OKRES DOJRZEWANIA ZMIANY PSYCHICZNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OKRES DOJRZEWANIA ZMIANY PSYCHICZNE"

Transkrypt

1 OKRES DOJRZEWANIA Niniejsza broszurka powstała w celu przybliżenia tematyki związanej z okresem dojrzewania, który pojawia się w rozwoju każdego człowieka, także osoby z niepełnosprawnością. Niektóre treści mogą Państwa zaciekawić, zdziwić, inne wydadzą się oczywiste. Wszystkie one zasługują na uwagę i mamy nadzieję, że okażą się pomocne we wspieraniu Państwa i Państwa dziecka na tym etapie jego życia. Zapraszamy do lektury Barbara Kozłowska Lidke (psycholog) Ewa Tuszer (psycholog) Zofia Wolniak (pielęgniarka) ZMIANY PSYCHICZNE Okres dojrzewania to czas burzliwych przemian w odczuwaniu, myśleniu i zachowaniu. Nastolatek może stać się pobudzony, płaczliwy, poirytowany i być zdezorientowany zmianami. Łatwo wpada ze smutnego nastroju w wesoły bez uchwytnej przyczyny. Czasem występują trudności z koncentracją uwagi. Można zaobserwować podwyższony poziom agresji, także słownej, utratę panowania nad sobą, drażliwość, niecierpliwość i buntowanie się. Gwałtowne reakcje są naturalnym etapem rozwoju, stanowią wyraz chęci oddzielenia od rodziców i poszukiwania własnej tożsamości. Nastolatek dąży do uzyskania samodzielności oraz niezależności na miarę swoich potrzeb i możliwości. Często młodzi ludzie mają naturalną potrzebę przebywania w samotności. Należy im to umożliwić, respektować ich potrzeby i na przykład pozwolić na przebywanie w osobnym miejscu. Ważne jest zrozumienie, że nastolatek potrzebuje własnego kącika, przedmiotów, które będą tylko jego własnością. Dorastająca osoba powinna spać sama w łóżku. Nie możemy dla własnej wygody, (np. bo łatwiej nam tak uspokajać nastolatka w nocy lub zaspokajać jego zachcianki) ignorować i lekceważyć naturalną potrzebę oddzielenia od rodzica, bycia samodzielnym. Jeżeli mamy wątpliwość, czy to jest bezpieczne dla jego zdrowia skonsultujmy się z lekarzem, zapytajmy, czy istnieją medyczne wskazania do stałego nadzoru w czasie nocy. Należy pamiętać, że spanie w jednym łóżku z dorastającym dzieckiem może wiązać się z naruszeniem jego intymności i hamuje naturalny proces separowania od rodzica. Rodzice i opiekunowie powinni zwrócić również uwagę, żeby ubiór nastolatka był dostosowany do wieku. Dziecko zamienia się w mężczyznę/kobietę, czego wyrazem jest między innymi odpowiedni dobór rzeczy. Należy sięgać po te z działu młodzieżowego. Podobnie jest z fryzurami, które także dopasowujemy do wieku młodej osoby. Jest to niezwykle ważne, gdyż wpływa na to, jak nastolatek jest odbierany przez innych ludzi. Warto także pamiętać, iż młody człowiek sprawdza granice, jakie stawia mu otoczenie. Istotna jest więc konsekwencja w postępowaniu dorosłych oraz dawanie mu jasnych, czytelnych komunikatów, co jest akceptowane, a co nie. Jeżeli zachowania są trudne do zrozumienia i opanowania warto zasięgnąć opinii specjalisty najlepiej psychologa, pedagoga czy lekarza. UCZUCIA RODZICÓW Tak samo jak nastolatek, również jego rodzice doświadczają w tym okresie rozmaitych kłopotliwych uczuć związanych z tym, że dziecko zaczyna się zmieniać. Gdy nastolatek jest osobą niepełnosprawną, jego dojrzewanie może wywoływać spore obawy. Pojawiają się pytania, na które trudno od razu znaleźć jednoznaczne odpowiedzi. Jak na przykład traktować przejawy budzącego się zainteresowania seksualnego nastolatka innymi osobami, czy też własnym ciałem, gdy nie jest on krytyczny wobec siebie i nie ma poczucia wstydu? Co robić, gdy dorastające dziecko zaczyna się intensywnie przytulać do osób płci przeciwnej, niekiedy do własnych rodziców, gdy zaczyna dotykać i głaskać ich intymne części ciała? Jak odróżnić w tym okresie zachowania seksualne od potrzeby kontaktu? Jak ma się zachować matka lub ojciec podczas przewijania czy higieny intymnej dorastającego dziecka? Co będzie, gdy dziecko dorośnie? Lęk i niepewność związane z pojawiającymi się problemami sprawiają, że rodzice czasem nie dostrzegają kłopotliwych przejawów dojrzewania seksualnego swoich nastolatków i nadal traktują swoje dorastające dzieci jakby 1

