Zasady pomocy psychologicznej dla dorosłych ofiar przemocy w rodzinie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zasady pomocy psychologicznej dla dorosłych ofiar przemocy w rodzinie"

Transkrypt

1 Sylwia Kluczyńska Zasady pomocy psychologicznej dla dorosłych ofiar przemocy w rodzinie Osoby doznające przemocy w rodzinie charakteryzuje: niska samoocena, bierne strategie radzenia sobie ze stresem, silna zależność, lęk, obniżony nastrój, izolacja społeczna, skłonność do obwiniania siebie, często nadużywanie alkoholu i branie narkotyków, dolegliwości psychosomatyczne. Ofiary przeżywają silne poczucie winy związane z przypisywaniem sobie odpowiedzialności za akty przemocy, są przekonane, że to ich działanie spowodowało przemoc. Postrzegają siebie jako osoby, które nie mają żadnej kontroli nad własnym życiem i otoczeniem, często doświadczają też głębokiej i trwałej nieufności wobec innych. Intensywna, powtarzająca się, zagrażająca życiu przemoc powoduje, że ofiary są w stanie analizować tylko aktualną sytuację. Cały wysiłek skupiają na przetrwaniu, a nie na poszukiwaniu długofalowych rozwiązań problemu. Obawiają się, że ujawnienie przemocy może zagrozić ich życiu. Osoby doznające przemocy nie widzą możliwości zmiany istniejącego stanu rzeczy, a jeśli takowe się pojawiają, nisko oceniają szansę ich realizacji. Badania potwierdzają, że ofiary przemocy w rodzinie zgłaszają się po pomoc dopiero wtedy, gdy ich problemy przybierają niezwykle poważny charakter. Przemoc czyni z człowieka istotę bezwolną i zależną. Pomaganie ofiarom przemocy należy traktować jako działanie zmierzające do odbudowania ich osobistej mocy. Efektywność pomocy ofiarom można mierzyc poprzez ich zmiany wewnętrzne, które warunkują skuteczne, konstruktywne działanie i pożądane zmiany życiowe. Podstawowe cele pomocy ofiarom przemocy w rodzinie to zapewnienie bezpieczeństwa oraz odbudowanie poczucia mocy osobistej. Pomoc psychologiczna udzielana ofierze przemocy ma pomóc w: - uznaniu istnienia przemocy bez obwiniania się za nią; - zrozumieniu, że doznawanie przemocy nie dotyczy wyłącznie jej; - zapewnieniu bezpieczeństwa; - dostrzeżeniu alternatywnych rozwiązań problemu przemocy oraz w zbadaniu swoich możliwości w tym zakresie; - uznaniu ważności swoich uczuć, myśli i wyborów; - podejmowaniu własnych decyzji i wyborów; - przezwyciężeniu skutków przemocy; - ponownym nawiązaniu wspierających związków interpersonalnych. Punktem wyjścia do pracy z osobami doznającymi przemocy jest przyjęcie założenia, że nic z tego, co zrobiła ofiara, i żadne okoliczności, nie moga usprawiedliwiać przemocy czy zdjąć odpowiedzialność za nią ze sprawcy. Jakakolwiek próba zachęcania ofiary, by zastanowiła się nad rolą, jaką sama odgrywa w występowaniu lub utrzymywaniu się przemocy, jest wtórnie raniąca. Osoby

2 pomagające, które mają problemy z przyjęciem tej przesłanki, powinny skierowac ofiarę przemocy do innego specjalisty. Pracę psychologiczną z ofiarami można podzielić na trzy ważne etapy: diagnoza problemu; stworzenie i wprowadzenie w życie planu bezpieczeństwa; praca nad skutkami przemocy. Ofiary przemocy, zwłaszcza te, które szukają pomocy z innych niż przemoc powodów (np. z powodu trudności wychowawczych lub trudności małżeńskich), początkowo opierają się określeniu przemoc w rodzinie". Jednak nawet kiedy protestuja przeciwko takiemu określeniu, mogą odczuwać ulgę, że w końcu mają nazwę dla tego, czego doznawały. Nazywając doświadczenia kobiety* przemocą, istotne jest, by dać jej do zrozumienia, że nie osądzamy sprawcy, lecz tylko jego agresywne zachowanie. Celem naszych oddziaływań jest pomoc osobie krzywdzonej w bezpiecznym wydostaniu się z przemocy, a nie zmienianie sprawcy. Diagnoza problemu 1. Diagnoza form przemocy W pierwszej kolejności powinniśmy przeanalizować formy stosowanej przemocy. Przemoc fizyczna przybiera niezliczoną ilość form: od dawania klapsów, potrząsania, ciągnięcia za włosy, aż po przypalanie, duszenie i użycie broni. Jej celem jest wymuszenie na ofierze takiego zachowania, jakiego życzy sobie sprawca. Ma wywołac lęk lub stanowić karę za złamanie reguł ustanowionych przez sprawcę. Aby ocenic rozmiary przemocy fizycznej, można zadać kilka z poniższych pytań: Czy przychodzi pani na myśl choć jeden przypadek, kiedy partner szarpnął panią lub popchnął? Czy zdarzyło się kiedyś, że partner mocno panią schwycił lub nie pozwolił opuścić pokoju? Czy miał miejsce przypadek, kiedy partner rzucił czymś w panią albo w ścianę? Czy pamięta pani choć jedno zdarzenie, kiedy partner uderzył panią otwartą dłonią lub pięścią? Czy zdarzyło się, że partner panią dusił? Przemoc seksualna obejmuje całe spektrum zachowań: począwszy od niechcianych seksualnych gestów czy uwag, poprzez wymuszanie pożycia seksualnego, aż do fizycznego uszkodzenia genitaliów. Przemoc seksualna najczęściej występuje razem z przemocą fizyczną i psychiczną, choć wszystkie te formy nie muszą występować jednocześnie. Często kobiety, próbując powstrzymać dalszą przemoc fizyczną, podporządkowują się żądaniom seksualnym mężczyzny. Zazwyczaj ofiary są skrępowane, zawstydzone, gdy mówią o przemocy seksualnej. Aby ocenić jej rozmiary, można zadać następujące pytania: Czy zdarzyło się choć raz, że partner zawstydził panią lub sprawił, że poczuła się pani niezręcznie z powodu seksu? Czy partner ma jakieś sposoby skłonienia panią do odbycia stosunku, kiedy nie ma pani na to ochoty? Czy coś innego w zachowaniu partnera sprawia, że czuje się pani niepewnie w sprawach seksu? * Ofiarami przemocy w rodzinie w większości są kobiety (i dzieci), co nie znaczy, że nie zdarzają się sytuacje, w których krzywdzeni są mężczyźni.

