny

Bardziej szczegółowo

Osy. Vespula. Biologia. Szkodliwość. Występowanie

Osy. Vespula. Biologia. Szkodliwość. Występowanie Osy Vespula Biologia Ciało robotnicy osy pospolitej osiąga długość od 11 do 20 mm. Jest podobna do osy dachowej, ale ma na nadustku dużą kanciastą czarną plamę zamiast trzech czarnych punktów. Osa pospolita

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Dział programu Numer i temat lekcji ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra ocena celująca 1 2 3 4 5 6 7 I. Podstawy biologii 1. Biologia

Bardziej szczegółowo

Wyk. 2 Ekologia behawioralna

Wyk. 2 Ekologia behawioralna Wyk. 2 Ekologia behawioralna Be or not to be? How be to be? Pytania o zachowanie Dlaczego to zachowanie wyewoluowało? Gody przed kopulacją Życie samotnie lub w grupie Pieśni ptaków składają się z gwizdów

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji Idziemy do lasu (etap edukacyjny: klasy 4-6 szkoły podstawowej) Cele:

Temat lekcji Idziemy do lasu (etap edukacyjny: klasy 4-6 szkoły podstawowej) Cele: Hanna Będkowska Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie bedkowska.lzd@interia.pl 1 Temat lekcji Idziemy do lasu (etap edukacyjny: klasy 4-6 szkoły podstawowej) Cele: Cele kształcenia Wiadomości.

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Punktacja ECTS* Dr Marek Guzik

KARTA KURSU. Punktacja ECTS* Dr Marek Guzik KARTA KURSU Nazwa Ćwiczenia terenowe z zoologii Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* Koordynator Dr Marek Guzik Zespół dydaktyczny Dr Łukasz Binkowski Dr Marek Guzik Dr Lucjan Schimscheiner Dr Bartłomiej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Nr i temat lekcji Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność biologii 2. Źródła wiedzy biologicznej 3. Obserwacje 4. Klasyfikacja 5. Oznaczanie wymienia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu: I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność organizmów Poziom wymagań podstawowy (oceny dopuszczający i dostateczny) ponadpodstawowy

Bardziej szczegółowo

KARTA PRACY - SAWANNA klasa IV-VI

KARTA PRACY - SAWANNA klasa IV-VI Imie i nazwisko kl. 1. Uzupe³nij poni szy tekst wyrazami z ramki. Gnu to jedna z najliczniejszych antylop afrykañskiej.... yje w du ych.... Wystêpuje najczêœciej z zebrami, yrafami i innymi gatunkami antylop.

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. PSO Biologia klasa I Nr i temat lekcji Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii 1. Historia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel: mgr Joanna Szasta Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność

Bardziej szczegółowo

Jak zwierzęta spędzają zimę. dr Marek Guzik

Jak zwierzęta spędzają zimę. dr Marek Guzik Jak zwierzęta spędzają zimę dr Marek Guzik Anabioza stan życia utajonego stan krańcowego obniżenia aktywności życiowej organizmu, zwykle w odpowiedzi na niekorzystne warunki środowiska naturalnego. Wiele

Bardziej szczegółowo

Pakiet edukacyjny - W słowach kilku o wydrze, bobrze i wilku. Wydra - opis

Pakiet edukacyjny - W słowach kilku o wydrze, bobrze i wilku. Wydra - opis Wydra - opis oczy chronione są trzecią powieką, która podczas nurkowania chroni je nie ograniczając jednocześnie widzenia długie smukłe ciało umożliwia wysoką zwinność i zwrotność w wodzie mała spłaszczona

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z PRZYRODY dla uczniów klas IV

Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z PRZYRODY dla uczniów klas IV zeszyt ćwiczeń podręcznik program nauczania Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z PRZYRODY dla uczniów klas IV Autor Tytuł Nr dopuszczenia Małgorzata Kuś Ewa Sulejczak Przyroda DKW-4014-165/99 - Maria

Bardziej szczegółowo

Liczby Fibonacciego w przyrodzie

Liczby Fibonacciego w przyrodzie Liczby Fibonacciego w przyrodzie Ostatni artykuł był ściśle matematyczny. Dziś chciałabym pokazać, że matematyka występuje powszechnie w przyrodzie i naszym życiu codziennym.. Drzewo genealogiczne trutnia

Bardziej szczegółowo

Zadanie 5. (0 1 ) Przyrząd, dzięki któremu moŝna obserwować skórę na dłoniach przedstawia rysunek: A. numer 1 B. numer 2 C. numer 3 D.

