JERZY MINAKOWSKI BAZA ARTYKUŁÓW DOTYCZĄCYCH PLEBISCYTU NA WARMII, MAZURACH I POWIŚLU W 1920 ROKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "JERZY MINAKOWSKI BAZA ARTYKUŁÓW DOTYCZĄCYCH PLEBISCYTU NA WARMII, MAZURACH I POWIŚLU W 1920 ROKU"

Transkrypt

1 JERZY MINAKOWSKI BAZA ARTYKUŁÓW DOTYCZĄCYCH PLEBISCYTU NA WARMII, MAZURACH I POWIŚLU W 1920 ROKU OLSZTYN 2010

2 SPIS TREŚCI Przedmowa 5 Wstęp 8 Wykaz wykorzystanych czasopism 20 BIBLIOGRAFIA 22 I. Sprawy Warmii, Mazur i Powiśla przed plebiscytem 22 A. Działalność aliancka w związku z plebiscytem 22 1.Warmia, Mazury i Powiśle w traktacie wersalskim oraz wpływ ratyfikacji traktatu na losy tych terenów Sprawy Warmii, Mazur i Powiśla w działalności alianckiej przed objęciem władzy na tych terenach przez koalicję Przyjazd władz alianckich dla terenów plebiscytowych 46 a) Komisja koalicyjna 46 b) Wojska koalicyjne Działalność aliancka dotycząca Warmii, Mazur i Powiśla po objęciu władzy na tych terenach przez koalicję 53 a) W okręgu plebiscytowym olsztyńskim 53 b) Działalność aliancka w okręgu plebiscytowym kwidzyńskim 72 c) Działalność koalicyjna poza terenami plebiscytowymi Ocena działalności alianckiej przed plebiscytem 97 a) Ze strony polskiej 97 b) Ocena działalności alianckiej ze strony niemieckiej 106 B. Działalność polska Znaczenie Warmii, Mazur i Powiśla dla Polski i jej prawa do tych terenów Przewidywanie odnośnie organizacji, przebiegu i wyników plebiscytu Pogrom polskiej akcji plebiscytowej Działalność w okręgach plebiscytowych 119 a) Organizacja polskiej akcji plebiscytowej i prace przygotowawcze do plebiscytu 119 b) Akcja propagandowa 133 c) Przeciwdziałanie akcji niemieckiej Działalność polska poza terenami plebiscytowymi 171 a) Działalność rządu polskiego 171 b) Sprawy plebiscytu w sejmie Rzeczpospolitej 177 c) Organizacja polskiej akcji plebiscytowej i prace przygotowawcze do plebiscytu 184 d) Akcja propagandowa i przeciwdziałanie akcji niemieckiej 193 e) Fundusz społeczny na rzecz plebiscytu 227 f) Wycieczki z terenów plebiscytowych w Polsce Protesty, interwencje i postulaty w związku z plebiscytem 242

3 7. Ocena działalności polskiej 266 a) Ze strony polskiej 266 b) Ocena działalności polskiej ze strony niemieckiej 268 C. Działalność niemiecka Stosunek do plebiscytu i władz alianckich Przewidywania odnośnie do organizacji, przebiegu i wyników plebiscytu Działalność w okręgach plebiscytowych 277 a) Organizacja niemieckiej akcji plebiscytowej i prace przygotowawcze do plebiscytu 277 b) Akcja propagandowa i agitacja antypolska 289 c) Utrudnienie polskiej działalności, terroryzowanie Polaków Działalność poza okręgami plebiscytowymi 337 a) Działalność rządu niemieckiego i władz koalicyjnych 337 b) Organizacja niemiecka akcji plebiscytowej i prace przygotowawcze do plebiscytu 344 c) Akcja propagandowa i przeciwdziałanie akcji polskiej Protesty, interwencje i postulaty w związku z plebiscytem Ocena działalności niemieckiej 355 a) Ze strony niemieckiej 355 b) Ocena działalności niemieckiej ze strony polskiej 356 D. Przybywanie na głosowanie ludności spoza terenów plebiscytowych Polacy Niemcy 362 II. GŁOSOWANIE I JEGO NASTĘPSTWA 363 A. Przebieg głosowania W okręgu plebiscytowym olsztyńskim Przebieg głosowania w okręgu plebiscytowym kwidzyńskim 364 B. Wyniki głosowania W okręgu plebiscytowym olsztyńskim Wyniki plebiscytu w okręgu plebiscytowym kwidzyńskim 367 C. Protesty polskie w związku z organizacją plebiscytu w wynikami głosowania 367 D. Ocena plebiscytu i polemika plebiscytowa Ze strony polskiej Ocena plebiscytu i polemika poplebiscytowe ze strony niemieckiej Ocena plebiscytu i polemika plebiscytowa ze strony zagranicy 373 E. Działalność komisji i wojsk koalicyjnych po plebiscycie oraz ich wyjazd z byłych terenów plebiscytowych 374

4 F. Ustalenie i wytyczenie granic na byłych terenach plebiscytowych Postanowienia Rady Ambasadorów Działalność alianckich komisji granicznych Stanowisko strony polskiej Stanowisko strony niemieckiej 390 G. Taktyka niemiecka na byłych terenach plebiscytowych i stosunek Niemców do Polaków po plebiscycie 393 H. Likwidacja polskiej akcji plebiscytowej 405 J. Obrona interesów polskich na terenach przyznanych Niemcom i organizowanie życia polskiego 408 K. Przejęcie terenów przyznanych Polsce i organizacja życia polskiego na tych terenach 414 L. Reminiscencje poplebiscytowe Polskie Niemieckie reminiscencje poplebiscytowe 417 Indeks nazw osobowych 419 Indeks nazw geograficznych 430

5 PRZEDMOWA Praca nad bibliografią plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu w 1920 r. wynikła z moich zainteresowań tymi regionami, a specjalnie tym tematem. Rozpocząłem ją na II roku studiów od zebrania ponad dwustu spisów z Dziennika Gdańskiego z 1920 r. znajdującego się w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Podczas praktyki wakacyjnej w 1962 r. uzupełniłem materiał do bibliografii z brakujących numerów Dziennika Gdańskiego, znajdujących się w Bibliotece Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk oraz rozszerzyłem pracę nad Gazetą Gdańską z tegoż roku. Na III roku studiów sporządziłem opisy do bibliografii z numerów Gazety Gdańskiej w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Poszukiwania obu gazet w innych bibliotekach polskich nie dały rezultatów. Z chwilą przystąpienia do pisania pracy magisterskiej miałem sporządzonych 475 opisów. Po przyjęciu na seminarium tematu pracy musiałem sprecyzować przede wszystkim jej zakres i zasięgi. Co do zakresu nie miałem wątpliwości. Po konsultacjach z pracownikami Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie oraz z autorem książki o plebiscycie, p. Zygmuntem Lietzem, zasięg formalny postanowiłem ograniczyć do utworów i fragmentów w czasopismach polskich na terenach plebiscytowych. W prasie polskiej ukazującej się w Gdańsku, oraz w czasopismach wydawanych w Polsce organach zasadniczych ugrupowań społecznych i politycznych w Polsce w tym okresie. Poza przyjęte ramy wychodzi tylko czasopismo polskie Der Weckruf im Osten, wydawane w Grudziądzu w języku niemieckim i kolportowane na terenach plebiscytowych. W celu ustalenia tytułów czasopism reprezentatywnych dla głównych ugrupowań politycznych i społecznych w Polsce konsultowałem się z Zakładzie Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego XIX-XX Wieku PAN w Warszawie. Dzięki życzliwej pomocy tamtejszych pracowników oraz poszukiwaniom w literaturze prasoznawczej ustaliłem organy prasowe poszczególnych partii. Zmuszony byłem wyeliminować organ Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, Czerwony Sztandar (pismo nielegalne), albowiem w okresie mnie interesującym ukazało się zaledwie kilka numerów, w których nie znalazłem wzmianki o plebiscycie. Szczegółowy wykaz wykorzystanych czasopism podaję przed zrębem zasadniczym bibliografii. Co się tyczy zasięgu chronologicznego, bibliografią objęty został okres 28 czerwca 1919 r. 30 listopada 1920 r. Dnia 28 czerwca 1919 r. został podpisany przez przedstawicieli Ententy i Niemiec traktat wersalski, którego art ustalały przeprowadzenie plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu. Wyznaczenie daty zamykającej okres plebiscytowy było trudniejsze. Po konsultacjach ze specjalistami przyjąłem datę 30 listopada 1920 r.; tego dnia odbyło się w Olsztynie

6 zebranie organizacyjne Związku Polaków w Prusach Wschodnich. Od tego czasu ruch polski na Warmii, Mazurach i Powiślu przyjął zorganizowaną formę. Zasięg terytorialny został ograniczony do Warmii, Mazur i Powiśla, jakkolwiek do pracy wykorzystałem materiały z czasopism wychodzących zarówno na tych terenach (Olsztyn, Szczytno, Kwidzyn), jak i poza nimi (Warszawa, Kuków, Gdańsk, Grudziądz). W pracy uwzględniłem artykuły w językach polskim i niemieckim. Informacje o lokalizacji potrzebnych do pracy czasopism zebrałem w Zakładzie Katalogów Centralnych Bibliotek Narodowej (centralny katalog czasopism w bibliotekach polskich) oraz poprzez poszukiwanie w poszczególnych bibliotekach. Cenną pomocą był również Wykaz czasopism i kalendarzy polskich na Mazurach i Warmii z lat znajdujących się w bibliotekach krajowych i zagranicznych ( Komunikaty Mazursko-Warmińskie 1961 nr 2, s ) opracowany przez Janusza Jasińskiego. W pracy wykorzystałem czasopisma znajdujące się w bibliotekach: Narodowej, Uniwersyteckiej, Publicznej, Archiwum M.st. Warszawy i Województwa Warszawskiego oraz Bibliotece Zakładu Historii Partii przy KC PZPR w Warszawie, Bibliotece Jagiellońskiej oraz Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku, Uniwersyteckiej w Poznaniu, Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, w Bibliotece Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie oraz w Muzeum Regionalnym w Kwidzynie. Nie znalazłem tam jednak kompletów wszystkich potrzebnych czasopism. Poszukiwania brakujących numerów w innych bibliotekach, m.in. w Bibliotece PAN w Krakowie, Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Instytutu Zachodniego i Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Edwarda Raczyńskiego w Poznaniu oraz w Bibliotece Uniwersyteckiej w Łodzi nie dały rezultatów. Łącznie zgromadziłem prawie 4 tys. opisów bibliograficznych utworów i fragmentów. Uwzględniłem w pracy materiał zróżnicowany objętościowo od niewielkich wzmianek do obszernych artykułów, ciągnących się nieraz przez kilka numerów czasopisma. Trudności sprawiła mi selekcja materiału. Bardzo często z treści artykułu trudno było wywnioskować, o których z plebiscytów jest mowa. Zaznaczyło się to zwłaszcza przy przeglądaniu prasy warszawskiej i krakowskiej, która więcej miejsca poświęciła sprawom plebiscytów na Śląsku Górnym i Cieszyńskim oraz na Spiszu i Orawie. W prasie Warmii, Mazur i Powiśla trudno było rozgraniczyć sprawy plebiscytu od innych aktualnych spraw tych regionów, m.in. obszernego zagadnienia szkolnictwa na terenach plebiscytowych, którego w bibliografii nie uwzględniłem. W bibliografii przyjąłem układ systematyczny, który dla tego typu materiałów wydał mi się najbardziej odpowiedni. Całość podzieliłem na dwa zasadnicze działy: 1) przed plebiscytem oraz 2) głosowanie i jego następstwa. Cezurę rozgraniczenia tych działów stanowi dzień głosowania 11 lipca 1920 r. Dział pierwszy składa się z czterech podziałów pierwszego stopnia. Są to:

