Jolanta Jaroszewska-Manaj 1. i identyfikacji związków organicznych. Jolanta Jaroszewska-Manaj 2

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jolanta Jaroszewska-Manaj 1. i identyfikacji związków organicznych. Jolanta Jaroszewska-Manaj 2"

Transkrypt

1 Jolanta Jaroszewska-Manaj 1 1 Chromatograficzne metody rozdzielania i identyfikacji związków organicznych Jolanta Jaroszewska-Manaj 2

2 Jolanta Jaroszewska-Manaj 3 Jolanta Jaroszewska-Manaj 4

3 Jolanta Jaroszewska-Manaj 5 Elementy układu chromatograficznego: substancja chromatografowana składniki rozdzielanej mieszaniny Jolanta Jaroszewska-Manaj 6

4 Jak przebiega proces chromatograficzny na przykładzie chromatografii adsorpcyjnej Jolanta Jaroszewska-Manaj 7 7 Jolanta Jaroszewska-Manaj 8 8

5 Elementy układu chromatograficznego wzajemnie ze sobą oddziałują! Jolanta Jaroszewska-Manaj 9 9 Rodzaje technik chromatograficznych Chromatografia planarna Fazę stacjonarną stanowi płaszczyzna. Chromatografia kolumnowa Faza stacjonarna umieszczona jest w rurce szklanej lub metalowej. 10 Jolanta Jaroszewska-Manaj 10

6 Jolanta Jaroszewska-Manaj Chromatografia cienkowarstwowa Rozdzielanie związków organicznych techniką TLC najprostsze, najszybsze, najtańsze faza stacjonarna adsorbent na płytce faza ruchoma roztwór rozwijający - eluent Analizę wykonuje się - na płaskiej powierzchni, - najczęściej pod ciśnieniem atmosferycznym, - w temperaturze pokojowej. (TLC thin Layer Chromatography) Jolanta Jaroszewska-Manaj 12

7 Nanoszenie roztworów substancji badanej W technice chromatografii cienkowarstwowej do nanoszenia na płytkę stosujemy rozpuszczalnik, w którym związek najlepiej się rozpuszcza. 13 Jolanta Jaroszewska-Manaj 13 Jolanta Jaroszewska-Manaj 14

8 Jolanta Jaroszewska-Manaj 15 Jolanta Jaroszewska-Manaj 16

9 Jolanta Jaroszewska-Manaj 17 Wywoływanie chromatogramów - Identyfikacja plamek barwnych związków; - Identyfikacja plamek związków fluoryzujących w świetle UV; - Stosowanie adsorbentów z indykatorem i identyfikacja plamek w świetle UV; - Wizualizacja związków z wiązaniami wielokrotnymi w parach jodu; - Spryskiwanie odczynnikami wywołującymi (np. ninhydryna, FeCl 3, itp); - Działanie manganianem (VII) potasu utlenianie plamek; - Działanie stężonym kwasem siarkowym rozkład związku w plamce; - Wypalanie płytek w wysokiej temperaturze; - Itp. Jolanta Jaroszewska-Manaj 18

10 Wizualizacja chromatogramów Jolanta Jaroszewska-Manaj 19 Jolanta Jaroszewska-Manaj 20

11 Współczynniki retencji Jolanta Jaroszewska-Manaj 21 Jolanta Jaroszewska-Manaj 22 22

12 Jolanta Jaroszewska-Manaj Chromatografia cienkowarstwowa 24 Jolanta Jaroszewska-Manaj 24

13 Chromatografia cienkowarstwowa 25 Jolanta Jaroszewska-Manaj 25 Powtarzalność wartości Rf skład eluentu aktywność adsorbentu wpływ temperatury (zmiany składu fazy ruchomej, zmiany rozpuszczalności substancji). kondycjonowanie komory - nasycenie komory parami eluentu; 26 Jolanta Jaroszewska-Manaj 26

14 Dobór warunków chromatografii cienkowarstwowej eluenty 27 Jolanta Jaroszewska-Manaj 27 Jolanta Jaroszewska-Manaj 28 28

15 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 30 30

16 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 32 32

17 Dobór warunków chromatografii cienkowarstwowej adsorbenty 33 Jolanta Jaroszewska-Manaj 33 Aktywność adsorbentów Podział adsorbentów względem mocy: S : sacharoza, celuloza skrobia talk, węglan sodu Ś : węglan wapnia tlenek magnezu (nieaktywowany) S : silikażel tlenek glinu tlenek magnezu (aktywowany) węgiel aktywowany 34 Jolanta Jaroszewska-Manaj 34

18 Podział adsorbentów względem polarności: Polarne: SiO 2, Al 2 O 3 Słabo polarne: MgO, CaCO 3 Niepolarne: węgiel aktywowany, talk 35 Jolanta Jaroszewska-Manaj 35 Podział adsorbentów względem charakteru chemicznego: Kwasowe: SiO 2 Zasadowe:... Amfoteryczne:... Obojętne: węgiel aktywowany 36 Jolanta Jaroszewska-Manaj 36

19 Typy oddziaływań adsorbentów I Typ brak na powierzchni grup aktywnych lub jonów oddziałują niespecyficznie z adsorbatem (węgle aktywowane) II Typ występują centra aktywne z ładunkami dodatnimi np. kwasowe grupy hydroksylowe (żel krzemionkowy) III Typ występują lokalne koncentracje ładunków ujemnych np. ujemnie naładowane atomy tlenu itp.(tlenek glinu zasadowy) 37 Jolanta Jaroszewska-Manaj 37 Adsorpcja oddziaływania międzycząsteczkowe: Oddziaływania dipol dipol między cząsteczkami mającymi trwały moment dipolowy Oddziaływania dipol dipol indukowany między cząsteczkami dipolowymi i takimi, w których dipol indukuje się poprzez sąsiednie cząsteczki Oddziaływania związane z tworzeniem wiązań wodorowych wodór atom elektroujemny (tlen, azot, chlorowiec) 38 Jolanta Jaroszewska-Manaj 38

