OKRES DOJRZEWANIA ZMIANY PSYCHICZNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OKRES DOJRZEWANIA ZMIANY PSYCHICZNE"

Transkrypt

1 OKRES DOJRZEWANIA Niniejsza broszurka powstała w celu przybliżenia tematyki związanej z okresem dojrzewania, który pojawia się w rozwoju każdego człowieka, także osoby z niepełnosprawnością. Niektóre treści mogą Państwa zaciekawić, zdziwić, inne wydadzą się oczywiste. Wszystkie one zasługują na uwagę i mamy nadzieję, że okażą się pomocne we wspieraniu Państwa i Państwa dziecka na tym etapie jego życia. Zapraszamy do lektury Barbara Kozłowska Lidke (psycholog) Ewa Tuszer (psycholog) Zofia Wolniak (pielęgniarka) ZMIANY PSYCHICZNE Okres dojrzewania to czas burzliwych przemian w odczuwaniu, myśleniu i zachowaniu. Nastolatek może stać się pobudzony, płaczliwy, poirytowany i być zdezorientowany zmianami. Łatwo wpada ze smutnego nastroju w wesoły bez uchwytnej przyczyny. Czasem występują trudności z koncentracją uwagi. Można zaobserwować podwyższony poziom agresji, także słownej, utratę panowania nad sobą, drażliwość, niecierpliwość i buntowanie się. Gwałtowne reakcje są naturalnym etapem rozwoju, stanowią wyraz chęci oddzielenia od rodziców i poszukiwania własnej tożsamości. Nastolatek dąży do uzyskania samodzielności oraz niezależności na miarę swoich potrzeb i możliwości. Często młodzi ludzie mają naturalną potrzebę przebywania w samotności. Należy im to umożliwić, respektować ich potrzeby i na przykład pozwolić na przebywanie w osobnym miejscu. Ważne jest zrozumienie, że nastolatek potrzebuje własnego kącika, przedmiotów, które będą tylko jego własnością. Dorastająca osoba powinna spać sama w łóżku. Nie możemy dla własnej wygody, (np. bo łatwiej nam tak uspokajać nastolatka w nocy lub zaspokajać jego zachcianki) ignorować i lekceważyć naturalną potrzebę oddzielenia od rodzica, bycia samodzielnym. Jeżeli mamy wątpliwość, czy to jest bezpieczne dla jego zdrowia skonsultujmy się z lekarzem, zapytajmy, czy istnieją medyczne wskazania do stałego nadzoru w czasie nocy. Należy pamiętać, że spanie w jednym łóżku z dorastającym dzieckiem może wiązać się z naruszeniem jego intymności i hamuje naturalny proces separowania od rodzica. Rodzice i opiekunowie powinni zwrócić również uwagę, żeby ubiór nastolatka był dostosowany do wieku. Dziecko zamienia się w mężczyznę/kobietę, czego wyrazem jest między innymi odpowiedni dobór rzeczy. Należy sięgać po te z działu młodzieżowego. Podobnie jest z fryzurami, które także dopasowujemy do wieku młodej osoby. Jest to niezwykle ważne, gdyż wpływa na to, jak nastolatek jest odbierany przez innych ludzi. Warto także pamiętać, iż młody człowiek sprawdza granice, jakie stawia mu otoczenie. Istotna jest więc konsekwencja w postępowaniu dorosłych oraz dawanie mu jasnych, czytelnych komunikatów, co jest akceptowane, a co nie. Jeżeli zachowania są trudne do zrozumienia i opanowania warto zasięgnąć opinii specjalisty najlepiej psychologa, pedagoga czy lekarza. UCZUCIA RODZICÓW Tak samo jak nastolatek, również jego rodzice doświadczają w tym okresie rozmaitych kłopotliwych uczuć związanych z tym, że dziecko zaczyna się zmieniać. Gdy nastolatek jest osobą niepełnosprawną, jego dojrzewanie może wywoływać spore obawy. Pojawiają się pytania, na które trudno od razu znaleźć jednoznaczne odpowiedzi. Jak na przykład traktować przejawy budzącego się zainteresowania seksualnego nastolatka innymi osobami, czy też własnym ciałem, gdy nie jest on krytyczny wobec siebie i nie ma poczucia wstydu? Co robić, gdy dorastające dziecko zaczyna się intensywnie przytulać do osób płci przeciwnej, niekiedy do własnych rodziców, gdy zaczyna dotykać i głaskać ich intymne części ciała? Jak odróżnić w tym okresie zachowania seksualne od potrzeby kontaktu? Jak ma się zachować matka lub ojciec podczas przewijania czy higieny intymnej dorastającego dziecka? Co będzie, gdy dziecko dorośnie? Lęk i niepewność związane z pojawiającymi się problemami sprawiają, że rodzice czasem nie dostrzegają kłopotliwych przejawów dojrzewania seksualnego swoich nastolatków i nadal traktują swoje dorastające dzieci jakby 1