3 Przemoc psychiczna to umniejszanie wartości działań, myśli czy zdolności kobiety, a także powtarzające się nękanie lub śledzenie. Ma to na celu pozbawienie ofiary zaufania do siebie i swoich kompetencji w różnych obszarach jej życia. Sprawca dąży do tego, by ofiara była samotna i zależna od niego. Nie chce, by podjęła pracę, kontynuowała naukę czy też utrzymywała kontakty z rodziną albo ze znajomymi. Sprawca może śledzić każdy krok ofiary, kontrolować jej pocztę czy rozmowy telefoniczne, grozić jej, wmawiać, że stanie się coś strasznego, jeśli nie będzie posłuszna. Aby ocenic zakres przemocy emocjonalnej, można zadać niektóre z pytań: Gdy pani partner chce panią obrazić, jakich wyzwisk używa? Jak często to robi? Czy często ma pani poczucie, że niczego nie udało się pani zrobić dobrze? Czy spędza pani dużo czasu, usiłując wymyślić, co tu zrobić, żeby nie rozzłościć partnera? Czy partner kiedykolwiek zabraniał pani spotykania się czy rozmawiania z określonymi osobami z pani rodziny? Czy naciskał na zerwanie z nimi kontaktów? Jeśli dochodzi do kłótni, czy partner straszy panią? Jakiego rodzaju groźby padają? Czy partner rzucał kiedyś jawne groźby, że zabije panią, dzieci lub siebie? Czy są jakieś tematy, których pani boi się poruszać? Przemoc ekonomiczna sprawia, że ofiara staje się zależna od partnera i szczególnie podatna na przemoc. Przykłady tej przemocy obejmują ograniczenie dostępu do pieniędzy czy do informacji o stanie finansowym rodziny, zmuszanie do proszenia o najmniejsze choćby środki, kłamanie na temat zasobów rodziny, wykradanie pieniędzy, niedopuszczanie kobiety do pracy zarobkowej. Warto zadać niektóre z podanych pytań, aby ocenić zasięg przemocy ekonomicznej: Czy ma pani jakieś pieniądze dla siebie? Kto u państwa rządzi finansami? Kto płaci rachunki? Kto sprawdza rachunki bankowe? Wykorzystywanie dzieci do sprawowania kontroli i karania ich matki. Mężczyzna może bić albo grozić zrobieniem krzywdy dzieciom, by zmusić ich matke do uległości i posłuszeństwa. Dzieci bywają świadkami znieważania matki, często słyszą, jak ojciec ją poniża. Należy sprawdzić, w jaki stopniu dzieci są wykorzystywane do sprawowania kontroli i karania ich matki: Czy partner w jakiś sposób usiłuje wykorzystac dzieci przeciwko pani? Czy partner kiedykolwiek groził, że zabierze dzieci lub zrobi im krzywdę, jeśli pani go opuści? Czy miewa pani wrażenie, że dzieci szpiegują panią na polecenie ojca lub muszą trzymać jego stronę, co ma stanowić dla pani karę? Podczas zbierania danych o sytuacji ofiary, należy pamiętać, że to ona wie najlepiej, co jej się przydarzyło i jakie znaczenie niosą ze sobą te przeżycia. Często doznająca przemocy kobieta nie wie, od czego zacząć. Bezpośrednie, otwarte pytania o przemoc sygnalizują, że może czuć się bezpiecznie, mówiąc o przemocy. Najważniejsze jest stworzenie przestrzeni, w której kobieta czuje, że może opowiedzieć swoją własną historię, takiej, w której czuje, że się jej słucha i wierzy, a nie ocenia czy lekceważy. Pomijanie pytań o przemoc może zostać odebrane jako sygnał, że to, co ją spotkało, nie jest znowu takie ważne. 2. Diagnoza stopnia nasilenia przemocy Aby uzyskać pełny obraz sytuacji przemocy w rodzinie, warto poprosić kobietę o opis czterech aktów przemocy: pierwszego, jaki może sobie przypomnieć, ostatniego, najgorszego (lub jednego z najgorszych) oraz typowego. Kiedy kobieta mówi: No więc, on mnie uderzył", ważne jest, aby się dowiedzieć, w jaki sposób - czy było to jedno klapnięcie czy wielokrotne klapsy, czy uderzenie

4 otwartą ręką czy zaciśniętą pięścią itd. Czy może pani opisać pierwszy incydent, kiedy partner uderzył panią lub przestraszył? Kiedy to było? Czy może pani opisać najpoważniejszy incydent (lub rodzaj przemocy), który zaniepokoił panią lub przestraszył najbardziej? Czy może pani przytoczyć ostatnie zdarzenie? Czy może pani opisać typowy akt przemocy ze strony partnera? Jak często dochodzi do stosowania przez partnera przemocy? Czy dochodzi do niej raz dziennie, raz na tydzień, raz na miesiąc, raz na rok? Czy którykolwiek z rodzajów przemocy (fizyczna, emocjonalna bądź seksualna) uległ nasileniu, jeśli idzie o częstotliwość? Czy przemoc staje się coraz poważniejsza, brutalniejsza? 3. Diagnoza skutków przemocy U niektórych ofiar i ich dzieci, w wyniku stosowania przemocy w domu, rozwijają się poważne problemy fizyczne i emocjonalne. Ważna jest ocena skutków przemocy, takich jak np. depresja czy niezdolność do działania. Poniższe pytania należy traktowac jako wskazówki, na co w szczególności zwrócić uwagę. Czy może pani przypomniec sobie, jaka była pani na samym początku związku z partnerem? Jak opisałaby pani siebie z tamtego okresu? Czy dostrzegła pani jakieś zmiany w sobie w ciągu trwania tego związku? Jeśli tak, to czy może pani opisać różnice? Niektóre kobiety przyznają, że po każdym akcie przemocy stają się bardziej wyizolowane, przygnębione, przestraszone i obojętne na wszystko. Jak opisałaby pani to, co się z nią dzieje? Czy w ciągu ostatnich kilku miesięcy zauważyła pani u siebie któryś z następujących problemów: trudności z zasypianiem, budzenie się w ciągu nocy, koszmary senne; kłopoty z koncentracją na rzeczach obojętnych, takich jak program TV czy lek tura książki; uczucie przygnębienia, smutku, obojętność i brak zainteresowań; utrata apetytu lub nadmierne objadanie się; nadmierna męczliwość; zwiększone spożycie alkoholu lub środków uspokajających; nagłe przypomnienie sobie przemocy doznanej w dzieciństwie lub w wieku do rosłym bądź innych traumatycznych doświadczeń; usilne unikanie wszystkiego, co mogłoby wzbudzić bolesne wspomnienia; uczucie, że w środku jest się niezdolnym do działania; częste bóle głowy, bóle brzucha lub żołądka; bóle w krzyżu lub w stawach; chroniczne infekcje dróg moczowych; bolesne lub intensywne krwawienia z dróg rodnych; bolesne stosunki seksualne. 4. Diagnoza rezultatów poszukiwania pomocy Warto zapoznać się z próbami, jakie podejmowała klientka w przeszłości, by rozwiązać swoje problemy. Ocenić, które okazały się pomocne, a które nie. Inną istotną częścią diagnozy są informacje na temat jej rodziny, przyjaciół. Takie informacje, poza zrozumieniem, kto i co dostarcza kobiecie wsparcia, mają decydujące znaczenie w tworzeniu planu bezpieczeństwa. Pomoc i wsparcie bliskich są ważnym elementem na drodze do wyjścia z przemocy.