20 Żel krzemionkowy 39 Jolanta Jaroszewska-Manaj 39 Przykłady Najczęściej używany adsorbent żel krzemionkowy SiO 2 nh 2 O Centra adsorpcyjne: grupy silanolowe i siloksanowe 40 Jolanta Jaroszewska-Manaj 40

21 Modyfikacje żelu krzemionkowego 41 Jolanta Jaroszewska-Manaj 41 Modyfikacje żelu krzemionkowego 42 Jolanta Jaroszewska-Manaj 42

22 Tlenek glinu 43 Jolanta Jaroszewska-Manaj 43 Jolanta Jaroszewska-Manaj 44 44

23 Jolanta Jaroszewska-Manaj Podział adsorbentów względem zastosowania: Adsorbent Tlenek glinowy zasadowy Przykłady zastosowania aminy, węglowodory, alkaloidy, zasady heterocykliczne; Tlenek glinowy obojętny aminy, amidy, alkaloidy, glikozydy; Tlenek glinowy kwasowy barwniki, związki kwasowe; Żel krzemionkowy Celuloza aminy, kwasy karboksylowe, amidy, węglowodory, inne związki obojętne kwasy nukleinowe, sole, barwniki 46 Jolanta Jaroszewska-Manaj 46

24 Jolanta Jaroszewska-Manaj Dobór warunków. Rodzaje TLC: Z fazą normalną, faza stacjonarna polarna (np. żel krzemionkowy), faza ruchoma mniej polarna niż faza stacjonarna (rozpuszczalnik organiczny lub mieszanina rozpuszczalników) Z fazą odwróconą faza stacjonarna niepolarna (np. krzemionka związana z długim łańcuchem reszty organicznej), faza ruchoma polarna (mieszanina wody i rozpuszczalnika organicznego) 48 Jolanta Jaroszewska-Manaj 48

25 Chromatografia zjawiska Związki rozpuszczają się w fazie ruchomej i wędrują wraz z nią. Ruch ten może być spowalniany przez fazę stacjonarną na skutek: adsorpcji chromatografia adsorpcyjna rozpuszczania związku w fazie stacjonarnej chromatografia podziałowa oddziaływań jonowych chromatografia jonowymienna dyfundowania cząstek określonej wielkości do żelu chromatografia żelowa, sitowa tworzenia kompleksów chromatografia powinowactwa 49 Jolanta Jaroszewska-Manaj 49 Chromatografia klasyfikacja metod Stan skupienia fazy ruchomej Stan skupienia fazy stacjonarnej Typ chromatografii Ciecz Ciało stałe Cieczowa, LSC Ciecz Ciecz Cieczowa, LLC Gaz Ciało stałe Gazowa, GSC Gaz Ciecz Gazowa, GLC 50 Jolanta Jaroszewska-Manaj 50

26 Chromatografia klasyfikacja metod Technika wykonania Typ chromatografii Planarna a) Cienkowarstwowa TLC b) Bibułowa PC Kolumnowa a) Cieczowa LC b) Gazowa GC c) Wysokosprawna, cieczowa HPLC TLC Thin-layer chromatography ; PC - Paper chromatography LC Liquid chromatography; GC Gas chromatography ; HPLC High-performance liquid chromatography; 51 Jolanta Jaroszewska-Manaj 51 Wymogi względem rozpuszczalników stosowanych jako eluenty mają odpowiednie właściwości chemiczne (polarność), są dostępne, niedrogie, są czyste, są nie reaktywne (względem adsorbentu i adsorbatu), odznaczają się średnią lotnością, niezbyt niską t. wrzenia, odznaczają się odpowiednią lepkością i niezbyt wysoką t. wrzenia. 52 Jolanta Jaroszewska-Manaj 52

27 Jolanta Jaroszewska-Manaj Siła adsorpcji związków organicznych 54 Jolanta Jaroszewska-Manaj 54

28 Jolanta Jaroszewska-Manaj Przykład chromatografii cienkowarstwowej 56 Jolanta Jaroszewska-Manaj 56

29 Budowa chromatografowanych związków Adsorbenty polarne mały wpływ wielkości cząsteczki silniejsza adsorpcja związków aromatycznych i heterocyklicznych obecność długich łańcuchów alkilowych zmniejsza adsorpcję izomery orto, meta i para wykazują różną adsorpcję - wpływ momentu dipolowego Możliwość rozdzielania izomerów cis i trans - wpływ budowy geometrycznej 57 Jolanta Jaroszewska-Manaj 57 Budowa chromatografowanych związków Adsorbenty niepolarne: adsorpcja w dużym stopniu zależy od wielkości cząsteczki ze wzrostem masy cząsteczkowej rośnie, (np.: na sadzach grafitowanych maksimum adsorpcji dla masy cząsteczkowej Da, powyżej tej wartości adsorpcja maleje) adsorpcja węglowodorów maleje w szeregu: aromatyczne > parafiny > cykloparafiny 58 Jolanta Jaroszewska-Manaj 58

30 Zależność: Związek adsorbent eluent 59 Jolanta Jaroszewska-Manaj 59 Zależność: Związek adsorbent eluent 60 Jolanta Jaroszewska-Manaj 60