2 były małe i nigdy nie miały dorosnąć. Wstyd i poczucie winy mogą czasem sprawiać, że nawet rodzice, którzy widzą, że ich dziecko zmienia się fizycznie i przejawia zachowania seksualne, niechętnie myślą i rozmawiają o tych sprawach. Tymczasem nie ma prostych, jednoznacznych i łatwych sposobów postępowania, bo każdy nastolatek i każdy rodzic jest inny. Ważne jest, aby pamiętać, że trzeba najpierw uznać fakt dojrzewania, aby szukać sposobów pokazywania i uczenia dziecka, że istnieje sfera intymna i w związku z tym trzeba respektować granice drugiej osoby. Dopiero, gdy rodzice będą mogli oswoić swój lęk i wstyd uznając je za uprawnione w tej sytuacji uczucia, będą w stanie zastanawiać się nad szukaniem rozwiązań. Rodzice niepełnosprawnych i nie tylko niepełnosprawnych nastolatków sami muszą więc przejść swoisty własny okres dojrzewania. Warto rozmawiać o tym z zaufanymi osobami lub specjalistą. ZMIANY FIZYCZNE WZROST Najbardziej widoczną zmianą fizyczną w tym okresie życia, jest wzrost. Czasami jest to zmiana aż o 7-10 centymetrów w skali roku. Gwałtowna zmiana w budowie ciała może przyczyniać się do spadku odporności, a także powodować dolegliwości bólowe. KSZTAŁT CIAŁA U nastolatków można spostrzec zmiany w kształcie ciała: najszybciej rosną dłonie i stopy, rozrasta się szczęka, uwydatnia czoło twarz może stać się bardziej kanciasta i koścista. Mięśnie także szybciej się rozbudowują, istotne są więc ćwiczenia fizyczne i rehabilitacja. Wpływa to pozytywnie na stan psychiczny oraz fizyczny (ruch rozładowuje napięcia, wpływa korzystnie na samopoczucie i zdrowie). W okresie dorastania u osób nie ćwiczących istnieje ryzyko nadmiernego odkładania się tkanki tłuszczowej. Dieta oraz przyjmowane leki mogą też wpływać na wagę ciała. HIGIENA Podczas dojrzewania higiena ciała wymaga zwiększonej uwagi, ze względu na potliwość i zmianę zapachu potu. Wskazane jest: Codzienne mycie mydłem lub żelem pach, nóg, okolic intymnych, dłoni, twarzy. Przydatna jest na co dzień miska z wodą, płynem do kąpieli i gąbka. Kąpiel w wannie lub pod prysznicem przynajmniej dwa razy w tygodniu. Po umyciu ciało można nasmarować kremem/balsamem nawilżającym. Warto pamiętać, że czyszczenie uszu i nosa poprawia odbieranie bodźców zmysłowych. Zapchane uszy i nos powodują dyskomfort oraz problemy ze słuchem, oddychaniem i połykaniem. Po każdej kąpieli należy je wysuszyć i czyścić (uszy patyczkami lub specjalnymi płynami, a nos nawilżaczem do kupienia w aptece). Regularne mycie i obcinanie paznokci. Codzienne stosowanie antyperspirantów i dezodorantów. Używanie perfum/wody toaletowej na co dzień lub podczas jakichś ważnych okazji (wpływa to na lepsze samopoczucie nastolatka oraz pozytywny odbiór przez otoczenie). Codzienna zmiana bielizny, skarpet i innych ubrań. Odpowiedni dobór rzeczy do pogody (w celu uniknięcia przegrzania lub zmarznięcia). Golenie owłosienia łonowego sprzyja utrzymaniu higieny, szczególnie, gdy używa się pieluch. Należy uważać z doborem preparatów u alergików i osób, które mają wrażliwą skórę. W takim wypadku lepsze może okazać się przycinanie owłosienia nożyczkami. W przypadku łojotoku skóry, który przyczynia się do zmian trądzikowych i przetłuszczania włosów wskazane jest: Codzienne mycie skóry żelami, mydłem(przynajmniej rano i wieczorem). Przynajmniej dwa razy w tygodniu mycie głowy szamponem Stosowanie żeli/toników/kremów przeciwtrądzikowych 2

3 Higiena jamy ustnej Pamiętać należy także o dbaniu o higienę jamy ustnej. Wskazane jest mycie zębów po każdym posiłku, a przynajmniej rano i wieczorem. Przydatne okazują się szczoteczki elektryczne, które dodatkowo masują dziąsła. Przy wyborze szczoteczki powinno się zwrócić uwagę na odpowiednią miękkość włosia. Dla urozmaicenia można popróbować różnych smaków pasty, ważne by nie była zbyt ostra i intensywna. Aktualnie u stomatologów dostępne są także pasty, spraye i żele niewymagające płukania. Ważne: Zadbany wygląd i przyjemny zapach sprzyjają kontaktom społecznym i wpływają na korzystny odbiór osoby przez otoczenie ROZWÓJ PŁCIOWY DZIEWCZĄT Zaczyna się zwykle od powiększenia piersi i pojawienia się owłosienia łonowego. Potem dziewczyna zaczyna miesiączkować (przeciętnie między 11, a 15 rokiem życia). Początkowo może mieć ona nieregularny charakter. Pierwsza miesiączka jest wielkim wydarzeniem, zdarza się, że wywołuje ona szok u dorastającej dziewczyny. Ważne jest spokojne podejście do sytuacji, wytłumaczenie, iż jest to ważny dzień i oznacza, że dziewczyna stała się kobietą. Można powiedzieć, że krwawienie jest oznaką normalnego rozwoju i przydarza się każdej kobiecie. Okolice intymne wymagają codziennej, starannej higieny. Należy je podmywać każdego dnia, a podczas miesiączki nawet kilka razy dziennie. Konieczne są wtedy częste zmiany podpasek/wkładek/podkładu (częstotliwość zależy od intensywności krwawienia). Przydatne okazują się także chusteczki przeznaczone do pielęgnacji okolic intymnych oraz specjalne płyny do mycia. W czasie okresu kąpiel musi odbywać się pod prysznicem (nie w wannie). Krwawieniu może towarzyszyć ból, związany ze skurczami macicy oraz ogólne rozdrażnienie. W celu uśmierzenia tych dolegliwości, przydatne mogą okazać się leki rozkurczowe, takie jak no-spa. Czasem pomaga też zapewnienie dziewczynie spokoju, relaksu. Należy pamiętać o dobrym doborze stanika. Najlepiej sprawdzają się krótkie topy/podkoszulki ze ściągaczem pod biustem lub biustonosze o sportowym kroju (bez drutów, miseczek, usztywnień). Stanik musi być dobrze dobrany do rozmiaru piersi. Niektóre dziewczyny czują się bardziej komfortowo, gdy goli się im nadmiar owłosienia(np. nogi, pod pachami). Najlepiej czynić to przy pomocy jednorazowej maszynki i specjalnych pianek lub kremu do golenia. ROZWÓJ PŁCIOWY CHŁOPCÓW U chłopców średnio pomiędzy 12, a 14 rokiem życia pojawia się owłosienie na całym ciele, rozwijają się genitalia (powiększa się penis i jądra, możliwa jest zmiana ich koloru). Najpóźniej występuje zarost na twarzy oraz zmiana głosu(mutacja). Coraz częściej pojawiają się niekontrolowane wzwody/sztywnienie członka oraz nocne polucje (wytrysk nasienia podczas snu). To normalne zjawisko i należy podchodzić do niego ze spokojem, zrozumieniem. Można wytłumaczyć dorastającemu, że tak rozwija się każdy chłopak i świadczy o tym, iż staje się on mężczyzną. Zwykle dorastający chłopcy czują się lepiej, gdy goli się im twarz. Dobrze jest stosować przeznaczone do tego kremy i maszynki. 3