5 Czy dalsza rodzina wie o przemocy w pani domu? Jaka była ich reakcja? Czy powiedziała pani komukolwiek spoza rodziny o przemocy w domu (znajomym, współpracownikom, lekarzowi)? Czy okazali się choć trochę pomocni? Czy miała pani kiedyś kontakt z osobą zajmującą się problemami przemocy? Czy jej rady do czegoś się pani przydały? Czy kiedykolwiek opuściła pani dom w obawie przed agresją ze strony męża? Jeśli tak, to kiedy to się stało i gdzie pani zamieszkała? Czy czas spędzony poza domem okazał się pomocny Czy zabrała pani ze sobą dzieci? Czy wzywano kiedyś policję na pomoc? Kto wtedy telefonował? Jak się pani wówczas czuła? Czy kiedykolwiek udała się pani do sądu, by tam uzyskać pomoc? Jak się pani wówczas czuła? Czy kiedykolwiek skorzystała pani z programu dla ofiar przemocy w rodzinie? 5. Diagnoza potencjalnego zagrożenia życia Najważniejszą sprawą, kiedy ofiara zgłasza się po pomoc, jest ustalenie, czy występuje zagrożenie życia, a także - jeśli posiada dzieci - czy są one bezpieczne. Przemoc domowa może spowodować obrażenia fizyczne i śmierć. Obrażenia fizyczne mogą sięgać od powierzchownych skaleczeń i otarć (rozcięć, siniaków, uszkodzonych mięśni i kości), aż po poważne, nieodwracalne, niekiedy zagrażające życiu uszkodzenia ciała (pęknięcia organów wewnętrznych, złamania kości, oparzenia, urazy głowy, głębokie rany, uszkodzenie wzroku i słuchu), a nawet śmierć. Niekiedy uszczerbek na zdrowiu wynika z życia w ciągłym stresie w związku opartym na przemocy. Ustawiczny stres może nasilać objawy cukrzycy, stwardnienia rozsianego, problemów kardiologicznych, nadciśnienia tętniczego, astmy i zaburzeń przewodu pokarmowego. W czasie gwałtownego zachowania sprawca może zranić lub zabić ofiarę, dzieci, inne osoby związane z rodziną, a niekiedy i siebie. Przemoc domowa jest szkodliwa nie tylko z powodu zachowania sprawcy. Czasami ofiara może zranić lub zabić napastnika w rozpaczliwym wysiłku ochronienia siebie czy dzieci. W innych przypadkach może się zranić lub pozbawić się sama życia w desperackiej próbie ucieczki przed cierpieniem. Zdarza się również, że dzieci próbują rozprawić się z przemocą, działając na szkodę sprawcy, ofiary, a niekiedy samych siebie. Oszacowanie potencjalnego zagrożenia życia to nie tylko próba przewidzenia, czy sprawca zabije swoją ofiarę, czy nie. Jest to również próba oszacowania ryzyka groźnych dla życia zachowań przeciwko sobie lub innym ze strony sprawcy, ofiary lub dzieci. Ocena potencjalnego zagrożenia życia powinna być przeprowadzona za każdym razem, gdy rozpoznamy występowanie przemocy domowej - podczas pierwszego spotkania, jak również, w formie nieco uproszczonej, za każdym razem, gdy terapeuta ma kontakt z rodziną. Ocena taka polega na zbieraniu informacji o" i od" ofiary, dzieci, sprawcy i innych osób utrzymujących kontakt z rodziną. Osoba pomagająca nie jest w stanie przewidzieć, kto dopuści się poważnych obrażeń ciała lub zabójstwa. Odpowiedzi twierdzące na pytania dotyczące czynników ryzyka powinny być wystarczającym powodem, by jak najszybciej pomóc klientce w opracowaniu planu bezpieczeństwa dla niej i jej dzieci. Czy ataki ze strony partnera stały się gwałtowniejsze, brutalniejsze bądź bardziej niebezpieczne? Czy w domu są jakieś noże, broń palna bądź inne rodzaje broni?

6 Czy sprawca nadużywa alkoholu bądź bierze narkotyki? Czy sprawca napastuje ofiarę, gdy jest pijany? Czy sprawca kiedykolwiek groził, że zabije ofiarę? Czy ofiara wierzy, że sprawca może naprawdę poważnie zranić bądź zabić ją lub siebie? Czy sprawca stosuje przemoc podczas stosunków seksualnych? Czy sprawca jest obsesyjnie zazdrosny o ofiarę? Czy sprawca śledzi każdy jej krok, czy podkrada się do niej niepostrzeżenie? Czy sprawca groził targnięciem się na własne życie bądź usiłował popełnic samobójstwo? Czy ofiara ma myśli samobójcze? Czy w przeszłości sprawcy zdarzały się ataki na innych ludzi bądź przypadki łamania prawa? Czy sprawca był bity jako dziecko? Czy bywał świadkiem bicia matki przez ojca? Czy ofiara odeszła od sprawcy lub czy planuje separację? Czy ofiara rzucała poważne groźby, że zabije sprawcę? Czynniki, które mogą nasilać przemoc: Nadużywanie alkoholu i branie narkotyków. Przemoc staje się gwałtow niejsza, kiedy sprawca jest pod wpływem narkotyków lub alkoholu. W ponad 80% przypadków przemocy, której rezultatem była czyjas śmierć, sprawca nad używał alkoholu. Inne substancje powiązane ze wzmożoną przemocą i przypad kami śmiertelnymi to kokaina i heroina. Stres. Stresorami, które mogą wpływać zarówno na nasilenie, jak i częstotliwość przemocy są: napięcia w pracy lub bezrobocie, strata bliskiej osoby, poważna choroba lub inne znaczące straty. Inne czynniki sytuacyjne. Obecność małych dzieci lub nastolatków, ciąża i wy darzenia związane z wysokim poziomem negatywnych emocji i frustracji sprawcy, w tym urlopy, a nawet transmisje sportowe, mogą także wpływać na nasilenie i częstotliwość występowania przemocy. Jeśli dowiemy się, że sprawca grozi zrobieniem krzywdy lub zabiciem ofiary, należy powiadomić policję o grożącym niebezpieczeństwie oraz opracować plan zapewniający bezpieczeństwo rodzinie doznającej przemocy. Osoby stosujące przemoc często stają się jeszcze bardziej agresywne, gdy kobieta zaczyna być silniejsza, czy też podejmuje próby zmiany sytuacji. Dlatego zapewnienie kobiecie bezpieczeństwa jest stałym elementem pomocy. Stworzenie i wprowadzenie w życie planu bezpieczeństwa Stworzenie planu bezpieczeństwa i planu pomocy wymaga rzetelnej wiedzy o tym, co spotkało kobietę i jakie to miało dla niej znaczenie. W przypadku bezpośredniego zagrożenia utraty życia, konieczne jest znalezienie kobiecie bezpiecznego miejsca, do