31 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 62 62

32 Jolanta Jaroszewska-Manaj Cieczowa chromatografia kolumnowa 64 Jolanta Jaroszewska-Manaj 64

33 Jolanta Jaroszewska-Manaj Nanoszenie roztworów substancji badanej W technice chromatografii kolumnowej na kolumnę nanosimy mieszaninę związków w jak najmniej polarnym rozpuszczalniku. 66 Jolanta Jaroszewska-Manaj 66

34 Gdy rozdzielamy mieszaninę związków bezbarwnych 67 Jolanta Jaroszewska-Manaj 67 Jolanta Jaroszewska-Manaj 68 68

35 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 70 70

36 Jolanta Jaroszewska-Manaj CHROMATOGRAFIA GAZOWA GC adsorpcyjna podziałowa faza stacjonarna c. stałe ciecz faza ruchoma gaz gaz zjawiska adsorpcja podział gaz nośny tylko transportuje substancję, nie oddziałuje z nią 72 Jolanta Jaroszewska-Manaj 72

37 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 74 74

38 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 76 76

39 Jolanta Jaroszewska-Manaj Wielkości charakteryzujące rozdział Współczynnik retencji k = liczba moli substancji w fazie stacjonarnej liczba moli substancji w fazie ruchomej k = t R t t 0 =, t R t 0 0 t R zredukowany czas retencji t 0 zerowy czas retencji 78 Jolanta Jaroszewska-Manaj 78

40 Wielkości charakteryzujące rozdział Czas retencji określa czas od wprowadzenia substancji do chwili pojawienia się maksimum stężenia t L * (1+ k) R = u L długość kolumny, k współczynnik podziału u prędkość przepływu gazu nośnego 79 Jolanta Jaroszewska-Manaj 79 Wielkości charakteryzujące rozdział t R1 t R2 Współczynnik selektywności t R1 t R2, t R2 k 2 α =, = t k R1 1 t R zredukowany czas retencji, k współczynnik podziału 80 Jolanta Jaroszewska-Manaj 80

41 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 82 82

42 Wielkości retencyjne Zredukowany czas retencji (t R ) jest charakterystyczny dla substancji w określonym układzie chromatograficznym Na różnych kolumnach substancja wykazuje różną retencję (t R ) t R zależy jeszcze od: Rodzaju i ilości ciekłej fazy stacjonarnej Średnicy kolumny Temperatury kolumny (wahań temperatury w trakcie pomiaru) Prędkości przepływu gazu nośnego Objętości wolnej przestrzeni w aparaturze Innych czynników 83 Jolanta Jaroszewska-Manaj 83 Jolanta Jaroszewska-Manaj 84 84

43 Jolanta Jaroszewska-Manaj Dobór warunków analizy Gazy nośne dobór Gazy nośne: wodór, azot, argon, hel, itp.; rodzaj gazu ma mały wpływ na rozdział; Wybór zależy od: rodzaju detektora, dostępności, czystości gazu, ceny; Przygotowanie: wygrzewanie w wysokiej temperaturze, oczyszczanie (osuszanie, odtlenianie) Regulacja natężenia przepływu powtarzalność pomiarów 86 Jolanta Jaroszewska-Manaj 86

44 Wypełnienia do chromatografii adsorpcyjnej GC: Wymagania: Powierzchnia jednorodna o jednakowej aktywności. Przygotowanie: Aktywacja przez wygrzewanie w wysokiej temperaturze Rodzaje adsorbentów: Nieorganiczne żele krzemionkowe; Polimerowe polarne i niepolarne; Węglowe grafityzowane sadze - 87 Jolanta Jaroszewska-Manaj 87 Wypełnienia do chromatografii podziałowej GC: Stacjonarna faza ciekła na nośniku Nośniki silikażele, Ciekłe fazy stacjonarne gęste, oleiste, mało lotne ciecze; Wymagania odporność termiczna, odporność na działanie gazu nośnego, nieaktywność względem badanych substancji 88 Jolanta Jaroszewska-Manaj 88

45 Stacjonarne fazy niepolarne: długołańcuchowe alkany Stacjonarne fazy średnio polarne: żywice, oleje silikonowe Stacjonarne fazy polarne: poliglikole, poliestry 89 Jolanta Jaroszewska-Manaj 89 Jolanta Jaroszewska-Manaj 90 90

46 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj 92 92

47 Wpływ temperatury kolumny na rozdział chromatograficzny Dobór temperatury kolumny zależy od: temperatur wrzenia (lotności) rozdzielanych związków, rodzaju wypełnienia; 93 Jolanta Jaroszewska-Manaj 93 Wpływ temperatury kolumny na rozdział chromatograficzny Chromatografia podziałowa (ciekła faza stacjonarna) Temperatura kolumny niższa od t.wrzenia składników Chromatografia adsorpcyjna (stała faza stacjonarna) Temperatura kolumny wyższa od t.wrzenia składników 94 Jolanta Jaroszewska-Manaj 94

48 Wpływ temperatury kolumny na rozdział chromatograficzny Chromatografia izotermiczna Temperatury składników różnią się 20 o 30 o C stała temperatura kolumny 95 Jolanta Jaroszewska-Manaj 95 Wpływ temperatury kolumny na rozdział chromatograficzny Ogólna zasada: Zbytnie podwyższenie temperatury pogarsza rozdział (niektóre składniki nie ulegną rozdziałowi dają jeden pik); Zbytnie obniżenie temperatury powoduje poszerzenie i niesymetryczność pików ogonowanie pików, (rozmycie pików spowoduje niewykrycie małych ilości związku). 96 Jolanta Jaroszewska-Manaj 96

49 Wpływ temperatury kolumny na rozdział chromatograficzny ,2,3, temperatura za wysoka temperatura za niska 97 Jolanta Jaroszewska-Manaj 97 Programowanie temperatury kolumny 98 Jolanta Jaroszewska-Manaj 98