2 były małe i nigdy nie miały dorosnąć. Wstyd i poczucie winy mogą czasem sprawiać, że nawet rodzice, którzy widzą, że ich dziecko zmienia się fizycznie i przejawia zachowania seksualne, niechętnie myślą i rozmawiają o tych sprawach. Tymczasem nie ma prostych, jednoznacznych i łatwych sposobów postępowania, bo każdy nastolatek i każdy rodzic jest inny. Ważne jest, aby pamiętać, że trzeba najpierw uznać fakt dojrzewania, aby szukać sposobów pokazywania i uczenia dziecka, że istnieje sfera intymna i w związku z tym trzeba respektować granice drugiej osoby. Dopiero, gdy rodzice będą mogli oswoić swój lęk i wstyd uznając je za uprawnione w tej sytuacji uczucia, będą w stanie zastanawiać się nad szukaniem rozwiązań. Rodzice niepełnosprawnych i nie tylko niepełnosprawnych nastolatków sami muszą więc przejść swoisty własny okres dojrzewania. Warto rozmawiać o tym z zaufanymi osobami lub specjalistą. ZMIANY FIZYCZNE WZROST Najbardziej widoczną zmianą fizyczną w tym okresie życia, jest wzrost. Czasami jest to zmiana aż o 7-10 centymetrów w skali roku. Gwałtowna zmiana w budowie ciała może przyczyniać się do spadku odporności, a także powodować dolegliwości bólowe. KSZTAŁT CIAŁA U nastolatków można spostrzec zmiany w kształcie ciała: najszybciej rosną dłonie i stopy, rozrasta się szczęka, uwydatnia czoło twarz może stać się bardziej kanciasta i koścista. Mięśnie także szybciej się rozbudowują, istotne są więc ćwiczenia fizyczne i rehabilitacja. Wpływa to pozytywnie na stan psychiczny oraz fizyczny (ruch rozładowuje napięcia, wpływa korzystnie na samopoczucie i zdrowie). W okresie dorastania u osób nie ćwiczących istnieje ryzyko nadmiernego odkładania się tkanki tłuszczowej. Dieta oraz przyjmowane leki mogą też wpływać na wagę ciała. HIGIENA Podczas dojrzewania higiena ciała wymaga zwiększonej uwagi, ze względu na potliwość i zmianę zapachu potu. Wskazane jest: Codzienne mycie mydłem lub żelem pach, nóg, okolic intymnych, dłoni, twarzy. Przydatna jest na co dzień miska z wodą, płynem do kąpieli i gąbka. Kąpiel w wannie lub pod prysznicem przynajmniej dwa razy w tygodniu. Po umyciu ciało można nasmarować kremem/balsamem nawilżającym. Warto pamiętać, że czyszczenie uszu i nosa poprawia odbieranie bodźców zmysłowych. Zapchane uszy i nos powodują dyskomfort oraz problemy ze słuchem, oddychaniem i połykaniem. Po każdej kąpieli należy je wysuszyć i czyścić (uszy patyczkami lub specjalnymi płynami, a nos nawilżaczem do kupienia w aptece). Regularne mycie i obcinanie paznokci. Codzienne stosowanie antyperspirantów i dezodorantów. Używanie perfum/wody toaletowej na co dzień lub podczas jakichś ważnych okazji (wpływa to na lepsze samopoczucie nastolatka oraz pozytywny odbiór przez otoczenie). Codzienna zmiana bielizny, skarpet i innych ubrań. Odpowiedni dobór rzeczy do pogody (w celu uniknięcia przegrzania lub zmarznięcia). Golenie owłosienia łonowego sprzyja utrzymaniu higieny, szczególnie, gdy używa się pieluch. Należy uważać z doborem preparatów u alergików i osób, które mają wrażliwą skórę. W takim wypadku lepsze może okazać się przycinanie owłosienia nożyczkami. W przypadku łojotoku skóry, który przyczynia się do zmian trądzikowych i przetłuszczania włosów wskazane jest: Codzienne mycie skóry żelami, mydłem(przynajmniej rano i wieczorem). Przynajmniej dwa razy w tygodniu mycie głowy szamponem Stosowanie żeli/toników/kremów przeciwtrądzikowych 2