7 którego może się udać, takiego jak schronisko dla ofiar przemocy lub rodzina czy przyjaciele. Jeżeli kobieta znajduje się w niebezpieczeństwie, ale nie ma bezpośredniego ryzyka poważnych obrażeń lub utraty życia, należy stworzyć plan bezpieczeństwa. Podczas rozmowy na temat bezpieczeństwa można zadać niektóre z poniższych pytań: W jaki sposób mogę pani pomóc? Co może sprawić, żeby mogła się pani poczuc bezpiecznie? Co szczególnie panią martwi, jeśli chodzi o bezpieczeństwo dzieci? Jakie próby podejmowała pani w przeszłości, aby ochronić siebie i dzieci (np. wyjechała pani na kilka dni, szukała pomocy u rodziny czy przyjaciół, usiłowała pani walczyć itp.)? Czy którykolwiek z tych zabiegów przyniósł pozytywne rezultaty? Czy któryś z nich może okazac się pomocny dzisiaj? Gdy klientka zamierza odejść od sprawcy, należy rozważyć następujące kwestie: Jak i kiedy może się ona bezpiecznie przeprowadzić? Czy dysponuje środkiem transportu? Pieniędzmi? Czy ma dokąd pójść? Czy miejsce, do którego zamierza się udać, jest bezpieczne? Czy są w tym miejscu możliwości wezwania policji, na wypadek gdyby okazało sie to konieczne? Komu zamierza powiedzieć o swojej przeprowadzce? Co ona lub inni mogą zrobić, aby partner nie zdołał jej znaleźć? Czy będzie mogła bezpiecznie udawać się codziennie do pracy lub odbierac dzieci ze szkoły? Które z prawnych kroków pomogą jej poczuć się bezpieczniej? Czy zna numer telefonu miejscowego schroniska i pomocnych instytucji? Gdy klientka pozostaje ze sprawcą, należy rozważyć następujące kwestie: Co może zapewnić jej bezpieczeństwo w nagłych wypadkach? Kogo może wezwać w momencie kryzysu? Czy wezwie policję, gdy znowu dojdzie do aktów przemocy? Czy w domu jest telefon? Czy może w porozumieniu z dziećmi i sąsiadami ustalić jakiś sygnał, aby oni w krytycznym momencie wezwali na pomoc policję? Jeżeli zajdzie potrzeba ucieczki, dokąd może się udać? Którędy będzie mogła opuścić dom? Które miejsca w domu są niebezpieczne? Co należy zrobić, by nie dać się w nich złapać w pułapkę? W trakcie najbardziej gwałtownego ataku zawsze najlepiej zaufać własnemu osądowi dotyczącego tego, co w danej sytuacji powinno się uczynić - niekiedy najlepiej jest uciec, innym razem słuszniej będzie uspokoić napastnika - dobre jest każde rozwiązanie, które zapewnia ochronę. Ważne, aby kobieta zawsze miała pod ręką następujące rzeczy, na wypadek gdyby musiała uciekać: dowód osobisty, paszport; legitymację ubezpieczeniową; akt zawarcia małżeństwa i akty urodzenia dzieci; prawo jazdy (kluczyki i doku menty samochodu, jeśli go posiada); kartę telefoniczną; numer konta ban kowego, karty płatnicze; świadectwa szkolne dzieci i świadectwa zdrowia; lekar stwa i recepty; dokumenty rozwodowe i inne dokumenty sądowe; ubrania i inne niezbędne artykuły dla siebie i dzieci; klucze do mieszkania.

8 Nawet jeśli kobieta nigdy nie będzie musiała skorzystać z planu bezpieczeństwa, to samo stworzenie go i przekonanie, że zapewni jej bezpieczeństwo (że pomyślała o wszystkich szczegółach i ewentualnościach), daje jej większe poczucie kontroli i mocy. Praca nad skutkami przemocy Ofiary przemocy często uznawane są za pacjentki trudne. W postępowaniu terapeutycznym wymagają zarazem cierpliwości, zrozumienia, jak i stanowczości. Należy podkreślić wagę bezpiecznej relacji terapeutycznej, opartej na współpracy wzmacniającej poczucie wpływu i kontroli. Terapeuta umożliwia klientce powrót do traumatycznych wydarzen i iich odreagowanie. Klientka może ujawniać uczucia wściekłości, nienawiści, gniewu, żalu, lęku, przerażenia. Terapeuta nie podważa przeżywanych uczuć, nie umniejsza lęku, nie bagatelizuje zagrożenia, ani nie nakłania do podejmowania działań przekraczających możliwości kobiety bądź sprzecznych z przyjmowanym przez nią systemem wartości. Terapia ofiar przemocy w rodzinie koncentruje się na zasobach, które wspomagają proces radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Do zasobów zalicza się poczucie osobistej kontroli, poczucie własnej wartości i godności, poczucie humoru, umiejętność nadawania znaczenia traumatycznym przeżyciom. Nie ma prostych schematów postępowania terapeutycznego z ofiarami przemocy w rodzinie (czy bliskich związkach). Zalecana jest otwarta i elastyczna postawa terapeuty w poszukiwaniu właściwych metod i strategii odpowiednich dla danej osoby. Podstawowe zasady pomocy ofierze przemocy w rodzinie Zadbaj o czas i miejsce rozmowy. Rozmawiaj w takim miejscu, które sprzyja atmosferze zaufania i bezpieczeństwa. Zarezerwuj wystarczający czas na roz mowę. Pytaj wprost o przemoc. Rozmawiaj z ofiarą oddzielnie, bez udziału sprawcy i jej dzieci. Zachęcaj ją do opowiadania o swoich problemach. Doceń jej odwagę, jeśli zdecyduje się podzielić swoimi doświadczeniami. Słuchaj uważnie, nie przerywaj, nie oceniaj i nie poddawaj krytyce. Jeśli roz mówczyni mówi chaotycznie, po wysłuchaniu postaraj się uporządkować fakty, dopytać o rzeczy, które umknęły ci podczas rozmowy. Postaraj się zrozumieć. Nie myśl, że pierwsza rozmowa z tobą zmieni coś w jej życiu. Postaraj się dowiedzieć o doświadczeniach jej życia, które zakończyły się po myślnie i spróbuj na ich podstawie zbudować jej wiarę we własne siły. Okaż troskę i pomóż opracować plan zapewniający bezpieczeństwo. Pozwól jej samodzielnie podejmować decyzje. Nie uzależniaj swojej pomocy od wykonania twoich poleceń i instrukcji w rodzaju: Musi pani zaskarżyć partnera. Powinna pani go opuścić. Szanuj jej decyzje. To ona będzie ponosiła konsekwencje swoich wyborów. Zadawaj pytania w rodzaju: W jaki sposób mógłbym być pani pomocny? Co pani chce zrobić? Słuchaj pilnie jej próśb i staraj się na nie reagować. Wspieraj ją, nawet jeśli ogarnie cię zniechęcenie. Niektóre ofiary odchodzą od partnera i wracają do niego po kilka razy. Nie jest to oznaka twojego niepo wodzenia.

9 Jasno sprecyzuj swoje przekonania dotyczące przemocy: Nie jest pani odpo wiedzialna za przemoc. Za przemoc odpowiedzialny jest sprawca. Uświadom jej, że przemoc w rodzinie jest dość powszechnym zjawiskiem: Rozmawiałem z wieloma kobietami, które znajdują się w sytuacji podobnej do pani czy Wiele bitych kobiet odczuwa podobnie jak pani. Większość czuła się znie chęcona, lecz z pomocą innych udało im się zmienić swoje życie. Unikaj opatrzenia jej etykietką-stygmatem ofiara. Nazwij krzywdę, którą jej wyrządzono. Ludzie z różnych przyczyn nie chcą, by mówiono o nich ofiara. Poszerzaj jej wiedzę o tym, jakie ma możliwości radzenia sobie z przemocą. Poinformuj, że ma prawo wezwać policję na interwencję, założyć sprawę karną w prokuraturze. Powiedz (najlepiej zapisz na kartce), gdzie może się zwrócić po pomoc: podaj informacje o grupach wsparcia dla ofiar przemocy domowej, poinformuj ją o bezpłatnych poradach prawnych, udziel informacji o schro niskach, domach dla matek z dziećmi, noclegowniach. Postaraj się zachęcić ją do szukania pomocy, ale pozostaw jej decyzję o czasie i sposobie szukania pomocy. Szanuj zasadę małych kroków: planujcie wspólnie niewielkie, lecz realne posu nięcia. Wydobądź jej mocne strony i je wzmacniaj. Odwołuj się do jej nadziei, marzeń i planów na przyszłość. Nawiąż współpracę z innymi służbami i instytucjami, które mogą jej pomóc. Aktywnie z nimi współpracuj. Sylwia Kluczyńska - dr psychologii, wykładowca w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, pracuje w Ogólnopolskim Pogotowiu dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia", kieruje Studium Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie Instytutu Psychologii Zdrowia.

