INSTYTUT GOSPODARKI ŚWIATOWEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INSTYTUT GOSPODARKI ŚWIATOWEJ"

Transkrypt

1 INSTYTUT GOSPODARKI ŚWIATOWEJ GLOBAL GOVERNANCE Koncepcje doświadczenia perspektywy Janusz W. Gołębiowski Nr 291 Warszawa 2008

2 Recenzent Jerzy Kleer Prace i materiały Instytutu Gospodarki Światowej mają na celu pobudzenie do dyskusji, wymiany informacji i uwag krytycznych SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA KOLEGIUM GOSPODARKI ŚWIATOWEJ INSTYTUT GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Warszawa, ul. Rakowiecka 24 Tel (48 22) Fax (48 22)

3 Wstęp 4 1. Struktura środowiska międzynarodowego epoki globalizacji Formy zarządzania globalnego i ich ewolucja Determinanty global governance Pierwsze doświadczenia Współpraca i koordynacja w sferze finansów międzynarodowych Architektura global governance Stan i dylematy Perspektywy.. 40 Bibliografia..45 3

4 Wstęp W literaturze naukowej i dyskursie politycznym na temat współczesności coraz powszechniej wyraŝany jest pogląd, Ŝe świat w którym Ŝyjemy potrzebuje jakiegoś systemu reguł i sposobu zarządzania globalnego, lub teŝ zarządzania w dobie globalizacji. Wszyscy dość zgodnie stwierdzają jednocześnie Ŝe system taki, zwany global governance, ma być załoŝeniem i mechanizmem postępowania o szerszym znaczeniu od rządzenia, ustalającym zarazem określone role, kierunki działania i wzajemne interakcje państw i aktorów niepaństwowych w procesie wspólnego rozwiązywania problemów globalnych. WyróŜniającą cechą governance jest rozdzielenie autorytetu (fragmentyzacja) pomiędzy rządy, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i sferę biznesu, jako głównych podmiotów globalnego zarządzania. Termin governance stał się ostatnio nazbyt modnym i uniwersalnym, w związku z czym róŝni autorzy przypisują mu niejednokrotnie róŝne znaczenie. Przez jednych utoŝsamiane jest z określoną strukturą instytucji politycznych, inni wiąŝą go z procesem odchodzenia od biurokratycznego do trójsektorowego systemu władzy (państwo biznes obywatele), z wyraźną orientacją na zwiększający się udział form partycypacji społecznej. W rezultacie, kiedy autorzy traktują governance jako bardzo waŝny czynnik w realizacji politycznych bądź organizacyjnych celów, często moŝe okazać się niejasnym czy odnoszą ten termin do struktur w procesie administrowania, sztuki zarządzania, określonych norm i zasad, filozofii samego pojęcia czy teŝ swoistej kombinacji wszystkich tych elementów. PoniewaŜ global governance posiada jednocześnie mocną intuicyjną wymowę, bardziej precyzyjne definicje uwaŝane są, przez posługujących się tym terminem, za niezbyt konieczne. Celem niniejszej publikacji jest przedstawienie, w oparciu o własne dotychczasowe badania i studia bogatej literatury, obiektywnych uwarunkowań i zachodzących zmian w mechanizmach funkcjonowania współczesnego systemu międzynarodowego oraz procesów tworzenia nowych reguł działania i nowych instytucji w najwaŝniejszych obszarach światowej aktywności gospodarczej. Satysfakcją autora będzie pobudzenie zainteresowania podjętym tematem i jego rozwinięcie w formie krytycznej oceny i dyskusji. 4

5 Rozdział 1 Struktura środowiska międzynarodowego epoki globalizacji Do truizmów naleŝy juŝ obserwacja, Ŝe tempo i skala współcześnie zachodzących na świecie przemian wyprzedzają moŝliwości ludzkich dostosowań oraz pogłębionej, intelektualnej refleksji. Wiek XXI jak trafnie określa J. Kleer - zamykającym kilka cykli. narodził się wielkim wybuchem historii, 1. Nastąpił koniec cyklu ekonomicznego, w którym systemy gospodarcze były zamknięte i sterowane. Rynek został otwarty i ma planetarny charakter. RóŜny czas historyczny, w jakim zapoczątkowano tworzenie nowego systemu, wywierał wpływ na kształtowanie gospodarki. W tym samym bowiem czasie współistniały formy przynaleŝne do wczesnych etapów gospodarki rynkowo-kapitalistycznej oraz etapów znacznie bardziej dojrzałych 1. Nowa rzeczywistość do której naleŝało się dostosować to globalizacja. W sferze gospodarki stała się ona siłą integrującą, ale jednocześnie w obszarze uŝywanej przemocy (sfera polityczna) wytworzyła dynamikę chaosu, której towarzyszą narastające konflikty. 2. Jesteśmy świadkami końca cyklu kolonialnego, rozpoczętego w XVI wieku, w którym Europa podbiła świat. Dzisiaj Chiny są juŝ czwartą potęgą, przed Francją i Wielką Brytanią. 3. Zakończył się teŝ cykl intelektualny związany z epoką Oświecenia wychodzącego z załoŝenia, Ŝe jedynie państwo moŝe gwarantować suwerenność, umowę społeczną i pokój. Mamy natomiast zamiast tego obecnie tendencje odśrodkowe, regionalizm, odnowienie fundamentalizmu, terroryści są zjednoczeni w nienawiści do Zachodu. Pod wpływem powyŝszych zmian zarysowuje się nowa struktura środowiska międzynarodowego epoki globalizacji. System międzynarodowy przełomu XX/XXI wieku nie jest juŝ dawnym systemem unitarnych państw, utrzymujących interakcje między sobą poprzez kontakty dyplomatyczne, regulacje prawno-międzynarodowe czy członkostwo w organizacjach międzynarodowych. Obok państw (coraz mniej narodowych) wyłaniają się potęŝne korporacje międzynarodowe oraz organizacje pozarządowe, stanowiące coraz bardziej nabierający na znaczeniu tak zwany Trzeci Sektor globalne społeczeństwo obywatelskie. Stanowią one razem wielocentryczny świat podmiotów niepaństwowych. 1 J. Kleer, Globalizacja a państwa narodowe i usługi publiczne, PAN, Warszawa 2006, s

