Ćwiczenie 9 BADANIA POWIERZCHNI PĘKANIA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH *

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ćwiczenie 9 BADANIA POWIERZCHNI PĘKANIA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH *"

Transkrypt

1 Ćwiczenie 9 1. CEL ĆWICZENIA BADANIA POWIERZCHNI PĘKANIA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH * Celem ćwiczenia jest poznanie strukturalnych oraz eksploatacyjnych przyczyn dekohezji materiałów inżynierskich oraz metodyki badań fraktograficznych przy zastosowaniu skaningowej mikroskopii elektronowej. 2. WIADOMOŚCI PODSTAWOWE 2.1. Wstęp Proces częściowego lub całkowitego rozdzielenia materiału pod wpływem przyłożonego obciążenia określany jest mianem dekohezji (pękania, utraty spójności). Przebieg pękania jest zależny od całokształtu zjawisk strukturalnych zachodzących w trakcie odkształcania materiału. Ponadto na dekohezję elementów konstrukcyjnych w istotny sposób wpływają rodzaj zastosowanego materiału oraz warunki eksploatacyjne. Do jednych z najważniejszych czynników zewnętrznych wpływających na odporność materiałów na pękanie jest sposób ich obciążania oraz temperatura eksploatacji. Z tych powodów ważnym konstrukcyjnie założeniem jest spełnienie określonej odporności na pękanie w warunkach zmiennych i złożonych obciążeń nie tylko w warunkach normalnych, ale również w niskim lub wysokim zakresie temperatury. Kolejnym ważnym zagadnieniem jest uwzględnienie aktywności chemicznej środowiska, w którym materiał pracuje, gdyż korozja sprzyja zarodkowaniu i rozwojowi pęknięć w elementach konstrukcyjnych. Z praktyki przemysłowej wiadomo, że podczas procesów technologicznych, jak np. obróbka plastyczna, cieplna, odlewanie czy spawanie, mogą pojawić się mikro- lub makropęknięia w wytwarzanych wyrobach, co prowadzi do ich wycofania z użycia ze względu na wspomniane wady. Jednak niektóre z technik wytwarzania, jak np. obróbka skrawaniem lub wykrawanie, wykorzystują zjawisko dekohezji do ostatecznego kształtowania elementów konstrukcyjnych Podczas eksploatacji konstrukcji wielkogabarytowych, jak rurociągi, mosty, samoloty, statki, ich zniszczenie poprzez dekohezję jest szczególnie niebezpieczne i powoduje znaczne straty finansowe. Przykładem mogą być wytwarzane podczas drugiej wojny światowej statki serii Liberty. Z powodu kruchego pękania kadłubów niektóre z nich zostały wycofane z eksploatacji lub zatonęły. Zjawisko to występowało szczególnie zimą na wodach północnego Atlantyku i było spowodowane niską odpornością na pękanie stali eksploatowanej w obniżonej temperaturze. Najprostszy przypadkiem dekohezji jest rozdzielenie próbki podczas statycznej próby rozciągania. Należy jednak nadmienić, że duża różnorodność czynników zewnętrznych i zjawisk strukturalnych zachodzących w materiale powoduje, że przebieg każdego procesu dekohezji należy rozpatrywać oddzielnie Fraktografia Fraktografia jest eksperymentalną dziedziną inżynierii materiałowej zajmującą się badaniami powierzchni dekohezji materiałów inżynierskich. Dostarcza ona ważnych informacji na temat * Opracowali: Stanisław M. Pytel, Krzysztof Miernik.

2 przebiegu, przyczyn i mechanizmów utraty spójności w materiałach na podstawie analizy topografii powierzchni pękania. Badania fraktograficzne prowadzono już pod koniec XIX wieku. Polegały one na makroskopowych obserwacjach powierzchni pękania. Prostota i dostępność badań makrofraktograficznych wykazuje użyteczność w warunkach przemysłowych. Jednak do badań naukowych oraz w celu scharakteryzowania pełnego obrazu powierzchni pękania jest to metoda niewystarczająca. Dopiero zastosowanie w badaniach fraktograficznych mikroskopii optycznej, a następnie mikroskopii elektronowej zapewniło uzyskanie dokładniejszych wyników. Główne wady mikroskopu optycznego, jak mała głębia ostrości i niska rozdzielczość, stwarzały trudności w otrzymaniu ostrego obrazu rozwiniętej powierzchni przełomu przy dużym powiększeniu. Zastosowanie mikroskopii elektronowej stanowiło istotny przełom w badaniach fraktograficznych. Początkowo badania fraktograficzne prowadzono na transmisyjnych mikroskopach elektronowych (TEM) z wykorzystaniem replik powierzchni pękania. Niestety pracochłonna preparatyka i związane z tym problemy ograniczała zastosowanie tej metody do badań topografii przełomów. Znaczny postęp w badaniach fraktograficznych osiągnięto w wyniku zastosowania do badań skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM). Zasadnicza przewaga SEM nad TEM polega na bezpośredniej obserwacji powierzchni przełomów w szerokim zakresie powiększeń (nawet do kilkudziesięciu tysięcy) bez używania czasochłonnych replik. Dobra powtarzalność wyników, duża efektywność oraz prostota badań SEM stwarzają warunki do przeprowadzenia jakościowej oraz ilościowej analizy fraktograficznej Podstawowe rodzaje pękania Proces pękania materiałów klasyfikuje się według różnorodnych kryteriów. Podstawowym kryterium inżynierskim (w skali makroskopowej) jest intensywność odkształcenia plastycznego materiału i energochłonność procesu do momentu utraty spójności. Z tego względu rozróżnia się dwa graniczne rodzaje zjawiska dekohezji: 1) Pękanie ciągliwe (plastyczne), które wymaga zwiększania naprężeń w trakcie plastycznego odkształcania materiału. W tym rodzaju pękania powolnemu rozprzestrzenianiu się pęknięcia towarzyszy intensywne odkształcenie plastyczne i akumulacja energii odkształcenia w materiale. Pękanie plastyczne zazwyczaj kończy się rozdzieleniem materiału wzdłuż płaszczyzn, w których działają maksymalne naprężenia styczne. Pękanie ciągliwe, występuje w materiale pod wpływem naprężeń większych od granicy plastyczności Proces ten jest związany z dużym odkształceniem plastycznym, więc wymaga znacznego wydatku energii na propagację pęknięcia. Przebieg pękania ciągliwego może być zahamowany w każdym momencie w wyniku zmniejszenia naprężenia poniżej granicy plastyczności materiału. Stąd pękanie ciągliwe nie tworzy takiego niebezpieczeństwa, jak kruche i nie zdarza się zbyt często w eksploatacji maszyn i różnego rodzaju urządzeń. Przyczyną jego powstawania są najczęściej znaczne przeciążenia elementów konstrukcji do wartości naprężeń bliskich wytrzymałości doraźnej materiału. Oprócz tego może zachodzić wskutek gwałtownego naruszenia normalnych warunków eksploatacji konstrukcji, dużych błędów w projektowaniu i obliczeniach wytrzymałości. W skali makroskopowej przełom ciągliwy charakteryzuje się: matową powierzchnią o dużej chropowatości gdy rozdzielenie materiału rozprzestrzenia się prostopadle do kierunku działania maksymalnych naprężeń rozciągających; powierzchnią jedwabistą o małej chropowatości gdy pękanie jest zgodne z kierunkiem oddziaływania naprężeń stycznych.