50 a) b) c) 20s 40s 60s d) Zadanie Metodą chromatografii gazowej analizowano następującą mieszaninę. Temperatury wrzenia tych związków zawierają się w granicach O C. 1. kwas propionowy, 2. cyklopentanol 3. kwas akrylowy, 4. Acetyloaceton Analizę prowadzono na kolumnie polarnej, zmieniając temperaturę kolumny: 40 O C, 80 O C, 100 O C, 150 O C. 10min Wskaż najlepszy chromatogram w jakiej temperaturze prowadzono tę analizę. Dopasuj pasma do każdego związku. 99 Jolanta Jaroszewska-Manaj 99 Chromatografia jonowymienna Różnice w powinowactwie chemicznym składników rozdzielanej mieszaniny do złoża jonowymiennego - obdarzonego ładunkiem. Właściwości wymieniaczy jonowych: nierozpuszczalne w wodzie, odporne chemicznie, ziarna muszą wykazywać formę kulistą. 100 Jolanta Jaroszewska-Manaj 100

51 Chromatografia jonowymienna Rodzaje wymieniaczy jonowych Anionity - wymieniają aniony Kationity - wymieniają kationy Amfolity - wymieniają oba rodzaje jonów w zależności od ph Jony bipolarne - wymieniają i aniony i kationy 101 Jolanta Jaroszewska-Manaj 101 Budowa złoża jonowymiennego A) szkielet polimerowy B) grupy funkcyjne związane z organicznym szkieletem C) przeciwjony 102 Jolanta Jaroszewska-Manaj 102

52 Budowa złoża jonowymiennego Szkielet polimerowy żywice jonowymienne lub modyfikowane celulozy. Grupy funkcyjne związane z organicznym szkieletem grupy funkcyjne kationitów mają charakter kwasowy np.: -SO 3 H, -COOH, -PhOH; grupy funkcyjne anionitów mają charakter zasadowy np.: -NH 2, -NHR, -NR Jolanta Jaroszewska-Manaj 103 Chromatografia jonowymienna Przeciwjony - biorą udział w wymianie mają przeciwny ładunek do grupy funkcyjnej. np. przeciwjony w kationitach: H +, Na +, K + itp. przeciwjony w anionitach: OH, Cl, NO 3, CH 3 COO itp. 104 Jolanta Jaroszewska-Manaj 104

53 Chromatografia jonowymienna 105 Jolanta Jaroszewska-Manaj 105 Chromatografia jonowymienna Powinowactwo jonów rośnie ze wzrostem ładunku elektrycznego jonu dla jonów o jednakowym ładunku, powinowactwo wzrasta ze wzrostem masy jonu 106 Jolanta Jaroszewska-Manaj 106

54 Jolanta Jaroszewska-Manaj Jolanta Jaroszewska-Manaj

Chromatografia kolumnowa planarna

Chromatografia kolumnowa planarna Chromatografia kolumnowa planarna Znaczenie chromatografii w analizie i monitoringu środowiska lotne zanieczyszczenia organiczne (alifatyczne, aromatyczne) w powietrzu, glebie, wodzie Mikrozanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

CHROMATOGRAFIA. Sprawdzono w roku 2014 przez K. Czapińską. Teoria Metody rozdzielcze i proces rozdzielania

CHROMATOGRAFIA. Sprawdzono w roku 2014 przez K. Czapińską. Teoria Metody rozdzielcze i proces rozdzielania 2 CHROMATOGRAFIA Zagadnienia teoretyczne Charakterystyka metody chromatograficznej, elementy układu chromatograficznego, chromatografia cieczowa (kolumnowa i cienkowarstwowa), chromatografia gazowa. Najczęściej

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne

Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne 1) OZNACZANIE ROZKŁADU MASY CZĄSTECZKOWEJ POLIMERÓW Z ASTOSOWANIEM CHROMATOGRAFII ŻELOWEJ; 2) PRZYGOTOWANIE PRÓBKI Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych HPLC cz.1 ver. 1.0 Literatura: 1. Witkiewicz Z. Podstawy chromatografii 2. Szczepaniak W., Metody instrumentalne w analizie chemicznej 3. Snyder L.R., Kirkland J.J., Glajch J.L. Practical HPLC Method Development

Bardziej szczegółowo

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie -

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie - Chromatografia cieczowa jako technika analityki, przygotowania próbek, wsadów do rozdzielania, technika otrzymywania grup i czystych substancji Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii aparatura

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

KONKURS PRZEDMIOTOWY CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ... pieczątka nagłówkowa szkoły... kod pracy ucznia KONKURS PRZEDMIOTOWY CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ETAP SZKOLNY Drogi Uczniu, Witaj w pierwszym etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE WYSOKOSPRAWNEJ CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ DO OZNACZANIA BENZOESANU SODU W PRODUKTACH SPOŻYWCZYCH

ZASTOSOWANIE WYSOKOSPRAWNEJ CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ DO OZNACZANIA BENZOESANU SODU W PRODUKTACH SPOŻYWCZYCH ZASTOSOWANIE WYSOKOSPRAWNEJ CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ DO OZNACZANIA BENZOESANU SODU W PRODUKTACH SPOŻYWCZYCH Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap rejonowy rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich przeznaczenie -opisuje właściwości substancji używanych na co dzień

Bardziej szczegółowo

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Techniki immunochemiczne opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Oznaczanie immunochemiczne RIA - ( ang. Radio Immuno Assay) techniki radioimmunologiczne EIA -

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 2 OPTYMALIZACJA ROZDZIELANIA MIESZANINY WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW METODĄ

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW CHEMIA III etap edukacyjny Cele kształcenia wymagania ogólne I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń pozyskuje i przetwarza informacje

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM PODSTAWOWY

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM PODSTAWOWY ODPOWIEDZI I SHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM PODSTAWOWY Zdający otrzymuje punkty tylko za poprawne rozwiązania, precyzyjnie odpowiadające poleceniom zawartym w zadaniach. Odpowiedzi niezgodne z poleceniem (nie

Bardziej szczegółowo

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii!