6 Warunki funkcjonowania państwa pod wpływem globalizacji ulegają zasadniczej zmianie. Z jednej strony następuje ograniczenie jego autonomii i zdolności do efektywnego zarządzania własnymi sprawami, a integralność terytorialna podlega swoistej erozji. Jednocześnie w sterowaniu Ŝyciem społecznym wewnątrz państw coraz istotniejsza rola przypada mechanizmom rynkowym. Oznacza to przesunięcie struktur władczych od państw do rynków powodując, Ŝe polityka państw jest raczej wyrazem rynku światowego niŝ terytorium. Państwo w warunkach globalizacji jednak nie zamiera. Niesłusznym byłoby teŝ ujmować relacji państwo - globalizacja, jako gry o sumie zerowej. Zadania państwa stają się natomiast trudniejsze i bardziej skomplikowane. Zmianie ulega samo ulokowanie państwa w strukturze zjawisk i procesów społecznych. Państwa stają się swoistym mediatorem między zewnętrznymi priorytetami polityki zagranicznej, a ich zewnętrznymi procesami, za które są nadal odpowiedzialne. Procesy globalizacji zmieniają warunki wykonywania suwerennych praw przez państwa. Jest to inna zmiana w porównaniu do ograniczeń autonomii państwa w wyniku współzaleŝności międzynarodowych. Zasada suwerenności podlega transformacji, ale nie erozji. Suwerenność przechodzi proces swoistego dostrajania do nowych realiów Ŝycia społecznego, określonych przez ścieśnianie czasu i przestrzeni oraz przenikanie i wzajemne uwarunkowania tego co wewnątrzpaństwowe i międzynarodowe. Dojrzała gospodarka rynkowa właściwa współczesnemu etapowi globalizacji zakłada nieodzowność istnienia sektora publicznego, spełniającego dwa zasadnicze cele: dbałość o integralność suwerennego państwa oraz zabezpieczenie warunków normalnego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa. W układzie krajowym sektor publiczny określa podstawy społeczno-ekonomicznego ładu. Głębokie zmiany w relacjach pomiędzy suwerennym państwem a gospodarką globalną wywołały istotne przemiany w obrębie sektora publicznego. Uległ on modyfikacji zarówno wewnątrz kraju jak teŝ wzbogacił swoje zadania zewnętrzne. Ja trafnie konstatuje Profesor J. Kleer, globalizacja zwróciła uwagę na fakt, iŝ postęp ekonomiczny oraz tworzenie rynku światowego i gospodarki światowej wymaga równieŝ zbliŝonych reguł gry ekonomicznej i politycznej 2. Zarządzanie światową gospodarką za pomocą reguł lub instytucji jest konieczne, ale bardzo trudne. Są dwa powody, dla których konieczność ta jest zapewne pilniejsza niŝ wcześniej. Po pierwsze, prawa krajowe stosowane są w odniesieniu do jednostek lub firm zarejestrowanych 2 TamŜe, s.43. 6

7 w danym kraju, ale nie obejmują podmiotów działających ponad granicami. Sytuacja taka była zapewne zadowalająca w sytuacji, gdy aktywność gospodarcza ograniczona była przez podziały geograficzne. W konsekwencji globalizacji geografia przestała mieć znaczenie dla ekonomii. Zasady prawa nie nadąŝają jednak za tą zmianą. Po drugie, racjonalne zachowanie ekonomiczne jednostek (maksymalizacja uŝyteczności) i firm (maksymalizacja zysku) prowadzi do rozszerzenia produkcji i konsumpcji tak, Ŝe całość róŝni się od sumy części składowych. W świecie w którym gospodarka jest coraz bardziej otwarta i zintegrowana, czynniki zewnętrzne mają wzrastającą tendencję do przekraczania granic narodowych. Nawet jednak jeśli potrzeba rządności jest większa, jej ustanowienie jest trudniejsze. Powód takiej sytuacji jest prosty. Jednostki lub firmy są podmiotami prawa krajowego, stanowionego przez parlamenty. Kraje nie podlegają w analogiczny sposób prawu międzynarodowemu, poniewaŝ nie istnieje rząd światowy ani światowy parlament, który stanowiłby prawo obowiązujące wszystkie kraje. Państwa narodowe są przy tym bardzo czułe na punkcie swojej suwerenności. Stworzenie zasad czy praw, które obowiązywałyby suwerenne państwa narodowe musi dokonać się na drodze międzynarodowych negocjacji i wzajemnej akceptacji przez poszczególne rządy. To zaś, jak uczy nas doświadczenie, jest proces złoŝony i powolny. Nowa jakość globalizacji wyraŝa się nie tylko w tym, Ŝe intensyfikuje współzaleŝności pomiędzy państwami, ale zarazem zawęŝa pole manewru pozostawione dotąd rządom w wielu dziedzinach polityki. Państwo narodowe stanowiąc główny filar systemu zarządzania globalnego zostaje związane zasadami i regulacjami reŝimu międzynarodowego, do którego zgłasza swój akces. Pod presją globalizacji następują istotne zmiany w funkcjonowaniu państwa w obszarze polityki ekonomicznej i społecznej. Państwo staje się jednym z elementów złoŝonego ponadnarodowego systemu międzynarodowego uprawnionego do zarządzania gospodarką na poziomie regionalnym i globalnym. Zarządzanie globalne postulowane jest dlatego jako: więcej multilateralizmu, przez co rozumie się wzmocnienie i intensyfikację współpracy państw i aktorów pozarządowych w ramach, międzynarodowych instytucji i organizacji. RozwaŜając potrzebę rządności naleŝy zapewne dokonać rozróŝnienia pomiędzy istniejącymi zasadami i instytucjami, które wymagają zmiany lub przystosowania do nowych czasów, oraz zasadami i instytucjami których brakuje i w związku z tym naleŝy je stworzyć lub wprowadzić. 7