3 2) Pękanie kruche (łupliwe) charakteryzuje się małą energochłonnością procesu. Przebiega szybko po osiągnięciu określonej wartości naprężenia (często nie przekraczającego granicy plastyczności w skali makroskopowej) i nie wymaga jego zwiększania do propagacji pęknięcia. Kruche pękanie zachodzi poprzez tworzenie się łupliwego przełomu, którego powierzchnia jest zorientowana prostopadle do kierunku przyłożonego obciążenia, bez zauważalnych śladów odkształcenia plastycznego w makrokroskali. W skali makroskopowej (inżynierskiej) statyczna próba rozciągania próbek walcowych jest najprostszym schematem obciążenia materiału obrazującym te dwa odmienne modele pękania (rys. 9.1). Kolejnym ważnym kryterium klasyfikacji zjawiska dekohezji jest mikrostruktura materiałów. Według tego kryterium rozróżnia się trzy rodzaje powierzchni (toru) pękania uwzględniające fazową (lub ziarnistą) budowę materiałów, co przedstawiono schematycznie na rys. 9.2 dla stopu dwufazowego o mikrostrukturze f 1 ziarna osnowy; f 2 wydzielenia (cząstki) fazy rozproszonej: przełom transkrystaliczny, powierzchnia (tor) rozdzielenia przebiega poprzez ziarna i fazę rozproszoną; przełom międzykrystaliczny, powierzchnia pęknięcia (tor) rozprzestrzenia się po granicach ziaren lub faz; przełom mieszany będący połączeniem obu w/w mechanizmów. Rys Podstawowe schematy pękania materiałów dwufazowych: a) przełom transkrystaliczny, b) przełom międzykrystaliczny, c) przełom mieszany. Podstawowym sposobem pękania stopów technicznych w stanie plastycznym i kruchym jest pękanie transkrystaliczne przedstawione na rys. 9.2a. Do pękania międzykrystalicznego (rys. 9.2b) dochodzi w przypadku stopów charakteryzujących się zmniejszeniem spójności wzdłuż granic ziaren lub faz, co związane jest ze zmianami składu chemicznego w tych obszarach podczas eksploatacji, jak np. dyfuzja wodoru do granic ziaren w stali konstrukcyjnej. Do tego typu dekohezji może zachodzić również w podwyższonej temperaturze podczas pełzania lub w wyniku działania agresywnych składników środowiska a) b) Rys Dwa podstawowe mechanizmy pękania materiałów w skali makroskopowej podczas statycznej próby rozciągania: a) schemat pękania ciągliwego i kruchego, b) pękanie ciągliwe walcowej próbki z miedzi i pękanie kruche próbki z mosiądzu odlewniczego.

4 Fraktografia pękania ciągliwego Jak już wspomniano najprostszym przykładem badania przebiegu ciągliwego pękania jest statyczna próba rozciągania przeprowadzona na walcowych próbkach wykonanych z plastycznych materiałów metalowych, jak np. miedzi, aluminium czy stali niskowęglowej. Badania fraktograficzne prowadzone przy zastosowaniu skaningowego mikroskopu elektronowego wyróżniają kilka typowych etapów pękania ciągliwego w stopach technicznych, które schematycznie przedstawiono na rys Rys Charakterystyczne etapy ciągliwego pękania w stopie dwufazowym podczas statycznej próby rozciągania: E 0 stan początkowy, E 1 zarodkowanie mikropęknięć, E 2 lokalny wzrost mikropęknięć, E 3 łączenie mikropęknięć i rozdzielenie osnowy. Po przekroczeniu granicy plastyczności zarodkowanie mikropęknięć zachodzi w otoczeniu (I model rys. 9.4a) lub wewnątrz (II model rys. 9.4b) różnego rodzaju i kształtu cząstek fazy rozproszonej (np. wtrąceń niemetalicznych, węglików, azotków), gdy zostały utworzone odpowiednie warunki zależne od stanu naprężenia, lokalizacji oraz prędkości odkształcenia plastycznego. Wpływ cząstek fazy rozproszonej na zarodkowanie mikropęknięć wzrasta ze zwiększaniem prędkości obciążenia oraz spiętrzenia naprężeń na granicy cząstka (WN) osnowa (M). Spiętrzenie naprężeń zwiększa się ze wzrostem różnicy pomiędzy modułem sprężystości cząstek i osnowy. Utworzenie mikropęknięć jest łatwiejsze, tzn. zachodzi przy mniejszym odkształceniu plastycznym osnowy, gdy rozmiary cząstek są większe oraz ich spójność na granicy fazowej WN-M jest niewielka. Stwierdzono eksperymentalnie, że zarodkowanie może zachodzić tylko po osiągnięciu przez cząstkę rozmiaru krytycznego, który zmniejsza się z obniżeniem temperatury. Ponadto mechanizm zarodkowania w istotny sposób zależy od kształtu cząstek i jego przebieg jest inny dla cząstek nierównoosiowych (np. płytkowych, walcowych) w porównaniu z cząstkami sferoidalnymi. Liczne badania fraktograficzne dowodzą, że nie tylko cząstki drugiej fazy są źródłami zarodkowania mikropęknięć. W czystych metalach oraz stopach jednofazowych zwykle miejscami zarodkowania są granice ziaren i faz oraz pasma intensywnego odkształcania plastycznego. Mikropęknięcia tworzą się również wskutek połączenia się dyslokacji w spiętrzeniach przed przeszkodami.