Zadanie 5. (0 1 ) Przyrząd, dzięki któremu moŝna obserwować skórę na dłoniach przedstawia rysunek: A. numer 1 B. numer 2 C. numer 3 D. Diagnoza kompetencji z biologii absolwenta szkoły podstawowej Przed Tobą test sprawdzający wiedzę i umiejętności z biologii. Na wykonanie zadań masz 45 minut. Czytaj uwaŝnie wszystkie pytania i polecenia,

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. Wymagania edukacyjne niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen z zajęć edukacyjnych wynikających z realizowanego programu nauczania BIOLOGIA KL.I Nr i temat lekcji

Bardziej szczegółowo

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ekologia wyk. 1 wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ochrona środowiska Ekologia jako dziedzina nauki jest nauką o zależnościach decydujących

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian końcowo roczny dla uczniów klasy III Szkoły Podstawowej

Sprawdzian końcowo roczny dla uczniów klasy III Szkoły Podstawowej Sprawdzian końcowo roczny dla uczniów klasy III Szkoły Podstawowej Edukacja polonistyczna, Edukacja matematyczna, Edukacja przyrodnicza i Edukacja społeczna Przeczytaj uważnie...... Imię i nazwisko klasa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA, KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA, KLASA I 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA, KLASA I Rozdział I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność konieczny (stopień dopuszczający) określa przedmiot badań biologii jako nauki podaje przykłady dziedzin

Bardziej szczegółowo

Partenogeneza jako sposób na przetrwanie gatunku

Partenogeneza jako sposób na przetrwanie gatunku Partenogeneza jako sposób na przetrwanie gatunku Marianna Ciwun Kl. II B LO II Liceum Ogólnokształcące z Dodatkową Nauką Języka Białoruskiego w Hajnówce Słowa klucze: partenogeneza, dzieworództwo, partenogeneza

Bardziej szczegółowo

Bioróżnorodność gwarancją rozwoju i przeżycia dla przyszłych pokoleń

Bioróżnorodność gwarancją rozwoju i przeżycia dla przyszłych pokoleń Bioróżnorodność gwarancją rozwoju i przeżycia dla przyszłych pokoleń Różnorodność biologiczna oznacza zróżnicowanie wszystkich żywych organizmów występujących na Ziemi w ekosystemach których są częścią.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii - Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii - Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii - Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat Biologia jako nauka Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

Uczeń: z poszczególnych źródeł dziedziny biologii. stopniowego podaje przykłady dziedzin wiedzy biologii. biologicznej podczas życia biologicznej

Uczeń: z poszczególnych źródeł dziedziny biologii. stopniowego podaje przykłady dziedzin wiedzy biologii. biologicznej podczas życia biologicznej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum podręcznik Puls życia 1 oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej ( rok szkolny 2016/2017 ) Dział programu I.

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Nauczycielki: B Cholewczuk, M. Ostrowska Dział programu Temat Ocena dopuszczająca Poziom wymagań

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z przyrody w kl. 6

Przedmiotowy system oceniania z przyrody w kl. 6 Przedmiotowy system oceniania z przyrody w kl. 6 I. Obszary podlegające ocenie na lekcjach przyrody 1. Prace pisemne a) każdy zrealizowany dział programu jest zakończony sprawdzianem pisemnym (czas pisania

Bardziej szczegółowo

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych Biologia- kl. 3 TŻ1, 3TŻ-2, 3 TA Numer Temat Zakres treści lekcji 1 1.Rośliny pierwotnie wodne cechy królestwa roślin formy organizacji budowy roślin pierwotnie wodnych sposoby rozmnażania się roślin pierwotnie

Bardziej szczegółowo

Wygląd Długość ciała 6-9 cm, długość ogona 5-8 cm, masa ciała 9-23 g. Grzbiet ma brązowo-szary ubarwienie rude, spód ciała jest kremowy.