8 W świecie nierównych partnerów nie jest zaskoczeniem, Ŝe zasady gry są asymetryczne jeśli chodzi o ich konstrukcję i niesprawiedliwe co do efektów. Silni mają władzę ustanowienia zasad i moŝliwości, by je wdraŝać. Słabi nie mają ani jednego, ani drugiego. Problem leŝy jednak w czym innym. Po pierwsze dla róŝnych sfer stosowane są róŝne uregulowania. Zasady gry rządzącej globalnym handlem są w coraz większym stopniu ustanawiane przez WTO i ten przykład jest najbardziej oczywisty. Występują w nim raŝące asymetrie. Kontrast pomiędzy swobodnym przepływem kapitału i ograniczonym przepływem siły roboczej jest szczególnie wyrazisty. Po drugie zasady obowiązują jednych, ale nie dotyczą innych. Zasady narzucane przez MFW i Bank Światowy są tu bardzo widoczne. Po trzecie hierarchia celów przy tworzeniu nowych zasada jest stronnicza i to, co wypowiedziane jest równie waŝne jak to, co niewypowiedziane. Próby stworzenia międzynarodowego porozumienia o inwestycjach w ramach WTO, które ma na celu zapewnienie międzynarodowym inwestorom takiego samego traktowania jak graczom krajowym, jednak przy zachowaniu wszelkich przywilejów wiąŝących się z międzynarodowym statusem, są przekonywującym przykładem. Prawom zagranicznych inwestorów muszą z pewnością towarzyszyć pewne obowiązki. Warto przypomnieć, Ŝe natura rozwiązań zaleŝy od natury problemu. PoniewaŜ mamy do czynienia z róŝnymi zasadami w róŝnych sferach, konieczne jest ułoŝenie tych reguł symetrycznie w stosunku do sfer. Gdy pewne zasady obowiązują jednych, a innych juŝ nie, to trzeba dąŝyć do tego, by obejmowały one swoim działaniem wszystkich jednakowo. Kiedy hierarchia celów jest wyraźnie stronnicza, naleŝy przywrócić jej równowagę. Stosowanie w działalności gospodarczej modelu racjonalności indywidualnej, narzuconej przez silniejszych aktorów, (np. mocarstw czy transnarodowych korporacji) jest przeszkodą w osiąganiu rezultatów przyjaznych wszystkim. W wyniku globalizacji siła rządów narodowych maleje, a ich suwerenność, zarówno w sferze polityki jak i gospodarki podlega ograniczeniu. Nie towarzyszy temu jednocześnie wzrost skuteczności we współpracy międzynarodowej czy międzyrządowej, która mogłaby regulować proces rynkowy. W rezultacie coraz trudniej zarządzać gospodarką na poziomie narodowym, natomiast na poziomie globalnym wydaje się to niemal niewykonalne. Niektóre sfery są bowiem zupełnie nieregulowane, brakuje teŝ wielu potrzebnych instytucji. Dzieje się 8

9 tak prawdopodobnie dlatego, Ŝe kluczowym zagadnieniem w sferze polityki jest konflikt między narodową suwerennością a potrzebą rządności na poziomie globalnym. Brak istnienia pewnych zasad rodzi konsekwencje dla światowej gospodarki. Jeśli kaŝdy kraj działa wyłącznie w swoim interesie to rezultat, jakim ma być wzrost światowej zamoŝności, moŝe być daleki od optymalnego, poniewaŝ kaŝdy z podmiotów będzie liczył, Ŝe to inni poniosą koszty uzgodnień, na których skorzystać mają wszyscy. W rezultacie powszechne korzyści staną się towarem pilnie poŝądanym, duŝo łatwiej jednak będzie się natknąć na powszechne straty. W obecnym systemie, w którym nie istnieje ponadnarodowy rząd, ani teŝ dominujące światowe mocarstwo zdolne zmusić wszystkich innych do samoograniczenia i współpracy, skazani jesteśmy na borykanie się z powszechnymi stratami, takimi jak np. degradacja środowiska, handel bronią czy przemyt narkotyków. W sytuacji w której nie ma reguł mogących narzucić samoograniczenie się i dyscyplinę, poŝądane byłoby stworzenie nowych zasad w interesie powszechnych korzyści (jak np. ochrona środowiska czy pokój i bezpieczeństwo na świecie). Takie rozwiązanie nie zawsze jednak jest moŝliwe. W świecie, w którym realizowanie interesu narodowego oznacza najczęściej nieskoordynowane działania lub zachowania niekooperacyjne, wybieranie rozwiązań nieoptymalnych, które ostatecznie mają efekt autodestrukcyjny i sprawiają, Ŝe sytuacja ogółu pogarsza się. Jedynym rozwiązaniem wydaje się stworzenie instytucjonalnych mechanizmów współpracy. To wymaga czegoś więcej niŝ tylko reguł. Potrzebny jest konsensus. Unikanie powszechnych strat wymaga samoograniczenia, zaś do promowania powszechnych korzyści potrzebny jest udział wszystkich państw. W globalnej rządności chodzi nie tyle o rząd światowy, co o instytucje i praktyki, połączone z zasadami, które ułatwiają współpracę pomiędzy suwerennymi państwami narodowymi. W światowej gospodarce istnieje wiele obszarów, w których współpraca między państwami, zarówno na rynku jak i poza nim, pozwoliłaby skorzystać wszystkim lub zminimalizować koszty (zmaksymalizować korzyści) związane z globalizacją. Lepsza koordynacja polityki makroekonomicznej, szczególnie między państwami wysoko uprzemysłowionymi nie tylko pomogłaby podnieść poziom produkcji, ale pozwoliłaby równieŝ na zachowanie stabilności gospodarczej w krótkiej perspektywie i utrzymanie wzrostu w długim okresie. Uregulowanie spekulacyjnych przepływów finansowych, na które składają się przede wszystkim motywowane optymalizacją zysków krótkookresowe ruchy kapitałowe podatne na kursy walut i poziom stóp procentowych, pomogłoby zarówno krajom uprzemysłowionym jak i 9