5 a) b) Rys Modele zarodkowania mikropęknięć w stopie dwufazowym M-WN: a) zarodkowanie mikropustki w otoczeniu cząstki WN I model, b) zarodkowanie mikroszczeliny wewnątrz cząstki WN II model. W stopach technicznych zawierających cząstki fazy rozproszonej w postaci wtrąceń niemetalicznych (siarczki, tlenki, azotki) w trakcie plastycznego odkształcania osnowy dominuje zarodkowanie mikropustek (I model). Ten mechanizm zarodkowania wynika z bardzo niskiej spójności (lub jej braku) wtrąceń niemetalicznych z osnową. Ze wzrostem plastycznego odkształcenia osnowy liczba mikropustek oraz ich wymiary stopniowo powiększają się w kierunku rozciągania próbki aż do momentu osiągnięcia obciążenia maksymalnego F m. Wówczas w próbce tworzy się przewężenie (tzw. szyjka). Trójosiowy stan naprężeń rozciągających w szyjce wywołuje intensywną propagację licznych pustek i zmianę ich kształtu. Poprzez mechanizm ścinania cienkich warstw metalowej (mostków) osnowy następuje stopniowego łączenie pustek, co prowadzi do utworzenia makropęknięcia w osi szyjki. Tak utworzone makropęknięcie wskutek przyłączania nowych pustek rozprzestrzenia się prostopadle od osi do powierzchni szyjki, tworząc charakterystyczne dno spodka". Zbliżając się do powierzchni tor makropęknięcia zmienia orientację. W warstwie wierzchniej szyjki występuje ścinanie osnowy stopu w płaszczyznach maksymalnych naprężeń stycznych (pod kątem 45 o do kierunku rozciągania) tworząc ostatecznie powierzchnię przełomu o charakterystycznym kształcie spodek stożek ścięty" (rys. 9.5 a-b). Ten mechanizm pękania pojawia się w wyniku zmiany przestrzennego stanu naprężenia w osi szyjki na płaski w jej warstwie wierzchniej.

6 a) b) Rys Przełom walcowej próbki w szyjce o kształcie spodek-stożek ścięty : a) schemat profilu toru pękania, b) ogólny widok przełomu próbki z niskowęglowej stali konstrukcyjnej. Jak to potwierdzają badania fraktograficzne cechą charakterystyczną przełomu ciągliwego jest występowanie w rejonie osi próbki rozwiniętej powierzchni pękania. Topografia tej powierzchni składa się z licznego zbioru dołków (kraterów) o zróżnicowanych wielkościach i kształtach, utworzonych w otoczeniu cząstek fazy rozproszonej. Często wewnątrz dołków można zaobserwować np. wtrącenia niemetaliczne lub inne cząstki fazy rozproszonej. Liczebność, wielkość i kształt tych kraterów jest zależna od składu chemicznego i parametrów stereologicznych faz tworzących mikrostrukturę stopu. Przykłady zróżnicowanej topografii przełomów ciągliwych utworzonych w centralnej części próbki walcowej przedstawiono na rys. 9.6 a-d dla staliwa lub stali niskowęglowej. W warstwie wierzchniej szyjki dominuje natomiast mechanizm ścinania osnowy i dlatego rozrost mikropustek, a następnie ich łączenie, występuje wzdłuż płaszczyzn maksymalnych naprężeń stycznych. Wskutek tego na powierzchni pękania można zaobserwować kształt paraboliczny tych nieciągłości, co obrazuje rys. 9.7 a-b. a) Pow. 2000x b) Pow. 3000x c) Pow. 2000x d) Pow. 1000x

7 Rys Topografia przełomu ciągliwego z niskowęglowego staliwa lub stali o zróżnicowanej zawartości i morfologii wtrąceń niemetalicznych: a) sferoidalne siarczki MnS, b) wielościenne siarczki MnS, c) dendrytyczne siarczki MnS, d) wydłużone siarczki Mns po walcowaniu stali. a) b) Rys Topografia przełomu walcowej próbki ze stali niskowęglowej w warstwie wierzchniej szyjki (strefa ścinania metalowej osnowy) Fraktografia pękania kruchego Szczegółowe badania fraktograficzne stopów technicznych ujawniły, że w przypadku kruchego pękania można wyróżnić dwa podstawowe mechanizmy utraty spójności: transkrystaliczny przełom łupliwy lub międzykrystaliczny przełom łupliwy. A. Transkrystaliczny przełom łupliwy W wyniku pękania kruchego materiałów metalowych najczęściej tworzy się transkrystaliczny przełom łupliwy, charakteryzujący się małą energochłonnością i brakiem wyraźnych śladów odkształcenia plastycznego (rys. 9.8a). Ten mechanizm pękania zwykle powstaje w niskiej temperaturze, w warunkach trójosiowego stanu naprężenia (płaski stan odkształcenia), przy dużej prędkości odkształcenia. Miejscami zarodkowania pęknięć łupliwych są granice ziaren i faz, a także twarde wydzielenia fazy rozproszonej (rys. 9.8b). Utworzone mikroszczeliny rozprzestrzeniają się przez ziarna jednocześnie w kilku równoległych i blisko położonych płaszczyznach krystalograficznych, tzw.płaszczyznach łupliwości, z następnym tworzeniem się między nimi uskoków (schodków) widocznych na powierzchni przełomu. W celu określenia płaszczyzn łupliwości w materiałach metalowych wysuwano różne hipotezy, przy czym wielu badaczy podtrzymuje pogląd, że płaszczyznami kruchego rozdzielenia ziaren są płaszczyzny o minimalnej energii powierzchniowej np rodzina płaszczyzn {100}. Powierzchnia przełomu kruchego jest błyszcząca, gdyż płaszczyzny łupliwego rozdzielenia materiału są bardzo gładkie i dlatego dobrze odbijają światło. Obszary takie można wyodrębnić na przełomie już wizualnie lub przy małym powiększeniu. Widoczne są jako oddzielne płaskie strefy pękania łupliwego fasety, które są różnie zorientowane względem płaszczyzny makroprzełomu. Podczas obserwacji mikroskopowych na powierzchni faset można zidentyfikować przebieg pękania wtórnego z tworzeniem uskoków i mostków pomiędzy sąsiednimi pęknięciami, rozwijającymi się w równoległych płaszczyznach łupliwości. Uskoki między pęknięciami w równoległych płaszczyznach łupliwości wewnątrz jednego ziarna lub innego składnika mikrostruktury tworzą charakterystyczną rzeźbę rzek" (rys. 9.8c). Małe, elementarne uskoki łączą się w większe, tzw. dorzecza, w kierunku rozprzestrzeniania się pęknięcia i są źródłem pęknięcia głównego. Uskoki rzeźby rzek" mogą się tworzyć wskutek pękania łupliwego wzdłuż płaszczyzn wtórnych, granic bliźniaczych lub intensywnego odkształcenia plastycznego w warstwach między pęknięciami łupliwymi. Powstanie rzeźby rzek" wskazuje na dodatkowe wydatkowanie energii podczas pękania. Jeżeli pęknięcie