4 ROZWÓJ SEKSUALNY Pomimo powszechnej opinii osoby niepełnosprawne nie są aseksualne. Pojawienie się potrzeb seksualnych nie jest objawem choroby, ale zdrowia. Czasami obiektem uczuć stają się rodzice, opiekunowie, co staje się kłopotliwe. Pojawia się chęć dotykania, kontaktu fizycznego z drugim człowiekiem. Jeżeli uznamy, że jakieś zachowanie przekracza nasze granice lub jest społecznie nieakceptowane, należy wtedy pokazać lub wytłumaczyć młodej osobie, co jest właściwe. Można powiedzieć do nastolatka: Nie lubię gdy dotykasz moich piersi/kolana/policzków, złap mnie lepiej za rękę, albo Na powitanie drugiej osobie podaj rękę. Nie każdy lubi całowanie/przytulanie. Takie komunikaty możemy przekazać też za pomocą mowy ciała i gestów, na przykład konsekwentnie ściągając rękę osoby i kładąc ją na poręczy wózka lub na jego własne kolana. Możemy też naprowadzać manualnie nastolatka i nagradzać, gdy zachowuje się właściwie, czyli np. na powitanie wyciąga dłoń. U niepełnosprawnej młodzieży dojrzewanie seksualne ma często biegunową postać albo zachowania seksualne są trudne do zauważenia, albo są bardzo intensywne. Pojawiają się w formie napięcia seksualnego i potrzeby więzi emocjonalnej z drugim człowiekiem. Nie możemy zabraniać nastolatkowi kontaktów z płcią przeciwną. Powinniśmy jednak nauczyć go postępować tak, by nie przekraczał granic drugiej osoby oraz wytłumaczyć, iż w życiu tak bywa, że nie każde uczucie jest odwzajemnione i drugi człowiek ma prawo odrzucić nasze zaloty. Bliscy powinni starać się zauważać wszystkie emocje, nie negować, nie bagatelizować ich, ponieważ są one bardzo ważne i świadczą o rozwoju dziecka. Niektórym w rozładowaniu napięcia pomaga masturbacja. Jeżeli nastolatek dotyka się w miejscach intymnych, należy wytłumaczyć mu, że może robić to, tylko wtedy, gdy jest sam, ponieważ jest to bardzo osobista i prywatna sprawa. Jeżeli nie jest on w stanie zrozumieć słownego przekazu wystarczy np. za każdym razem gdy onanizuje się przy innych osobach podejść, zabrać mu rękę i położyć na kolanach lub poręczy wózka/fotela. Nastolatek w końcu skojarzy, iż gdy jest sam, nikt tego nie przerywa i możne to robić. Dlatego ważne jest, by młodzież, czasem przebywała na osobności w pokoju/toalecie/łóżku i miała tzw. czas intymny. Warto wiedzieć, że jeżeli będziemy reagować na masturbację silnymi emocjami: krzyczeć, przejawiać złość, lęk, zakłopotanie, nastolatek może nauczyć się, iż w ten sposób zwraca na siebie uwagę i będzie powtarzać tę czynność wiele razy w ciągu dnia i w obecności innych ludzi. Ważne jest powstrzymanie się od takich reakcji jak zawstydzanie, straszenie, zabranianie, karanie, śmiech, ponieważ prowadzi to do kumulowania napięć emocjonalnych i może skutkować wybuchem złości bądź zahamowaniem. Dlatego istotne jest spokojne podejście do sprawy i zastanowienie się czym spowodowana jest masturbacja. Najczęściej onanizowanie się jest naturalnym przejawem dojrzewania, ale nasilona masturbacja może być sposobem rozładowania silnych emocji (np. złości, smutku, niepokoju). Czasem jest sposobem na nudę lub może być wyrazem poczucia osamotnienia. Jeżeli rodzic/opiekun ma jakiekolwiek wątpliwości, warto by zastanowił się nad znaczeniem tego zachowania razem ze specjalistą (psychologiem, pedagogiem, seksuologiem). 4