3 Higiena jamy ustnej Pamiętać należy także o dbaniu o higienę jamy ustnej. Wskazane jest mycie zębów po każdym posiłku, a przynajmniej rano i wieczorem. Przydatne okazują się szczoteczki elektryczne, które dodatkowo masują dziąsła. Przy wyborze szczoteczki powinno się zwrócić uwagę na odpowiednią miękkość włosia. Dla urozmaicenia można popróbować różnych smaków pasty, ważne by nie była zbyt ostra i intensywna. Aktualnie u stomatologów dostępne są także pasty, spraye i żele niewymagające płukania. Ważne: Zadbany wygląd i przyjemny zapach sprzyjają kontaktom społecznym i wpływają na korzystny odbiór osoby przez otoczenie ROZWÓJ PŁCIOWY DZIEWCZĄT Zaczyna się zwykle od powiększenia piersi i pojawienia się owłosienia łonowego. Potem dziewczyna zaczyna miesiączkować (przeciętnie między 11, a 15 rokiem życia). Początkowo może mieć ona nieregularny charakter. Pierwsza miesiączka jest wielkim wydarzeniem, zdarza się, że wywołuje ona szok u dorastającej dziewczyny. Ważne jest spokojne podejście do sytuacji, wytłumaczenie, iż jest to ważny dzień i oznacza, że dziewczyna stała się kobietą. Można powiedzieć, że krwawienie jest oznaką normalnego rozwoju i przydarza się każdej kobiecie. Okolice intymne wymagają codziennej, starannej higieny. Należy je podmywać każdego dnia, a podczas miesiączki nawet kilka razy dziennie. Konieczne są wtedy częste zmiany podpasek/wkładek/podkładu (częstotliwość zależy od intensywności krwawienia). Przydatne okazują się także chusteczki przeznaczone do pielęgnacji okolic intymnych oraz specjalne płyny do mycia. W czasie okresu kąpiel musi odbywać się pod prysznicem (nie w wannie). Krwawieniu może towarzyszyć ból, związany ze skurczami macicy oraz ogólne rozdrażnienie. W celu uśmierzenia tych dolegliwości, przydatne mogą okazać się leki rozkurczowe, takie jak no-spa. Czasem pomaga też zapewnienie dziewczynie spokoju, relaksu. Należy pamiętać o dobrym doborze stanika. Najlepiej sprawdzają się krótkie topy/podkoszulki ze ściągaczem pod biustem lub biustonosze o sportowym kroju (bez drutów, miseczek, usztywnień). Stanik musi być dobrze dobrany do rozmiaru piersi. Niektóre dziewczyny czują się bardziej komfortowo, gdy goli się im nadmiar owłosienia(np. nogi, pod pachami). Najlepiej czynić to przy pomocy jednorazowej maszynki i specjalnych pianek lub kremu do golenia. ROZWÓJ PŁCIOWY CHŁOPCÓW U chłopców średnio pomiędzy 12, a 14 rokiem życia pojawia się owłosienie na całym ciele, rozwijają się genitalia (powiększa się penis i jądra, możliwa jest zmiana ich koloru). Najpóźniej występuje zarost na twarzy oraz zmiana głosu(mutacja). Coraz częściej pojawiają się niekontrolowane wzwody/sztywnienie członka oraz nocne polucje (wytrysk nasienia podczas snu). To normalne zjawisko i należy podchodzić do niego ze spokojem, zrozumieniem. Można wytłumaczyć dorastającemu, że tak rozwija się każdy chłopak i świadczy o tym, iż staje się on mężczyzną. Zwykle dorastający chłopcy czują się lepiej, gdy goli się im twarz. Dobrze jest stosować przeznaczone do tego kremy i maszynki. 3