8 łupliwe powstaje w jednym punkcie, jak np. na cząstce drugiej fazy, to rozprzestrzeniając się we wszystkich kierunkach w ziarnie, powoduje utworzenie rzeźby typu promienistego wachlarza" (rys. 9.8d). W materiałach polikrystalicznych łączenie pęknięć różnych ziaren zachodzi na granicy między nimi, a kierunek rozprzestrzeniania się pęknięcia łupliwego ulega zmianie od ziarna do ziarna. Zmiana kierunku rozwijającego się pęknięcia przy jego przejściu do sąsiedniego ziarna o innej orientacji wymaga procesu akomodacji w celu odszukania nowych płaszczyzn łupliwości. Proces akomodacji pochłania dodatkową energię, co utrudnia propagację pękania łupliwego. Dlatego rozdrobnienie ziaren w materiale zwiększa jego odporność na rozprzestrzenianie się pęknięć łupliwych. Na powierzchni faset łupliwych można obserwować ślady pęknięć wtórnych rozprzestrzeniających się pod pewnym kątem do głównej płaszczyzny pękania. a) Pow. 2000x b) Pow. 4000x c) Pow. 2000x d) Pow. 2000x Rys Fraktografia przełomu transkrystalicznego kruchego w stali konstrukcyjnej: a) gładkie płaszczyzny łupliwego rozdzielenia ziaren ferrytu, b) zarodkowanie kruchego pęknięcia w otoczeniu tlenkowego wtrącenia niemetalicznego (Al 2 O 3 ), c) charakterystyczna rzeźba rzek" wewnątrz ziarna ferrytu rozdzielonego w płaszczyźnie łupliwości, d) kruche pęknięcie propagujące promieniście w płaszczyźnie łupliwości wtrącenia azotkowego (TiN). B. Międzykrystaliczny przełom łupliwy Pękanie łupliwe międzykrystaliczne (rys. 9.9a) polega na rozprzestrzenianiu się pęknięć wzdłuż granic ziaren z utworzeniem na powierzchni przełomu charakterystycznych gładkich powierzchni faset, w postaci wielościanów odpowiadających kształtom ziaren. Fasety takiego łupania łatwo jest identyfikować ze względu na obecność styków trzech lub więcej granic ziaren, co pokazano na rys. 9.9b.

9 a) Pow. 50x b) Pow. 3000x Rys Fraktografia międzykrystalicznego przełomu łupliwego: a) ogólny widok makroprzełomu w próbce z konstrukcyjnej stali stopowej, b) powierzchnia pękania w postaci wielościanów odpowiadających kształtom ziaren. Kruche pękanie międzykrystaliczne powstaje, gdy energia powierzchniowa granic ziaren jest mniejsza od energii powierzchniowej w płaszczyznach łupliwości. Zmniejszenie spójności materiału na granicach ziaren poniżej spójności w płaszczyznach łupliwości może mieć następujące przyczyny: osłabienie sił spójności ziaren wskutek segregacji zanieczyszczeń w obszarach przygranicznych, kruchości wodorowej, naprężeniowego pękania korozyjnego, wydzielania na granicach ziaren siatki fazy kruchej, utworzenie mikropustek wzdłuż granic ziaren wskutek nie sprzyjającego oddziaływania (cyklicznego, długotrwałego) przyłożonych naprężeń w warunkach zmiennego pola temperatury, niedostateczna liczba niezależnych systemów poślizgu w materiale, co utrudnia akomodację odkształcenia plastycznego między sąsiednimi ziarnami, stymulując pękanie po granicach ziaren Pękanie quasi-łupliwe Przełom quasi-łupliwy jest przejściowym rodzajem przełomu, ponieważ ma charakterystyczne cechy obu przełomów: kruchego i ciągliwego. Quasi-łupliwe rozdzielenie materiału zachodzi poprzez zarodkowanie pękania kruchego w lokalnych obszarach a następnie ich propagacją w finalną powierzchnię dekohezji wskutek uruchomienia mechanizmów odkształcenia plastycznego. Fasety pękania quasi-łupliwego łączą się przez odkształcenie plastyczne, w wyniku którego powstają między nimi grzbiety łupliwości. Grzbiety mają zazwyczaj ostre i wyciągnięte krawędzie, co świadczy o dużym odkształceniu plastycznym podczas ich tworzenia. Wzrost udziału odkształcenia plastycznego w procesie pękania przejawia się przez zwiększenie falistości, ostrości, wyciągnięcie krawędzi grzbietów łupliwości, utworzenie zniekształconych płytkich dołków oraz powstanie obszarów wgłębień (dołków, jamek) charakterystycznych dla pękania ciągliwego, czyli plastycznego. Typowy przełomy o takiej charakterystyce topografii przedstawiono na rys.10 a-b. a) b)