5 KIEDY POTRZEBNA JEST SPECJALISTYCZNA KONSULTACJA? Etapy dorastania i ich przebieg u osób z niepełnosprawnością są zasadniczo takie same jak u osób pełnosprawnych, ale pewne przejawy dojrzewania pojawiają się często dużo później. Także czas trwania faz dojrzewania może ulegać wydłużeniu lub skróceniu. Jeżeli cokolwiek w tym okresie niepokoi rodzica/opiekuna dobrze zwrócić się do następujących specjalistów LEKARZ PIERWSZEGO KONTAKTU W przypadku, gdy występuje: nadmierna senność/brak snu, bladość skóry, apatia, płaczliwość, drażliwość, gorączka, duszności, katar, objawy bólowe, kaszel, biegunki, zaparcia UWAGA: Warto robić okresowe badania (morfologia, mocz), szczególnie, gdy dziecko przyjmuje leki. DERMATOLOG Na przykład, gdy widzimy: niepokojące zmiany na skórze (np. brodawki, znamiona, utrzymujące się stany zapalne, zaczerwienienia, nadmierny świąd, chropowata, szorstka skóra) GINEKOLOG W przypadku: nieregularnych /zbyt obfitych/bolesnych miesiączek występowania wydzieliny z dróg rodnych o nieprzyjemnym zapachu (pomiędzy miesiączkami) NEUROLOG W przypadku: zmiany częstotliwości i jakości napadów padaczkowych PSYCHIATRA W przypadku, gdy następujące objawy pojawiają się bez wyraźnej przyczyny: nadpobudliwość psychoruchowa apatia autoagresja agresja niekontrolowane ruchy mięśni gdy dziecko zaczyna zachowywać się dziwnie: np. mamy wrażenie, ze ucieka w swój własny świat, prowadzi rozmowy z kimś niewidocznym, zaczyna łapać rzeczy niewidoczne, staje się nieufny, te same czynności powtarza wiele razy lęki np. dziecko z lękiem budzi się w nocy, boi się zasypiania, nagle, bez wyraźnej przyczyny zaczyna się bać ciemności, śmierci, hałasu, zwierząt, nowych sytuacji 5

6 PSYCHOLOG W przypadku, gdy: rodzic/opiekun czuje się bezradny i przeciążony sytuacją, zmianami w zachowaniu dziecka gdy rodzice/opiekunowie nie wiedzą z czym są związane objawy/zachowania dziecka (mają wątpliwość czy wynika to z zaistniałej sytuacji, czy pojawia się bez powodu) gdy pojawiają się lęki w stosunku do konkretnych sytuacji, obiektów kiedy problemy dotyczą relacji z innymi ludźmi w sytuacji przeżywania długotrwałego stresu kiedy rodzice lub nastolatek potrzebują rozmowy na temat jakichkolwiek problemów emocjonalnych STOMATOLOG W przypadku, gdy pojawiają się: zaczerwienienie, obrzęk, stany zapalne dziąseł nieprzyjemny zapach z ust nadwrażliwość/niewrażliwość przy dotyku w okolicach ust WAŻNE: Zdarza się, iż problemy z jamą ustną mają wpływ na zachowanie dziecka. Gdy jest niespokojne, wyraźnie reaguje na dotyk, temperaturę, często wkłada dłonie, różne przedmioty do ust może to wynikać ze złego stanu dziąseł i uzębienia. Nieleczone mogą doprowadzić do powikłań nie tylko w jamie ustnej. Może też dojść do zakażenia krwi, czy choroby reumatycznej, powodującej uszkodzenie stawów i serca. Niezależnie od stanu uzębienia należy co pół roku udać się na konsultację stomatologiczną w celu kontroli i profilaktyki. Regularne wizyty w gabinetach lekarskich pomagają zredukować obawy i przygotowują do ewentualnych, późniejszych zabiegów. UWAGA: Objawy bólowe mogą wynikać z różnych innych przyczyn, które można odkryć za pomocą obserwacji w domu. Czasami stosowanie leków przeciwbólowych na własną rękę zamazuje objawy i nie pozwala ustalić przyczyn bólu. Z chwilą, gdy dziecko dostaje leki od specjalisty, wymaga ścisłej obserwacji. Podawanie leków na własna rękę lub zwiększanie dawki jest ryzykowne. Zanim wypisana będzie recepta lekarz musi obejrzeć pacjenta mamy prawo domagać się tego i nie godzić na wypisywanie recepty, jeśli specjalista nie widział dziecka. Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Gdańsku Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy Gdańsk ul. Jagiellońska 11 tel rok 6

16.zdaje się nadmiernie podatne na ból, nadmiernie przejęte drobnymi zranieniami

16.zdaje się nadmiernie podatne na ból, nadmiernie przejęte drobnymi zranieniami I. Dotyk Czy twoje dziecko:. 1.unika brudzenia sobie rąk 2.zlości się przy myciu twarzy 3. złości się przy czesaniu włosów lub obcinaniu paznokci 4. woli ubrania z długim rękawem nawet kiedy jest ciepło

Bardziej szczegółowo

Karta profilaktycznego badania lekarskiego ucznia klasy 0 Kolejność wypełniania: 1-rodzic/opiekun, 2-pielęgniarka, 3-lekarz

Karta profilaktycznego badania lekarskiego ucznia klasy 0 Kolejność wypełniania: 1-rodzic/opiekun, 2-pielęgniarka, 3-lekarz Karta profilaktycznego badania lekarskiego ucznia klasy 0 Kolejność wypełniania: 1-rodzic/opiekun, 2-pielęgniarka, 3-lekarz pieczęć szkoły KARTA PROFILAKTYCZNEGO BADANIA LEKARSKIEGO UCZNIA KLASY 0 (informacje

Bardziej szczegółowo

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo.

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo. Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem Reaguj. Masz prawo. Praca w grupach Wymień jakie są objawy stosowania przemocy wobec dzieci. Odpowiedzi zapiszcie na oddzielnych kartkach z klejem. Przemoc fizyczna

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii

Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii Prawidłowe oddychanie, znaczenie nosa i jego funkcje to tylko wybrane zagadnienia poruszane w ramach kampanii edukacyjnej Oddychaj przez nos, oddychaj

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia odżywiania -

Zaburzenia odżywiania - Zaburzenia odżywiania - - rozpoznanie, objawy, leczenie Dorota Zatorska - Stempin 2012 1 Zaburzenia odżywiania - objawy, rozpoznanie, leczenie " Ciało ma znaczenie, ale kiedy dochodzimy do tego, co u

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu).