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Chemia klasa II kwasy Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Cała Twoja kariera szkolna zależy tak naprawdę od Ciebie. Jeśli chcesz poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności z zakresu chemii lub powtórzyć określoną

Bardziej szczegółowo

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji.

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji. test nr 2 Termin zaliczenia zadań: IIIa - 29 października 2015 III b - 28 października 2015 zad.1 Reakcja rozkładu tlenku rtęci(ii) 1. Narysuj schemat doświadczenia, sporządź spis użytych odczynników,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII

EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 10 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości z kl. I

Powtórzenie wiadomości z kl. I Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Powtórzenie wiadomości z kl. I Na początku kl. I po kilku lekcjach przypominających materiał w każdej klasie przeprowadzam mini konkurs chemiczny.

Bardziej szczegółowo

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi.

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. Wiadomości dotyczące reakcji i równań jonowych strona 1 z 6 Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. 1. Zjawisko dysocjacji jonowej co to jest dysocjacja i na czym polega rozpad substancji na

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

do zadań na konkurs z chemii etapu wojewódzkiego w roku szkolnym 2014/2015

do zadań na konkurs z chemii etapu wojewódzkiego w roku szkolnym 2014/2015 1 M O D E L O D P O W I E D Z I do zadań na konkurs z chemii etapu wojewódzkiego w roku szkolnym 2014/2015 Zadanie 1. [0-6 pkt.] Zaprojektuj doświadczenie chemiczne, w którym otrzymasz etylen oraz wykażesz

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE. CHEMIA klasa I. Wymagania podstawowe:

WYMAGANIA PROGRAMOWE. CHEMIA klasa I. Wymagania podstawowe: WYMAGANIA PROGRAMOWE Wymagania podstawowe: CHEMIA klasa I 1. Uczeń zna podział substancji, podaje ich przykłady, wie co to są właściwości fizyczne i chemiczne substancji, potrafi je określać. 2. Uczeń

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie techniki SPE do oczyszczania ekstraktu.. Agata Kot-Wasik

Wykorzystanie techniki SPE do oczyszczania ekstraktu.. Agata Kot-Wasik Wykorzystanie techniki SPE do oczyszczania ekstraktu dr in. Agata Kot-Wasik CEL PRZYGOTOWANIA PRÓBKI Głównym celem przygotowania próbki jest: selektywna izolacja analitów; wzbogacanie; frakcjonowanie;

Bardziej szczegółowo

Substancje powierzchniowo czynne 24.10.2013

Substancje powierzchniowo czynne 24.10.2013 Substancje powierzchniowo czynne 24.10.2013 Budowa spc (surfaktant, tensyd) - są to cząsteczki amfifilowe ogon część hydrofobowa zwykle długi łańcuch alifatyczny (węglowodorowy) głowa część hydrofilowa

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych. odlotowych. Metody oczyszczania gazów. Podstawowe pojęcia:

Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych. odlotowych. Metody oczyszczania gazów. Podstawowe pojęcia: Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych Wykład Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, st. inżynierskie III rok Kazimierz Warmiński Metody oczyszczania gazów odlotowych Absorpcyjne Adsorpcyjne Spalanie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY INFORMACJA DO ZADAŃ 678 680 Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne lub wzory uproszczone różnych węglowodorów. 1. CH 3 2. 3. CH 3 -CH 2 -CH C CH 3 CH 3 -CH-CH 2 -C

Bardziej szczegółowo

Zadania egzaminacyjne z chemii OKE. Rok 2002

Zadania egzaminacyjne z chemii OKE. Rok 2002 Zadania egzaminacyjne z chemii OKE Rok 2002 Zadanie 10. (0 1) Marta przygotowała prowiant na wycieczkę rowerową. Pakowane przez nią produkty żywnościowe zawierają ważne dla organizmu związki chemiczne.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

Substancje i ich przemiany. Tytuł rozdziału w podręczniku. Wymagania edukacyjne. nauczania

Substancje i ich przemiany. Tytuł rozdziału w podręczniku. Wymagania edukacyjne. nauczania 1 Plan wynikowy Chemia Nowej Ery Materiał opracowała Anna Remin na podstawie Programu nauczania chemii w gimnazjum autorstwa Teresy Kulawik i Marii Litwin oraz Wymagań programowych na poszczególne oceny

Bardziej szczegółowo

USUWANIE TWARDOŚCI WAPNIOWEJ W PROCESIE WYMIANY JONOWEJ

USUWANIE TWARDOŚCI WAPNIOWEJ W PROCESIE WYMIANY JONOWEJ USUWANIE TWARDOŚCI WAPNIOWEJ W PROCESIE WYMIANY JONOWEJ Aktualizacja 02.03.2012r. 1. Ogólna charakterystyka procesu. Jonity (wymieniacze jonowe, sorbenty jonowymienne) to wielkocząsteczkowe ciała stałe

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Copyright by ZamKor P. Sagnowski i Wspólnicy spółka jawna, Kraków 0 MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Poziom rozszerzony Zadanie Odpowiedzi Uwagi. za poprawne uzupełnienie wiersza tabeli: Wartości