10 Rys Fraktografia przełomu quasi-łupliwego w stali konstrukcyjnej Dekohezja materiałów inżynierskich W praktyce inżynierii materiałowej klasyfikuje się materiały na kilka podstawowych grup wymienionych poniżej. W skali makroskopowej przebieg zjawiska dekohezji w tych materiałach można sklasyfikować według kryterium wielkości i energii odkształcenia do momentu utraty spójności, co pozwala je zaliczyć do materiałów plastycznych lub kruchych. Jednak w skali mikrostrukturalnej dekohezja jest zjawiskiem bardzo złożonym i jej przebieg w zależności od rodzaju materiału i warunków zewnętrznych należy rozpatrywać oddzielnie. Metale i stopy odznaczają się relatywnie wysoką wartością modułu sprężystości. Dekohezję tych materiałów poprzedza zazwyczaj odkształcenie plastyczne, a pękanie przyjmuje charakter ciągliwy. Obróbka cieplna stopów oraz operacje kształtowania plastycznego powodują wzrost ich wytrzymałości i zmieniają charakter pękania z ciągliwego na kruchy. Analiza przełomów próbek metalowych dowodzi różnorodności mechanizmów oraz rodzajów pęknięć tych materiałów. W skali mikroskopowej w wyniku pękania plastycznego powstają tzw. dołki utworzone przez połączenie mikropustek. W wyniku pękania kruchego powstają specyficzne rodzaje przełomów, takie jak przełom łupliwy, charakterystyczny dla metali o sieci regularnie ściennie centrowanej i heksagonalnej zwartej, będący przełomem transkrystalicznym czy przełom międzykrystaliczny, powstający w wyniku obniżenia spójności materiału na granicach ziaren. Możemy spotkać tu również pęknięcia zmęczeniowe, w wyniku których tworzą się tzw. linie zmęczeniowe, biegnące prostopadle do kierunku rozwoju pęknięcia. Ceramikę i szkło, podobnie jak metale, charakteryzują wysokie wartości modułu sprężystości. Jednak podczas prób mechanicznych, np. statycznego rozciągania w odróżnieniu od materiałów metalowych pękają krucho. Dekohezja jest najczęściej wywoływana bardzo dużymi jednostkowymi obciążeniami mechanicznymi lub naprężeniami cieplnymi. Pękanie jest spowodowane małym, w porównaniu np. do metali, stopniem uplastycznienia przy wierzchołku pęknięcia. Bardzo często również ceramiki i szkła zawierają mikropęknięcia oraz małe pory już na etapie wytwarzania lub defekty te zostają wprowadzone podczas użytkowania, np. w postaci rys. Polimery i elastomery, w porównaniu z metalami i ceramiką, posiadają niskie wartości modułu sprężystości, jednakże ich własności wytrzymałościowe mogą być zbliżone. Ich własności mechaniczne są silnie zależne od temperatury, dlatego jednoznaczne określenie ich sposobu pękania jest niemożliwe. W tych materiałach nie obserwuje się występowania przełomów transkrystalicznych lub międzykrystalicznych, natomiast często obserwuje się tzw. linie zmęczeniowe. W przypadku kruchego pękania tworzyw sztucznych ujawniają się takie cechy przełomów, jak: linie grzbietowe, linie Wallnera czy linie stożkowe. Linie Wallnera tworzą bardzo często wyraźne schodki w wyniku przecinania się czoła pęknięcia z falami sprężystymi emitowanymi spoza źródła pęknięcia. Plastyczne pękanie tworzyw sztucznych można opisać jako rozciąganie materiału będące reakcją łańcuchów polimerowych na naprężenia. Kompozyty to materiały inżynierskie, w których przebieg dekohezji jest ściśle związany z jednostkowymi cechami komponentów wchodzących w skład kompozytu. Wielofazowa struktura kompozytu, otrzymana poprzez odpowiedni dobór składników zarówno kruchych jak i plastycznych, umożliwia uzyskanie ściśle określonego efektu końcowego podczas rozprzestrzeniania się pęknięcia. W celu precyzyjnego scharakteryzowania poszczególnych grup różnych kompozytów niezbędne są indywidualne badania fraktograficzne wraz z ścisłym określeniem składu kompozytu oraz środowiskowo-obciążeniowych warunków przeprowadzenia próby. 3. MATERIAŁY I URZĄDZENIA Próbki pobrane z materiałów jedno i wielofazowych w postaci przełomów ze statycznej próby rozciągania oraz udarności, skaningowy mikroskop elektronowy.

11 4. PRZEBIEG ĆWICZENIA W ramach zajęć przeprowadzona zostaje analiza powierzchni przełomów próbek wraz z rejestracją zdjęć za pomocą skaningowego mikroskopu elektronowego. Następnie zdjęcia zostają poddane ocenie i na ich podstawie określa się dominujący rodzaj przełomu charakteryzujący próbki. 5. WYTYCZNE DO OPRACOWANIA SPRAWOZDANIA Sprawozdanie powinno zawierać: opracowanie lub podanie odpowiedzi na zamieszczone zadania, wykonane zdjęcia powierzchni pękania próbek, charakterystykę poszczególnych przełomów wraz z ich krótkim omówieniem, omówienie zastosowanych technik badawczych, podsumowanie i wnioski z przeprowadzonych badań. 6. LITERATURA [1] Blicharski M., Odkształcanie i pękanie, Wydaw. AGH, Kraków [2] Przybyłowicz K., Strukturalne aspekty odkształcania metali, WNT, Warszawa [3] Wyrzykowski J. W., Pleszakow E., Sieniawski J., Odkształcanie i pękanie metali, WNT, Warszawa 1999.

12

Materiały Reaktorowe. Właściwości mechaniczne

Materiały Reaktorowe. Właściwości mechaniczne Materiały Reaktorowe Właściwości mechaniczne Naprężenie i odkształcenie F A 0 l i l 0 l 0 l l 0 a. naprężenie rozciągające b. naprężenie ściskające c. naprężenie ścinające d. Naprężenie torsyjne Naprężenie

Bardziej szczegółowo

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: Wprowadzenie PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Opracowała: mgr inż. Magdalena Bartkowiak-Jowsa Reologia jest nauką,

Bardziej szczegółowo

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu: 1. Odkształcenie

Bardziej szczegółowo

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali 1.1. Wstęp Próba statyczna rozciągania jest podstawowym rodzajem badania metali, mających zastosowanie w technice i pozwala na określenie własności

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład IX Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Odkształcenie plastyczne 2. Parametry makroskopowe 3. Granica plastyczności

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. MAKROSTRUKTURA 2. MIKROSTRUKTURA 3. STRUKTURA KRYSTALICZNA Makrostruktura

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła statyczna próba ściskania metali Numer ćwiczenia: 3 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Metody badań materiałów konstrukcyjnych

Metody badań materiałów konstrukcyjnych Wyznaczanie stałych materiałowych Nr ćwiczenia: 1 Wyznaczyć stałe materiałowe dla zadanych materiałów. Maszyna wytrzymałościowa INSTRON 3367. Stanowisko do badania wytrzymałości na skręcanie. Skalibrować

Bardziej szczegółowo

Temat 2 (2 godziny) : Próba statyczna ściskania metali

Temat 2 (2 godziny) : Próba statyczna ściskania metali Temat 2 (2 godziny) : Próba statyczna ściskania metali 2.1. Wstęp Próba statyczna ściskania jest podstawowym sposobem badania materiałów kruchych takich jak żeliwo czy beton, które mają znacznie lepsze

Bardziej szczegółowo

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA oprac. dr inż. Jarosław Filipiak Cel ćwiczenia 1. Zapoznanie się ze sposobem przeprowadzania statycznej

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW PRÓBA UDARNOŚCI METALI Opracował: Dr inż. Grzegorz Nowak Gliwice

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO. dr hab. inż. Joanna Hucińska Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 128 (budynek Żelbetu )

MATERIAŁOZNAWSTWO. dr hab. inż. Joanna Hucińska Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 128 (budynek Żelbetu ) MATERIAŁOZNAWSTWO dr hab. inż. Joanna Hucińska Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 128 (budynek Żelbetu ) jhucinsk@pg.gda.pl MATERIAŁOZNAWSTWO dziedzina nauki stosowanej obejmująca badania zależności