4 ROZWÓJ SEKSUALNY Pomimo powszechnej opinii osoby niepełnosprawne nie są aseksualne. Pojawienie się potrzeb seksualnych nie jest objawem choroby, ale zdrowia. Czasami obiektem uczuć stają się rodzice, opiekunowie, co staje się kłopotliwe. Pojawia się chęć dotykania, kontaktu fizycznego z drugim człowiekiem. Jeżeli uznamy, że jakieś zachowanie przekracza nasze granice lub jest społecznie nieakceptowane, należy wtedy pokazać lub wytłumaczyć młodej osobie, co jest właściwe. Można powiedzieć do nastolatka: Nie lubię gdy dotykasz moich piersi/kolana/policzków, złap mnie lepiej za rękę, albo Na powitanie drugiej osobie podaj rękę. Nie każdy lubi całowanie/przytulanie. Takie komunikaty możemy przekazać też za pomocą mowy ciała i gestów, na przykład konsekwentnie ściągając rękę osoby i kładąc ją na poręczy wózka lub na jego własne kolana. Możemy też naprowadzać manualnie nastolatka i nagradzać, gdy zachowuje się właściwie, czyli np. na powitanie wyciąga dłoń. U niepełnosprawnej młodzieży dojrzewanie seksualne ma często biegunową postać albo zachowania seksualne są trudne do zauważenia, albo są bardzo intensywne. Pojawiają się w formie napięcia seksualnego i potrzeby więzi emocjonalnej z drugim człowiekiem. Nie możemy zabraniać nastolatkowi kontaktów z płcią przeciwną. Powinniśmy jednak nauczyć go postępować tak, by nie przekraczał granic drugiej osoby oraz wytłumaczyć, iż w życiu tak bywa, że nie każde uczucie jest odwzajemnione i drugi człowiek ma prawo odrzucić nasze zaloty. Bliscy powinni starać się zauważać wszystkie emocje, nie negować, nie bagatelizować ich, ponieważ są one bardzo ważne i świadczą o rozwoju dziecka. Niektórym w rozładowaniu napięcia pomaga masturbacja. Jeżeli nastolatek dotyka się w miejscach intymnych, należy wytłumaczyć mu, że może robić to, tylko wtedy, gdy jest sam, ponieważ jest to bardzo osobista i prywatna sprawa. Jeżeli nie jest on w stanie zrozumieć słownego przekazu wystarczy np. za każdym razem gdy onanizuje się przy innych osobach podejść, zabrać mu rękę i położyć na kolanach lub poręczy wózka/fotela. Nastolatek w końcu skojarzy, iż gdy jest sam, nikt tego nie przerywa i możne to robić. Dlatego ważne jest, by młodzież, czasem przebywała na osobności w pokoju/toalecie/łóżku i miała tzw. czas intymny. Warto wiedzieć, że jeżeli będziemy reagować na masturbację silnymi emocjami: krzyczeć, przejawiać złość, lęk, zakłopotanie, nastolatek może nauczyć się, iż w ten sposób zwraca na siebie uwagę i będzie powtarzać tę czynność wiele razy w ciągu dnia i w obecności innych ludzi. Ważne jest powstrzymanie się od takich reakcji jak zawstydzanie, straszenie, zabranianie, karanie, śmiech, ponieważ prowadzi to do kumulowania napięć emocjonalnych i może skutkować wybuchem złości bądź zahamowaniem. Dlatego istotne jest spokojne podejście do sprawy i zastanowienie się czym spowodowana jest masturbacja. Najczęściej onanizowanie się jest naturalnym przejawem dojrzewania, ale nasilona masturbacja może być sposobem rozładowania silnych emocji (np. złości, smutku, niepokoju). Czasem jest sposobem na nudę lub może być wyrazem poczucia osamotnienia. Jeżeli rodzic/opiekun ma jakiekolwiek wątpliwości, warto by zastanowił się nad znaczeniem tego zachowania razem ze specjalistą (psychologiem, pedagogiem, seksuologiem). 4

5 KIEDY POTRZEBNA JEST SPECJALISTYCZNA KONSULTACJA? Etapy dorastania i ich przebieg u osób z niepełnosprawnością są zasadniczo takie same jak u osób pełnosprawnych, ale pewne przejawy dojrzewania pojawiają się często dużo później. Także czas trwania faz dojrzewania może ulegać wydłużeniu lub skróceniu. Jeżeli cokolwiek w tym okresie niepokoi rodzica/opiekuna dobrze zwrócić się do następujących specjalistów LEKARZ PIERWSZEGO KONTAKTU W przypadku, gdy występuje: nadmierna senność/brak snu, bladość skóry, apatia, płaczliwość, drażliwość, gorączka, duszności, katar, objawy bólowe, kaszel, biegunki, zaparcia UWAGA: Warto robić okresowe badania (morfologia, mocz), szczególnie, gdy dziecko przyjmuje leki. DERMATOLOG Na przykład, gdy widzimy: niepokojące zmiany na skórze (np. brodawki, znamiona, utrzymujące się stany zapalne, zaczerwienienia, nadmierny świąd, chropowata, szorstka skóra) GINEKOLOG W przypadku: nieregularnych /zbyt obfitych/bolesnych miesiączek występowania wydzieliny z dróg rodnych o nieprzyjemnym zapachu (pomiędzy miesiączkami) NEUROLOG W przypadku: zmiany częstotliwości i jakości napadów padaczkowych PSYCHIATRA W przypadku, gdy następujące objawy pojawiają się bez wyraźnej przyczyny: nadpobudliwość psychoruchowa apatia autoagresja agresja niekontrolowane ruchy mięśni gdy dziecko zaczyna zachowywać się dziwnie: np. mamy wrażenie, ze ucieka w swój własny świat, prowadzi rozmowy z kimś niewidocznym, zaczyna łapać rzeczy niewidoczne, staje się nieufny, te same czynności powtarza wiele razy lęki np. dziecko z lękiem budzi się w nocy, boi się zasypiania, nagle, bez wyraźnej przyczyny zaczyna się bać ciemności, śmierci, hałasu, zwierząt, nowych sytuacji 5