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości),

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości), Jak rozpoznać objawy przemocy fizycznej? Umiejętność rozpoznawania symptomów przemocy wobec dzieci jest konieczna, aby móc ochronić dzieci przed krzywdzeniem i zaniedbywaniem. Występowanie pojedynczego

Bardziej szczegółowo

RODZAJE PRZEMOCY W RODZINIE

RODZAJE PRZEMOCY W RODZINIE PRZEMOC W RODZINIE zwana także przemocą domową, to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie działań koniecznych do ochrony zdrowia i życia, naruszające prawa lub dobra osobiste

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

Czy masz problemy w domu / związku? Pomoc jest dostępna

Czy masz problemy w domu / związku? Pomoc jest dostępna Czy masz problemy w domu / związku? Pomoc jest dostępna Czym jest przemoc domowa? "Każdy przypadek zastraszania, przemocy lub znęcania się (psychicznego, fizycznego, seksualnego, pod względem finansowym

Bardziej szczegółowo

Raport podsumowujący działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia w 2010 roku

Raport podsumowujący działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia w 2010 roku Raport podsumowujący działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia w 2010 roku Działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska KRYZYS stan dezorganizacji, w którym ludzie doświadczają frustracji ważnych celów życiowych lub naruszenia cyklów życiowych, a także zawodności metod

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE MICHAŁOWICE NA LATA 2009-2013

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE MICHAŁOWICE NA LATA 2009-2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Michałowice Nr XX /139/ 2008 z dnia. 24.10. 2008 r. PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE MICHAŁOWICE NA LATA 2009-2013 I. Podstawy prawne 1. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r.

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna Przemoc psychiczna to przewlekła, niefizyczna interakcja między dzieckiem i opiekunem, obejmująca

Bardziej szczegółowo

Temat: Lekcja wychowawcza poświęcona tematyce przemocy w oparciu o film Męska sprawa Sławomira Fabickiego.

Temat: Lekcja wychowawcza poświęcona tematyce przemocy w oparciu o film Męska sprawa Sławomira Fabickiego. Temat: Lekcja wychowawcza poświęcona tematyce przemocy w oparciu o film Męska sprawa Sławomira Fabickiego. Opracowanie: Katarzyna Duma Etap edukacyjny: gimnazjum Czas: 2-3 godziny lekcyjne (najlepiej bez

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013 Załącznik do uchwały Nr III/7/11 Rady Gminy Ulan-Majorat z dnia 23 lutego 2011 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013 1 I. WSTĘP Rodzina jest podstawowym i najważniejszym

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA. Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA. Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI W SYTUACJACH ZAGROśENIA POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu Przemoc jest to zjawisko wynikające z działalności

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA NIEBIESKIEJ KARTY

PROCEDURA NIEBIESKIEJ KARTY PROCEDURA NIEBIESKIEJ KARTY ZADANIA POLICJI DZIAŁANIA PREWENCYJNE Podkomisarz Wiesław Kluk Komenda Powiatowa Policji w Mielcu NIEBIESKA KARTA Policja od lat podejmuje czynności w przypadku stosowania przemocy

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie dla Gminy Rymanów na lata 2011-2015

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie dla Gminy Rymanów na lata 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr IX/88/11 Rady Miejskiej w Rymanowie z dnia 20 maja 2011 roku Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie dla Gminy Rymanów na lata

Bardziej szczegółowo

Warto rozróŝnić 3 pojęcia:

Warto rozróŝnić 3 pojęcia: Kampania 1997 1 Warto rozróŝnić 3 pojęcia: złość jest to uczucie nie mamy wpływu na emocje, one powstają jako reakcja na potrzeby agresja jest to zachowanie skierowane przeciwko sobie i innym związane

Bardziej szczegółowo

Telefony Zaufania. W maju są obchodzone Dni Telefonów Zaufania dla Dzieci. W tym roku polskie obchody organizowane są przez Fundację Dzieci Niczyje.

Telefony Zaufania. W maju są obchodzone Dni Telefonów Zaufania dla Dzieci. W tym roku polskie obchody organizowane są przez Fundację Dzieci Niczyje. Telefony Zaufania W maju są obchodzone Dni Telefonów Zaufania dla Dzieci. W tym roku polskie obchody organizowane są przez Fundację Dzieci Niczyje. W Polsce działa wiele telefonów pomocowych dla dzieci

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2016-2020

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2016-2020 Załącznik do uchwały Nr 0007.XIV.112.2016 Rady Miejskiej w Złotoryi z dnia 28 stycznia 2016 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2016-2020

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IV/14/11 Rady Gminy Turek z dnia 23 lutego 2011 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013 WSTĘP Rodzina jest podstawową i niezastąpioną grupą,

Bardziej szczegółowo

Procedura,,Niebieskiej Karty podstawowe założenia

Procedura,,Niebieskiej Karty podstawowe założenia Procedura,,Niebieskiej Karty podstawowe założenia Konferencja dla pedagogów szkolnych Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Sieradzu 05.09.2014r. Podstawowa terminologia Przemoc domowa to zamierzone

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/12/10 RADY GMINY HARASIUKI. z dnia 29 grudnia 2010 r.

UCHWAŁA NR IV/12/10 RADY GMINY HARASIUKI. z dnia 29 grudnia 2010 r. UCHWAŁA NR IV/12/10 RADY GMINY HARASIUKI z dnia 29 grudnia 2010 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie Na podstawie art. 7

Bardziej szczegółowo

BIULETYN dla RODZICA

BIULETYN dla RODZICA I NR 2/2014-2015 styczeń 2015 BIULETYN dla RODZICA Drogi Rodzicu! Odkrycie faktu, że Twoje dziecko jest ofiarą przemocy ze strony kolegów w szkole jest zawsze bolesnym doświadczeniem. Możesz czuć w takiej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 Specjaliści terapii uzależnień i współuzależnienia zatrudnieni w Punkcie Pomocy

Bardziej szczegółowo

OFIARY PRZEMOCY W RODZINIE

OFIARY PRZEMOCY W RODZINIE JOANNA RYSZKA OFIARY PRZEMOCY W RODZINIE W dzisiejszych czasach coraz częściej do wiadomości publicznej docierają wstrząsające wiadomości dotyczące przemocy stosowanej w polskich rodzinach. Przeraża fakt,

Bardziej szczegółowo

PRZEMOC DOMOWA MOŻE SIĘ SKOŃCZYĆ ZAMIEŃ JĄ W SWOJĄ MOC

PRZEMOC DOMOWA MOŻE SIĘ SKOŃCZYĆ ZAMIEŃ JĄ W SWOJĄ MOC PRZEMOC DOMOWA MOŻE SIĘ SKOŃCZYĆ ZAMIEŃ JĄ W SWOJĄ MOC Informator dla osób doznających przemocy 1 DO KOGO KIEROWANY JEST INFORMATOR? Informator skierowany jest przede wszystkim do osób, które doznają przemocy

Bardziej szczegółowo

PROJEKT DZIAŁAŃ GRUPY WSPARCIA DLA KOBIET OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE

PROJEKT DZIAŁAŃ GRUPY WSPARCIA DLA KOBIET OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE PROJEKT REALIZACJI III GRUPY ZADAŃ PROJEKT DZIAŁAŃ GRUPY WSPARCIA DLA KOBIET OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE Wstęp Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowym Sączu w 2011 roku przystąpił do realizacji Programu

Bardziej szczegółowo

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo.