Bardziej szczegółowo

DEGRADACJA MATERIAŁÓW

DEGRADACJA MATERIAŁÓW DEGRADACJA MATERIAŁÓW Zmęczenie materiałów Proces polegający na wielokrotnym obciążaniu elementu wywołującym zmienny stan naprężeń Zmienność w czasie t wyraża się częstotliwością, wielkością i rodzajem

Bardziej szczegółowo

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Wykład 8 Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Nagrzewanie stopów żelaza powyżej temperatury 723 O C powoduje rozpoczęcie przemiany perlitu w austenit

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 5 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6.1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rodzajami obróbki cieplno plastycznej i ich wpływem na własności metali. 6.2. Wprowadzenie Obróbką cieplno-plastyczną, zwaną potocznie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Badanie udarności metali Numer ćwiczenia: 7 Laboratorium z przedmiotu: wytrzymałość

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO. Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204

MATERIAŁOZNAWSTWO. Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204 MATERIAŁOZNAWSTWO Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204 PODRĘCZNIKI Leszek A. Dobrzański: Podstawy nauki o materiałach i metaloznawstwo K. Prowans: Materiałoznawstwo

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Imię i Nazwisko Grupa dziekańska Indeks Ocena (kol.wejściowe) Ocena (sprawozdanie)........................................................... Ćwiczenie: MISW2 Podpis prowadzącego Politechnika Łódzka Wydział

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład I. Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład I. Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych. Jerzy Lis Wykład I Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych Jerzy Lis Treść wykładu: 1. Zmęczenie materiałów 2. Tarcie i jego skutki 3. Udar i próby udarności. 4. Zniszczenie balistyczne 5. Erozja cząstkami

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA *

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Ćwiczenie 6 1. CEL ĆWICZENIA TATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z przebiegiem próby rozciągania i wielkościami wyznaczanymi podczas tej próby. 2. WIADOMOŚCI PODTAWOWE Próba

Bardziej szczegółowo

Wykład IV: Polikryształy I. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych

Wykład IV: Polikryształy I. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Wykład IV: Polikryształy I JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu (część I i II): 1. Budowa polikryształów - wiadomości wstępne.

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Własności materiałów inżynierskich Rok akademicki: 2013/2014 Kod: MIM-2-302-IS-n Punkty ECTS: 4 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność:

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI TECHNOLOGICZNE WPL YW AJĄCE NA. ONYSZKIEWICZ Emilian Instytut Techniki, WSP Rzeszów

CZYNNIKI TECHNOLOGICZNE WPL YW AJĄCE NA. ONYSZKIEWICZ Emilian Instytut Techniki, WSP Rzeszów 33/25 Solidifikation of Metais and Alloys, No. 33, 1997 JcifLCJ!IIięfj!! Męt!!! i j ~ ~~!flójv 1 1\ł r ~3 1 19\17 P.t\N- Oq~zial ~ato,yj~ ę PL ISSN 0208-9386 CZYNNIKI TECHNOLOGICZNE WPL YW AJĄCE NA ODPORNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Kierunek: Inżynieria materiałowa Rodzaj przedmiotu: kierunkowy obowiązkowy Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Sprężystość i wytrzymałość Naprężenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 3 Statyczna próba jednoosiowego rozciągania. Umocnienie odkształceniowe, roztworowe i przez rozdrobnienie ziarna

Ćwiczenie nr 3 Statyczna próba jednoosiowego rozciągania. Umocnienie odkształceniowe, roztworowe i przez rozdrobnienie ziarna Przedmiot: Badanie własności mechanicznych materiałów Wykładowca: dr inż. Łukasz Cieniek Autor opracowania: dr inż. Łukasz Cieniek Ćwiczenie nr 3 Statyczna próba jednoosiowego rozciągania. Czas przewidywany

Bardziej szczegółowo

WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM

WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM KATARZYNA BIRUK-URBAN WYTRZYMAŁOŚĆ POŁĄCZEŃ KLEJOWYCH WYKONANYCH NA BAZIE KLEJÓW EPOKSYDOWYCH MODYFIKOWANYCH MONTMORYLONITEM 1. WPROWADZENIE W ostatnich latach można zauważyć bardzo szerokie zastosowanie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 5

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 5 INTRUKCJA DO CWICZENIA NR 5 Temat ćwiczenia: tatyczna próba ściskania materiałów kruchych Celem ćwiczenia jest wykonanie próby statycznego ściskania materiałów kruchych, na podstawie której można określić

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2 INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 2 BADANIA ODPORNOŚCI NA KOROZJĘ ELEKTROCHEMICZNĄ SYSTEMÓW POWŁOKOWYCH 1. WSTĘP TEORETYCZNY Odporność na korozję

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI Tytuł: Makroskopowe i mikroskopowe badania metalograficzne materiałów konstrukcyjnych i ich połączeń spajanych Opracował: pod redakcją dr. hab. inż. Mirosława Łomozika Rok wydania: 2009 Wydawca: Instytut

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka mechaniczna cynku po dużych deformacjach plastycznych i jej interpretacja strukturalna

Charakterystyka mechaniczna cynku po dużych deformacjach plastycznych i jej interpretacja strukturalna AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie WYDZIAŁ METALI NIEŻELAZNYCH ROZPRAWA DOKTORSKA Charakterystyka mechaniczna cynku po dużych deformacjach plastycznych i jej interpretacja strukturalna

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI: Przedmowa Spawalność stali Definicja spawalności stali Wpływ składników stopowych na spawalność stali 19

SPIS TREŚCI: Przedmowa Spawalność stali Definicja spawalności stali Wpływ składników stopowych na spawalność stali 19 SPIS TREŚCI: Przedmowa 11 1. Spawalność stali 13 1.1. Definicja spawalności stali 13 1.2. Wpływ składników stopowych na spawalność stali 19 2. Pękanie połączeń spawanych 23 2.1. Pęknięcia gorące 23 2.1.1.

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI Plastyczność: zdolność metali i stopów do trwałego odkształcania się bez naruszenia spójności Obróbka plastyczna: walcowanie, kucie, prasowanie, ciągnienie Produkty i półprodukty

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8, Data wydania: 17 września 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IV. Polikryształy I. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IV. Polikryształy I. Jerzy Lis Wykład IV Polikryształy I Jerzy Lis Treść wykładu I i II: 1. Budowa polikryształów - wiadomości wstępne. 2. Budowa polikryształów: jednofazowych porowatych z fazą ciekłą 3. Metody otrzymywania polikryształów

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE

WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE Artykul zamieszczony w "Inżynierze budownictwa", styczeń 2008 r. Michał A. Glinicki dr hab. inż., Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Warszawa WYTRZYMAŁOŚĆ RÓWNOWAŻNA FIBROBETONU NA ZGINANIE 1.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa

Spis treści Przedmowa Spis treści Przedmowa 1. Wprowadzenie do problematyki konstruowania - Marek Dietrich (p. 1.1, 1.2), Włodzimierz Ozimowski (p. 1.3 -i-1.7), Jacek Stupnicki (p. l.8) 1.1. Proces konstruowania 1.2. Kryteria

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU Ar 3, Ar cm, Ar 1 temperatury przy chłodzeniu, niższe od równowagowych A 3, A cm, A 1 A

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Wytrzymałość materiałów Rok akademicki: 2030/2031 Kod: MEI-1-305-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Dekohezja materiałów. Przedmiot: Degradacja i metody badań materiałów Wykład na podstawie materiałów prof. dr hab. inż. Jerzego Lisa, prof. zw.