7 działalność aliancka, działalność polska i działalność niemiecka przed plebiscytem oraz przybywanie na głosowanie ludności spoza terenów plebiscytowych. Ten ostatni podział, zawierający stosunkowo mało materiału w porównaniu z poprzednimi, stanowi powiązanie z drugim działem zasadniczym. W drugim dziale starałem się ułożyć materiał według chronologii przedmiotowej. Na najniższych stopniach podziału opisy ułożone są chronologicznie. Na opis w bibliografii składają się: nazwa autora, tytuł utworu lub fragmentu, cytata wydawnicza (tytuł czasopisma w skrócie, rok, numer, data dzienna, miejsce artykułu w numerze oraz tytuł stałej rubryki bądź nagłówka). Jeśli artykuł był zamieszczony w dodatku do czasopisma, podaję o tym informację w cytacie wydawniczej po dacie dziennej w formie: dod. Pseudonimy, kryptogramy, kryptonimy w większości pozostały nie rozwiązane. Jeśli udało mi się zidentyfikować autora, podaję nazwę autorską w nawiasach prostokątnych przed formą, w jakiej podpisał artykuł. Większość opisów rozpoczyna się od tytułu bądź incipitu z powodu braku nazwy autora Jeśli utwór lub fragment trzeba było przydzielić do kilku działów, opis zasadniczy znajduje się w pierwszym według układu dziale bibliografii, w innych działach zastosowałem opisy wielokrotne, odsyłające do opisu zasadniczego przez użycie sformułowania = poz. po tytule lub jego skrócie. Opisy wielokrotne są uszeregowane po opisach zasadniczych, datowanych tego samego dnia. Jeśli na tej samej stronie lub stronach sąsiednich bibliografii znajdują się opisy artykułów, omawiających to samo wydarzenie, pierwszy z nich posiada adnotację, a następnie odsyłają do niego przez użycie w miejsce adnotacji sformułowania treść jak w poz.. Numeracja pozycji w bibliografii jest ciągła. Numery pozycji stanowiących opisy wielokrotne ujęte w nawiasy kwadratowe, np. [4935]. Pracę zamykają indeksy nazw osobowych oraz nazw geograficznych. W indeksie nazw osobowych uwzględniłem zarówno autorów, jak też nazwy osób występujących w artykułach. Na zapis indeksowy składają się: nazwisko, imię, rozwiązany pseudonim, kryptonim lub kryptogram (w nawiasach) oraz numery pozycji bibliograficznych, w których nazwa występuje (numery pozycji opisów wielokrotnych w nawiasach). Od rozwiązanych pseudonimów, kryptonimów bądź kryptogramów sporządziłem odsyłacze do nazwy właściwej. W indeksie nazw geograficznych na zapis składa się nazwa państwa, regionu, miejscowości, rzeki, itp., występujące w opisach bibliograficznych nazwy niemieckie (w nawiasach) oraz numery pozycji, podobnie jak w indeksie nazw osobowych. Od nazw niemieckich sporządziłem odsyłacze do ich odpowiedników polskich. Serdecznie dziękuję wszystkim osobom, które pomagały mi oraz służyły cennymi radami przy opracowywaniu niniejszej bibliografii, a zwłaszcza opiekunce na seminarium magisterskim, Pani Doktor Annie Czekajewskiej oraz pracownikom Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie.

8 WSTĘP Postanowienie przeprowadzenia plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu miało swą genezę w stanowisku prezydenta Stanów Zjednoczonych, Wilsona, aby w miarę możności w rozwiązaniach terytorialnych brać pod uwagę życzenia ludności zamieszkujące sporne tereny. Plebiscyt w rozumieniu prawa międzynarodowego jest głosowaniem, w którym biorą udział uprawnieni do tego mieszkańcy terytorium i które to głosowanie rozstrzyga o sytuacji prawnej terytorium, w szczególności o przynależności terytorium albo jego części do jednego albo drugiego państwa 1. Zagadnienie plebiscytu należy rozpatrywać na tle sytuacji międzynarodowej, jaka się wytworzyła w wyniku pierwszej wojny światowej. Dnia 11 listopada 1918 r. państwa koalicji zawarły rozejm z Niemcami. Warunki pokoju miały być określone podczas obrad otwartej w styczniu 1919 r. konferencji pokojowej w Paryżu. W obradach konferencji brało udział 27 państw sprzymierzonych i stowarzyszonych. Pięć z nich: Stany Zjednoczone A.P., Wielka Brytania, Francja, Włochy i Japonia, uważane za państwa mocarstwowe, odgrywało na konferencji główną rolę. Przedstawiciele tych państw weszli w skład Rady Najwyższej będącej naczelną władzą konferencji której przewodniczył prezydent Francji, Clemencau. Członkowie Rady Najwyższej, zwłaszcza prezydent Stanów Zjednoczonych W. Wilson, słabo orientowali się w sprawach polityki europejskiej. Znajomość problematyki mniejszych państw była niewielka, co doprowadziło niejednokrotnie do zatwierdzenia krzywdzących rozwiązań 2. Wśród przedstawicieli wielkich mocarstw nie było jednomyślności. Każde z nich starało się zdobyć dla siebie jak najkorzystniejszą pozycję w Europie. Pozycja Stanów Zjednoczonych A.P. na arenie politycznej była ugruntowana, toteż dzięki ich oparciu Wielka Brytania zyskała hegemonię nad pozostałymi państwami europejskim. Jedynym sojusznikiem Polski spośród wielkich mocarstw była Francja. Na takie stanowisko miało bezpośredni wpływ sąsiedztwo Francji z Niemcami, z czego wynikało jej dążenie do jak największego ograniczenia siły Niemiec. Stany Zjednoczone A.P i Wielka Brytania pragnęły w swych planach wykorzystać Niemcy w celu utrzymania w Europie równowagi sił. Rada Najwyższa przekazała na konferencji całokształt spraw polskich specjalnie utworzonej Komisji Spraw Polskich, w skład której weszli: Julie Cambon Francja (przewodniczący), Isaiah 1 2 K. Skubiszewski, Aspekt Prawny zagadnień polsko-niemieckich w traktacie wersalskim, (W:) Problem polskoniemiecki w traktacie wersalskim, pr. zb. pod red. J. Pajewskiego, Poznań 1963, s E. J. Dillon, Konferencje pokojowe w Paryżu 1919, Warszawa 1921, s

9 Bowmann Stany Zjednoczone A.P., William Tyrell Wielka Brytania, markiz della Toretta Włochy oraz K. Otchiai Japonia 3. Delegat Polski na konferencję, Roman Dmowski, przedstawił 25 lutego 1919 r. w nocie do J. Combona polskie roszczenia terytorialne. Czytamy w niej m.in. Żądamy zatem przyłączenia do Polski na zachodzie całych Prus Zachodnich i pasa dostatecznie szerokiego dla zabezpieczenia Gdańska oraz rejencji olsztyńskiej (Prusy Wschodnie) 4. Na wniosek J. Combona utworzono w ramach Komisji Spraw Polskich podkomisję dla ustalenia granic polsko-niemieckich, w skład której weszli: gen. Le Rond Francja, I. Bowmann Stany Zjednoczone A.P. i płk Kisch Wielka Brytania 5. Podkomisja po trzykrotnym spotkaniu się złożyła w 6 marca 1919 r. raport w sprawie granic. Na posiedzeniach Komisji Spraw Polskich w dniach 6, 7 i 9 marca ustosunkowano się do polskich roszczeń terytorialnych. Ustalono m.in., że teren Powiśla należy bezwzględnie przyznać Polsce, natomiast w powiatach: olsztyńskim i reszelskim na Warmii oraz południowych powiatach mazurskich należy przeprowadzić plebiscyt 6. Przeciw postanowieniom Komisji wystąpił zdecydowanie Lloyd George, nie zgadzając się na przyznanie Polsce Powiśla. Swoje stanowisko sprecyzował w tzw. dokumencie z Fontainebleau z dn. 25 marca 1919 r. 7. Komisja Spraw Polskich opowiedziała się przeciwko tezom Lloyd Geroge a, uzyskując trzykrotnie jednomyślność co do przyznania Polsce Powiśla. Strona francuska wystosowała w dniu 28 marca 1919 r. notę, będącą odpowiedzią na memoriał Lloyd George a, zredagowaną przez André Tardieu 8. Prezydent Wilson przychylił się jednak do stanowiska angielskiego. Rada Najwyższa w zredagowanym dn. 7 maja 1919 r. projekcie traktatu pokojowego z Niemcami postanowiła przeprowadzić plebiscyt również na Powiślu 9. Ostatecznie więc odnośnie terenów Warmii, Mazur i Powiśla przeważyła zasada etniczna Wilsona nad argumentami natury strategicznej (pierwszoplanowe znaczenie dla Polski linii kolejowej Mława Iława Malbork Tczew, będącej najkrótszym połączeniem Warszawy z Gdańskiem) czerwca 1919 r. został podpisany w Wersalu traktat pokojowy Niemcami. Art traktatu dotyczył plebiscytu na Warmii i Mazurach oraz na Powiślu; art. 94 i 96 ustalały granice 3 Sprawozdanie numer 1 Komisji Spraw Polskich. Granica pomiędzy Polską a Niemcami. (W:) Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu Dokumenty i materiały. T.1, Warszawa 1965, s Nota R. Dmowskiego do przewodniczącego Komisji Spraw Polskich J. Combona z wyjaśnieniami do memoriału o granicach Polski, (W:) Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu 1919, op. cit., s Sprawozdanie 1 Komisji Spraw Polskich, op. cit., s Tamże, s Memoriał D. Lloyd George a w sprawie sytuacji międzynarodowej i zasad traktatu pokojowego z Niemcami, (W:) Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu 1919, op. cit., s Odpowiedź francuska na memoriał D. Lloyd George a z r., tamże, s Artykuły projektu Traktatu Pokojowego z Niemcami, dotyczącego spraw polskich, tamże, s Opis pertraktacji na konferencji pokojowej, dotyczących granicy polsko-niemieckiej zob. W. Petsch, Narodowościowe problemy granicy polsko-niemieckiej, (W:) Problem polsko-niemiecki w traktacie wersalskim, op. cit., s