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo. Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem Reaguj. Masz prawo. Praca w grupach Wymień jakie są objawy stosowania przemocy wobec dzieci. Odpowiedzi zapiszcie na oddzielnych kartkach z klejem. Przemoc fizyczna

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINY ROKIETNICA 2011-2013 WSTĘP Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy (Dz. U. z 2005 r. Nr 180,

Bardziej szczegółowo

jest intencjonalna jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie osoby,

jest intencjonalna jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie osoby, Przemoc w rodzinie Przemoc w rodzinie to zamierzone i wykorzystujące przewagę sił działanie skierowane przeciw członkowi rodziny, naruszające prawa i dobra osobiste, powodujące cierpienie i szkody. Przemoc

Bardziej szczegółowo

Czy Rape Crisis Centre oferuje pomoc wyłącznie kobietom, które niedawno padły ofiarą gwałtu?

Czy Rape Crisis Centre oferuje pomoc wyłącznie kobietom, które niedawno padły ofiarą gwałtu? Jakiego rodzaju usługi oferuje Rape Crisis Centre? Rape Crisis Centre oferuje szeroki zakres usług dla kobiet powyżej 13. roku życia, które padły ofiarą gwałtu, napaści lub przemocy seksualnej. Jest to

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik nr 1 do uchwały Rady Gminy Barciany nr XII/ 67/ 2011 z dnia 28 października 2011r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 1 Wprowadzenie do Programu I. Przemoc

Bardziej szczegółowo

Raport dotyczy okresu od 2015-07

Raport dotyczy okresu od 2015-07 ZESTAWIENIE ROZMÓW OGÓLNOPOLSKIEGO TELEFONU DLA OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE "NIEBIESKA LINIA" Raport dotyczy okresu od 2015-07 07-01 01 do 2015-07 07-31 Udział Średni czas rozmowy wszystkich rozmów 1154

Bardziej szczegółowo

U c h w a ł a Nr XIV/87/15 R a d y G m In y S k o r o s z y c e z dnia 29 grudnia 2015 r.

U c h w a ł a Nr XIV/87/15 R a d y G m In y S k o r o s z y c e z dnia 29 grudnia 2015 r. U c h w a ł a Nr XIV/87/15 R a d y G m In y S k o r o s z y c e z dnia 29 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie

Bardziej szczegółowo

Dziecko i narkotyki. Narkotyki i prawo

Dziecko i narkotyki. Narkotyki i prawo Dziecko i narkotyki Rodzicu nie bój się wiedzy na temat narkotyków! Mając wiedzę łatwiej przekonasz swoje dziecko o ich szkodliwości rzeczowe argumenty bardziej przekonują. Szczegółowe informacje na temat

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA PROBLEMU PRZEMOCY

DIAGNOZA PROBLEMU PRZEMOCY DIAGNOZA PROBLEMU PRZEMOCY Aby efektywnie podejmować działania mające na celu przeciwdziałanie przemocy w szerokim tego słowa znaczeniu niezbędne jest rozeznanie tego problemu na terenie miasta i gminy

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2011-2015

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2011-2015 Załącznik do uchwały Nr VII/36/2011 Rady Miejskiej Krzywinia z dnia10.05. 2011r. Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2011-2015 I. PODSTAWA

Bardziej szczegółowo

Joanna Czabajska Pastuszek

Joanna Czabajska Pastuszek Joanna Czabajska Pastuszek Przemoc wobec kobiet: wszelkie akty przemocy ze względu na płeć, które prowadzą lub mogą prowadzić do fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej szkody lub cierpienia

Bardziej szczegółowo

Prawo wobec przemocy

Prawo wobec przemocy Prawo wobec przemocy PRZEMOC DOMOWA wg roboczej wersji przyjmowanej przez polskich specjalistów to: działanie lub zaniechanie dokonywane w ramach rodziny przez jednego i/lub więcej z jej członków przeciwko

Bardziej szczegółowo

PRZEMOC W RODZINIE. Podstawa prawne. Co to jest przemoc?

PRZEMOC W RODZINIE. Podstawa prawne. Co to jest przemoc? PRZEMOC W RODZINIE Podstawa prawne Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493, z późn. zm.) Rozporządzenie Rady ministrów z dnia 13 wreześnia

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Etap I - Przyjęcie zgłoszenia o stosowaniu przemocy w rodzinie.

Etap I - Przyjęcie zgłoszenia o stosowaniu przemocy w rodzinie. Metody udzielania wsparcia ofiarom przemocy w rodzinie oraz postępowania wobec sprawców przemocy w rodzinie zalecenia do pracy dla pracowników socjalnych Wprowadzenie Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Grupy psychoedukacyjno-wsparciowe oraz indywidualne wsparcie psychologiczno-terapeutyczne dla rozwodzących się rodziców

Grupy psychoedukacyjno-wsparciowe oraz indywidualne wsparcie psychologiczno-terapeutyczne dla rozwodzących się rodziców Grupy psychoedukacyjno-wsparciowe oraz indywidualne wsparcie psychologiczno-terapeutyczne dla rozwodzących się rodziców Karolina Budzik psycholog, psychoterapeuta, seksuolog kliniczny ul. Oleandrów 6,

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia

Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA TERENIE MIASTA LESZNA 2011 2013 LESZNO 2011 I. CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Raport podsumowujący działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w rodzinie Niebieska Linia.

Raport podsumowujący działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w rodzinie Niebieska Linia. Raport podsumowujący działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w rodzinie Niebieska Linia. Marzec, 214 Działalność Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia

Bardziej szczegółowo

ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI

ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI Paweł Podgórski Trener EDUKATOR ZZPN E-mail: kontakt@sport-edukacja.pl CEL GŁÓWNY w pracy z najmłodszymi CEL SZKOLENIOWY

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR V/37/2011 RADY MIEJSKIEJ W BRZEŚCIU KUJAWSKIM z dnia 31 marca 2011 r.