6 PSYCHOLOG W przypadku, gdy: rodzic/opiekun czuje się bezradny i przeciążony sytuacją, zmianami w zachowaniu dziecka gdy rodzice/opiekunowie nie wiedzą z czym są związane objawy/zachowania dziecka (mają wątpliwość czy wynika to z zaistniałej sytuacji, czy pojawia się bez powodu) gdy pojawiają się lęki w stosunku do konkretnych sytuacji, obiektów kiedy problemy dotyczą relacji z innymi ludźmi w sytuacji przeżywania długotrwałego stresu kiedy rodzice lub nastolatek potrzebują rozmowy na temat jakichkolwiek problemów emocjonalnych STOMATOLOG W przypadku, gdy pojawiają się: zaczerwienienie, obrzęk, stany zapalne dziąseł nieprzyjemny zapach z ust nadwrażliwość/niewrażliwość przy dotyku w okolicach ust WAŻNE: Zdarza się, iż problemy z jamą ustną mają wpływ na zachowanie dziecka. Gdy jest niespokojne, wyraźnie reaguje na dotyk, temperaturę, często wkłada dłonie, różne przedmioty do ust może to wynikać ze złego stanu dziąseł i uzębienia. Nieleczone mogą doprowadzić do powikłań nie tylko w jamie ustnej. Może też dojść do zakażenia krwi, czy choroby reumatycznej, powodującej uszkodzenie stawów i serca. Niezależnie od stanu uzębienia należy co pół roku udać się na konsultację stomatologiczną w celu kontroli i profilaktyki. Regularne wizyty w gabinetach lekarskich pomagają zredukować obawy i przygotowują do ewentualnych, późniejszych zabiegów. UWAGA: Objawy bólowe mogą wynikać z różnych innych przyczyn, które można odkryć za pomocą obserwacji w domu. Czasami stosowanie leków przeciwbólowych na własną rękę zamazuje objawy i nie pozwala ustalić przyczyn bólu. Z chwilą, gdy dziecko dostaje leki od specjalisty, wymaga ścisłej obserwacji. Podawanie leków na własna rękę lub zwiększanie dawki jest ryzykowne. Zanim wypisana będzie recepta lekarz musi obejrzeć pacjenta mamy prawo domagać się tego i nie godzić na wypisywanie recepty, jeśli specjalista nie widział dziecka. Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Gdańsku Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy Gdańsk ul. Jagiellońska 11 tel rok 6

16.zdaje się nadmiernie podatne na ból, nadmiernie przejęte drobnymi zranieniami

16.zdaje się nadmiernie podatne na ból, nadmiernie przejęte drobnymi zranieniami I. Dotyk Czy twoje dziecko:. 1.unika brudzenia sobie rąk 2.zlości się przy myciu twarzy 3. złości się przy czesaniu włosów lub obcinaniu paznokci 4. woli ubrania z długim rękawem nawet kiedy jest ciepło

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Karta profilaktycznego badania lekarskiego ucznia klasy 0 Kolejność wypełniania: 1-rodzic/opiekun, 2-pielęgniarka, 3-lekarz

Karta profilaktycznego badania lekarskiego ucznia klasy 0 Kolejność wypełniania: 1-rodzic/opiekun, 2-pielęgniarka, 3-lekarz Karta profilaktycznego badania lekarskiego ucznia klasy 0 Kolejność wypełniania: 1-rodzic/opiekun, 2-pielęgniarka, 3-lekarz pieczęć szkoły KARTA PROFILAKTYCZNEGO BADANIA LEKARSKIEGO UCZNIA KLASY 0 (informacje

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii

Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii Prawidłowe oddychanie, znaczenie nosa i jego funkcje to tylko wybrane zagadnienia poruszane w ramach kampanii edukacyjnej Oddychaj przez nos, oddychaj

Bardziej szczegółowo

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo.

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo. Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem Reaguj. Masz prawo. Praca w grupach Wymień jakie są objawy stosowania przemocy wobec dzieci. Odpowiedzi zapiszcie na oddzielnych kartkach z klejem. Przemoc fizyczna

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK!

PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK! PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK! Jesień to niełatwy czas dla naszego samopoczucia mała ilość słońca i krótki dzień nie wpływają na nas pozytywnie. Co zatem zrobić, aby nie tracić energii i nie popadać w stany

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

OPRACOWAŁA JOLANTA KUCHCIAK-UCIESZYŃSKA

OPRACOWAŁA JOLANTA KUCHCIAK-UCIESZYŃSKA PROGRAM PROFILAKTYKI PROZDROWOTNEJ Z UWZGLĘDNIENIEM CZYNNIKÓW SPOŁECZNYCH WPŁYWAJĄCYCH NEGATYWNIE NA ZDROWIE ORAZ BEZPIECZEŃSTWO UCZNIÓW SZKOŁY PRZYSPOSABIAJĄCEJ DO PRACY OPRACOWAŁA JOLANTA KUCHCIAK-UCIESZYŃSKA

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu).