10 terenów plebiscytowych, art. 95 i 97 sposób przeprowadzenia plebiscytu oraz warunki głosowania. W ciągu 15 dni od wejścia traktatu władze i wojska niemieckie miały ustąpić z terenów plebiscytowych. Władza miała przejść w ręce komisji międzynarodowych, złożonych z pięciu członków. Uchwały komisji miały zapadać większością głosów. Prawo głosowania przysługiwało każdej osobie, która ukończyła 20 lat od dnia wejścia w życie traktatu, urodziła się na terenie plebiscytowym albo zamieszkiwała tam od daty, którą ustalić miały komisje (Olsztyn od 1 października 1905 r., Kwidzyn od 1 stycznia 1914 r.). Każdy miał głosować w gminie stałego zamieszkania lub o ile mieszkał poza terenem plebiscytowym, w gminie w której się urodził. Komisje miały przedstawić Radzie Najwyższej raporty o wynikach głosowania oraz postulaty co do przebiegu granicy polsko-niemieckiej na terenach plebiscytowych, uwzględniając zarówno wyniki głosowania, jak też położenie geograficzne i gospodarcze miejscowości. Po oznaczeniu granicy przez władze koalicyjne Polska i Niemcy powinny w przeciągu miesiąca objąć przyznane im tereny 11. Plebiscytem w okręgu olsztyńskim zostały objęte powiaty: olsztyński i reszelski na Warmii oraz ostródzki, nidzicki, szczycieński, mrągowski, giżycki, piski, ełcki i olecki na Mazurach; w okręgu kwidzyńskim sztumski i suski oraz część powiatu kwidzyńskiego na wschód od Nogatu. Na ogólną liczbę ludności, zamieszkującej te tereny w 1920 r. (około 720 tys.) było około 440 tys. ludności etnicznie polskiej 12. Wg R. Romera największa liczba ludności polskiej w latach 1910/1911 zamieszkiwała powiaty: szczycieński, nidzicki i piski (ponad 75%) oraz mrągowski, ełcki i giżycki (ponad 50%) 13. Ratyfikacje traktatu wersalskiego stale ulegały opóźnieniu. Ostatecznie traktat ratyfikowano, a zarazem jego postanowienia weszły w tok realizacji dnia r. Zwłoka w ratyfikacji była komentowana w ówczesnej prasie różnorako. Tłumaczono ją opóźnieniem obsadzenia terenów plebiscytowych przez wojska koalicyjne 14, stanowiskiem Stanów Zjednoczonych A.P. 15, stanowiskiem komisji Simsona, pragnącej wywalczyć jak najszersze prawa dla Niemców na terenach plebiscytowych 16. W następstwie ratyfikacji traktatu przedstawiciele koalicji i Niemiec podpisali m.in. umowy o rozpoczęciu urzędowania komisji alianckich na terenach Pełen tekst art. Traktatu pokojowego, dotyczącego plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu zob. Traktat pokojowy z Niemcami (artykuły dotyczące Polski), (W:) Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu 1919, op. cit., s Oprac. na podstawie danych o liczbie ludności na terenach plebiscytowych Z. Lietz, Plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach w 1920 r., Warszawa 1958, s. 11 (Powiśle) i s.16 (Warmia i Mazury) oraz obliczeń W. Wrzesińskiego dotyczących ilości ludności etnicznie polskiej w Prusach Wschodnich W. Wrzesiński, Ruch polski na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach , Poznań 1963, s W. Wrzesiński, op. cit., s. 19 [tab. I ]. Zob. bibliogr. poz. 14, 16-18, 22. Zob. bibliogr. poz Zob. bibliogr. poz. 34.

11 plebiscytowych, ewakuacji wojsk niemieckich z tych terenów oraz obsadzeniu ich przez wojska koalicyjne 17. Komisja koalicyjna przybyła do Olsztyna dnia 11 lutego 1920 r. w składzie: Ernest Rennie Wielka Brytania (przewodniczący), markiz Domenico Fracassi di Terre Rossano Włochy, minister M. Couget Francja, zastąpiony na początkach czerwca przez Chavaley a oraz Marumo Japonia. Komisja dla okręgu kwidzyńskiego przybyła dnia 17 lutego 1920 r. W skład jej wchodzili: Angelo Pavia Włochy (przewodniczący), Henry D. Beaumont Wielka Brytania, hrabia René de Cherrisey Francja oraz Ida Japonia. Ostatecznie więc zabrakło w komisjach koalicyjnych przedstawicieli Stanów Zjednoczonych A.P. Pierwszy transport wojsk angielskich (14 oficerów i 62 szeregowców) przybył do Olsztyna dnia 31 stycznia 1920 r. 18 Do Kwidzyna jako pierwszy przybył oddział wojsk francuskich około 13 lutego 19. Władze koalicyjne przybyły na tereny plebiscytowe nie w terminie 15 dni od ratyfikacji traktatu wersalskiego, jak było to przewidziane w art. 95 i 97 traktatu, a z opóźnieniem 2-4 tygodni (wojska koalicyjne). Na to opóźnienie miało niewątpliwie wpływ postanowienie, zawarte w części H umowy Le Rond - von Simson z dn. 9 stycznia 1920 r., że obszary plebiscytowe będą zajmowane przez wojska koalicyjne w miarę wycofywania się wojsk niemieckich 20. W październiku 1919 r. Rada Najwyższa uchwaliła, że tereny plebiscytowe Warmii i Mazur zostaną obsadzone przez wojska koalicyjne w liczbie 4 batalionów (3 brytyjskie i 1 amerykański) i na Powiśle przeznaczono 2 bataliony sojusznicze (1 brytyjski i 1 włoski). Łącznie siły zbrojne koalicji na terenach plebiscytowych miałyby liczyć ludzi; były to kontyngenty najmniejsze, jakie można było ustalić 21. Ostatecznie nie przysłano nawet tego minimum wojsk do Olsztyna przybył tylko batalion irlandzki i kompania Włochów, do Kwidzyna batalion włoski i pluton francuski. Jeszcze gorzej przedstawiała się sytuacja poza miastami, gdzie wojsk koalicyjnych prawie nie było 22. Niedobór wojsk był w pewnej mierze maskowany poprzez liczne defilady i wyjazdy w teren. Przy tak nikłych siłach koalicyjnych nie mogło być mowy o efektywnej obronie ludności polskiej wobec wzrastającego terroru niemieckiego. Komisje koalicyjne rozpoczęły swe urzędowanie od wydania odezw do mieszkańców terenów plebiscytowych, informujących o przejęciu władzy od Niemców. W okresie przed plebiscytem komisje wydały po dwadzieścia kilka rozporządzeń urzędowych, dotyczących spraw Zob. bibliogr. poz. 193, 194. Zob. bibliografia poz Zob. bibliografia poz J. Cilas, J. Symonides, Plebiscyt na Powiślu, Warmii i Mazurach jako zagadnienie prawa międzynarodowego. Kom. Maz.-Warm nr 4. s.535. Pełen tekst umowy Le Rond von Simson zob. Bestimungen dem Amsantritt der Interallierten Ausschusse in Oberschlesien, in Allenstein und Marienwerder. Weckruf im Osten 1920 nr 22: 25 II s J. Cilas, J. Symonides, op. Cit., s Z. Lietz, op. Cit., s. 201.

12 administracji, bezpieczeństwa i porządku publicznego. Z braku własnego aparatu urzędniczego komisje musiały opierać się w dużej mierze na dotychczasowej administracji niemieckiej. Kontrola nad jej działalnością była znikoma. Interweniowano w najbardziej jaskrawych przypadkach pod naciskiem strony polskiej. Komisje i wojska koalicyjne słabo się orientowały w stosunkach panujących na terenach plebiscytowych. O przeszłości tych ziem i ich obecnej sytuacji dowiadywały się głównie za pośrednictwem wydawanych przez Niemców broszur oraz z prasy niemieckiej. Komisja kwidzyńska dnia 12 kwietnia 1920 r. 23, a olsztyńska 14 kwietnia 1920 r. 24 ustaliły regulamin głosowania w plebiscycie zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego. Pozbawiono prawa głosu chorych umysłowo. Bezpośredni nadzór nad plebiscytem miały utworzone specjalne w każdym powiecie komisje kontrolne, składające się z 4 członków i 4 zastępców (okręg olsztyński) i 5 członków i 5 zastępców (okręg kwidzyński). Każda gmina lub majątek stanowiły obwód plebiscytowy, o ile liczba ich mieszkańców przekraczała 100. W wypadku braku odpowiedniej liczby mieszkańców sąsiednie gminy łączono razem. W każdym obwodzie głosowania miała być utworzona 4-osobowa komisja plebiscytowa, składająca się w miarę możności w połowie z Polaków i Niemców. Miały być również utworzone wydziały plebiscytowe celem sporządzenia list uprawnionych do głosowania. Termin plebiscytu ustalono, mimo protestów polskich, na dzień 11 lipca 1920 r. Był to termin najpóźniejszy z możliwych po decyzji Rady Ambasadorów z dnia 14 kwietnia 1920 r. w sprawie prowadzenia plebiscytu w ciągu 3 miesięcy 25. Oceniając działalność komisji koalicyjnych zauważyć należy, że nie wypełniły one zadań im powierzonych. Nie wprowadzono równouprawnienia ludności polskiej z niemiecką; Niemcy byli na każdym kroku faworyzowani. Porównując działalność obu komisji można zauważyć, że komisja kwidzyńska była bardziej bezstronna i więcej zdziałała na korzyść Polaków, niż komisja olsztyńska (rozbrojenie Sicherheitawehry, wprowadzenie nauki języka polskiego do szkół, mianowanie polskich doradców przy starostwach). Na polskie przygotowania do plebiscytu miało wpływ ówczesne położenie kraju. Polska uzyskała w wyniku I wojny światowej niepodległość. Konieczna była normalizacja stosunków w kraju, gdzie ścierały się interesy różnych stronnictw politycznych. Polska zaangażowała się w wojnę ze Związkiem Radzieckim, której losy ważyły się w okresie plebiscytu. Wojska na wschodzie, kwestia Litwy Środkowej, Gdańska, Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy oraz Śląska Górnego, gdzie również miał być przeprowadzony plebiscyt, odsuwały na dalszy plan zainteresowania kół rządzących i społeczeństwa polskiego sprawami Warmii, Mazur i Powiśla Gaz. Pol. dla pow. nadwiśl nr 20: 15 IV s Gaz. Olszt nr 47: 17 IV s Zob. bibliografia poz. 717.