UCHWAŁA NR V/37/2011 RADY MIEJSKIEJ W BRZEŚCIU KUJAWSKIM z dnia 31 marca 2011 r. UCHWAŁA NR V/37/2011 RADY MIEJSKIEJ W BRZEŚCIU KUJAWSKIM z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2011 2015. Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Centrum Profilaktyki

Małopolskie Centrum Profilaktyki Dostęp do informacji, Rozrywka, Kontakty, Dostęp do świata dla chorych i niepełnosprawnych, Praca, nauka, Zakupy, rachunki. Uzależnienia, Cyberprzemoc, Kontakt z nieodpowiednimi treściami, Kontakt z nieodpowiednimi

Bardziej szczegółowo

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Psychologiczne konsekwencje uczestnictwa w wypadku

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIII/77/11 Rady Gminy w Dąbrowie z dnia 20 października 2011 r.

Uchwała Nr XIII/77/11 Rady Gminy w Dąbrowie z dnia 20 października 2011 r. Uchwała Nr XIII/77/11 Rady Gminy w Dąbrowie z dnia 20 października 2011 r. w sprawie przyjęcia i realizacji Gminnego Programu Przeciwdziałaniu Przemocy w Rodzinie na lata 2011-2015 Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie i Ochrony Ofiar Przemocy dla Gminy Proszowice na lata 2014-2016

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie i Ochrony Ofiar Przemocy dla Gminy Proszowice na lata 2014-2016 Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie i Ochrony Ofiar Przemocy dla Gminy Proszowice na lata 2014-2016 WSTĘP Rodzina jest najważniejszym środowiskiem w życiu człowieka, kształtującym osobowość,

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

NIEBIESKA KARTA A 1 I. DANE OSOBY, CO DO KTÓREJ ISTNIEJE PODEJRZENIE, ŻE JEST DOTKNIĘTA PRZEMOCĄ W RODZINIE

NIEBIESKA KARTA A 1 I. DANE OSOBY, CO DO KTÓREJ ISTNIEJE PODEJRZENIE, ŻE JEST DOTKNIĘTA PRZEMOCĄ W RODZINIE BIESKA KARTA A 1 (pieczęć podmiotu, o którym mowa w art. 9d ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, wypełniającego formularz Niebieska Karta A ). (miejscowość data)

Bardziej szczegółowo

Kryzys to. doświadczenie przeżywane w skrajnie urazowej sytuacji. stan frustracji i dezorganizacji ważnych celów życiowych

Kryzys to. doświadczenie przeżywane w skrajnie urazowej sytuacji. stan frustracji i dezorganizacji ważnych celów życiowych U W G K R Y Y S Kryzys jest przejściowym stanem nierównowagi wewnętrznej wymagającym istotnych rozstrzygnięć i zmian życiowych, wywołanym przez krytyczne zdarzenia czy wydarzenia życiowe Kryzys to doświadczenie

Bardziej szczegółowo

KODEKS KARNY. Art. 207.

KODEKS KARNY. Art. 207. KODEKS KARNY Art. 207. 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą

Bardziej szczegółowo

Projekt pt.: Nauczyciel przedmiotów zawodowych współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt pt.: Nauczyciel przedmiotów zawodowych współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia realizowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii nr WND- POKL.03.03.02-00-022/08 pt. Nauczyciel przedmiotów zawodowych, w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011 2020

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011 2020 Załącznik do Uchwały Nr X/43/2011 Rady Gminy Goczałkowice-Zdrój z dnia 09 sierpnia 2011 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011 2020 WSTĘP

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY PROGRAM PROFILAKTYCZNO EDUKACYJNY DLA UCZNIÓW KLAS V KONIŃSKICH SZKÓŁ PODSTAWOWYCH

PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY PROGRAM PROFILAKTYCZNO EDUKACYJNY DLA UCZNIÓW KLAS V KONIŃSKICH SZKÓŁ PODSTAWOWYCH Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 130 Rady Miasta Konina z dnia 27 maja 2015 roku MIEJSKI OŚRODEK POMOCY RODZINIE W KONINIE PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY PROGRAM PROFILAKTYCZNO EDUKACYJNY DLA UCZNIÓW KLAS V KONIŃSKICH

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Cel procedury

Podstawa prawna: Cel procedury Postępowanie nauczyciela w sytuacjach stwierdzenia zagrożenia życia dziecka, wobec którego jest stosowana przemoc w rodzinie lub mają miejsce zachowania agresywne Podstawa prawna: Ustawa z dnia 29 lipca

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

w Legnicy Sprawozdanie z działalności Ośrodka Interwencji Kryzysowej przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Legnicy za 2013 rok

w Legnicy Sprawozdanie z działalności Ośrodka Interwencji Kryzysowej przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Legnicy za 2013 rok Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Legnicy Sprawozdanie z działalności Ośrodka Interwencji Kryzysowej przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Legnicy za 2013 rok Legnica, styczeń 2014 r. SEKRETARIAT (076)

Bardziej szczegółowo

Najczęstszą przyczyną sięgania przez. dziecko po papierosa, alkohol lub. narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia,

Najczęstszą przyczyną sięgania przez. dziecko po papierosa, alkohol lub. narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia, Najczęstszą przyczyną sięgania przez dziecko po papierosa, alkohol lub narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia, łatwość dostępu do uŝywek, trudności w nauce i niska samoocena, brak zadawalających

Bardziej szczegółowo

1. Imię i nazwisko osoby, z którą przeprowadza się rozmowę. 2. Diagnoza wstępna sytuacji osoby / rodziny została przeprowadzona dnia

1. Imię i nazwisko osoby, z którą przeprowadza się rozmowę. 2. Diagnoza wstępna sytuacji osoby / rodziny została przeprowadzona dnia Narzędzie pracy socjalnej nr 12 Wywiad z osobą/rodziną dotkniętą przemocą w rodzinie część I 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolskie Telefony Zaufania

Ogólnopolskie Telefony Zaufania Ogólnopolskie Telefony Zaufania 116 111 Telefon Zaufania Dla Dzieci i Młodzieży Zadzwoń lub napisz, gdy coś Cię martwi, masz jakiś problem, nie masz z kim porozmawiać lub wstydzisz się o czymś opowiedzieć.

Bardziej szczegółowo

Grupa wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie

Grupa wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie MIEJSKI OŚRODEK POMOCY RODZINIE W GRUDZIĄDZU Dział Wspierania Rodziny i Interwencji Kryzysowej Zespół ds. interwencji kryzysowej i poradnictwa specjalistycznego Grupa wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie

Bardziej szczegółowo

Stany nagłe. Andrzej Wakarow Dariusz Maciej Myszka

Stany nagłe. Andrzej Wakarow Dariusz Maciej Myszka Stany nagłe Andrzej Wakarow Dariusz Maciej Myszka Definicja Zachowanie pacjenta, które ze względu na swą niezwykłość, niezrozumiałość, niedostosowanie, gwałtowny charakter może stwarzać zagrożenie Kontakt

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

NIEBIESKA KARTA Część A

NIEBIESKA KARTA Część A NIEBIESKA KARTA Część A Załącznik nr 1... (pieczęć instytucji) Miejscowość, dn. I. DANE OSOBY DOTKNIĘTEJ PRZEMOCĄ W RODZINIE 1. Imię i nazwisko:... 2. Imiona rodziców... 3. Miejsce stałego zameldowania:

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE Aneta Śliwa DEFINICJE AGRESJA (napaść) - zamierzone zachowanie ukierunkowane do wewnątrz lub na zewnątrz mające na celu uczynienie krzywdy psychicznej lub fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

life for local people

life for local people life for local people Spis treści 03 Ochrona i bezpieczeństwo osób dorosłych 03 Czym jest przemoc? 05 O czym rozmawiamy? 05 Co dalej? 06 Kto jeszcze może pomóc? 07 Pytania i odpowiedzi 08 Dalsze informacje

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2014

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2014 Załącznik nr 1 do Uchwały Nr X/31/2011 Rady Gminy Łubnice z dnia 29 czerwca 2011 GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2014 Łubnice, 2011

Bardziej szczegółowo

INTENCJONALNOŚĆ Przemoc jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary.