Dekohezja materiałów. Przedmiot: Degradacja i metody badań materiałów Wykład na podstawie materiałów prof. dr hab. inż. Jerzego Lisa, prof. zw. Dekohezja materiałów Przedmiot: Degradacja i metody badań materiałów Wykład na podstawie materiałów prof. dr hab. inż. Jerzego Lisa, prof. zw. AGH Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Dekohezja materiałów

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 9

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 9 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 9 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Materiały na uszczelki Ashby M.F.:

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA STOPÓW CHARAKTERYSTYKA FAZ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STRUKTURA STOPÓW CHARAKTERYSTYKA FAZ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STRUKTURA STOPÓW CHARAKTERYSTYKA FAZ Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stop tworzywo składające się z metalu stanowiącego osnowę, do którego

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa 11

Spis treści. Przedmowa 11 Podstawy konstrukcji maszyn. T. 1 / autorzy: Marek Dietrich, Stanisław Kocańda, Bohdan Korytkowski, Włodzimierz Ozimowski, Jacek Stupnicki, Tadeusz Szopa ; pod redakcją Marka Dietricha. wyd. 3, 2 dodr.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa 11

Spis treści. Przedmowa 11 Podstawy konstrukcji maszyn. 1 / autorzy: Marek Dietrich, Stanisław Kocańda, Bohdan Korytkowski, Włodzimierz Ozimowski, Jacek Stupnicki, Tadeusz Szopa ; pod redakcją Marka Dietricha. wyd. 3, 1 dodr. (PWN).

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE EFEKTÓW ROZDRABNIANIA POJEDYNCZYCH ZIAREN

ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE EFEKTÓW ROZDRABNIANIA POJEDYNCZYCH ZIAREN Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców Rozprawa doktorska ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel. 12 617 3572 www.kcimo.pl, bucko@agh.edu.pl Plan wykładów Monokryształy, Materiały amorficzne i szkła, Polikryształy budowa,

Bardziej szczegółowo

Analityczne Modele Tarcia. Tadeusz Stolarski Katedra Podstaw Konstrukcji I Eksploatacji Maszyn

Analityczne Modele Tarcia. Tadeusz Stolarski Katedra Podstaw Konstrukcji I Eksploatacji Maszyn Analityczne Modele Tarcia Tadeusz Stolarski Katedra odstaw Konstrukcji I Eksploatacji Maszyn owierzchnia rzeczywista Struktura powierzchni Warstwa zanieczyszczeo - 30 A Warstwa tlenków - 100 A Topografia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TEMPERATURY HARTOWANIA NA MIKROSTRUKTURĘ I WŁASNOŚCI MECHANICZNE STALI DP

WPŁYW TEMPERATURY HARTOWANIA NA MIKROSTRUKTURĘ I WŁASNOŚCI MECHANICZNE STALI DP KRZYSZTOF MIERNIK, RAFAŁ BOGUCKI, STANISŁAW PYTEL WPŁYW TEMPERATURY HARTOWANIA NA MIKROSTRUKTURĘ I WŁASNOŚCI MECHANICZNE STALI DP EFFECT OF HARDENING TEMPERATURE ON MICROSTRUCTURE AND MECHANICAL PROPERTIES

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

Laboratorium badań materiałowych i technologicznych. dr inż. Tomasz Kurzynowski

Laboratorium badań materiałowych i technologicznych. dr inż. Tomasz Kurzynowski Laboratorium badań materiałowych i technologicznych dr inż. Tomasz Kurzynowski Agenda Oferta badawcza Wyposażenie laboratorium Przykłady realizowanych badań Opracowanie i rozwój nowych materiałów Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 1/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowali: dr Hanna de Sas Stupnicka, dr inż. Sławomir Szewczyk

ĆWICZENIE Nr 1/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowali: dr Hanna de Sas Stupnicka, dr inż. Sławomir Szewczyk Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 1/N Opracowali:

Bardziej szczegółowo

Temat: NAROST NA OSTRZU NARZĘDZIA

Temat: NAROST NA OSTRZU NARZĘDZIA AKADEMIA TECHNICZNO-HUMANISTYCZNA w Bielsku-Białej Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Ćwiczenie wykonano: dnia:... Wykonał:... Wydział:... Kierunek:... Rok akadem.:... Semestr:... Ćwiczenie zaliczono:

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stal stopowa stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2% węgla i pierwiastki

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4 INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4 Temat ćwiczenia: Statyczna próba rozciągania metali Celem ćwiczenia jest wykonanie próby statycznego rozciągania metali, na podstawie której można określić następujące własności

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 6. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował dr inż.

ĆWICZENIE Nr 6. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 6 Opracował dr inż. Sławomir

Bardziej szczegółowo

BUDOWA STOPÓW METALI

BUDOWA STOPÓW METALI BUDOWA STOPÓW METALI Stopy metali Substancje wieloskładnikowe, w których co najmniej jeden składnik jest metalem, wykazujące charakter metaliczny. Składnikami stopów mogą być pierwiastki lub substancje

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VIII. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VIII. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VIII Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Klasyfikacja reologiczna odkształcenia

Bardziej szczegółowo

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW 1 Cel badań: ograniczenie ryzyka związanego ze stosowaniem biomateriałów w medycynie Rodzaje badań: 1. Badania biofunkcyjności implantów, 2. Badania degradacji implantów w środowisku

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska Prowadzący : dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania, Wydz. Mechaniczny Kontakt: hsmolens@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 4/N Opracowała:

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE Stal jest to stop żelaza z węglem o zawartości węgla do 2% obrobiona cieplnie i przerobiona plastycznie Stale ze względu na skład chemiczny dzielimy głównie na: Stale węglowe Stalami węglowymi nazywa się

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali OBRÓBKA CIEPLNA Obróbka cieplna stali Powstawanie austenitu podczas nagrzewania Ujednorodnianie austenitu Zmiany wielkości ziarna Przemiany w stali podczas chłodzenia Martenzytyczna Bainityczna Perlityczna

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 5/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. niskotopliwych. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A.