Wygląd Długość ciała 6-9 cm, długość ogona 5-8 cm, masa ciała 9-23 g. Grzbiet ma brązowo-szary ubarwienie rude, spód ciała jest kremowy. Wygląd Długość ciała 6-9 cm, długość ogona 5-8 cm, masa ciała 9-23 g. Grzbiet ma brązowo-szary ubarwienie rude, spód ciała jest kremowy. Przejście między tymi barwami jest stopniowe. Występowanie Orzesznica

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA POWODZIAN NA TEMAT ZWALCZANIA SZKODLIWYCH OWADÓW

INFORMACJA DLA POWODZIAN NA TEMAT ZWALCZANIA SZKODLIWYCH OWADÓW INFORMACJA DLA POWODZIAN NA TEMAT ZWALCZANIA SZKODLIWYCH OWADÓW KOMARY I INNE OWADY KRWIOPIJNE przyjaznym środowiskiem dla bytowania komarów są tereny podmokłe, wilgotne, rozlewiska wody, gdzie w mule

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE I GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 8

Scenariusz zajęć nr 8 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Wiosna wita nas kwiatami Scenariusz zajęć nr 8 Temat dnia: Z wiosną pod rękę I. Czas realizacji: dwie jednostki lekcyjne II. Czynności przedlekcyjne:

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ BIOLOGII I OCHRONY ŚRODOWISKA

WYDZIAŁ BIOLOGII I OCHRONY ŚRODOWISKA UNIWERSYTET ŁÓDZKI WYDZIAŁ BIOLOGII I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK OCHRONA ŚRODOWISKA PROGRAM STACJONARNYCH STUDIÓW JEDNOLITYCH MAGISTERSKICH rok IV-V (bloki magisterskie) z uwzględnieniem rodzaju prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Edukacja społeczno- przyrodnicza

Edukacja społeczno- przyrodnicza Edukacja społeczno- przyrodnicza KLASA I KLASA II KLASA III I półrocze I półrocze I półrocze Wie, jak należy zachowywać się w stosunku do dorosłych i rówieśników (formy grzecznościowe); rozumie potrzebę

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA BIOLOGIA rok szkolny 2016/2017

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA BIOLOGIA rok szkolny 2016/2017 PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA BIOLOGIA rok szkolny 2016/2017 I. Informacja o wymaganiach edukacyjnych Wymagania są zamieszczone na stronie internetowej szkoły. Uczniowie są zapoznawani z nimi na pierwszej

Bardziej szczegółowo

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne.

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne. WYMAGANIA EDUKACYJNE - BIOLOGIA - KLASA PIERWSZA DZIAŁY : I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU II. JEDNOŚĆ I ROŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW III.BAKTERIE A WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE Wiadomości i umiejętności ucznia na

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU TEMATYCZNEGO Wiedzy o Wielkopolskim Parku Narodowym

REGULAMIN KONKURSU TEMATYCZNEGO Wiedzy o Wielkopolskim Parku Narodowym REGULAMIN KONKURSU TEMATYCZNEGO Wiedzy o Wielkopolskim Parku Narodowym 1 REGULAMIN KONKURSU Wiedzy o Wielkopolskim Parku Narodowym Rozdział 1 CELE KONKURSU 1. Rozwijanie i pogłębianie u uczniów zainteresowań

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z BIOLOGII DLA KLASY I

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z BIOLOGII DLA KLASY I WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z BIOLOGII DLA KLASY I mgr Marta Warecka Lenart program Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Ocenę dopuszczający otrzymuje uczeń, który w 75% spełnił wymagania na ocenę

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ochroną środowiska

Zarządzanie ochroną środowiska Zarządzanie ochroną Tomasz Poskrobko Zakres wykładów Teoretyczne aspekty nauki o zarządzaniu środowiskiem. Organy i urzędy oraz środki środowiskiem. Polityka ekologiczna. Programowanie i planowanie ochrony.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja prowadzenia monitoringu obecności rolnic w uprawach warzyw z wykorzystaniem pułapek feromonowych

Instrukcja prowadzenia monitoringu obecności rolnic w uprawach warzyw z wykorzystaniem pułapek feromonowych Instrukcja prowadzenia monitoringu obecności rolnic w uprawach warzyw z wykorzystaniem pułapek feromonowych Autorzy: mgr Andrzej Lewandowski dr Maria Rogowska mgr Katarzyna Woszczyk mgr Robert Wrzodak