10 rozwijającym się. W świecie wysoko rozwiniętym deregulacja rynku finansowego powodowała niejednokrotnie wzrost realnych stóp procentowych i spadek inwestycji, poniewaŝ rynki finansowe wymogły na rządach prowadzenie polityki niskiego wzrostu, albo wręcz deflacyjnej. Obecnie jesteśmy świadkami odwrotnej sytuacji, kiedy dla ratowania gospodarki USA tamtejszy bank centralny (FED) przystąpił do zdecydowanej redukcji stóp procentowych, obniŝając cenę amerykańskiej waluty, co spowodowało potęŝną falę zawirowań i zapaści. W krajach rozwijających się szybka integracja z rynkami finansowymi często wywoływała chaos i zamieszanie, mające daleko idące konsekwencje polityczne i ekonomiczne. RównieŜ zauwaŝalna ostatnio, aktywność małych i średnich państw moŝe zaburzyć chwiejną równowagę, bądź zwiększyć poziom nierównowagi na światowych rynkach. Na styku gospodarki światowej i gospodarek narodowych pojawiają się zatem obszary napięć i konfliktów. Dają się one uszeregować w trzech róŝnorodnych grupach, jako: napięcia między państwami, napięcia cywilizacyjno-ekonomiczne i napięcia w ramach szeroko rozumianej sfery ekonomicznej, które w szczególny sposób wywołuje globalizacja. Osobna grupę napięć, dotyczących okresów długich, stanowią układy (powiązania) występujące między pokoleniami. Elementami tej sfery napięć są: ochrona środowiska, gospodarka surowcami, ochrona spuścizny kulturowej i warunki zrównowaŝonego wzrostu. Dla w miarę normalnego funkcjonowania świata (w warstwie politycznej, ekonomicznej i społecznej) muszą powstawać instytucje i mechanizmy, których zadaniem jest ich łagodzenie. Taką rolę, swoistego amortyzatora w zderzeniu względnie jednolitego rynku z jego róŝnorodnymi uczestnikami, przypisuje we wspomnianej pracy J. Kleer - globalnym dobrom publicznym 3. Intensyfikacja procesów globalizacji zwiększyła potrzebę współpracy multilateralnej i dostarczenia globalnych dóbr publicznych, takich m.in. jak stabilizacja finansowa, wprowadzenie najwyŝszych standardów w najwaŝniejszych obszarach. Konwergencja dóbr publicznych i po części sektora publicznego stwarza moŝliwość powoływania na poziomie ponadnarodowym instytucji zarządzających globalnymi dobrami publicznymi. Instytucje te zaczynają w coraz większym stopniu spełniać funkcje globalnej infrastruktury 3 Globalne dobra publiczne, w ich przewaŝającej części, stanowią przedłuŝenie czystych dóbr publicznych, występujących na obszarze państw narodowych przez które rozumie się usługi publiczne jak obronność, bezpieczeństwo publiczne, system instytucjonalno prawny, ochrona własności, prawa jednostek. 10

11 obejmującej najwaŝniejsze sfery stosunków międzynarodowych: gospodarczą, polityczną, społeczną, kulturową. Międzynarodowe dobra publiczne są waŝną częścią otoczenia zewnętrznego, a co równieŝ istotne, nie są przedmiotem rywalizacji o korzystanie ze względu na ich powszechną dostępność i bezpieczeństwo (powietrze, woda). Współpraca międzynarodowa w zakresie racjonalnej gospodarki dobrami publicznymi ma dlatego, przy postępującej globalizacji, szczególne znaczenie. Na fakt, Ŝe globalne instytucje dotąd stworzone w odpowiedzi na powstające problemy nie działały w sposób doskonały, złoŝyło się szereg przyczyn: same problemy są złoŝone, a wspólne działania na kaŝdym szczeblu nastręczały wiele trudności. W niektórych przypadkach instytucje te ewidentnie zawodziły, w innych realizowały słabo wywaŝony program, sprawiający Ŝe jedni korzystali z globalizacji o wiele bardziej niŝ inni, a w niektórych przypadkach wyrządziła ona szkody. Zdaniem J. E. Stiglitza najbardziej fundamentalną zmianą, niezbędną do tego aby globalizacja przebiegała w sposób, w jaki przebiegać powinna, jest zmiana w sposobie sprawowania rządów. 4 Stary model stosunków międzynarodowych po prostu nie pasuje do powstającego obecnie świata i nie wystarczy do sprostania wymaganiom prawomocności oraz skuteczności przyszłych działań na arenie międzynarodowej. O dzisiejszym politycznym porządku świata wiemy na pewno jedno: Ŝe jest inny niŝ nam się wydawało jeszcze kilka lat temu. I Ŝe niezmiernie trudno przewidzieć jego dalszą ewolucję. Na pierwszy rzut oka dzisiejszy świat wygląda na wielobiegunowy. Największe mocarstwa Chiny, Unia Europejska, Indie, Japonia, Rosja i Stany Zjednoczone obejmują ponad połowę ludności świata, wytwarzają 75% globalnego PKB i finansują ze swoich budŝetów 80% światowych wydatków wojskowych. Pozory mogą jednak mylić. Obecny świat zasadniczo odbiega od wielobiegunowości jako podstawy dla równowagi w stosunkach międzynarodowych. Ośrodków władzy jest znacznie więcej, a spora ich część nie naleŝy do kategorii państw narodowych. Do kardynalnych cech współczesnego systemu międzynarodowego zalicza się właśnie to, Ŝe państwa narodowe utraciły monopol na władzę, a na niektórych obszarach takŝe swój prymat. Władza państwa jest ograniczana od góry, przez organizacje regionalne i globalne, od dołu przez rozmaite nieformalne grupy nacisku, w tym często zbrojne, i z boku przez organizacje 4 J. E. Stiglitz, Globalizacja, Warszawa