ĆWICZENIE Nr 5/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. niskotopliwych. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 5/N Opracowała:

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA ZESTAWU KOŁOWEGO POWODUJĄCE ZDARZENIA WYPADKOWE

CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA ZESTAWU KOŁOWEGO POWODUJĄCE ZDARZENIA WYPADKOWE Inż. Ireneusz Mikłaszewicz Centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA ZESTAWU KOŁOWEGO POWODUJĄCE ZDARZENIA WYPADKOWE SPIS TREŚCI 1. Wstęp 2. Charakterystyczne uszkodzenia zestawu

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania.

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 2/N Opracowali:

Bardziej szczegółowo

Własności materiałów konstukcyjnych w niskich temperaturach

Własności materiałów konstukcyjnych w niskich temperaturach Własności materiałów konstukcyjnych w niskich temperaturach Dobierając materiał konstrukcyjny do konkretnego zastosowania należy zawsze uwzględniać jego wytrzymałość, trwałość zmęczeniową, wagę, cenę,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA RZESZOWSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I INŻYNIERII ŚRODOWISKA

POLITECHNIKA RZESZOWSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I INŻYNIERII ŚRODOWISKA POLITECHNIK RZEZOWK im. IGNCEGO ŁUKIEWICZ WYDZIŁ BUDOWNICTW I INŻYNIERII ŚRODOWIK LBORTORIUM WYTRZYMŁOŚCI MTERIŁÓW Ćwiczenie nr 1 PRÓB TTYCZN ROZCIĄGNI METLI Rzeszów 4-1 - PRz, Katedra Mechaniki Konstrkcji

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Mechaniczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016 Kierunek studiów: Inżynieria Produkcji Forma

Bardziej szczegółowo

Próby udarowe. Opracował: XXXXXXX studia inŝynierskie zaoczne wydział mechaniczny semestr V. Gdańsk 2002 r.

Próby udarowe. Opracował: XXXXXXX studia inŝynierskie zaoczne wydział mechaniczny semestr V. Gdańsk 2002 r. Próby udarowe Opracował: XXXXXXX studia inŝynierskie zaoczne wydział mechaniczny semestr V Gdańsk 00 r. 1. Cel ćwiczenia. Przeprowadzenie ćwiczenia ma na celu: 1. zapoznanie się z próbą udarności;. zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Wpływ róŝnych rodzajów

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA MATERIAŁOWA PRODUKCYJNEGO ŻELIWA SFEROIDALNEGO. Al. Jana Pawła II 37, Kraków, 2 Odlewnia Żeliwa Ciągliwego S.A.

CHARAKTERYSTYKA MATERIAŁOWA PRODUKCYJNEGO ŻELIWA SFEROIDALNEGO. Al. Jana Pawła II 37, Kraków, 2 Odlewnia Żeliwa Ciągliwego S.A. 74/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 CHARAKTERYSTYKA MATERIAŁOWA PRODUKCYJNEGO ŻELIWA SFEROIDALNEGO A. TABOR

Bardziej szczegółowo

Recenzja Pracy Doktorskiej

Recenzja Pracy Doktorskiej Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Produkcji i Technologii Materiałów Instytut Inżynierii Materiałowej Dr hab. inż. Michał Szota, Prof. P.Cz. Częstochowa, 15.10.2014 roku Recenzja Pracy Doktorskiej

Bardziej szczegółowo

Analiza zużycia narzędzi w linii zgrzewania rur ocena niezawodności. Stanisław Nowak, Krzysztof Żaba, Grzegorz Sikorski, Marcin Szota, Paweł Góra

Analiza zużycia narzędzi w linii zgrzewania rur ocena niezawodności. Stanisław Nowak, Krzysztof Żaba, Grzegorz Sikorski, Marcin Szota, Paweł Góra Analiza zużycia narzędzi w linii zgrzewania rur ocena niezawodności Stanisław Nowak, Krzysztof Żaba, Grzegorz Sikorski, Marcin Szota, Paweł Góra Dlaczego narzędzia są takie ważne 1. Udział kosztów narzędzi

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Zbiornik ciśnieniowy Część I Ashby

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 7 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA CIAŁA STAŁEGO

STRUKTURA CIAŁA STAŁEGO STRUKTURA CIAŁA STAŁEGO Podział ciał stałych Ciała - bezpostaciowe (amorficzne) Szkła, żywice, tłuszcze, niektóre proszki. Nie wykazują żadnych regularnych płaszczyzn ograniczających, nie można w nich

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PODSTAWY INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PODSTAWY INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WPROWADZENIE 1. GENEZA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ 2. KLASYFIKACJA MATERIAŁÓW

Bardziej szczegółowo

Wykład XV: Odporność materiałów na zniszczenie. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych

Wykład XV: Odporność materiałów na zniszczenie. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Wykład XV: Odporność materiałów na zniszczenie JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu: 1. Zmęczenie materiałów 2. Tarcie i jego skutki

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej 7. Podsumowanie Praca wykazała, że mechanizm i kinetyka wydzielania w miedzi tytanowej typu CuTi4, jest bardzo złożona

Bardziej szczegółowo

Struktura materiałów. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD / dr inż. Maciej Motyka.

Struktura materiałów. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD / dr inż. Maciej Motyka. STRUKTURA, KLASYFIKACJA I OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH Zakres tematyczny y 1 Struktura materiałów MATERIAŁAMI (inżynierskimi) nazywa się skondensowane (stałe) substancje, których właściwości

Bardziej szczegółowo

Technologie wytwarzania. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG

Technologie wytwarzania. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Technologie wytwarzania Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Technologie wytwarzania Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów KATEDRA MECHANIKI I PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Próba udarności Szczecin 2013 r. Opracował : dr inż. Konrad Konowalski

Bardziej szczegółowo

dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG

dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG 8. ZACHOWANIE TWORZYW SZTUCZNYCH PRZY OBCIĄŻENIACH NISZCZĄCYCH dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG Politechnika Gdaoska, 2011 r. Publikacja współfinansowana ze

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: CHARAKTERYSTYKA I OZNACZENIE STALIW. 2016-01-24 1 1. Staliwo powtórzenie. 2. Właściwości staliw. 3.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu ODLEWNICTWO STOPÓW ŻELAZA Casting of ferrous alloys Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Engineering of Production Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów Wykład 12 Lutowanie miękkie (SOLDERING) i twarde (BRAZING) dr inż. Dariusz Fydrych Kierunek

Bardziej szczegółowo