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Czwarnowska*, Sławomir Wysocki** BEZIŁOWA PŁUCZKA POLIAMFOLITYCZNO-SKROBIOWA Z POLIMEREM PT-61 DO PRZEWIERCANIA SKAŁ ILASTYCH***

Katarzyna Czwarnowska*, Sławomir Wysocki** BEZIŁOWA PŁUCZKA POLIAMFOLITYCZNO-SKROBIOWA Z POLIMEREM PT-61 DO PRZEWIERCANIA SKAŁ ILASTYCH*** wiertnictwo nafta gaz TOM 27 ZESZYT 4 2010 Katarzyna Czwarnowska*, Sławomir Wysocki** BEZIŁOWA PŁUCZKA POLIAMFOLITYCZNO-SKROBIOWA Z POLIMEREM PT-61 DO PRZEWIERCANIA SKAŁ ILASTYCH*** 1. Wstęp Przewiercanie

Bardziej szczegółowo

Przemiany substancji

Przemiany substancji Przemiany substancji Poniżej przedstawiono graf pokazujący rodzaje przemian jaki ulegają substancje chemiczne. Przemiany substancji Przemiany chemiczne Przemiany fizyczne Objawy: - zmiania barwy, - efekty

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego

Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego Kod ucznia Data urodzenia ucznia Dzień miesiąc rok Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów ETAP SZKOLNY Rok szkolny 2012/2013 Instrukcja dla ucznia 1. Sprawdź, czy test zawiera 10 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2009 CHEMIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zadanie 1. a) Chemia poziom rozszerzony Opisanie stanu kwantowo-mechanicznego elektronów za pomocą liczb kwantowych. Zdający

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

Kwasy 1. Poznajemy elektrolity i nieelektrolity. Wymagania edukacyjne. Temat lekcji Treści nauczania. Tytuł rozdziału w podręczniku

Kwasy 1. Poznajemy elektrolity i nieelektrolity. Wymagania edukacyjne. Temat lekcji Treści nauczania. Tytuł rozdziału w podręczniku 1 Roczny plan wynikowy nauczania chemii w II klasie gimnazjum Materiał opracowany na podstawie Programu nauczania chemii w gimnazjum autorstwa Teresy Kulawik i Marii Litwin oraz Wymagań programowych na

Bardziej szczegółowo

Materiał diagnostyczny poziom rozszerzony Kryteria oceniania model odpowiedzi

Materiał diagnostyczny poziom rozszerzony Kryteria oceniania model odpowiedzi Zdający otrzymuje punkty tylko za poprawne rozwiązania, precyzyjnie odpowiadające poleceniom zawartym w zadaniach. Odpowiedzi niezgodne z poleceniem ( nie na temat) są traktowane jako brak odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia. Poziom rozszerzony. Listopad 2014 Vademecum Chemia KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM nowa vademecum MATURA 205 CHEMIA zakres rozszerzony Chemia Poziom rozszerzony KOD WEWNĄTRZ Zacznij przygotowania do matury już dziś

Bardziej szczegółowo

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna.

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna. Doświadczenie 1 Tytuł: Badanie właściwości sodu Odczynnik: Sód metaliczny Szkiełko zegarkowe Metal lekki o srebrzystej barwie Ma metaliczny połysk Jest bardzo miękki, można kroić go nożem Inne właściwości

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II opracowała dr inż. Dorota Jermakowicz-Bartkowiak Wymiana jonowa w podstawowych procesach technologicznych

Bardziej szczegółowo

Przykładowy zestaw zadań z chemii dla osób niewidomych Odpowiedzi i schemat punktowania poziom podstawowy

Przykładowy zestaw zadań z chemii dla osób niewidomych Odpowiedzi i schemat punktowania poziom podstawowy ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM PODSTAWOWY DLA NIEWIDOMYCH Zdający otrzymuje punkty tylko za poprawne rozwiązania, precyzyjnie odpowiadające poleceniom zawartym w zadaniach. Poprawne rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Kompozyty Większość materiałów budowlanych to materiały złożone tzw. KOMPOZYTY składające się z co najmniej dwóch składników występujących

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

C1: Oznaczanie uranu w nawozach fosforanowych z wykorzystaniem detekcji promieniowana alfa.

C1: Oznaczanie uranu w nawozach fosforanowych z wykorzystaniem detekcji promieniowana alfa. C1: Oznaczanie uranu w nawozach fosforanowych z wykorzystaniem detekcji promieniowana alfa. Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest zapoznanie studenta z metodologią radiochemicznych pomiarów środowiskowych.

Bardziej szczegółowo

CHEMIA. karty pracy klasa 3 gimnazjum

CHEMIA. karty pracy klasa 3 gimnazjum CHEMIA karty pracy klasa 3 gimnazjum Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne sp. z o.o., Warszawa 2012 Numer zadania Test Karty pracy Zadania wyrównujące Zadania utrwalające Zadania rozwijające

Bardziej szczegółowo

powstałego w roztworach o ph 4-13, przeprowadzonego przed analizą w anion wodorowęglanowy HCO 3

powstałego w roztworach o ph 4-13, przeprowadzonego przed analizą w anion wodorowęglanowy HCO 3 46 4.1.3. Stacjonarna γ-radioiza z detekcją chromatograficzną Wyznaczenie wydajności chemoradiacyjnych dekarboksyacji i fragmentacji, wykonałem oznaczając iość dwutenku węga i odpowiedniego adehydu (octowego