12 pozarządowe oraz wielkie przedsiębiorstwa. Władza znajduje się w wielu miejscach i w wielu rękach. AŜeby zrozumieć zarządzanie globalne w warunkach XXI wieku naleŝy pójść poza pojęcie multilateralnej współpracy między państwami. Musimy zrozumieć jak przedstawiciele a zarazem uczestnicy sieci międzynarodowych, włączając tych którzy są organizacyjną częścią rządów, jak i tych którzy nimi nie są, wzajemnie oddziałują na siebie na róŝnych poziomach współczesnego systemu stosunków międzynarodowych. Oprócz sześciu największych mocarstw mamy wiele potęg regionalnych: Brazylię, Argentynę, Chile, Meksyk i Wenezuelę w Ameryce Łacińskiej; Nigerię i RPA w Afryce; Egipt, Iran, Izrael i Arabię Saudyjską na Bliskim Wschodzie; Pakistan w Azji Środkowej oraz Australię, Indonezję i Koreę Południową w Azji Wschodniej i Oceanii. Na listę liczących się ośrodków władzy moŝna wpisać wiele instytucji i organizacji: globalnych (jak ONZ, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Bank Światowy), regionalnych (Unia Afrykańska, Liga Arabska, Stowarzyszenie Państw Azji Południowo-Wschodniej, Unia Europejska, Organizacja Państw Amerykańskich) i branŝowych (Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, OPEC, Szanghajska Organizacja Współpracy, Światowa Organizacja Zdrowia). Za ośrodki władzy uznać moŝna równieŝ największe regiony państw narodowych czy wielomilionowe megamiasta. Następnie są to wielkie globalne przedsiębiorstwa dominujące zwłaszcza w takich dziedzinach jak energia, finanse czy wytwórczość. Inne podmioty, które naleŝy uwzględnić w tym kontekście stanowią media o zasięgu światowym; (BBC, CNN, Al.-DŜazira) milicje (Hamas, Hesbollah, talibowie), partie polityczne, instytucje i ruchy religijne, organizacje terrorystyczne (Al-Kaida), organizacje pozarządowe (ponad 40 tysięcy), a takŝe międzynarodowe mafie. Dzisiejszy świat w coraz większym stopniu jest światem rozproszonej a nie skoncentrowanej władzy. W tej nowej rzeczywistości przewiduje się, Ŝe Stany Zjednoczone nadal będą skupiały w swym ręku największą władzę. Ponad 700 miliardów dolarów wydają rocznie na swoje siły zbrojne - lądowe, powietrzne i morskie najnowocześniejsze i najsprawniejsze na świecie. Ich gospodarka wytwarza około 14bilionów dolarów dochodu, co jest prawie równe rocznym dochodom (PKB) 27 krajów Unii Europejskiej. USA dominują równieŝ w dziedzinie filmu, telewizji, informacji i wynalazczości. Ogromny potencjał i znaczenie Stanów Zjednoczonych stwarza nieodłączną nierównowagę. USA mogą bowiem wywierać wpływ na wiele krajów, które równocześnie nie dysponują 12

13 analogicznymi zdolnościami. Najbardziej widoczne to jest w sferze militarnej, ale analogicznych przejawów nierówności moŝna znaleźć więcej; na przykład kiedy amerykańskie dotacje dla rolnictwa czy zmiana reguł handlu mogą zniszczyć cały sektor gospodarki rozwijającego się kraju. Nieliczni tylko wierzą, Ŝe Stany Zjednoczone okaŝą się na tyle Ŝyczliwe czy rozsądne, aby wykorzystać ten jednostronny wpływ dla dobra wszystkich bez uprzedniego poddania amerykańskiej potęgi bardziej formalnym ograniczeniom. W ostatnich latach sytuacja wydaje się pod tym względem ulegać zauwaŝalnej zmianie, co wiąŝe się z procesem względnego spadku amerykańskiej potęgi, a co za tym idzie spadku wpływów w świecie. Udział Ameryki w światowym imporcie wynosi aktualnie zaledwie 15%. PKB Stanów Zjednoczonych stanowi jedną czwartą produktu globalnego, ale proporcja ta będzie malała, poniewaŝ azjatyckie potęgi gospodarcze i wiele innych krajów rozwijają się znacznie szybciej niŝ USA. Są równieŝ inne wskaźniki schyłku amerykańskiej dominacji ekonomicznej, jak np. powstanie państwowych funduszy inwestycyjnych w takich krajach jak Chiny, Kuwejt, Rosja, Arabia Saudyjska czy Zjednoczone Emiraty Arabskie. Łączna suma tych funduszy, pochodzących w większości z eksportu ropy i gazu sięga obecnie trzech bilionów dolarów i według prognoz będzie powiększała się o bilion dolarów rocznie. Stanowią one coraz waŝniejsze źródło płynności dla amerykańskich przedsiębiorstw. Zagraniczne giełdy papierów wartościowych odciągają kapitał od parkietów amerykańskich. Nowy Jork traci pozycję światowej stolicy finansowej na rzecz Londynu. Dolar systematycznie słabnie wobec funta brytyjskiego i czeka go dewaluacja względem walut azjatyckich. Ponad połowa światowych rezerw walutowych jest obecnie denominowana w walutach innych niŝ dolar. Nie moŝna równieŝ wykluczyć, Ŝe państwa naftowe przejdą na rozliczenia w euro. Gospodarka amerykańska byłaby wtedy jeszcze bardziej zagroŝona inflacją i kryzysami walutowymi. Kryzys finansowy zapoczątkowany w 2007 r. pęknięciem bańki na rynku kredytów hipotecznych w USA stanowi, w ocenie wielu analityków, nie tylko kres ekspansji kredytowej opartej na dolarze, ale przede wszystkim zakwestionowanie neoliberalnego podejścia do samoregulujących właściwości rynku narodowego i światowego. Prymat USA jest podwaŝany ostatnio takŝe w innych dziedzinach, takich jak efektywność militarna i dyplomacja. Stany Zjednoczone wyraźnie tracą luksus prowadzenia polityki zagranicznej według zasady: kto nie z nami ten przeciw nam. 13

14 Świadomość tych zmian znajduje wyraz w coraz częściej pojawiających się głosach znanych ekspertów i polityków amerykańskich, postulujących odejście od twardej polityki unilateralizmu USA i wybiórczego dotąd traktowania obowiązków wynikających z członkostwa w organizacjach i sojuszach międzynarodowych na rzecz równoprawnego uczestnictwa w rozwiązywaniu globalnych problemów współczesności. Pisał o tym ostatnio politolog i dyplomata, doradca prezydenta G. Busha, Richard N. Haas: W świecie wielobiegunowym niezbędny będzie multilateralizm ale tak skonstruowany, aby odzwierciedlał nowe realia. Obok organizacji potrzebne będą sieci. Uzyskiwanie zgody wszystkich podmiotów na wszystkie propozycje będzie coraz trudniejsze (...) ale dąŝenie do pogłębienia globalnej integracji zaowocuje wzrostem stabilności. Stworzenie grupy rządów i innych podmiotów lansujących multilateralizm opartej na współpracy byłoby wielkim krokiem naprzód. 5 W tym kierunku skierował ostatnio równieŝ swoje rozwaŝania i wnioski dotyczące nowego podejścia Stanów Zjednoczonych do instytucji dbających o ład światowy Francis Fukyyama stwierdzając: Idealny ład światowy powinien być oparty na systemie państw, które tworzą i egzekwują spójne reguły oraz mogą nawiązywać stosunki z innymi państwami na zasadzie względnej równości. 6 Fundamentalnym zadaniem w dziedzinie wielostronnej współpracy jest zwiększenie przejrzystości działań i odpowiedzialności wszystkich uczestników. Globalizacja sprzyja szybkiemu narastaniu współzaleŝności i powiązań we wszystkich obszarach. Na szczeblu zarządzania problemami globalnymi daleko do zadawalających rozwiązań. 2. Formy zarządzania globalnego i ich ewolucja 2.1. Determinanty global governance W ostatnich dekadach XX wieku zainteresowanie zarządzaniem globalnym pojawiło się zarówno w związku z niezadowalającym sposobem interpretowania zjawisk i zachodzących zmian jak teŝ ze sposobem rozwiązywania problemów wynikających ze skutków globalizacji. Zainteresowanie to wyraŝa potrzebę znalezienia bardziej zadowalającej odpowiedzi na szereg wątpliwości i pytań, dotyczących w szczególności: zmieniającej się roli państwa i podmiotów niepaństwowych; globalnych współzaleŝności, powstających w związku ze skokowym rozwojem technologii informatycznych i komunikacji; pojawiających się coraz częściej, w 5 R. H. Haas, Skutki zmierzchu demokracji USA, Europa, F. Fukuyama, Ameryka na rozdroŝu. Demokracja, władza i dziedzictwo neokonserwatyzmu, Poznań 2006, s