13 Józef Piłsudski lekceważył znaczenie kresów zachodnich dla Polski, czemu dał wyraz chociażby podczas rozmowy ze Stefanem Żeromskim 26. W sejmie polskim sprawy terenów plebiscytowych były poruszane częściej, na ogół w postaci wniosków nagłych. Na forum sejmowym największą aktywność pod tym względem wykazał poseł Władysław Herz, reprezentujący Narodowo-Chrześcijańskie Stronnictwo Pracy, oraz poseł ks. Antoni Ludwiczak, od roku 1920 prezes Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego w Kwidzynie. Po I wojnie światowej powstały na Warmii, Mazurach i Powiślu organizacje polskie, które włączyły się w tok przygotowań do plebiscytu. Były to m.in. rady ludowe w poszczególnych powiatach oraz towarzystwa ludowe. 19 grudnia 1919 r. powstał w Warszawie Mazurski Związek Ludowy, w skład którego włączono 13 kwietnia 1920 r. rady ludowe na Mazurach 27. Na Warmii i Powiślu polskimi przygotowaniami do plebiscytu kierował Warmiński Komitet Plebiscytowy w Kwidzynie, na Mazurach Mazurski Komitet Plebiscytowy z siedzibą w Warszawie. Taki podział pracy plebiscytów (niezgodny z podziałem terenu plebiscytowego na okręgi) był podyktowany zapewne różnicami wyznaniowymi między Warmią i Powiślem a Mazurami. Oficjalnym przedstawicielami Polski na terenach plebiscytowych były konsulaty generalne w Olsztynie i Kwidzynie. W lutym 1920 r. powstało w Warszawie Zrzeszenie Plebiscytowe Ewangelików-Polaków w celu popierania i prowadzenia akcji polskiej na Mazurach 28. W Poznaniu działało Towarzystwo ku Wyzwoleniu Mazur, Warmii i Ziem Nadwiślańskich, w Krakowie Małopolski Komitet Mazurski. Poza tymi organizacjami, związanymi ściśle z plebiscytem na Warmii, Mazurach i Powiślu, powstało w kraju szereg związków i towarzystw, mających na celu obronę interesów polskich na wszystkich terenach podległych plebiscytom (a więc również na Śląsku Górnym i Cieszyńskim oraz na Spiszu i Orawie). Czołową taką organizacją był Centralny Komitet Plebiscytowy w Warszawie, utworzony na wniosek marszałka sejmu Wojciecha Trąmpczyńskiego w czerwcu 1920 r. Komitet stawiał sobie za cel koordynację działalności poszczególnych komitetów plebiscytowych 29. Towarzystwo Obrony Kresów Zachodnich w Krakowie, Komitet Obrony Kresów Zachodnich we Lwowie, Główny Komitet Pomocy Plebiscytowej Narodowego Stronnictwa Robotników w Toruniu, Komisja ds. Plebiscytowych przy Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich, Akademicki Komitet Obrony Ziem Plebiscytowych, lokalne komitety plebiscytowe, rozrzucone po całym kraju oto niepełna na pewno lista organizacji, działających na rzecz przyłączenia terenów plebiscytowych do Polski. Na uwagę zasługuje fakt dużego Przebieg audiencji S. Żeromskiego u J. Piłsudskiego opisuje M. Warneńska, Ostatnia Róża, Gdynia 1964, s. 42. F. Leyk-Różyński: Wspomnienia działacza plebiscytowego na Mazurach. Kom. Maz.-Warm nr 1 s Gaz. Warsz nr 52: 22.II. s. 3 /bibliografia poz.1994/. Gaz. Warsz nr 157: 11.VI. s. 4 /bibliografia poz.2049/.

14 zainteresowania plebiscytami wśród kolejarzy, czego wyrazem było utworzenie komitetów plebiscytowych przy dyrekcjach kolejowych w Warszawie, Krakowie i Radomiu. Przy Oddziale Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Krakowie powstał miejscowy komitet plebiscytowy, zajmujący się opieką nad wycieczkami z terenów plebiscytowych 30. Społeczeństwo polskie brało również udział w akcji plebiscytowej poprzez organizowanie licznych wieców i odczytów oraz zbieranie funduszów. Serdecznie przyjmowano w kraju wycieczki rodaków z terenów plebiscytowych 31. Propaganda polska na Warmii, Mazurach i Powiślu była bardzo utrudniona z powodu kontrakcji niemieckich. Mimo to organizowano liczne wiece i demonstracje. Ważnym orężem walki plebiscytowej była prasa polska: Gazeta Olsztyńska (z dodatkami w języku niemieckim) w Olsztynie, Mazur w Szczytnie, Gazeta Polska dla powiatów nadwiślańskich w Kwidzynie (od marca 1920 r.) oraz Ermländische Volksstimme i Masurische Volkszeitng, wydawane w Olsztynie w maju i czerwcu 1920 r. Poza tym na terenach plebiscytowych kolportowano wychodzące w Grudziądzu w języku niemieckim od stycznia 1920 roku czasopismo Weckruf im Osten. Wydawano również broszury i ulotki propagandowe. Komitet Mazurski wydał mapkę terenów plebiscytowych dla załogi koalicyjnej z komentarzem w językach angielskim, francuskim i włoskim 32. Niemcy rozpoczęli prace przygotowawcze do plebiscytu zaraz po ogłoszeniu warunków traktatu wersalskiego. Mieli oni ostoje dla swej działalności w rozbudowanym aparacie urzędniczym oraz organizacjach wojskowych i półwojskowych, jak: Sicherheitswehr (straż bezpieczeństwa), Bürgerwher (straż obywatelska), Sicherheitspolizei (policja bezpieczeństwa), Grenzschutz (straż graniczna), Einwohnerwehr (straż mieszkańców). W terenie organizowano Heimatsvereine (związki ojczyźniane). Na Powiślu istniała Arbaitsagemeinschaft (wspólnota pracy), w Olsztyńskiem Ostdeutscher Heimatdienst (wschodnioniemiecka służba ojczyzny). W lipcu 1919 r. z połączenia związku Mazurów i Warmiaków powstał: Ermländer- und Masurenbund (Związek Warmiaków i Mazurów), na czele którego stanął fabrykant, Max Worgitzki 33. Niemiecka akcja propagandowa nie przebierała w środkach dla zapewnienia zwycięstwa w plebiscycie. Prowadziły ją organizacje niemieckie, duchowieństwo katolickie i protestanckie. Oprócz organizowania wieców i manifestacji oddziaływano na ludność terenów plebiscytowych przez presję ekonomiczną (np. wydalenie z pracy za prowadzenie polskiej agitacji lub Głos Nar nr 136: 10.VI. s. 2 [bibliografia poz. 2046]. Zob. bibliografia, dział I. B,5, f, poz Gaz. Warsz nr 323: 26 XI s. 6 [bibliogr. poz. 2187]. Z. Lietz, op. Cit., s.65.

15 sympatyzowanie z Polakami), przekupstwo 34, terror w stosunku do indywidualnych osób, jak również rozbijanie polskich wieców, demonstracji i zebrań. W agitacji antypolskiej potężnym orężem było słowo drukowane, na co Niemcy nie szczędzili funduszów. W okresie 15 lutego stycznia 1920 r. na 1 mieszkańca terenów plebiscytowych przypadło 65 egzemplarzy gazet niemieckich, a tylko 3 egzemplarze gazet polskich 35. W maju 1920 r. przystąpiono do sporządzenia list uprawnionych do głosowania. Z powodu strajku plebiscytowego polskich organizacji, zarządzonego za znak protestu wobec rażącego braku równouprawnienia, listy zostały sporządzone bez udziału Polaków. Niemcy skorzystali z tej sytuacji wciągając na listy nieuprawnionych do głosowania; wiele osób wpisano kilkakrotnie zapisywano również zmarłych. Część tych fałszerstw ujawniła kontrola polska w czerwcu. Ministerstwo Spraw Zagranicznych wystosowało notę do Rady Najwyższej w Paryżu, dołączając do niej materiały prof. Eugeniusza Romera w sprawie niemieckich usiłowań fałszowania wyników plebiscytów w okręgach kwidzyńskim i olsztyńskim. W nocie żądano: 1) rewizji wszystkich list uprawnionych do głosowania, 2) odroczenia plebiscytu do czasu sporządzenia nowych list, 3) ustawienia w lokalach wyborczych osobnych urn dla przybyłych na głosowanie spoza terenu plebiscytowego. Komisje koalicyjne uznały za bezcelową dalszą kontrolę list, wychodząc z założenia, że nie muszą one zawierać błędów (!). Komisja kwidzyńska odrzuciła również postulat ustawienia osobnych urn dla migrantów, a olsztyńska uznała to za celowe jedynie w obwodach, gdzie liczba głosujących przekroczy 600 osób 36. Niemcy skwapliwie skorzystali z prawa sprowadzenia na głosowanie osób urodzonych na terenie plebiscytowym, ale nie mieszkających tam od dłuższego czasu. Zorganizowano werbunek w głębi Niemiec, a zwłaszcza w Nadrenii i Westfalii, dokąd najczęściej emigrowali Mazurzy. Przejazd na plebiscyt zorganizowano bądź tranzytem przez Pomorze, bądź droga morską przez Piławę. W Karolewie pod Kętrzynem założono specjalne biuro, zajmujące się wyszukiwaniem uprawnionych do głosowania, a także wystawieniem fałszywych paszportów dla osób, których z terenem plebiscytowym nie łączyły nigdy żadne więzy 37. Dla głosujących postarano się o zwolnienie z pracy, zapewniono im bezpłatną podróż oraz wyżywienie. Do okręgu olsztyńskiego przybyło w ten sposób ponad 157 tys. Niemców, głównie z Nadrenii i Westfalii, Berlina oraz części Prus Wschodnich przyznanej Niemcom bez plebiscytu 38. Udział emigrantów miał znaczny wpływ na wyniki głosowania w okręgu olsztyńskim stanowili oni ponad 37% zapisanych do głosu Na czele propagandy niemieckiej na Mazurach zakupiono m.in. 20 tys. litrów spirytusu, przewidziano zaopatrzenie w odzież i obuwie. Zob. R. Klatt, Ostpreussen unter dem Reichskommissariat 1919/1920, Heidelberg 1958, s Z. Lietz, op. Cit., s Z. Lietz, op. Cit., s Opis procedury działania centrali fałszerstw w Karolewie zob. J. Baczewski, Wspomnienia Warmiaka, Warszawa 1961, s W. von Gayl, Ostpreussen unter fremdem Flggen, Königsberg 1940, s