Bardziej szczegółowo

Cz. III Roztwory i sposoby wyrażania stężeń roztworów, iloczyn rozpuszczalności

Cz. III Roztwory i sposoby wyrażania stężeń roztworów, iloczyn rozpuszczalności Cz. III Roztwory i sposoby wyrażania stężeń roztworów, iloczyn rozpuszczalności A. Roztwory Kryteria podziału mieszanin: Mieszanina to układ przynajmniej dwuskładnikowy składający się z fazy dyspergowanej

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych Pirydyna i pochodne 1 Pirydyna Tw 115 o C ; temperatura topnienia -41,6 0 C Miesza się w każdym stosunku z wodą tworząc mieszaninę azeotropowa o Tw 92,6 o C; Energia delokalizacji 133 kj/mol ( benzen 150.5

Bardziej szczegółowo

Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH

Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH Podstawy dysocjacji elektrolitycznej. Zadanie 485 (1 pkt.) V/2006/A2 Dysocjacja kwasu ortofosforowego(v) przebiega w roztworach wodnych trójstopniowo:

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria i Gospodarka Wodna w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracował:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

HPLC_UPLC_PLC. Aparatura / problemy z aparaturą / sposoby ich eliminacji, minimalizacji (bez detekcji) 2/9/2014

HPLC_UPLC_PLC. Aparatura / problemy z aparaturą / sposoby ich eliminacji, minimalizacji (bez detekcji) 2/9/2014 HPLC_UPLC_PLC Aparatura / problemy z aparaturą / sposoby ich eliminacji, minimalizacji (bez detekcji) M. Kaminski Wiedzieć jaka jest przyczyna problemu, to najczęściej - potrafić samemu sobie poradzić

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNA CHEMIA ORGANICZNA

PRAKTYCZNA CHEMIA ORGANICZNA PRAKTYCZNA CHEMIA ORGANICZNA Etapy syntezy: przygotowanie odczynników przygotowanie aparatury przeprowadzenie reakcji (monitoring!) izolacja i oczyszczanie produktu charakterystyka produktu zrobienie notatek

Bardziej szczegółowo

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi:

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi: Stechiometria Każdą reakcję chemiczną można zapisać równaniem, które jest jakościową i ilościową charakterystyką tej reakcji. Określa ono bowiem, jakie pierwiastki lub związki biorą udział w danej reakcji

Bardziej szczegółowo

Kalendarz trzecioklasisty CHEMIA

Kalendarz trzecioklasisty CHEMIA Kalendarz trzecioklasisty CHEMIA POWTARZAJ RAZEM Z NAMI Miesiąc Wrzesieo Październik Listopad Grudzieo Styczeo Luty Marzec Kwiecieo Zagadnienie do powtórzenia Substancje chemiczne i ich przemiany Atom

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny

Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny Temat : Hydroliza soli. Cele dydaktyczno wychowawcze: Wyjaśnienie przyczyn różnych odczynów soli Uświadomienie różnej roli wody w procesach dysocjacji

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (0 1) W tabeli podano rodzaje mieszanin oraz wybrane sposoby ich rozdzielania. Rodzaj mieszaniny Metoda rozdzielania mieszaniny

Zadanie 2. (0 1) W tabeli podano rodzaje mieszanin oraz wybrane sposoby ich rozdzielania. Rodzaj mieszaniny Metoda rozdzielania mieszaniny Zadanie 1. (0 1) Uczniowie obserwowali przebieg doświadczenia, w którym do kolby z wrzącą wodą wprowadzono płonący magnez nad powierzchnię cieczy. Doświadczenie zilustrowali rysunkiem. W czasie doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAOSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Zakładu Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 2 Rozdział, analiza i identyfikacja pochodnych fenolu metodą wysokosprawnej

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKI KONKURS CHEMICZNY DLA GIMNAZJALISTÓW

MAŁOPOLSKI KONKURS CHEMICZNY DLA GIMNAZJALISTÓW Ajsztajn MAŁOPOLSKI KONKURS CHEMICZNY DLA GIMNAZJALISTÓW Etap I (szkolny) Uwagi ogólne: Materiały dla nauczycieli Rozwiązania zadań wraz z punktacją - Za prawidłowe rozwiązanie zadań rachunkowych inną

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 ...... kod pracy ucznia pieczątka nagłówkowa szkoły Drogi Uczniu, KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 Witaj na I etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Katedra Analizy Środowiska WYSOKOSPRAWNA CHROMATOGRAFIA CIECZOWA (HPLC)

UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Katedra Analizy Środowiska WYSOKOSPRAWNA CHROMATOGRAFIA CIECZOWA (HPLC) UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Katedra Analizy Środowiska WYSOKOSPRAWNA CHROMATOGRAFIA CIECZOWA (HPLC) Gdańsk, 2007 HPLC wysokosprawna chromatografia cieczowa 2 1. Wprowadzenie do chromatografii cieczowej

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2)

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Wykład 5 Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Opracowała dr Elżbieta Megiel Nanofiltracja (ang. Nanofiltration) NF GMM 200 Da rozmiar molekuły 1 nm, TMM 5 30 atm Membrany jonoselektywne Stopień zatrzymywania:

Bardziej szczegółowo

Z a d a n i a t e o r e t y c z n e

Z a d a n i a t e o r e t y c z n e O L I M P I A D A 45 1954 1998 Z a d a n i a t e o r e t y c z n e C H EM I C Z N A zmiana ph roztworów ZADANIE 1 Jak zmieni się stężenie jonów wodorotlenowych przy przejściu od roztworu A do roztworu

Bardziej szczegółowo

Chromatografia cieczowa HPLC. Chromatografia Ŝelowa SEC

Chromatografia cieczowa HPLC. Chromatografia Ŝelowa SEC Nowoczesne techniki analityczne dla konserwacji obiektów zabytkowych Chromatografia cieczowa HPLC Chromatografia Ŝelowa SEC Katarzyna Zięba Wydział Chemii UJ 27.03.2010 Plan wykładu Podstawy chromatografii

Bardziej szczegółowo

5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ

5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ 5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ Proces rozpuszczania trudno rozpuszczalnych elektrolitów można przedstawić ogólnie w postaci równania A m B n (stały) m A n+ + n B m-

Bardziej szczegółowo

2. Ekstrakcja cieczy = C1 C2

2. Ekstrakcja cieczy = C1 C2 ĆWICZENIE 10 SUBLIMACJA I EKSTRAKCJA 1. Sublimacja Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodą sublimacji, za pomocą której można rozdzielić i oczyścić niewielkie ilości stałych substancji organicznych.