15 róŝnych obszarach, o coraz większej sile i skali stanów kryzysowych i stanów globalnej nierównowagi finansowej, energetycznej, surowcowej, Ŝywnościowej. Na tle obrazu współczesnego świata i jego róŝnych aspektów przedmiotem dyskusji stało się takŝe samo pojęcie zarządzanie globalne, Propozycje zbyt generalizującej formuły mieszczącej w sobie całość zmian zachodzących w systemie międzynarodowym po Zimnej Wojnie spotkały się z uzasadniona krytyką. W literaturze naukowej powszechnie przyjęty został dominujący pogląd, Ŝe zarządzanie globalne oznacza system sterowania i oddziaływania na procesy i zjawiska globalne, który jest bardziej nieformalny i nie tak obowiązujący jak system związany z tradycyjną instytucją rządu. 7 Zarządzanie globalne (global governance) dotyczy wielu aktorów takich jak: państwa, organizacje międzynarodowe i regionalne, pozarządowe korporacje transnarodowe i rynki finansowe, przedsiębiorstwa prywatne jako podmiotów oddziaływujących na światową gospodarkę, środowisko naturalne, na międzynarodowy system polityczny, globalne stosunki społeczne i kulturowe. Zarządzanie globalne obejmuje struktury i procesy umoŝliwiające koordynowanie współzaleŝnych potrzeb i interesów uczestniczących podmiotów wobec nieistnienia wspólnej dla nich władzy politycznej. Patrząc z punktu widzenia pozycji i roli państwa, to co obserwujemy na poziomie globalnym nie przypomina rządu światowego ale stanowi raczej określony reŝim norm, reguł, instytucji zarządzających (regulujących) wieloma sprawami w polityce i gospodarce światowej. RównieŜ państwa, tworząc w ostatnich latach ugrupowania regionalne mają głównie na celu lepsze dostosowanie się do procesów i działania sił globalnych. Ale aktorzy polityki światowej to nie tylko państwa. Obszary międzyrządowej koordynacji stanowią jednocześnie teren współpracy i konkurencji podmiotów prywatnych i organizacji pozarządowych, jako waŝnej części zarządzania globalnego. Globalizacja, a zwłaszcza związany z nią gwałtowny wzrost handlu, przepływów kapitałowych, nowoczesnych technologii spowodowała zanikanie ekonomicznych barier między krajami oraz wielu czynników dotychczas je dzielących. W rezultacie procesów globalizacji nastąpił jednoczesny wzrost liczby aktorów niepaństwowych na scenie międzynarodowej takich jak firmy prywatne, korporacje transnarodowe, stowarzyszenia 7 A. Polus, Governance w stosunkach międzynarodowych, (w): Regionalizacja w stosunkach międzynarodowych. Aspekty polityczno-gospodarcze, Toruń,

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW. Część I MIĘDZYNARODOWE ORGANIZACJE FINANSOWE O WYMIARZE GLOBALNYM

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW. Część I MIĘDZYNARODOWE ORGANIZACJE FINANSOWE O WYMIARZE GLOBALNYM Spis treści WSTĘP WYKAZ SKRÓTÓW Część I MIĘDZYNARODOWE ORGANIZACJE FINANSOWE O WYMIARZE GLOBALNYM Rozdział 1. Pojęcie, geneza i funkcje międzynarodowych organizacji finansowych 1.1. Pojęcie 1.2. Przesłanki

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia

Kierunkowe efekty kształcenia Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: ekonomia Obszar kształcenia: nauki społeczne Poziom kształcenia: studia drugiego stopnia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Uzyskane kwalifikacje: magister Symbol

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Organizacje międzynarodowe

Organizacje międzynarodowe A 357210 Ewa Latoszek, Magdalena Proczek Organizacje międzynarodowe Założenia, cele, działalność Podręcznik akademicki Warszawa 2001 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 15 Wstęp 23 Rozdział I. Organizacja międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15

Spis treści. Wstęp... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 15 Rozdział I. Światowa Organizacja Handlu i jej system prawny a transformacja. systemowa Federacji Rosyjskiej..............................

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast P o l s k a A k a d e m i a N a u k Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Grzegorz Węcławowicz Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast Prezentacja na VI Forum Mieszkalnictwa

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera W ostatnich latach ukazało się wiele opracowań poświęconych ocenie wymiany handlowej

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO MIĘDZYNARODOWE Studia stacjonarne. Semestr I. Globalizacja i regionalizacja. Metodologia badań. Studia nad bezpieczeństwem

KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO MIĘDZYNARODOWE Studia stacjonarne. Semestr I. Globalizacja i regionalizacja. Metodologia badań. Studia nad bezpieczeństwem KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO MIĘDZYNARODOWE Studia stacjonarne Semestr I Strona 1 Nazwa Przedmioty składowe Forma rozliczenia Liczba godzin Liczba punktów dla ECTS dla Globalizacja i regionalizacja Globalizacja

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład I Podstawowe pojęcia i formy integracji Integracja ekonomiczna Stopniowe i dobrowolne eliminowanie granic ekonomicznych między niepodległymi państwami,

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa WPROWADZENIE

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa WPROWADZENIE Spis treści Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa xiii xv WPROWADZENIE l Rozdział l. Ekonomiczne opisanie świata 3 1.1. Stany Zjednoczone 4 1.2. Unia Europejska 10 1.3. Chiny 15 1.4. Spojrzenie na inne

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w.