16 Liczba emigrantów sprowadzonych na Powiśle jest trudniejsza do ustalenia; według danych niemieckich (Lawin) przybyło ich około 30 tys. co wydaje się liczbą zaniżoną 39. Głosowanie, mimo sprzeciwów polskich, przeprowadzono dnia 11 lipca 1920 r. Na kartkach do głosowania umieszczono napisy: Polska-Polen i Ostpreussen-Prusy Wschodnie. Fakt zawartego w traktacie wersalskim postanowienia w sprawie głosowania za Prusami Wschodnimi, a nie za Niemcami, wykorzystali Niemcy, rozpowszechniając wizję utworzenia odrębnego państwa wschodniopruskiego (na terenach plebiscytowych, a zwłaszcza na Mazurach, istniały wśród ludności silne tendencje separastyczne). Podczas głosowania dopuszczali się Niemcy nadużyć, przewożąc swych rodaków do innych miejscowości w celu powtórnego oddania głosu. W Olsztynie przy wejściu do lokalu wyborczego stał niemiecki mąż zaufania, który odbierał kartki polskie, mówiąc, że są nie ważne, a wręczał w zamian kartki niemieckie 40. Przy stole komisji siedział niejednokrotnie żandarm pruski, obserwując przebieg głosowania. W wielu lokalach nie wyłożono kartek polskich lub je chowano; usuwano także kontrolerów polskich. Przykłady nadużyć można by mnożyć 41. Na Warmii i Mazurach na Prusy Wschodnie padło 97,5% ogólnej liczby głosów, na Polskę 2,5% 42. Na 1704 obwody głosowania Polacy uzyskali przewagę w dziewięciu, w jednym obwodzie była równowaga głosów polskich i niemieckich 43. W okręgu kwidzyńskim za Prusami Wschodnimi głosowało 92%, a za Polską 8% biorących udział w plebiscycie. Spory procent uprawnionych wstrzymał się od głosowania, np. na Powiślu z około 149 tys. uprawnionych nie głosowało około 44 tys., w tym około 42 tys. Polaków, w powiecie olsztyńskim, gdzie mieszkało około 40 tys. Polaków, na Polskę padły zaledwie 4902 głosy 44. Tak liczne wstrzymanie się od głosowania spowodowane było obawą przed represjami w razie oddania głosu na Polskę, a równocześnie niechęcią do głosowania na Prusy Wschodnie. Po plebiscycie rozpoczęli Polacy szeroką akcję protestacyjną przeciw uznaniu jego wyników. Komitety plebiscytowe i rady ludowe gromadziły wiadomości o nadużyciach niemieckich podczas głosowania. Ówczesny prezes Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego, prof. Tadeusz Dykier, złożył 30 lipca 1920 r. Radzie Najwyższej w Paryżu memoriał protestacyjny przeciw uznaniu wyników plebiscytu 45. Podobny memoriał złożono również 21 lipca 1920 r. na 39 Z. Lietz, op. cit., s.88, przypis Gaz. Warsz nr 188: 12 VII s. 1 [bibliogr. poz.4612]. 41 Nadużycia Niemców podczas głosowania w pow. kwidzyńskim - zob. S. Rybka [Wyrius], Protest, Poznań 1921, s Gaz. Warsz nr 189: 13 VII s. 3 [bibliogr. poz. 4626]. 43 Z. Lietz, op. cit., s. 241; W.F. von Gayl, op. cit., s Z. Lietz, op. cit., s S. Rybka, op. cit., s

17 ręce komisji koalicyjnej w Kwidzynie 46. Sejm polski uchwalił w dniu 28 września 1920 r. wniosek nagły posła W. Herza w sprawie nieuznania plebiscytu oraz odwołania się do Ligi Narodów 47. Przewodniczący komisji koalicyjnych złożyli w końcu lipca Radzie Najwyższej sprawozdanie z przebiegu i wyników głosowania w okręgach olsztyńskim i kwidzyńskim. Komisje otrzymały od Rady Najwyższej pełnomocnictwa dla uregulowania na miejscu kwestii związanych z plebiscytem 48. Postanowiono odłożyć na pewien czas ewakuację wojsk koalicyjnych z byłych terenów plebiscytowych. 28 lipca 1920 r. Rada Najwyższa zatwierdziła treść not do rządów Niemiec i Polski w sprawie byłych terenów plebiscytowych 49. Polsce przyznano na prawym brzegu Wisły 5 wsi w pow. kwidzyńskim: Janowo, Małe Pole, Nowe Lignowy, Kramry i Bursztych, port w Korzeniowie, przyczółek mostowy na Wiśle pod Opaleniem oraz dworzec w Gardei. W okręgu olsztyńskim przyznano Polsce 3 wsie w pow. ostródzkim: Lubsztynek. Napromek i Groszki. Do wytyczenia granicy powołano komisję graniczną pod przewodnictwem gen. Duponta, która ustaliła tymczasową linię demarkacyjną między Polską a Niemcami w okręgu kwidzyńskim 50. Oprócz wyżej wymienionych miejscowości przyznano Polsce pas ziemi na prawym brzegu Wisły szerokości m. W takim rozwiązaniu kierowano się zawartym w traktacie wersalskim postanowieniem zapewnienia kontroli polskiej nad Wisłą. Wytyczenie granicy pociągnęło za sobą protesty zarówno ze strony polskiej nad Wisłą. Wytyczenie granicy pociągnęło za sobą protesty zarówno ze strony polskiej, jak i niemieckiej. Polacy wysuwali argumenty, że granica nie może przebiegać bliżej Wisły, niż wzdłuż tam; przeprowadzenie granicy między Wisłą a tamami sprawiałoby, że kontrola rzeki ze strony polskiej byłaby iluzoryczna 51. Strona niemiecka żądała przyznania prawego brzegu Wisły, motywując swe stanowisko koniecznością zabezpieczenia doliny wiślanej przed powodziami 52. Przejęcie prawego brzegu Wisły przez Polskę nastąpiło 16 sierpnia 53, a trzech wsi w pow. ostródzkim 31 października 1920 r. 54 Nie przyłączono do Polski innych miejscowości, w których była większość głosów polskich, ze względu na oddalenie do granicy. Szczególnie krzywdzące było przyznanie Niemcom 22 gmin i majątków w pow. sztumskim, w których plebiscyt wypadł na korzyść Polski. Były one oddzielone od granicy tylko lasami państwowymi Gaz. Pol. dla pow. nadwiśl nr 94: 21 VII s. 1 [bibliogr. poz. 4684]. Zob. bibliogr. poz Gaz. Olszt nr 84: 13 VII s. 2 [bibliogr. poz. 4796]. Czas 1920 nr 183: 5 VIII s. 3 [bibliogr. poz. 4796]. Gaz. Pol. dla pow. nadwiśl nr 116: 15 VIII s. 1 [bibliogr. poz. 4883]. Zob. bibliogr. poz Robotn nr 207: 1 VIII s. 5 [bibliogr. poz. 4949]. Gaz. Warsz nr 225: 18 VIII s. 3 [bibliogr. poz. 5269]. Gaz. Warsz nr 296: 28 X s. 2 [bibliogr. poz. 5280]. Memoriał Komitetu Plebiscytowego Warmińskiego złożony przez gen. Sekretarza prof. Tadeusza Dykiera dnia 30 lipca 1920r. Wysokiej Radzie Sprzymierzonej i Skojarzonych Mocarstw w Paryżu, (W:) S. Rybka, op. cit., s

18 Komisja graniczna pod przewodnictwem gen. Duponta zebrała się w Poznaniu 15 czerwca 1921 r. w celu szczegółowego ustalenia granic na byłych terenach plebiscytowych. Granice została obsadzona przez wojska polskie i niemieckie 31 marca 1922 r. 56 Komisje koalicyjne opuściły tereny plebiscytowe w dniach sierpnia 1920 r. przekazując jednocześnie władzę Niemcom. Ewakuację wojsk koalicyjnych rozpoczęto w kilka dni później. Pod koniec sierpnia 1920 r. zlikwidowano komitety plebiscytowe Warmiński i Mazurski. Konsulat generalny RP w Olsztynie przemianowano w początkach listopada tegoż roku na biuro paszportowe; konsulat w Kwidzynie miał być przeniesiony po ostatecznym uregulowaniu granic do Malborka lub Elbląga 57. Na podstawie uchwały Rady Ministrów z 29 lipca 1920 r. powołano rządową komisję likwidacyjną ds. plebiscytowych. W skład komisji weszli przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Ministerstwa Skarbu i Rady Ministrów. Prezesem komisji został inż. Jan Dyląg. Zadaniem komisji była likwidacja majątku polskiego na byłych terenach plebiscytowych 58. Rządowymi komisarzami likwidacyjnymi zostali mianowani: na Warmię i Powiśle Gustaw Olechowski, konsul MSZ, na Mazury inż. Karol Rykała, radca ministerialny w Ministerstwie Robót Publicznych oraz Wiktor Dobrowolny, inspektor Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej 59. W Polskiej Krajowej Kasie pożyczkowej w Warszawie otwarto dnia 6 września 1920 r. rachunek przekazowy pod nazwą Rządowa komisja likwidacyjna do spraw plebiscytowych, na który przekazano wszelkie kwoty związane z likwidacją plebiscytu, a również spóźnione ofiary na fundusz plebiscytowy 60. Po plebiscycie wzmógł się terror niemiecki wobec polskich działaczy i osób głosujących na Polskę. Polaków wydalano z pracy, wielu odstawiono pod przymusem do granicy. Niemcy przejmowali majątki osób przenoszących się do Polski. Prasa polska nawoływała do pozostawania Polaków na byłych terenach plebiscytowych, uważając wyzbywanie się majątków w Niemczech za czyn wysoce nie patriotyczny. Informowano, że urząd osadniczy nie będzie wydawał zezwoleń na zakup ziemi w Polsce osobom, które się jej wyzbyły w Niemczech 61. Koła rządzące w Polsce miały różne zapatrywania na sprawę pozostania lub wyjazdu z byłych terenów plebiscytowych polskich działaczy. Delegacji Olsztyńskiej Rady Ludowej na audiencji w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w Warszawie oświadczono, że żywioł polski na Z. Litez, op. cit., s Gaz. Gd nr 257: 6 XI s. 3 [bibliogr. poz. 5174]. Robotn nr 263: IX s. 5 [bibliogr. poz. 5163]. Gaz. Warsz nr 262: 24 IX s. 2 [bibliogr. poz. 5158]. Gaz. Warsz nr 256: 16 IX s. 1 [bibliogr. poz. 5155]. Gaz. Warsz nr 278: 10 X s.1 [bibliogr. poz. 5241].