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). mgr Anna Grygny ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). Jest to zespół występujący w wieku młodzieńczym;

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Smutni nastoletni Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Listopad 2013 Czas dorastania

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

Oprac. Adam M. Zalepa. Stres. Oprac. Adam M. Zalepa 1

Oprac. Adam M. Zalepa. Stres. Oprac. Adam M. Zalepa 1 Oprac. Adam M. Zalepa Stres Oprac. Adam M. Zalepa 1 OBJAWY STRESU Oprac. Adam M. Zalepa 2 Krótkotrwałe symptomy fizyczne - są to objawy biologiczne stresu. Pojawiają się najczęściej w sytuacji bezpośredniego,

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

Przygotuj się na zimę...

Przygotuj się na zimę... Oferta ważna: 11 21201 Żel pod prysznic 250 ml, 1 l = 35,96 PLN* 8 Balsam do ciała 250 ml, 1 l = 59,96 PLN* 14 Krem na zimę 75 ml, 1 l = 93,20 PLN* 6 Odkryj naturalne piękno z * Cena jednostkowa. Zima

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Stosowanie kosmetyków i artykułów do pielęgnacji ciała.

Stosowanie kosmetyków i artykułów do pielęgnacji ciała. IMAS International Wrocław Stosowanie kosmetyków i artykułów do pielęgnacji ciała. Wrocław, wrzesień 2008 IMAS International Polska, 53-238 Wrocław, ul. Ostrowskiego 30, tel.: 071 339 04 31 imas@imas.pl,

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Karta Informacyjna. Imiona i nazwisko dziecka... Data urodzenia... Adres zameldowania... Adres zamieszkania...

Karta Informacyjna. Imiona i nazwisko dziecka... Data urodzenia... Adres zameldowania... Adres zamieszkania... Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 4 Miejskie Przedszkole nr 39 ul. Połaniecka 50 42-200 Częstochowa Karta Informacyjna Imiona i nazwisko dziecka... Data urodzenia... Pesel... Adres zameldowania... Adres zamieszkania...

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY CM 24. Nazwisko klienta: Imię klienta: Data urodzenia: Numer telefonu. domowego Numer telefonu.

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY CM 24. Nazwisko klienta: Imię klienta: Data urodzenia: Numer telefonu. domowego Numer telefonu. Wypełnia ComfortMedical24 Numer Klienta Numer Umowy... FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY CM 24 ul. Bałdyka 3 44-240 Żory Tel.: 0048327251004 Fax: 0048327249513 info@comfortmedical24.eu www. comfortmedical24.eu Nazwisko

Bardziej szczegółowo

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE Troska o siebie i swoje zdrowie Dlaczego powinnam leczyć zakażenie w pochwie? Dlaczego powinnam dbać o siebie? Ponieważ nikt inny tego za mnie nie zrobi. Niektóre nieleczone

Bardziej szczegółowo

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ Naród i wojsko to jedno i nie może być żadnych między nimi rozgraniczeń W prezentacji wykorzystano materiały profilaktyczno-edukacyjne Departamentu Wychowania

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia USTUPSKA-KUBECZEK Katarzyna Mechanizm działania światła lasera na mieszek włosowy i włos Laser stosowany do zabiegów depilacji działa powierzchownie, nie

Bardziej szczegółowo

Wpływ ciężkiego urazu oparzeniowego na zachowania emocjonalne dziecka

Wpływ ciężkiego urazu oparzeniowego na zachowania emocjonalne dziecka Stanisława Cieślak, Joanna Szałkowska Wpływ ciężkiego urazu oparzeniowego na zachowania emocjonalne dziecka Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy w Olsztynie Oddział Kliniczny Chirurgii i Urologii

Bardziej szczegółowo

Procter & Gamble. Między nami, kobietkami

Procter & Gamble. Między nami, kobietkami Procter & Gamble Między nami, kobietkami Nasza placówka od kilku lat uczestniczy w programie Między nami kobietkami. Program przeznaczony jest dla dziewcząt klas szóstych i stanowi wsparcie dla realizacji

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny)

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Dojrzałość szkolna Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Uczeń klasy pierwszej Od debiutu w roli ucznia bardzo wiele zależy Zadbaj o swoje dziecko i podejmuj decyzję odpowiedzialnie. Oczekiwania...

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ KWALIFIKOWANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH powyżej 16 r. ż. DO SZCZEGÓLNEGO SPECJALISTYCZNEGO WSPARCIA

FORMULARZ KWALIFIKOWANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH powyżej 16 r. ż. DO SZCZEGÓLNEGO SPECJALISTYCZNEGO WSPARCIA FORMULARZ KWALIFIKOWANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH powyżej 16 r. ż. DO SZCZEGÓLNEGO SPECJALISTYCZNEGO WSPARCIA Wersja uzgodniona pomiędzy organizacjami: Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym; Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Pieczęć zakładu opieki zdrowotnej albo lekarza wykonującego indywidualną praktykę lekarską lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Nazwisko i imię osoby ubiegającej się

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

DLA RODZICÓW UCZNIÓW ROZPOCZYNAJĄCYCH NAUKĘ W SP4 OD WRZEŚNIA 2015. Chcąc uwrażliwić Państwa na pewne aspekty ważne z punktu widzenia psychologa