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Transformacja systemowa w Polsce 1 2 ZACHÓD cz. I Kryzys gospodarki kapitalistycznej

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Globalizacja a nierówności

Globalizacja a nierówności Wykład 11 Globalizacja a nierówności Plan wykładu 1. Wpływ nierówności na wzrost 2. Ewolucja nierówności 3. Efekty globalizacji 4. Nierówności a kryzys i powolne ożywienie 1 1. Wpływ nierówności na wzrost

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

INSTYTUT STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUT STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Minimum programowe dla studentów MISH od r. 2009/10 Studia pierwszego stopnia ROK I Historia stosunków międzynarodowych Geografia polityczna i ekonomiczna świata Wstęp

Bardziej szczegółowo

Integracja gospodarcza UE z Ukrainą: czego oczekiwać w przyszłości?

Integracja gospodarcza UE z Ukrainą: czego oczekiwać w przyszłości? Integracja gospodarcza UE z Ukrainą: czego oczekiwać w przyszłości? Małgorzata Jakubiak, CASE Dmytro Boyarchuk, CASE Ukraine Vitaliy Vavryschuk, CASE Ukraine Senat RP Warszawa, 29 maja 2007 Plan wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ)

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) Spis treści Wprowadzenie I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) 1.1. Tradycje kształcenia obronnego młodzieŝy 1.1.1. Kształcenie obronne w okresie rozbiorów 1.1.2. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.3.2010 KOM(2010)78 wersja ostateczna KOMUNIKAT KOMISJI Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet Deklaracja Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC

Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC 1 Fragment z Punktu 5 Programu Operacyjnego INTERREG IVC Przykłady projektów w ramach 1 Priorytetu Innowacje oraz gospodarka oparta na wiedzy Innowacyjność

Bardziej szczegółowo

Analiza Fundamentalna. Co dalej z USA? Perspektywy polityki monetarnej, głównych indeksów oraz dolara.

Analiza Fundamentalna. Co dalej z USA? Perspektywy polityki monetarnej, głównych indeksów oraz dolara. Analiza Fundamentalna Co dalej z USA? Perspektywy polityki monetarnej, głównych indeksów oraz dolara. USA Agenda PKB rynek pracy inflacja Fed giełdy dolar główne wyzwania 2 Główne pytania dotyczące gospodarki

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska Bogusław Kotarba Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska 2014-2020 Europejska współpraca terytorialna (EWT) EWT stanowi jeden z dwóch celów polityki spójności

Bardziej szczegółowo

Światowa Organizacja Zdrowia, co roku koncentrując się na innym aspekcie tej globalnej epidemii. Stop nielegalnemu obrotowi wyrobami tytoniowymi.

Światowa Organizacja Zdrowia, co roku koncentrując się na innym aspekcie tej globalnej epidemii. Stop nielegalnemu obrotowi wyrobami tytoniowymi. Światowy Dzień Bez Tytoniu 31 maja 2015 31 maja to waŝna data w kalendarzu promocji zdrowia - dzień, który słuŝy zwróceniu uwagi na konieczność ochrony obecnych i przyszłych pokoleń przed następstwami

Bardziej szczegółowo

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Instytucjonalne uwarunkowania narodowego systemu innowacji w Niemczech i w Polsce wnioski dla Polski Frankfurt am Main 2012 1 Instytucjonalne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Otwarty Świat Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Dane dotyczące raportu 834 menedżerów z 43 krajów Badane firmy pochodziły z 5 głównych sektorów: 2 37% przemysł, sektor motoryzacyjny

Bardziej szczegółowo

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII Przedmowa XIII Część 1 TEORIE POLITYCZNE 1. Co to jest polityka? Definiowanie polityki 4 Polityka jako sztuka rządzenia 6 Polityka jako sprawy publiczne 10 Polityka jako kompromis i konsensus 11 Polityka

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE KOSZTAMI

STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE KOSZTAMI STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE KOSZTAMI dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 EKONOMICZNY CYKL śycia PRODUKTU 1 KOSZTY CYKLU śycia PRODUKTU OKRES PRZEDRYNKOWY OKRES RYNKOWY OKRES POSTRYNKOWY

Bardziej szczegółowo

Ekonomia społeczna w Polsce. Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych

Ekonomia społeczna w Polsce. Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Ekonomia społeczna w Polsce Ilona Gosk Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Czym jest ekonomia społeczna? Specyficzne podejście poszczególnych osób i instytucji do społecznej rzeczywistości w zakresie:

Bardziej szczegółowo

TERRORYZM MIĘDZYNARODOWY JAKO ZAGROŻENIE DLA WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

TERRORYZM MIĘDZYNARODOWY JAKO ZAGROŻENIE DLA WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA III TERRORYZM MIĘDZYNARODOWY JAKO ZAGROŻENIE DLA WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE TERRORYZMU Terroryzm: - jedna z form przemocy politycznej - politycznie motywowana przemoc skierowana przeciw celom

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. WPROWADZENIE

ROZDZIAŁ 1. WPROWADZENIE Przyszłość jest prezentem, jaki robi nam przeszłość. Andre Maleaux ROZDZIAŁ 1. STRATEGIA słowo przeniesione z terminologii wojskowej na grunt organizacji, zarządzania, ekonomii, jest dziś symbolem dobrej

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFIA. III etap edukacyjny. 10. Wybrane regiony świata. Relacje: kultura-przyroda-gospodarka. Uczeń:

GEOGRAFIA. III etap edukacyjny. 10. Wybrane regiony świata. Relacje: kultura-przyroda-gospodarka. Uczeń: GEOGRAFIA III etap edukacyjny 10. Wybrane regiony świata. Relacje: kultura-przyroda-gospodarka. Uczeń: 10.3. analizuje wykresy i dane liczbowe dotyczące rozwoju ludnościowego i urbanizacji w Chinach; wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław FIEDOR Prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PARTYCYPACYJNE. Dawid Sześciło