19 tych terenach należy bezwarunkowo utrzymać i obiecano pomoc. Natomiast ówczesny premier, Wincenty Witos, odpowiedział delegatom, że jest w przygotowaniu ustawy o możliwości opcji na rzecz Polski, z powodu kilku Polaków na Warmii, Mazurach i Powiślu nie będzie się prowadziło wojny z Niemcami 62. Rząd polski wobec jaskrawych przykładów prześladowania Polaków po plebiscycie oraz wydalania ich z byłych ziem terenów plebiscytowych nie zastosował wobec mniejszości niemieckiej w Polsce mimo licznych przyrzeczeń podobnej taktyki 63. Ministerstwo Spraw Zagranicznych poleciło polskiemu poselstwu w Berlinie interweniować w związku z prześladowaniami. W następstwie interwencji rząd niemiecki potępił wystąpienia antypolskie 64, lecz akt ten nie spowodował radykalnej poprawy stosunków na byłych terenach plebiscytowych. Miejscowi działacze zjednoczyli swe siły w celu obrony polskich interesów w złożonym dnia 30 listopada 1920 r. w Olsztynie Związku Polaków w Prusach Wschodnich. Wyników plebiscytu nie można absolutnie uznać za miernik świadomości narodowej ludności terenów, na których zostało przeprowadzone głosowanie. Warmia, Mazury i Powiśle, utracone w wyniku plebiscytu wróciły po II wojnie światowej w granice macierzy J. Baczewski, op. cit., s Z. Lietz, op. cit., s Robotn nr 244: 7 IX s. 4 [bibliogr. poz. 5084].

20 WYKAZ WYKORZYSTANYCH CZASOPISM Beil. Gaz. Olszt. Beilage zu Nr der Gazeta Olsztyńska. Zur Information unserer deutsche Mitbürger. Od roku 1920 podtyt.: Zur Information Unserer deutschsprechenden Mitbürger. Allenstein [Olsztyn], Jgg 1919 nr 2, 4-24; Jgg 1920 zu Nr 58, Czas Czas. [Organ Stronnictwa Prawicy Narodowej]. Kraków, R. 72: 1919 nr ; R. 73: 1920 nr (komplet). Dz. Gd. Dziennik Gdański. Gdańsk, R. 1: 1919 nr 1-24, , ; R. 2: 1920 nr 1-4, 6-164, , , Erml. Volksstimme. Der Wahrheit die Ehre. Allenstein [Olsztyn], Jgg 1: 1920 nr 2,3,6. Gaz. Gd. Gazeta Gdańska. Gdańsk, R. 29: 1919 nr , , , , , 194; R. 30: 1920 nr 1-229, Gaz. Olszt. Gazeta Olsztyńska. Olsztyn, R. 33: 1919 nr 75, 78, 82, 95, 98, 99, 144; R. 34: 1920 nr 2, 25-27, 37, 39, 40, 44, 45, 47, 49-79, 81-93, Gaz. Pol. dla pow. nadwiśl. Gazeta Polska dla powiatów nadwiślańskich. Kwidzyn, R. 1: 1920 nr 1-38, 40-46, 48-51, 54-58, 60, 61, 63-72, 76-89, 92-95, 97, , 104, 105, , , , , , 162, 164, , 196, 204. Gaz. Warsz. Gazeta Warszawska [Organ Narodowej Demokracji]. Warszawa, R. 139: nr ; R. 140: 1920 nr [komplet]. Głos Nar. Głos Narodu [Organ Chrześcijańskiej Demokracji]. Kraków, R. 27: 1919 nr ; R. 28: 1920 nr [komplet]. Mas. Volksztg Masurische Volkszeitung Organ das Masurische Volks-Bundes. Allenstein [Olsztyn], Jgg 1: 1920 nr 5,7. Mazur Mazur. Pismo z obrazkami poświęcone Mazurom wyznania ewangelickiego. Szczytno, R. 10: 1919 nr 46-64, 66-68, ; R. 11: 1920 nr 1, 3-22, Piast- Piast. Tygodnik społeczny, oświatowy, poświęcony sprawom ludu polskiego. Naczelny organ Polskiego Stronnictwa Ludowego [ Piast ]. Kraków, R. 7: 1919 nr 26-52, R. 8: 1920 nr 1-38 [komplet]. Robotn. Robotnik. Organ Polskiej Partii Socjalistycznej. Warszawa, R. 25: 1919 nr ; R. 26: 1920 nr [komplet]. Spr. Robotn. Sprawa robotnicza. Organ Narodowego Związku Robotniczego [od nr 22/1920 Narodowej Partii Robotniczej]. Warszawa, R. 2: 1919 nr 41-63; R. 3: 1920 nr 1-48 [komplet]. Weckruf Weckruf im Osten. Graudenz [Grudziądz], Jgg 1: 1920 nr 1-68, 70-75, 77, 78. Wiecz. Rodzinne Wieczory rodzinne. Dodatek do Gazety Polskiej. Kwidzyn, R. 1: 1920 nr 2-8, Wyzw. Wyzwolenie. Pismo tygodniowe, polityczne, społeczne i gospodarcze. Organ Polskiego

21 Stronnictwa Ludowego [ Wyzwolenie ]. Warszawa, R. 6: 1919 nr 26-52; R. 7: 1920 nr 1-48 [komplet].

22 BIBLIOGRAFIA I. Sprawy Warmii, Mazur i Powiśla przed plebiscytem A. Działalność aliancka w związku z plebiscytem 1.Warmia, Mazury i Powiśle w traktacie wersalskim oraz wpływ ratyfikacji traktatu na losy tych terenów 1. SZCZEGÓŁY traktatu wersalskiego dotyczące Polski // Gaz. Warsz nr 175: 29 VI s M.in. Art. 94 traktatu wersalskiego, określający granice obszaru plebiscytowego Warmii i Mazur oraz art. 96, określający granice obszaru objętego plebiscytu na Powiślu. 2. LIST otwarty do narodów angielskiego i amerykańskiego / [wyd.] Komitet Obrony Narodowej // Gaz. Warsz nr 181: 5 VII s Wymienienie niesprawiedliwych względem Polski punktów traktatu wersalskiego, m.in. decyzji plebiscytu na Powiślu, Warmii i Mazurach. 3. POSTANOWIENIA co do Polski // Gaz. Gd nr 145: 9 VII s. 1. M.in.: Przepisy głosowania w plebiscycie, ustalone przez traktat wersalski. 4. POLSKA w traktacie pokojowym : Polityczne i gospodarcze warunki, nałożone na Polskę. Sprawa Galicji Wschodniej // Piast 1919 nr 30: 27 VII s M.in. Doniesienie o zarządzeniu plebiscytu na Powiślu, Warmii i Mazurach. 5. GŁOSOWANIE w październiku // Gaz. Gd nr 162: 30 VII s. 2. Sprawy polskie. Konferencja aliancka ustanowiła, że głosowanie na Warmii i Powiślu odbędzie się w początkach października, o ile do tego czasu nastąpi ratyfikacja traktatu pokojowego. [za Times ]. 6. W.K. : Zwłoka w ratyfikacji // Głos Nar nr 140: 17 VIII s. 1. Odwlekanie ratyfikacji traktatu pokojowego przeciąga niejasną sytuację na terenach plebiscytowych, gdzie Niemcy sprawiają jeszcze w całej pełni rządy i terroryzują Polaków. 7. [SMOGORZEWSKI Kazimierz] K. SMOG. : Kiedy traktat pokojowy wejdzie w życie? // Gaz. Warsz nr 254: 17 IX s. 1. Listy paryskie. M.in. Ratyfikacja traktatu wersalskiego zadecyduje o losie terenów plebiscytowych. W 15 dni po jego wejściu władze niemieckie mają opuścić tereny plebiscytowe. Władze obejmie 5- ososbowa międzynarodowa komisja, której zadaniem będzie przygotowanie plebiscytu. 8. WOLNOŚĆ idzie! // Mazur 1919 nr 86: 11 X s. 3. Ostatnie wiadomości. Traktat pokojowy ma być uprawniony 25 X 1919 r. W dwa tygodnie od daty uprawomocnienia Mazury przejdą pod zarząd komisji koalicyjnej. 9. KROKI dyplomatyczne w sprawie plebiscytu w Prusach Królewskich i Książęcych// Dz. Gd nr 51: 12 X s. 1. Znaczenie Prus Wschodnich dla Polski. Niejasności w traktacie wersalskim w punktach dotyczących plebiscytu.

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce 1764-1989 Spis treści Do Czytelnika..... 11 Przedmowa....... 13 Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

listopad 13, Warszawa. Rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów do rozporządzenia z dn. 28 sierpnia 1919 r. (Dz. Pr. P. P. 72 poz.

listopad 13, Warszawa. Rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów do rozporządzenia z dn. 28 sierpnia 1919 r. (Dz. Pr. P. P. 72 poz. Spis treści 1. 1918 październik 7, Warszawa. Rada Regencyjna do Narodu Polskiego 2. 1918 listopad 11, Warszawa. Rada Regencyjna do narodu Polskiego 3. 1918 listopad 14, Warszawa. Do Naczelnego Dowódcy

Bardziej szczegółowo

Temat: Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej

Temat: Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej Temat: Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej 1. Wybory do sejmu ustawodawczego (1919r.) 26 stycznia 1919 r. przeprowadzono wybory w dawnym Królestwie i Galicji Zachodnie, w czerwcu 1919 dołączyli

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Spis treści Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Rozdział I. Pojęcie oraz geneza II Rzeczypospolitej... 7 1 1. Problem tożsamości i ciągłości państwa

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku Teksty źródłowe Odezwa Rady Regencyjnej do Narodu Polskiego -11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna do Narodu Polskiego. Wobec grożącego niebezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

11 listopada 1918 roku

11 listopada 1918 roku 11 listopada 1918 roku 92 lat temu Polska odzyskała niepodległość Europa w II połowie XVII wieku Dlaczego Polska zniknęła z mapy Europy? Władza szlachty demokracja szlachecka Wolna elekcja Wojny Rzeczpospolitej

Bardziej szczegółowo

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze.