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). mgr Anna Grygny ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). Jest to zespół występujący w wieku młodzieńczym;

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia odżywiania -

Zaburzenia odżywiania - Zaburzenia odżywiania - - rozpoznanie, objawy, leczenie Dorota Zatorska - Stempin 2012 1 Zaburzenia odżywiania - objawy, rozpoznanie, leczenie " Ciało ma znaczenie, ale kiedy dochodzimy do tego, co u

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Załącznik nr 3 BADANIE PSYCHOLOGICZNE FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Poniższy formularz zbiera informacje z wielu dziedzin na temat Pana/Pani psychicznych

Bardziej szczegółowo

DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok

DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok I. DLA RODZICÓW ZASTĘPCZYCH 1. Być świadomym rodzicem zastępczym Cykl warsztatów wzmacniających kompetencje

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI Dodatkowe informacje: FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI DANE OSOBOWE lek. med. Laura Grześkowiak Data wypełnienia: Imiona (męża i żony):.. Nazwisko(a):. Adres:... Tel. kontaktowy: PESEL: CZĘŚD

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ Poważna choroba w rodzinie Diagnoza poważnej choroby to trzęsienie ziemi dla całej rodziny. Poważna choroba bliskiej osoby zmienia radykalnie

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej dla Dziewcząt. Między nami nastolatkami. Materiał dla nastolatek

Program Profilaktyki Zdrowotnej dla Dziewcząt. Między nami nastolatkami. Materiał dla nastolatek Program Profilaktyki Zdrowotnej dla Dziewcząt Między nami nastolatkami Materiał dla nastolatek Pierwsze oznaki dojrzewania Nie jest łatwo być nastolatką w czasie dojrzewania. Twoje ciało się zmienia, kształtuje

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit - co mnie żywi niszczy mnie ANOREKSJA Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie Najbardziej charakterystyczne dla anoreksji jest pragnienie posiadania skrajnej szczupłości ciała, usilne dążenie do zrealizowania założonych

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

Dziecko i narkotyki. Narkotyki i prawo

Dziecko i narkotyki. Narkotyki i prawo Dziecko i narkotyki Rodzicu nie bój się wiedzy na temat narkotyków! Mając wiedzę łatwiej przekonasz swoje dziecko o ich szkodliwości rzeczowe argumenty bardziej przekonują. Szczegółowe informacje na temat

Bardziej szczegółowo

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS 1 grudnia - Światowy Dzień AIDS HIV to ludzki wirus upośledzenia (niedoboru) odporności. Może wywołać zespół nabytego upośledzenia odporności AIDS. Ze względu na skalę zakażeń i tempo rozprzestrzeniania

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza Pozycja Seksualna oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza pozycja seksualna. Daje zarówno tobie jak i partnerce maksymalne przeżycia. - do stosowania jeśli chcesz mieć

Bardziej szczegółowo

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Tlumaczenie Aleksandra Maciejewska Co jadłeś dzisiaj na śniadanie? Czy miałeś miskę owoców lub inne zdrowe jedzenie? Ludzie stają się bardziej świadomi tego,

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE!

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! Jesień to czas kichania, kataru, kaszlu. Nie unikniesz kontaktu z drobnoustrojami, ale możesz ograniczyć ryzyko zakażeń. Pamiętaj! Myj często ręce wodą z mydłem. Gdy kichasz

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY CM 24. Nazwisko klienta: Imię klienta: Data urodzenia: Numer telefonu. domowego Numer telefonu.

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY CM 24. Nazwisko klienta: Imię klienta: Data urodzenia: Numer telefonu. domowego Numer telefonu. Wypełnia ComfortMedical24 Numer Klienta Numer Umowy... FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY CM 24 ul. Bałdyka 3 44-240 Żory Tel.: 0048327251004 Fax: 0048327249513 info@comfortmedical24.eu www. comfortmedical24.eu Nazwisko

Bardziej szczegółowo

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów?

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów? 1. Wpływ środowiska rodzinnego na zachowania autoagresywne Do czynników środowiskowych wskazujących na źródła agresji zalicza się rodzinę, także jej dalszy wpływ na wielopokoleniowe rodziny, przekazywanie

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

mgr Marta Fludra psycholog Hospicjum Palium

mgr Marta Fludra psycholog Hospicjum Palium mgr Marta Fludra psycholog Hospicjum Palium Ciężka, przewlekła choroba odciska piętno na wszystkich członkach rodziny zwłaszcza na dzieciach. Wpływa na funkcjonowanie w wielu sferach życia, zarówno chorego

Bardziej szczegółowo

Stres jego przyczyny i wpływ na funkcjonowanie całego organizmu, przeciwdziałanie.