DLA RODZICÓW UCZNIÓW ROZPOCZYNAJĄCYCH NAUKĘ W SP4 OD WRZEŚNIA 2015. Chcąc uwrażliwić Państwa na pewne aspekty ważne z punktu widzenia psychologa DLA RODZICÓW UCZNIÓW ROZPOCZYNAJĄCYCH NAUKĘ W SP4 OD WRZEŚNIA 2015 Szanowni Państwo, Chcąc uwrażliwić Państwa na pewne aspekty ważne z punktu widzenia psychologa szkolnego, poniżej przedstawiam kilka punktów,

Bardziej szczegółowo

Seks Polaków w Internecie. Raport Polpharmy 2010. Prof. dr hab. Zbigniew Izdebski

Seks Polaków w Internecie. Raport Polpharmy 2010. Prof. dr hab. Zbigniew Izdebski Seks Polaków w Internecie Raport Polpharmy 2010 Prof. dr hab. Zbigniew Izdebski Informacje o badaniu Termin realizacji badania Grudzień 2009 styczeń 2010 Cel badania Metoda badania Diagnoza aktywności

Bardziej szczegółowo

Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie *

Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie * Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie * Imię i nazwisko ucznia:. Szkoła/klasa..... Środowisko rodzinne dziecka: Sytuacja społeczno-ekonomiczna dziecka:

Bardziej szczegółowo

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dziecka z zaburzeniami odżywiania

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dziecka z zaburzeniami odżywiania Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dziecka z zaburzeniami odżywiania Do zaburzeo odżywiania zaliczane są: jadłowstręt psychiczny, żarłocznośd psychiczna, przejadanie spowodowane czynnikami

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Procedura podawania leków dzieciom przez nauczycieli

Procedura podawania leków dzieciom przez nauczycieli Procedura podawania leków dzieciom przez nauczycieli 1. Każdy nauczyciel/pracownik szkoły zobligowany jest do doskonalenia swoich umiejętności w zakresie udzielania pomocy przedmedycznej. 2. W przypadku

Bardziej szczegółowo

10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka

10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka 10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka Krok pierwszy - pełnowartościowa dieta Drogi Rodzicu, prawidłowo dobrana dieta jest podstawowym czynnikiem, który pomoże w zapobieganiu chorobom. Konieczne jest

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Hcv HCV to wirus zapalenia wątroby typu C EPIDEMIOLOGIA Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Nagrody i upomnienia w przedszkolu

Nagrody i upomnienia w przedszkolu Nagrody i upomnienia w przedszkolu Rozpatrując problem upomnień i nagród w przedszkolu trzeba na wstępie podkreślić, iż największą wartością w wychowaniu dziecka mają oddziaływania pozytywne, takie jak

Bardziej szczegółowo

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej Komunikat z badań Hollaback! Polska na temat skali zjawiska molestowania w przestrzeni publicznej w Polsce. Greta Gober i Joanna Roszak. Badanie skali zjawiska

Bardziej szczegółowo

Jak dbać o higinę jamy ustnej dziecka już od pierwszego dnia życia? Praktyczny poradnik dla rodziców

Jak dbać o higinę jamy ustnej dziecka już od pierwszego dnia życia? Praktyczny poradnik dla rodziców Jak dbać o rosnące ząbki? Jak dbać o higinę jamy ustnej dziecka już od pierwszego dnia życia? Praktyczny poradnik dla rodziców Mama, tata i buzia, która się zmienia O higienę jamy ustnej dziecka należy

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna. Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny)

Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna. Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny) Zaburzenia lękowe Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny) Zaburzenia lękowe-fobie: Występuje

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZDROWY ZĄBEK PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 14 W WAŁBRZYCHU ROK SZKOLNY 2014/2015

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZDROWY ZĄBEK PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 14 W WAŁBRZYCHU ROK SZKOLNY 2014/2015 PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZDROWY ZĄBEK PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 14 W WAŁBRZYCHU ROK SZKOLNY 2014/2015 Założenia programu: Wiek przedszkolny to czas w życiu dziecka, w którym kształtują się przyzwyczajenia

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Niewiedza wzbudza strach Wiedza dodaje sił

Niewiedza wzbudza strach Wiedza dodaje sił Informacje Niemieckiego Stowarzyszenia Prewencji i Interwencji (DGfPI e.v.) Przeciwko Psychicznemu, Fizycznemu i Emocjonalnemu Znęcaniu Się Nad Dziećmi oraz Ich Zaniedbywaniu Niewiedza wzbudza strach Czy

Bardziej szczegółowo

Gdy dziecko często wpada w złość

Gdy dziecko często wpada w złość ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 6 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji 20-863 Lublin, ul. Młodej Polski 30 tel./ fax (81) 741-09- 30; 0-501-37-00-90

Bardziej szczegółowo

WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA

WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA zawierająca działalność położnej środowiskowej/rodzinnej odnośnie noworodka (niemowlęcia) do 8 tygodnia życia Nazwisko:... Imię:... Data urodzenia:... Miejsce porodu:...