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. 1. Komu przysługuje prawo tworzenia. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje: obywatelom polskim, mającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy

Bardziej szczegółowo

Świat po wielkiej wojnie

Świat po wielkiej wojnie Świat po wielkiej wojnie 1. Konferencja pokojowa w Paryżu Początek to styczeń 1919r. Obradami kierowała Rada Najwyższa; złożona z przedstawicieli 5 zwycięskich mocarstw: 1. USA (prez. Wilson), 2. Wielka

Bardziej szczegółowo

Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922

Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922 Walka o granice II Rzeczypospolitej 1918-1922 Czynniki kształtujące polskie granice po I wojnie światowej Decyzje mocarstw na konferencji wersalskiej Walka zbrojna Polaków o prawo do decydowania o swojej

Bardziej szczegółowo

90 ROCZNICA PLEBISCYTU NA POWIŚLU, WARMII I MAZURACH

90 ROCZNICA PLEBISCYTU NA POWIŚLU, WARMII I MAZURACH 90 ROCZNICA PLEBISCYTU NA POWIŚLU, WARMII I MAZURACH WPROWADZENIE Ziemie położone między dolną Wisłą a Niemnem były od zawsze miejscem rywalizacji i ścierania się interesów politycznych i narodowych Polski

Bardziej szczegółowo

Polskie Towarzystwo Studentów Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego - Collegium Medicum w Krakowie STATUT. Rozdział I Postanowienia ogólne

Polskie Towarzystwo Studentów Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego - Collegium Medicum w Krakowie STATUT. Rozdział I Postanowienia ogólne Polskie Towarzystwo Studentów Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego - Collegium Medicum w Krakowie STATUT Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Polskie Towarzystwo Studentów Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

Wrzesień. Październik

Wrzesień. Październik Kalendarz historyczny rok szkolny 2010/2011 Wrzesień 1 września 1939 r. - agresja Niemiec na Polskę 1-7 września 1939 r. - obrona Westerplatte 11 września 1932 r. - Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

K O N K U R S Z H I S T O R I I dla uczniów szkoły podstawowej - etap szkolny

K O N K U R S Z H I S T O R I I dla uczniów szkoły podstawowej - etap szkolny ............... kod pracy ucznia....................... pieczątka nagłówkowa szkoły K O N K U R S Z H I S T O R I I dla uczniów szkoły podstawowej - etap szkolny Drogi Uczniu, Przeczytaj uważnie instrukcję

Bardziej szczegółowo

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI "Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku teraźniejszości, ani nie ma prawa do przyszłości". Józef Piłsudski Po 123 latach zaborów Polacy doczekali się odzyskania niepodległości.

Bardziej szczegółowo

Historia bezpieczeństwa wewnętrznego

Historia bezpieczeństwa wewnętrznego Historia bezpieczeństwa wewnętrznego ćwiczenia Unifikacja formacji policyjnych w latach 1918 1919 dr Karol Dąbrowski Był ostatni tydzień lipca gorącego roku 1914 i w pogranicznym Zagłębiu Dąbrowskim wojna

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI A 332 02 < Krzysztof Skubiszewski POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI Przemówienia, oświadczenia, wywiady 1989-1993 Warszawa 1997 PRZEDMOWA 11 WYBRANE PRZEMÓWIENIA, OŚWIADCZENIA I WYWIADY

Bardziej szczegółowo

Śląski Związek Piłki Siatkowej w Katowicach jest Wojewódzkim Związkiem Stowarzyszeń k.f., zwanym dalej w skrócie Związkiem".

Śląski Związek Piłki Siatkowej w Katowicach jest Wojewódzkim Związkiem Stowarzyszeń k.f., zwanym dalej w skrócie Związkiem. STATUT ŚLĄSKIEGO ZWIĄZKU PIŁKI SIATKOWEJ Rozdział 1 Nazwa, teren działania, siedziba władz, charakter prawny 1 Śląski Związek Piłki Siatkowej w Katowicach jest Wojewódzkim Związkiem Stowarzyszeń k.f.,

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA U ŹRÓDEŁ USTROJU MARCOWEGO. I. Powrót na mapę polityczną Europy. Wstęp... 11

Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA U ŹRÓDEŁ USTROJU MARCOWEGO. I. Powrót na mapę polityczną Europy. Wstęp... 11 Spis treści Wstęp.............................................................. 11 CZĘŚĆ PIERWSZA U ŹRÓDEŁ USTROJU MARCOWEGO I. Powrót na mapę polityczną Europy Rozdział 1. Ziemie polskie w latach 1917

Bardziej szczegółowo

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Terytorium współczesnej Ukrainy zamieszkały przez liczne grupy nieukraińców Radziecki spadek - to spadek niepodległej Ukrainy i niepodległej Polski Ludność polska

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w latach

Ziemie polskie w latach Ziemie polskie w latach1815-1830 1. Sprawa polska na kongresie wiedeńskim 1. Z części ziem Ks. Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie związane unią personalną z Rosją 2. Z Krakowa i okolicznych ziem

Bardziej szczegółowo

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173.

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173. Dz.U.97.78.483 FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII SĄDY I TRYBUNAŁY Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezaleŝną

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 grudnia 2016 r. Poz. 1200

Warszawa, dnia 15 grudnia 2016 r. Poz. 1200 Warszawa, dnia 15 grudnia 2016 r. Poz. 1200 KOMUNIKAT PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 28 listopada 2016 r. o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach partii politycznych o źródłach pozyskania środków

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA

STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazwę STOWARZYSZENIE GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA, zwane jest dalej Stowarzyszeniem. 2 Stowarzyszenie używa pieczęci

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA BADAŃ JAPONISTYCZNYH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA BADAŃ JAPONISTYCZNYH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA BADAŃ JAPONISTYCZNYH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Stowarzyszenie działające na podstawie niniejszego statutu zwane dalej Stowarzyszenie nosi nazwę: Polskie Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.

Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie wykształciła się z Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Decyzję o przekształceniu KBWE

Bardziej szczegółowo

Mała Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Mała Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Mała Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Ustawa Konstytucyjna z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej) http://maopd.wordpress.com/ Tymczasowa

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVIII/215/91. z dnia 18 listopada 1991r. W sprawie: przystąpienia Szczecina do Związku Miast i Gmin Morskich

Uchwała Nr XVIII/215/91. z dnia 18 listopada 1991r. W sprawie: przystąpienia Szczecina do Związku Miast i Gmin Morskich Uchwała Nr XVIII/215/91 z dnia 18 listopada 1991r. W sprawie: przystąpienia Szczecina do Związku Miast i Gmin Morskich Na podstawie art. 64 ust. 2 art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Nazwa, teren działania i siedziba Towarzystwa

Rozdział I. Nazwa, teren działania i siedziba Towarzystwa NIEMIECKIE TOWARZYSTWO OŚWIATOWE S T A T U T Rozdział I Nazwa, teren działania i siedziba Towarzystwa 1 Stowarzyszenie, zwane dalej Towarzystwem, nosi nazwę Niemieckie Towarzystwo Oświatowe i jest osobą

Bardziej szczegółowo

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych.

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. SCENARIUSZ LEKCJI INFORMATYKI W KLASIE V Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. Nauczyciel: Zofia Lewandowska Cele lekcji: przekształcanie fragmentów rysunku, kopiowanie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2 marca 2016 r. Poz Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej. z dnia 15 lutego 2016 r.

Warszawa, dnia 2 marca 2016 r. Poz Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej. z dnia 15 lutego 2016 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 marca 2016 r. Poz. 199 Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 15 lutego 2016 r. o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach

Bardziej szczegółowo

Kraków, dnia 5 maja 2015 r. Poz UCHWAŁA NR V/61/2015 RADY GMINY WIELKA WIEŚ. z dnia 23 kwietnia 2015 roku

Kraków, dnia 5 maja 2015 r. Poz UCHWAŁA NR V/61/2015 RADY GMINY WIELKA WIEŚ. z dnia 23 kwietnia 2015 roku DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Kraków, dnia 5 maja 2015 r. Poz. 2715 UCHWAŁA NR V/61/2015 RADY GMINY WIELKA WIEŚ z dnia 23 kwietnia 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr XXXVI/394/2014 Rady

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

TEKST JEDNOLITY STATUTU TOWARZYSTWA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ

TEKST JEDNOLITY STATUTU TOWARZYSTWA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ TEKST JEDNOLITY STATUTU TOWARZYSTWA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ I 1. 1. Towarzystwo Edukacji Obywatelskiej, zwane dalej Towarzystwem jest stowarzyszeniem zarejestrowanym i posiada osobowość prawną. 2. Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

TRYB POSTĘPOWANIA W PRZEWODACH DOKTORSKICH PRZEPROWADZANYCH W INSTYTUCIE BIOLOGII SSAKÓW PAN W BIAŁOWIEŻY

TRYB POSTĘPOWANIA W PRZEWODACH DOKTORSKICH PRZEPROWADZANYCH W INSTYTUCIE BIOLOGII SSAKÓW PAN W BIAŁOWIEŻY Załącznik nr 1 do Regulaminu Rady Naukowej Instytutu Biologii Ssaków PAN TRYB POSTĘPOWANIA W PRZEWODACH DOKTORSKICH PRZEPROWADZANYCH W INSTYTUCIE BIOLOGII SSAKÓW PAN W BIAŁOWIEŻY Podstawa prawna: - Ustawa

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: HISTORIA. Uczyć się z historii. Niepodległość historia i pamięć po 90 latach.

Przedmiot: HISTORIA. Uczyć się z historii. Niepodległość historia i pamięć po 90 latach. KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: HISTORIA Uczyć się z historii. Niepodległość historia i pamięć po 90 latach. ETAP WOJEWÓDZKI

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO AKADEMII OBRONY NARODOWEJ ZESZYTY DOKTORANCKIE WYMOGI EDYTORSKIE

WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO AKADEMII OBRONY NARODOWEJ ZESZYTY DOKTORANCKIE WYMOGI EDYTORSKIE WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO AKADEMII OBRONY NARODOWEJ ZESZYTY DOKTORANCKIE WYMOGI EDYTORSKIE Wymogi edytorskie publikowania w Zeszytach Doktoranckich WBN UWAGI OGÓLNE Artykuł przeznaczony do wydania

Bardziej szczegółowo

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969 SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU Nr 1, 1969 Rola i zadania wojskowej służby archiwalnej (Leszek Lewandowicz) Postępowanie z zespołami otwartymi w świetle wytycznych Naczelnej Dyrekcji

Bardziej szczegółowo

Walki o kształt państwa polskiego

Walki o kształt państwa polskiego Walki o kształt państwa polskiego Traktat Wersalski z 28 VI 1919 roku ustalał problem granic Polski, której przyznano Pomorze Wschodnie bez Gdańska Wielkopolskę Plebiscyt na Warmii i Mazurach i Śląsku

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art pkt 6 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy

Na podstawie art pkt 6 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 11 lipca 2011 r. w sprawie wzorów protokołów głosowania i protokołów z wyborów stosowanych w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE REGULAMIN ZARZĄDU GŁÓWNEGO Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego uchwalony przez XXXIV WZD Zakopane, dnia 15-10-2004 r. I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1.