Stres jego przyczyny i wpływ na funkcjonowanie całego organizmu, przeciwdziałanie. Stres jego przyczyny i wpływ na funkcjonowanie całego organizmu, przeciwdziałanie. Martyna Gąsiorowska II GB CO TO JEST STRES?... 3 JAK SIĘ OBJAWIA STRES?... 3 CZY STRES JEST POTRZEBNY?... 3 JAK WALCZYĆ

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Smutni nastoletni Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Listopad 2013 Czas dorastania

Bardziej szczegółowo

WYCHŁODZENIE I ODMROŻENIE

WYCHŁODZENIE I ODMROŻENIE WYCHŁODZENIE I ODMROŻENIE ZAPAMIETAJ!!! TEKST POGRUBIONY LUB PODKREŚLONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA Opracował: mgr Mirosław Chorąży Wychłodzenie i odmrożenia Temperatura 36 C. to stan normalny organizmu ludzkiego.

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

Karta Informacyjna. Imiona i nazwisko dziecka... Data urodzenia... Adres zameldowania... Adres zamieszkania...

Karta Informacyjna. Imiona i nazwisko dziecka... Data urodzenia... Adres zameldowania... Adres zamieszkania... Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 4 Miejskie Przedszkole nr 39 ul. Połaniecka 50 42-200 Częstochowa Karta Informacyjna Imiona i nazwisko dziecka... Data urodzenia... Pesel... Adres zameldowania... Adres zamieszkania...

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

Przygotuj się na zimę...

Przygotuj się na zimę... Oferta ważna: 11 21201 Żel pod prysznic 250 ml, 1 l = 35,96 PLN* 8 Balsam do ciała 250 ml, 1 l = 59,96 PLN* 14 Krem na zimę 75 ml, 1 l = 93,20 PLN* 6 Odkryj naturalne piękno z * Cena jednostkowa. Zima

Bardziej szczegółowo

Lista pytań została wypełniona przez: matkę ojca inną osobę, kogo?...

Lista pytań została wypełniona przez: matkę ojca inną osobę, kogo?... Lista pytań badanie przesiewowe dzieci w wieku 9-11 lat (wersja 2014) A DANE DZIECKA Imię i nazwisko Data urodzenia Nazwa szkoły Nazwisko nauczyciela/i BSN Adres Kod pocztowy Nazwisko lekarza domowego

Bardziej szczegółowo

"50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie

50+ w Europie Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie Uniwersytet Warszawski Numer seryjny kwestionariusza: 2910001 Nr ID gospodarstwa domowego 2 9 0 6 2 0 0 Nr ID osoby Data wywiadu: Nr ID ankietera: Imię respondenta: "50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia,

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNY I ZDROWY PRZEDSZKOLAK

PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNY I ZDROWY PRZEDSZKOLAK PUBLICZNE PRZEDSZKOLE W GOSZCZANOWIE PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNY I ZDROWY PRZEDSZKOLAK Przyjęty Uchwałą Rady Rodziców Nr 1/2011 z dnia 12.09.2011r. CELE: 1.Tworzenie warunków sprzyjających bezpieczeństwu

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Polish translation of Cervical screening: the colposcopy examination (January 2013) Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Poradnik zaktualizowany Page 2 Dlaczego powinnam

Bardziej szczegółowo

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE Troska o siebie i swoje zdrowie Dlaczego powinnam leczyć zakażenie w pochwie? Dlaczego powinnam dbać o siebie? Ponieważ nikt inny tego za mnie nie zrobi. Niektóre nieleczone

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Hcv HCV to wirus zapalenia wątroby typu C EPIDEMIOLOGIA Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych

Bardziej szczegółowo

Wszystkie zamieszczone poniżej wskazówki dotyczące procesu pielęgnacji zostały skonsultowane z lekarzami specjalistami.

Wszystkie zamieszczone poniżej wskazówki dotyczące procesu pielęgnacji zostały skonsultowane z lekarzami specjalistami. Wszystkie kolczyki, którymi przekłuwamy zostały wykonane z materiałów spełniających normy określone Dyrektywą Unijną [76/769/EEC]: chirurgiczny tytan Grade-23, Grade-5 i Bioplast. Wszystkie zamieszczone

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy Przewodnik po autyzmie 1 Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, związanym z nieprawidłowym rozwojem i funkcjonowaniem mózgu we wczesnym dzieciństwie. Symptomy nieprawidłowości rozwoju

Bardziej szczegółowo

Agresja przemoc a nasze dzieci

Agresja przemoc a nasze dzieci Agresja przemoc a nasze dzieci Na początku roku szkolnego 2015/2016 przeprowadziliśmy wśród uczniów naszej szkoły ankiety dotyczące agresji/przemocy wśród młodzieży. Zgodnie z wynikami ankiet uczniowie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka

10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka 10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka Krok pierwszy - pełnowartościowa dieta Drogi Rodzicu, prawidłowo dobrana dieta jest podstawowym czynnikiem, który pomoże w zapobieganiu chorobom. Konieczne jest

Bardziej szczegółowo

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ Naród i wojsko to jedno i nie może być żadnych między nimi rozgraniczeń W prezentacji wykorzystano materiały profilaktyczno-edukacyjne Departamentu Wychowania

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka Krzysztof Liszcz Czym jest rozpoznanie choroby? nazwaniem wcześniej nienazwanego pomocą w rozumieniu związków między przyczynami (wczoraj) a

Bardziej szczegółowo

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia USTUPSKA-KUBECZEK Katarzyna Mechanizm działania światła lasera na mieszek włosowy i włos Laser stosowany do zabiegów depilacji działa powierzchownie, nie

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

Stosowanie kosmetyków i artykułów do pielęgnacji ciała.