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNA PORADNIA PROFILAKTYCZNO-TERAPEUTYCZNA DLA DZIECI I MŁODZIEŻY ZE ŚRODOWISK ZAGROŻONYCH ALKOHOLIZMEM OPTA

SPECJALISTYCZNA PORADNIA PROFILAKTYCZNO-TERAPEUTYCZNA DLA DZIECI I MŁODZIEŻY ZE ŚRODOWISK ZAGROŻONYCH ALKOHOLIZMEM OPTA SPECJALISTYCZNA PORADNIA PROFILAKTYCZNO-TERAPEUTYCZNA DLA DZIECI I MŁODZIEŻY ZE ŚRODOWISK ZAGROŻONYCH ALKOHOLIZMEM OPTA 02-520 Warszawa, ul. Wiśniowa 56 Tel/Fax:0-22 826-39-16; e-mail: sekretariat@optaporadnia.pl

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERNACKICH - CAŁODZIENNY

SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERNACKICH - CAŁODZIENNY SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERNACKICH - CAŁODZIENNY DATA: 27.05.2008r. GRUPA: I LICZBA WYCHOWANKÓW: 9 CZAS ZAJĘĆ: 7:00 8:00, 14:25 22:00 PROWADZĄCA: Jolanta Cichomska ŚCIEŻKA EDUKACYJNA: Prozdrowotna HASŁO DNIA:

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. Spis treści ulotki:

ULOTKA DLA PACJENTA. Spis treści ulotki: ULOTKA DLA PACJENTA Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem szczepionki. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Rodzicom ku uwadze! Poradnik internetowy dla rodziców uczniów klas I- III Gimnazjum Sióstr Misjonarek Św. Rodziny im. Bł. B. Lament w Białymstoku

Rodzicom ku uwadze! Poradnik internetowy dla rodziców uczniów klas I- III Gimnazjum Sióstr Misjonarek Św. Rodziny im. Bł. B. Lament w Białymstoku Rodzicom ku uwadze! Poradnik internetowy dla rodziców uczniów klas I- III Gimnazjum Sióstr Misjonarek Św. Rodziny im. Bł. B. Lament w Białymstoku Białystok rok szkolny2012/13 Jak chronić naszą młodzież

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do odnowy biologicznej Życie to ciągły przepływ informacji

Wprowadzenie do odnowy biologicznej Życie to ciągły przepływ informacji Część 1b Wprowadzenie do odnowy biologicznej Życie to ciągły przepływ informacji Czynniki warunkujące charakter procesów ustrojowych 13. genetyczne uwarunkowania, specyfika zdolności do wysiłku 14. poziom

Bardziej szczegółowo

LISTA OBJAWÓW ZABURZEŃ INTEGRACJI SENSORYCZNEJ

LISTA OBJAWÓW ZABURZEŃ INTEGRACJI SENSORYCZNEJ EDUKACJA INTEGRACJA TERAPIA ul. Macieja Rataja 16, 61-695 Poznań tel. 605 239 398 www.centrummontessori.pl LISTA OBJAWÓW ZABURZEŃ INTEGRACJI SENSORYCZNEJ Zaburzenia te mogą dotyczyć różnych sfer rozwoju:

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

TEMATY KURSU: 1. Psychologiczno pedagogiczny:

TEMATY KURSU: 1. Psychologiczno pedagogiczny: OFERTA SZKOLENIOWA - BESKIDZKIEGO CENTRUM OPIEKI DOMOWEJ BONA: Zapraszamy na kursy dla opiekunek(ów) osób starszych i niepełnosprawnych oraz dla niań, opiekunek dziecięcych. Organizujemy kursy pierwszej

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

LX najlepsze usuwanie owłosienia laserem

LX najlepsze usuwanie owłosienia laserem Wszystkie klasyczne metody depilacji, golenie, usuwanie mechaniczne, depilacja woskiem nie dają trwałych efektów. Różnią się jedynie czasem po którym włosy odrastają oraz tym, jak bardzo sam zabieg będzie

Bardziej szczegółowo

Nie współczuj, tylko działaj! Czyli jak możesz pomóc najbliższym i znajomym chorym na nowotwory

Nie współczuj, tylko działaj! Czyli jak możesz pomóc najbliższym i znajomym chorym na nowotwory Poradnik kampanii Rak. To się leczy! Nie współczuj, tylko działaj! Czyli jak możesz pomóc najbliższym i znajomym chorym na nowotwory Reakcja na wiadomość ona/ona ma raka wywołuje w nas zwykle współczucie,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Prawda Fałsz 1. Osoby z chorobą Alzheimera są szczególnie podatne na depresję.

Prawda Fałsz 1. Osoby z chorobą Alzheimera są szczególnie podatne na depresję. Test wiedzy o chorobie Alzheimera Poniżej znajdują się stwierdzenia dotyczące choroby Przeczytaj proszę każde stwierdzenie i otocz kółkiem Prawda, jeśli uważasz, że zdanie jest prawdziwe, lub Fałsz, jeśli

Bardziej szczegółowo

UTRATA ŚWIADOMOŚCI. Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz.

UTRATA ŚWIADOMOŚCI. Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz. moduł V foliogram 34 UTRATA ŚWIADOMOŚCI Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz. Możliwe przyczyny: uraz czaszki, krwotok, niedotlenienie mózgu, choroby wewnętrzne,

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Miacalcic, 50 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Miacalcic, 100 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Calcitoninum salmonis Należy zapoznać się z treścią

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Aneta Jendrzej - psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Jak się czuję? Nie

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej im. Dr. Janusza Daaba w Piekarach Śląskich ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Projekt Edukacji

Bardziej szczegółowo

FAS. Zespół Alkoholowy Płodu (FETAL ALCOHOL SYNDROME)

FAS. Zespół Alkoholowy Płodu (FETAL ALCOHOL SYNDROME) FAScynujące dzieci FAS Zespół Alkoholowy Płodu (FETAL ALCOHOL SYNDROME) Co 3 kobieta w ciąży sięga po kieliszek, a skutki tego bywają dramatyczne. Nawet niewielka ilość alkoholu wypitego przez matkę może

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO CROTAMITON FARMAPOL płyn do stosowania na skórę, 100 mg/g 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ 1 g płynu do stosowania

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal Omówienie rozpowszechnienia choroby Alergiczny nieżyt nosa (ANN) jest najczęściej występującym zaburzeniem zapalnym w obrębie

Bardziej szczegółowo

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Psychiczne skutki aborcji Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Badania nad wpływem aborcji na psychikę kobiet, które poddały się zabiegowi przerwania ciąży prowadzone