INTENCJONALNOŚĆ Przemoc jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary. ZJAWISKO PRZEMOCY W RODZINIE 1. Czym jest przemoc? Przemoc w rodzinie to zamierzone i wykorzystujące przewagę sił działanie przeciw członkowi rodziny, naruszające prawa i dobra osobiste, powodujące cierpienie

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty przemocy w rodzinie

Wybrane aspekty przemocy w rodzinie Wybrane aspekty przemocy w rodzinie RODZAJE PRZEMOCY W RODZINIE Fizyczna (bicie, kopanie, popychanie, straszenie użyciem broni) Psychiczna/emocjonalna (wyśmiewanie, kontrola, dręczenie, upokarzanie i poniżanie,

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne Zagrożenia psychospołeczne 1. Wstęp Zarządzanie stresem nie jest dla pracodawców jedynie obowiązkiem moralnym i dobrą inwestycją, jest to wymóg prawny określony w dyrektywie ramowej 89 /391/EWG 3 2. Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Przemoc domowa w Rosji

Przemoc domowa w Rosji Przemoc domowa w Rosji Co godzinę ginie w Rosji jakaś kobieta. Zabija ją podczas rodzinnej awantury krewny, aktualny lub były partner. W świetle prawa Federacja Rosyjska nie posiada oddzielnych zapisów

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części.

ANKIETA. Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części. ANKIETA Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części. Bardzo proszę, abyś czytał/a uważne i udzielił/a odpowiedzi na wszystkie

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2012-2018

Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2012-2018 Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2012-2018 Zwierzyniec 2012 Spis treści. I. Wstęp.. 4 II. Analiza problemów społecznych na terenie Gminy

Bardziej szczegółowo

Agresja i przemoc seksualna w placówce edukacyjnej - objawy, profilaktyka, interwencja.

Agresja i przemoc seksualna w placówce edukacyjnej - objawy, profilaktyka, interwencja. Agresja i przemoc seksualna w placówce edukacyjnej - objawy, profilaktyka, interwencja. Każdy, kto podejmuje z osobą małoletnią czynności seksualne, narusza tym samym jej wolność seksualną nie dlatego,

Bardziej szczegółowo

wywiadu środowiskowego. 1

wywiadu środowiskowego. 1 1. DANE OSOBY Z KTÓRĄ PRZEPROWADZONO WYWIAD 1 Narzędzie pracy socjalnej nr 1 Wywiad Rozpoznanie sytuacji Przeznaczenie narzędzia: Etap 1 Diagnoza / Ocena Podetap 1a Rozeznanie sytuacji związanej z problemem

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr V/22/2011 RADY MIEJSKIEJ w ŻNINIE. z dnia 15 lutego 2011 r. uchwala się, co następuje:

UCHWAŁA Nr V/22/2011 RADY MIEJSKIEJ w ŻNINIE. z dnia 15 lutego 2011 r. uchwala się, co następuje: UCHWAŁA Nr V/22/2011 RADY MIEJSKIEJ w ŻNINIE z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie na lata 2011-2015

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIA MINISTERSTWA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ NA RZECZ PRZECIWDZIAŁANIA KRZYWDZENIU DZIECI

DZIAŁANIA MINISTERSTWA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ NA RZECZ PRZECIWDZIAŁANIA KRZYWDZENIU DZIECI DZIAŁANIA MINISTERSTWA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ NA RZECZ PRZECIWDZIAŁANIA KRZYWDZENIU DZIECI W ubiegłym roku działania Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Krajowego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

. MOBBING (ang.): - mob tłum, motłoch, banda - to mob napastować, oblegać

. MOBBING (ang.): - mob tłum, motłoch, banda - to mob napastować, oblegać MOBBING W PRACY Środowisko związane z edukacją jest jednym z najbardziej dotkniętych przez działania mobbingowe.. MOBBING (ang.): - mob tłum, motłoch, banda - to mob napastować, oblegać INNE OKREŚLENIA

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego Irena Wojciechowska 1 dziecko krzywdzone W Polsce termin dziecko krzywdzone nie został do tej pory czytelnie, precyzyjnie i jednoznacznie zdefiniowany.

Bardziej szczegółowo

. PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE DLA GMINY MARKUSZÓW

. PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE DLA GMINY MARKUSZÓW . PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE DLA GMINY MARKUSZÓW Markuszów, 2011 1 I. PODSTAWA PRAWNA 1. Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie przyjęty

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Program przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie dla Miasta Tomaszów Lubelski na lata 2011-2013

Program przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie dla Miasta Tomaszów Lubelski na lata 2011-2013 Załącznik do uchwały nr VIII/37/2011 Rady Miasta Tomaszów Lubelski z dnia 25 marca 2011 roku Program przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie dla Miasta Tomaszów Lubelski

Bardziej szczegółowo

Wybierz zdrowie i wolność

Wybierz zdrowie i wolność O przedsięwzięciu Program profilaktyki uzależnień Wybierz zdrowie i wolność Niniejszy program stanowi wypadkową zdobytej na szkoleniach wiedzy i doświadczeń własnych autorki, które przyniosło kilkanaście

Bardziej szczegółowo

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi.

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. Pokochaj i przytul dziecko z ADHD ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. TYPOWE ZACHOWANIA DZIECI Z ADHD: stale wierci się na krześle,

Bardziej szczegółowo

Czy dotyka Ciebie problem przemocy domowej?

Czy dotyka Ciebie problem przemocy domowej? Czy dotyka Ciebie problem przemocy domowej? Każdy może zostać ofiarą przemocy domowej. Na przykład ktoś, kogo znasz. Albo nawet Ty. Telefon zaufania: 0800 731 0055 www.reducingtherisk.org.uk Czy doświadczasz

Bardziej szczegółowo

KONTAKT DZIECI Z TREŚCIAMI

KONTAKT DZIECI Z TREŚCIAMI KONTAKT DZIECI Z TREŚCIAMI PORNOGRAFICZNYMI ONLINE Marta Wojtas Koordynator Helpline.org.pl Fundacja Dzieci Niczyje HELPLINE.ORG.PL pomaga w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w Internecie

Bardziej szczegółowo

Przemoc wobec kobiet rozmiary, formy, konsekwencje podstawowe wyniki polskiej edycji IVAWS

Przemoc wobec kobiet rozmiary, formy, konsekwencje podstawowe wyniki polskiej edycji IVAWS Przemoc wobec kobiet rozmiary, formy, konsekwencje podstawowe wyniki polskiej edycji IVAWS Beata Gruszczyńska Uniwersytet Warszawski, IPSiR Katedra Kryminologii i Polityki Kryminalnej 1 Statystyki urzędowe

Bardziej szczegółowo