Stosowanie kosmetyków i artykułów do pielęgnacji ciała. IMAS International Wrocław Stosowanie kosmetyków i artykułów do pielęgnacji ciała. Wrocław, wrzesień 2008 IMAS International Polska, 53-238 Wrocław, ul. Ostrowskiego 30, tel.: 071 339 04 31 imas@imas.pl,

Bardziej szczegółowo

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania.

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. DOBRE MANIERY DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. GRZECZNOŚĆ: dobre maniery i taktowne zachowanie. Dobre maniery świadczą o szacunku

Bardziej szczegółowo

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa 4 OBSZARY BADANIA STRES UŻYWKI PRZEMOC W SZKOLE

Bardziej szczegółowo

Oprac. Adam M. Zalepa. Stres. Oprac. Adam M. Zalepa 1

Oprac. Adam M. Zalepa. Stres. Oprac. Adam M. Zalepa 1 Oprac. Adam M. Zalepa Stres Oprac. Adam M. Zalepa 1 OBJAWY STRESU Oprac. Adam M. Zalepa 2 Krótkotrwałe symptomy fizyczne - są to objawy biologiczne stresu. Pojawiają się najczęściej w sytuacji bezpośredniego,

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Pieczęć zakładu opieki zdrowotnej albo lekarza wykonującego indywidualną praktykę lekarską lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Nazwisko i imię osoby ubiegającej się

Bardziej szczegółowo

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI PROGRAM AKTYWNOŚCI KNILL ÓW RUCH ROZWIJAJĄCY W.SHERBORNE Opracowała: Joanna Dolna Marianna i Christopher Knill Metoda powstała w wyniku trudności, jakie napotykali

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Seria do pielęgnacji jamy ustnej TIENS

Seria do pielęgnacji jamy ustnej TIENS [bbbbbbbkkk [bbbbbbbkkk Zdrowe zęby, wspaniały uśmiech Seria do pielęgnacji jamy ustnej TIENS R&D Center Product Management Dept. Znaczenie opieki stomatologicznej Czy wiesz kiedy jest dzień zdrowych zębów?

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

Wpływ ciężkiego urazu oparzeniowego na zachowania emocjonalne dziecka

Wpływ ciężkiego urazu oparzeniowego na zachowania emocjonalne dziecka Stanisława Cieślak, Joanna Szałkowska Wpływ ciężkiego urazu oparzeniowego na zachowania emocjonalne dziecka Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie Oddział Kliniczny Chirurgii i Urologii

Bardziej szczegółowo

WSZAWICA CO TO JEST WSZAWICA?

WSZAWICA CO TO JEST WSZAWICA? WSZAWICA CO TO JEST WSZAWICA? Wszawica (łac. pediculosis) jest chorobą spowodowana przez obecność na ciele człowieka pasoŝyta wszy głowowej (Pediculus capitis). Wszy Ŝyją wyłącznie na owłosionej części

Bardziej szczegółowo

BSN Nazwisko lekarza domowego B DANE RODZICÓW/OPIEKUNÓW, BRACI I SIÓSTR

BSN Nazwisko lekarza domowego B DANE RODZICÓW/OPIEKUNÓW, BRACI I SIÓSTR Lista pytań dzieci w wieku przedszkolnym (wersja 2014-2015) (prosimy zabrać listę ze sobą na wizytę) A DANE DZIECKA Imię i nazwisko Data urodzenia Nazwa szkoły Nazwisko nauczyciela/i BSN Adres Kod pocztowy

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ WYWIADU POUFNEGO Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 1 w Warszawie Imię i nazwisko dziecka... data...

KWESTIONARIUSZ WYWIADU POUFNEGO Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 1 w Warszawie Imię i nazwisko dziecka... data... Wszystkie informacje są poufne i nie zostaną udostępnione osobom trzecim. Poszczególne pytania mają na celu zrozumienie i określenie problemów dziecka oraz dostosowanie adekwatnej pomocy. DANE DZIECKA

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA Komunikację międzyludzką możemy podzielić na werbalną oraz niewerbalną. Komunikacja werbalna to inaczej słowa, które wypowiadamy, a niewerbalna to kanał wizualny, czyli nasze

Bardziej szczegółowo