Bardziej szczegółowo

środa 7 marca Pamiętniku,

środa 7 marca Pamiętniku, Poniższy pamiętnik jest próbą przybliżenia tego, co może czuć i myśleć dojrzewający człowiek. Niezależnie od tego, czy jest to osoba z niepełnosprawnością, czy pełnosprawna przeżywa podobne stany emocjonalne,

Bardziej szczegółowo

Pomoce dydaktyczne SENSORYKA. Czego nie ma w zmysłach, tego nie ma w umyśle. Maria Montessori

Pomoce dydaktyczne SENSORYKA. Czego nie ma w zmysłach, tego nie ma w umyśle. Maria Montessori Pomoce dydaktyczne SENSORYKA Czego nie ma w zmysłach, tego nie ma w umyśle Maria Montessori Maria Montessori przywiązywała ogromną rolę do kształcenia zmysłów. Twierdziła, że materiał sensoryczny jest

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Cel procedury

Podstawa prawna: Cel procedury Postępowanie nauczyciela w sytuacjach stwierdzenia zagrożenia życia dziecka, wobec którego jest stosowana przemoc w rodzinie lub mają miejsce zachowania agresywne Podstawa prawna: Ustawa z dnia 29 lipca

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PROCEDURA POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA U DZIECI OBJAWÓW CHOROBOWYCH

REGULAMIN PROCEDURA POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA U DZIECI OBJAWÓW CHOROBOWYCH REGULAMIN PROCEDURA POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA U DZIECI OBJAWÓW CHOROBOWYCH Podstawa prawna: 1. Statutu Muzycznego Przedszkola Publicznego Nr 14 w Rzeszowie 2 pkt. 3 Statutu, traktujący o celach

Bardziej szczegółowo

Test Becka. do samodzielnego wykonania

Test Becka. do samodzielnego wykonania Test Becka do samodzielnego wykonania Skala Depresji Becka (BDI) (Wypełnia pacjent) Skala Depresji Becka składa się z 21 punktów ocenianych od 0 do 3. Na jej podstawie można samodzielnie ocenić obecność

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie postaw zdrowotnych kobiet w profilaktyce chorób piersi i narządu rodnego. Marzanna Ociepa

Kształtowanie postaw zdrowotnych kobiet w profilaktyce chorób piersi i narządu rodnego. Marzanna Ociepa Kształtowanie postaw zdrowotnych kobiet w profilaktyce chorób piersi i narządu rodnego Marzanna Ociepa Jakie jest zagrożenie? Co roku tylko w Polsce prawie 13 tys. kobiet słyszy od lekarza diagnozę rak

Bardziej szczegółowo

"50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie

50+ w Europie Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie Uniwersytet Warszawski Numer seryjny kwestionariusza: 2910001 Nr ID gospodarstwa domowego 2 9 0 6 2 0 0 Nr ID osoby Data wywiadu: Nr ID ankietera: Imię respondenta: "50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia,

Bardziej szczegółowo

KARTA OBOZOWA OBÓZ PRZYRODNICZY Śladami węża Eskulapa BIESZCZADY 2011 Dla dzieci i młodzieży w wieku od 10 do16 lat

KARTA OBOZOWA OBÓZ PRZYRODNICZY Śladami węża Eskulapa BIESZCZADY 2011 Dla dzieci i młodzieży w wieku od 10 do16 lat KARTA OBOZOWA OBÓZ PRZYRODNICZY Śladami węża Eskulapa BIESZCZADY 2011 Dla dzieci i młodzieży w wieku od 10 do16 lat I. INFORMACJA ORGANIZATORA WYPOCZYNKU 1. Forma placówki wypoczynku: Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM FIRMA BEZ BÓLU

PROGRAM FIRMA BEZ BÓLU PROGRAM FIRMA BEZ BÓLU Szanowni Państwo. Troska, o jakość życia każdego człowieka, która umożliwia funkcjonowanie na najwyższym poziomie funkcjonowania w życiu prywatnym i zawodowym doprowadziła do powstania

Bardziej szczegółowo

program profilaktyczny

program profilaktyczny program profilaktyczny I. WSTĘP Zdrowe i piękne zęby świadczą o zdrowym i dobrym samopoczuciu. W stosunku do dzieci w wieku przedszkolnym potrzebny jest nie program leczenia, ale zapobiegania próchnicy

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji GAZETKA NR 4 Beata Drobek-Ziemińska Agnieszka Furman

ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji  GAZETKA NR 4 Beata Drobek-Ziemińska  Agnieszka Furman ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 6 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji 20-863 Lublin, ul. Młodej Polski 30 tel./ fax (81) 741-09- 30; 0-501-37-00-90

Bardziej szczegółowo

4) profilaktyczne badania stomatologiczne, profilaktykę próchnicy zębów i profilaktykę ortodontyczną;

4) profilaktyczne badania stomatologiczne, profilaktykę próchnicy zębów i profilaktykę ortodontyczną; Dz.U.04.282.2814 2007.04.01 zm. Dz.U.2007.56.379 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik.

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Panie Adamie, test przesiewowy i test potwierdzenia wykazały, że jest pan zakażony wirusem HIV. MAM AIDS??! Wiemy teraz, że jest

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin

Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin Rozsiany rak piersi oznacza, że komórki rakowe z pierwotnego guza rozprzestrzeniły się na inne części ciała. Te komórki rakowe tworzą nowe

Bardziej szczegółowo

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI PROGRAM AKTYWNOŚCI KNILL ÓW RUCH ROZWIJAJĄCY W.SHERBORNE Opracowała: Joanna Dolna Marianna i Christopher Knill Metoda powstała w wyniku trudności, jakie napotykali

Bardziej szczegółowo