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji biologii w gimnazjum klasa I

Konspekt lekcji biologii w gimnazjum klasa I mgr Piotr Oleksiak Gimnazjum nr.2 wopatowie. Temat. Cechy populacji biologicznej. Konspekt lekcji biologii w gimnazjum klasa I Zakres treści: Populacja cechy charakterystyczne: liczebność, zagęszczenie,

Bardziej szczegółowo

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH 3 CELE OGÓLNE: rozwijanie pasji poznawania zjawisk przyrodniczych rozwijanie umiejętności analizowania obserwowanych zjawisk zrozumienie roli człowieka

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA

Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA 1. Zima jest porą spoczynku w przyrodzie, ale nie jest porą odpoczynku dla leśników. Przeciwnie! Przyjrzyj się planszy i napisz, jakie zabiegi wykonuje

Bardziej szczegółowo

Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody

Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody Leszek Jóskowiak p.o. dyrektora Departamentu Ochrony Przyrody Poznań, 25 listopada 2010 r. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania na poszczególne oceny z biologii klasa I gimnazjum Wymagania na poszczególne oceny z biologii klasa I gimnazjum Nr i temat Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność biologii wymienia nazwy dziedzin biologii, podaje zakres badań pięciu dziedzin

Bardziej szczegółowo

Pszczoły a bioróżnorodność

Pszczoły a bioróżnorodność Pszczoły a bioróżnorodność Pod pojęciem różnorodności biologicznej kryje się niesłychane bogactwo i zróżnicowanie form życia występujących na Ziemi. Bioróżnorodność należy chronić, ponieważ każdy jej element

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona bagien, powtórzenie wiadomości

Zagrożenia i ochrona bagien, powtórzenie wiadomości Temat lekcji: Zagrożenia i ochrona bagien, powtórzenie wiadomości Poziom: Czas trwania: Przedmiot: 5-6 klasa szkoły podst. 45 min. (1 godz. lekcyjna) przyroda 1. Cele lekcji: Podsumowanie i powtórzenie

Bardziej szczegółowo

CECHY ILOŚCIOWE PARAMETRY GENETYCZNE

CECHY ILOŚCIOWE PARAMETRY GENETYCZNE CECHY ILOŚCIOWE PARAMETRY GENETYCZNE Zarządzanie populacjami zwierząt, ćwiczenia V Dr Wioleta Drobik Rodzaje cech Jakościowe o prostym dziedziczeniu uwarunkowane zwykle przez kilka genów Słaba podatność

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU I KRYTERIA OCENIANIA BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM

ROZKŁAD MATERIAŁU I KRYTERIA OCENIANIA BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM ROZKŁAD MATERIAŁU I KRYTERIA OCENIANIA BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM oparty na Programie nauczania biologii w gimnazjum Puls życia Anna Zdziennicka Dziiał programu Lp Temat Wymagania Konieczne Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność Poziom wymagań dopuszczający dostateczny dobry Bardzo dobry potrafi korzystać z

Bardziej szczegółowo

pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko

pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu ul. Środkowa 11 87-100 Toruń Cykl Szkoleń w Kołach Terenowych zrzeszonych w RZP Toruń pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko 12 stycznia 2013 r. szkolenia :

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne/ plan wynikowy z biologii dla klasy II gimnazjum Puls Życia (1godz./tyg. )

Wymagania edukacyjne/ plan wynikowy z biologii dla klasy II gimnazjum Puls Życia (1godz./tyg. ) II. Jedność i różnorodność I. Biologia nauka o życiu Dział Temat 1.Biologia jako nauka (III.4, V.1) Wymagania edukacyjne/ plan wynikowy z biologii dla klasy II gimnazjum Puls Życia (1godz./tyg. ) wymagania

Bardziej szczegółowo

Biologia nauka o życiu

Biologia nauka o życiu Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej w Publicznym Gimnazjum Nr2 w Zespole Szkół w Rudkach dopuszczający dostateczny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa III

Wymagania edukacyjne z biologii klasa III Wymagania edukacyjne z biologii klasa III Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra DZIAŁ I. EKOLOGIA podaje przykłady

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Temat konieczny( 2) podstawowy (3) rozszerzający(4) Opracowała mgr Agnieszka Para dopełniający(5)

Bardziej szczegółowo