ZARZĄDZANIE PARTYCYPACYJNE. Dawid Sześciło ZARZĄDZANIE PARTYCYPACYJNE Dawid Sześciło Współczesne paradygmaty administracji publicznej Nowe zarządzanie publiczne podejście ekonomicznomenedżerskie Administracja neoweberowska powrót do podejścia prawniczego

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata ZINTEGROWANE DZIAŁANIA NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU OBSZARÓW MIEJSKICH POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata 2014-2020 Komisja Europejska przyjęła propozycje ustawodawcze dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Punkt widzenia audytora i kierownika jednostki Agnieszka Boboli Ministerstwo Finansów w 22.05.2013 r. 1 Agenda Rola kierownika

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE STRATEGICZNE W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO- MAZURSKIM TRZECIE OTWARCIE OLSZTYN, 13 GRUDNIA 2011

PLANOWANIE STRATEGICZNE W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO- MAZURSKIM TRZECIE OTWARCIE OLSZTYN, 13 GRUDNIA 2011 PLANOWANIE STRATEGICZNE W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO- MAZURSKIM TRZECIE OTWARCIE OLSZTYN, 13 GRUDNIA 2011 Aktualizować, czy pisać od nowa? zmiany w otoczeniu regulacyjnym + zmiany w sferze realnej Aktualizacja

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNA ANALIZA STRATEGII

WSPÓŁCZESNA ANALIZA STRATEGII WSPÓŁCZESNA ANALIZA STRATEGII Przedmowa CZĘŚĆ I. WSTĘP Rozdział 1. Koncepcja strategii Rola strategii w sukcesie Główne ramy analizy strategicznej Krótka historia strategii biznesowej Zarządzanie strategiczne

Bardziej szczegółowo

Nie ma chyba nikogo, kto by nie stawiał sobie pytania o przyszłość swoją, najbliższych, kraju czy świata.

Nie ma chyba nikogo, kto by nie stawiał sobie pytania o przyszłość swoją, najbliższych, kraju czy świata. Nie ma chyba nikogo, kto by nie stawiał sobie pytania o przyszłość swoją, najbliższych, kraju czy świata. Tym bardziej, że ogromna jest dynamika zmian jakich jesteśmy światkami w ostatnich kilkudziesięciu

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. 3. Konkurencyjne perspektywy. Jak myśleć teoretycznie o stosunkach międzynarodowych

Spis treści. Wstęp. 3. Konkurencyjne perspektywy. Jak myśleć teoretycznie o stosunkach międzynarodowych Spis treści Wstęp 1. Ujęcia stosunków międzynarodowych Stosunki międzynarodowe w Ŝyciu codziennym Myślenie teoretyczne Formułowanie odpowiedzi Historia Filozofia Behawioryzm Ujęcia alternatywne Scalanie

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa.

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa. KAPITAŁ W PRZEDSIĘBIORSTWIE I JEGO STRUKTURA Autor: Jacek Grzywacz, Wstęp W opracowaniu przedstawiono kluczowe zagadnienia dotyczące możliwości pozyskiwania przez przedsiębiorstwo kapitału oraz zasad kształtowania

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład XI dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 EKONOMICZNY CYKL śycia PRODUKTU 1 KOSZTY CYKLU śycia PRODUKTU OKRES PRZEDRYNKOWY OKRES RYNKOWY OKRES POSTRYNKOWY

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia

Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia Kierunek: Stosunki międzynarodowe (studia I stopnia) Przedmioty

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. I. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Poprawkami

U Z A S A D N I E N I E. I. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Poprawkami U Z A S A D N I E N I E I. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Poprawkami Rada Gubernatorów Międzynarodowego Funduszu Walutowego, zwanego dalej MFW podjęła: 1) w dniu 28 kwietnia 2008 r.

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych

Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych Dr inż. Aleksander Gwiazda Zarządzanie strategiczne Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych Plan wykładu Idea globalizacji Taktyka globalizacji Podejścia globalizacji Nowe wartości

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

Oś IV Leader w okresie 2007-2013

Oś IV Leader w okresie 2007-2013 Oś IV Leader w okresie 2007-2013 Wymogi formalno-prawne LGD, kryteria dostępu i ocena potencjału LGD Adam Futymski Wybrane zapisy Ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków EFRROW

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

Dr GraŜyna Gęsicka. Polska i Unia Europejska po 2013 roku nowe wyzwania. Przemyśl 6 października 2008 r.

Dr GraŜyna Gęsicka. Polska i Unia Europejska po 2013 roku nowe wyzwania. Przemyśl 6 października 2008 r. Dr GraŜyna Gęsicka Polska i Unia Europejska po 2013 roku nowe wyzwania Przemyśl 6 października 2008 r. 1 Dlaczego powstała Unia Europejska? (1) 1. EWWiS (1951) utrzymanie trwałego pokoju między krajami

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Czym jest foresight?

Czym jest foresight? Foresight technologiczny rozwoju sektora usług ug publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Czym jest foresight? Konferencja Otwierająca Politechnika Śląska, Zabrze 17.06.20009 Foresight: Badanie

Bardziej szczegółowo

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ & WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 201 2 Wprowadzenie 9 ROZDZIAŁ 1. Kryteria oceny

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar]

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar] Spis treści [Roman Kuźniar] Wstęp 9 Rozdział 1 [Roman Kuźniar] Ewolucja problemu bezpieczeństwa rys historyczny 18 1. Pierwsze traktaty o pokoju i równowadze sił 19 2. Liga Narodów niedoceniony wynalazek

Bardziej szczegółowo

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING MEMORANDUM OF UNDERSTANDING 1 Przewodniczący Rady Unii Europejskiej oraz Szwajcarska Rada Federalna, Uwzględniając bliskie stosunki między Unią Europejską a Szwajcarią, oparte na licznych umowach sektorowych,

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :14:14

Co kupić, a co sprzedać :14:14 Co kupić, a co sprzedać 015-06-15 11:14:14 Kraje Unii Europejskiej są trzecim po Chinach i USA partnerem handlowym Japonii, natomiast Japonia zajmuje siódme miejsce w obrotach UE z zagranicą. Największym

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa założenia do nowego okresu programowania.

Nowa perspektywa finansowa założenia do nowego okresu programowania. Nowa perspektywa finansowa 2014-2020 założenia do nowego okresu programowania.. Spotkanie współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Podstawa prawna: - Pakiet

Bardziej szczegółowo