Bardziej szczegółowo

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym:

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: 23 zadania z chemii Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: Estrem jest związek o wzorze: Zadanie 2 (0-1) Elementy kolejki

Bardziej szczegółowo

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV dr inż. Leszek Niedzicki Sprawy organizacyjne 30 godzin wykładu Zaliczenie na ostatnim wykładzie Poprawa (jeśli będzie potrzebna)

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

Wykład 10 Równowaga chemiczna

Wykład 10 Równowaga chemiczna Wykład 10 Równowaga chemiczna REAKCJA CHEMICZNA JEST W RÓWNOWADZE, GDY NIE STWIERDZAMY TENDENCJI DO ZMIAN ILOŚCI (STĘŻEŃ) SUBSTRATÓW ANI PRODUKTÓW RÓWNOWAGA CHEMICZNA JEST RÓWNOWAGĄ DYNAMICZNĄ W rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 5 sierpnia 2014 r. Nazwa i adres AB 1134 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Ćwiczenie nr 2

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Ćwiczenie nr 2 UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII ZAKŁAD ANALIZY ŚRODOWISKA Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 2 Wykrywanie benzoesanu denatonium w skażonym alkoholu etylowym metodą wysokosprawnej chromatografii

Bardziej szczegółowo

Wymaganie edukacyjne z chemii z uwzględnieniem działów programowych

Wymaganie edukacyjne z chemii z uwzględnieniem działów programowych Wymaganie edukacyjne z chemii z uwzględnieniem działów programowych kształcenie ogólne w zakresie podstawowym nr DKOS-4015-46/02 w oparciu o program nauczania wg wydawnictwa Nowa Era Dział I. Budowa atomu.

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

Test z chemii do Liceum Akademickiego do profilu biologiczno-chemicznego 8 czerwca 2013 r., godz. 12.45, czas: 60 minut

Test z chemii do Liceum Akademickiego do profilu biologiczno-chemicznego 8 czerwca 2013 r., godz. 12.45, czas: 60 minut Test z chemii do Liceum Akademickiego do profilu biologiczno-chemicznego 8 czerwca 2013 r., godz. 12.45, czas: 60 minut Kod kandydata: Liczba punktów: Zadanie 1. Zaznacz typ reakcji chemicznej zachodzącej

Bardziej szczegółowo

Powietrze i inne gazy. Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu.

Powietrze i inne gazy. Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu. Składniki powietrza Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu. Doświadczenie nr 1 Temat: Badanie składników powietrza. Schemat doświadczenia: Obserwacje:

Bardziej szczegółowo

Dorota Lewandowska. % łącznej liczby punktów za zadania w arkuszu 2002 7 14 2003 4 8 2004 5 10 2005 8 16 2006 4 8 2007 8 16 2008 7 14.

Dorota Lewandowska. % łącznej liczby punktów za zadania w arkuszu 2002 7 14 2003 4 8 2004 5 10 2005 8 16 2006 4 8 2007 8 16 2008 7 14. strona 1/22 Zadania egzaminacyjne badające wiadomości i umiejętności z chemii zamieszczone w arkuszach egzaminacyjnych w części matematyczno-przyrodniczej w latach 2002 2008 Dorota Lewandowska Przeprowadzany

Bardziej szczegółowo

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych Dział 9. Węglowodory rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne, zna nazwy czterech początkowych węglowodorów

Bardziej szczegółowo

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Kod ucznia Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Etap I (szkolny) Wypełnia komisja konkursowa Zadanie Liczba punktów Podpis oceniającego Liczba punktów po weryfikacji 1. 2. 3. 4. 5. Suma 12 8

Bardziej szczegółowo

RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWE W ROZTWORACH WODNYCH

RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWE W ROZTWORACH WODNYCH RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWE W ROZTWORACH WODNYCH Większość reakcji chemicznych (w tym również procesy zachodzące w środowisku naturalnym) przebiegają w roztworach wodnych. Jednym z ważnych typów reakcji

Bardziej szczegółowo

Dlaczego sacharoza (cukier trzcinowy) topi się w temperaturze 185 C, podczas

Dlaczego sacharoza (cukier trzcinowy) topi się w temperaturze 185 C, podczas 1 Wiązania chemiczne i zjawisko izomerii Dlaczego sacharoza (cukier trzcinowy) topi się w temperaturze 185 C, podczas gdy chlorek sodowy (sól kuchenna) topi się w znacznie wyższej temperaturze, bo w 801

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

SYNTEZA MATERIAŁÓW WYSOKOENERGETYCZNYCH

SYNTEZA MATERIAŁÓW WYSOKOENERGETYCZNYCH KURS MAGISTERSKI SYNTEZA MATERIAŁÓW WYSOKOENERGETYCZNYCH Nitrowanie wobec stałych kwasów Zakład Materiałów Wysokoenergetycznych Wydział Chemiczny PW 1 WPROWADZENIE 1, Specyficzne nitrowania związków organicznych

Bardziej szczegółowo