Bardziej szczegółowo

MODELE USTROJOWE PAŃSTW DEMOKRATYCZNYCH

MODELE USTROJOWE PAŃSTW DEMOKRATYCZNYCH MODELE USTROJOWE PAŃSTW DEMOKRATYCZNYCH S. PREZYDENCKI Ogólna charakterystyka: Rozdzielczość i względna równość kompetencji władzy ustawodawczej i wykonawczej Władza wykonawcza prezydent Władza ustawodawcza

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Statut: STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TELEMATYKI TRANSPORTU

Statut: STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TELEMATYKI TRANSPORTU Nazwa: Polskie Stowarzyszenie Telematyki Transportu Ul. Józefa Gallusa 5/3 40-594 Katowice Tel/Fax: +48 32 603 43 65 jerzy.mikulski@pstt.eu REGON: 240591848 KRS:0000273929 PKD: 9133Z Członkowie zarządu:

Bardziej szczegółowo

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP Kraków, czerwca 2012 r. Szanowny Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów INTERPELACJA w sprawie konieczności udziału Polski w międzynarodowym porozumieniu Partnerstwo Otwartych Rządów (Open Government Partnership)

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej

Bardziej szczegółowo

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Wyroki wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 4. Rady Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych. z dnia 19 stycznia 2010 r.

UCHWAŁA NR 4. Rady Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych. z dnia 19 stycznia 2010 r. UCHWAŁA NR 4 Rady Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych z dnia 19 stycznia 2010 r. w sprawie wprowadzenia zasad dyplomowania oraz budowy pracy dyplomowej /licencjackiej i magisterskiej/ na Wydziale

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie

Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Samorząd to prawo jakiejś grupy osób do samodzielnego i niezależnego decydowania o swoich sprawach. Natomiast z prawno administracyjnego punktu widzenia samorząd oznacza powierzenie

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Maciej M. Sokołowski ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Warszawa, 16/10/2014 r. POJĘCIE ŹRÓDEŁ PRAWA Czynniki wpływające na treść prawa np. wola narodu czy prawodawcy, stosunki

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości Sądy są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Sądy wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Powstanie pierwszej instytucji statystycznej w Polsce W Krakowie, w 1882 r. powstała pierwsza Komisja Statystyczna

Bardziej szczegółowo

STATUT Związek Producentów Okuć Budowlanych

STATUT Związek Producentów Okuć Budowlanych ZWIĄZEK PRODUCENTÓW OKUĆ BUDOWLANYCH ul. Koronkarska 7/11, pokój 303 61-005 Poznań sekretariat tel. 606 409 678 STATUT Związek Producentów Okuć Budowlanych Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Związek

Bardziej szczegółowo

KONKURS Z HISTORII Klucz odpowiedzi. Etap szkolny 2015/2016 Suma punktów do uzyskania: 50

KONKURS Z HISTORII Klucz odpowiedzi. Etap szkolny 2015/2016 Suma punktów do uzyskania: 50 KONKURS Z HISTORII Klucz odpowiedzi. Etap szkolny 2015/2016 Suma punktów do uzyskania: 50 1. Określ fakt historyczny zobrazowany przez poniższą ilustrację (alegorię), wybierając jedną z poniższych propozycji.

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI PAŃSTWO - KOŚCIÓŁ W POLSCE

STOSUNKI PAŃSTWO - KOŚCIÓŁ W POLSCE Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Małgorzata Pasztetnik

Bardziej szczegółowo

OPŁATY KONSULARNE. I. Czynności paszportowe

OPŁATY KONSULARNE. I. Czynności paszportowe OPŁATY KONSULARNE Poz. Rodzaj czynności Wysokość opłaty w 1 2 3 I. Czynności paszportowe 1 Przyjęcie i rozpatrzenie wniosku oraz potwierdzenie danych osobowych w sprawie o wydanie paszportu lub paszportu

Bardziej szczegółowo

WYBORY DO PARLAMENTU W 1922 ROKU: pierwsze wybory do parlamentu odbyły się w 1919 roku; pełnoprawnymi można

WYBORY DO PARLAMENTU W 1922 ROKU: pierwsze wybory do parlamentu odbyły się w 1919 roku; pełnoprawnymi można Demokracja parlamentarna w II Rzeczpospolitej WYBORY DO PARLAMENTU W 1922 ROKU: pierwsze wybory do parlamentu odbyły się w 1919 roku; pełnoprawnymi można nazwać wybory z roku 1922, kiedy funkcjonowała

Bardziej szczegółowo

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą.

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Element działań wojennych kampanii wrześniowej pierwszej kampanii

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

Koło historyczne 1abc

Koło historyczne 1abc Koło historyczne 1abc Autor: A.Snella 17.09.2015. Zmieniony 05.10.2016.,,Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości.'' JÓZEF

Bardziej szczegółowo

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o zasadach małego ruchu granicznego

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o zasadach małego ruchu granicznego Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o zasadach małego ruchu granicznego Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Rząd Federacji Rosyjskiej, zwane dalej Stronami, działając

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 732

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 732 Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 732 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zbiórkach publicznych 1. Na

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 15 lutego 2002 r.

USTAWA z dnia 15 lutego 2002 r. Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 15 lutego 2002 r. Opracowano na podstawie Dz.U. z 2002 r. Nr 23, poz. 220, Nr 100, poz. 922. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów oraz

Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów oraz Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani wiceprezesi

Bardziej szczegółowo

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU"

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU" ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Opatowieckiej w Opatowcu

Bardziej szczegółowo

ZADANIA DO SPRAWDZIANU

ZADANIA DO SPRAWDZIANU ZADANIA DO SPRAWDZIANU 1. Rozszyfruj skróty. a) PRL Polska Rzeczpospolita Ludowa b) NRD Niemiecka Republika Demokratyczna c) RFN Republika Federalna Niemiec d) ZSRR Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

Bardziej szczegółowo

Dział 2 Przedmiot i zakres działania

Dział 2 Przedmiot i zakres działania załącznik do uchwały Nr IV/21/2/2012 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 17 maja 2012 roku zmieniony uchwałą Nr V/7/1/2015 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 13 kwietnia 2015 roku (tekst ujednolicony)

Bardziej szczegółowo

TARYFA OPŁAT KONSULARNYCH

TARYFA OPŁAT KONSULARNYCH TARYFA OPŁAT KONSULARNYCH Sporządzona na podstawie Rozporządzenia Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 23.04.2013 r. Pozycja Rodzaj czynności Wysokość opłaty w USD 1 2 3 1. Czynności paszportowe 1.01 Wydanie

Bardziej szczegółowo

Władza wykonawcza Rada Ministrów. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego

Władza wykonawcza Rada Ministrów. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego Władza wykonawcza Rada Ministrów Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego RADA MINISTRÓW mieszany charakter: 1) organ kolegialny 2) każdy minister stanowi jednoosobowy organ konstytucyjny o własnych kompetencjach

Bardziej szczegółowo

Międzyresortowy Zespół Koordynacyjny Narodowego Programu Zdrowia

Międzyresortowy Zespół Koordynacyjny Narodowego Programu Zdrowia Międzyresortowy Zespół Koordynacyjny Narodowego Programu Zdrowia Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 89 z dnia 10 października 2012 r. zmieniające zarządzenie w sprawie powołania Międzyresortowego Zespołu Koordynacyjnego

Bardziej szczegółowo

OBWIESZCZENIE PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 24 lutego 2014 r.

OBWIESZCZENIE PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 24 lutego 2014 r. OBWIESZCZENIE PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 24 lutego 2014 r. o zarządzeniu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wyborów do Parlamentu Europejskiego oraz o okręgach wyborczych i siedzibach

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Czeladź Przejecie szkół ponadgimnazjalnych - sierpień 2009 HARMONOGRAM ZDARZEŃ

Urząd Miasta Czeladź Przejecie szkół ponadgimnazjalnych - sierpień 2009 HARMONOGRAM ZDARZEŃ HARMONOGRAM ZDARZEŃ 01.07.2007. Starosta wstrzymuje nabór do pierwszych klas Zespołu Szkół nr 2 w Czeladzi. Groźba likwidacji szkoły (połączenia z Zespołem Szkół nr 1). 13.08.2007. Rada Miejska w Czeladzi

Bardziej szczegółowo

[data spotkania]_[numer i nazwa spotkania]_protokół rrrr.mm.dd 3 Tryb zgłaszania poprawek do protokołu Zebrania Zarządu

[data spotkania]_[numer i nazwa spotkania]_protokół rrrr.mm.dd 3 Tryb zgłaszania poprawek do protokołu Zebrania Zarządu Uchwała nr 1/2013 Zarządu Towarzystwa Naukowego Doktorantów Wydziału Historycznego UJ z dnia 14 marca 2013 r. w sprawie procedury wyłaniania protokolanta na Zebraniach Zarządu Towarzystwa i innych spotkaniach

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przepisy ogólne.

Rozdział 1. Przepisy ogólne. EUROPEJSKIE FORUM STUDENTÓW AEGEE-WARSZAWA STATUT STOWARZYSZENIA z 2 kwietnia 2005 (tekst jednolity) Rozdział 1. Przepisy ogólne. Art.1. Europejskie Forum Studentów AEGEE-Warszawa, zwane dalej Stowarzyszeniem

Bardziej szczegółowo

STATUT Stowarzyszenia Gmin Ziemi Dobrzyńskiej

STATUT Stowarzyszenia Gmin Ziemi Dobrzyńskiej STATUT Stowarzyszenia Gmin Ziemi Dobrzyńskiej Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Niniejszy statut jest statutem stowarzyszenia gmin założonego dnia 15 marca 1995 roku przez następujących członków- założycieli-gminy:

Bardziej szczegółowo

11 Walka o granice. Cele lekcji

11 Walka o granice. Cele lekcji 11 Walka o granice Cele lekcji Wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowymi określeniami czasu historycznego: wiek, rok; przyporządkowuje fakty historyczne datom; oblicza

Bardziej szczegółowo

3. Członkowie Stowarzyszenia, ich prawa i obowiązki.

3. Członkowie Stowarzyszenia, ich prawa i obowiązki. POLSKIEGO STOWARZYSZENIA KLASY SYMPATHY 600 1. Postanowienia ogólne 1. Polskie Stowarzyszenie Klasy "Sympathy 600", zwane dalej Stowarzyszeniem, jest zarejestrowanym stowarzyszeniem kultury fizycznej.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. III ZJAZDU DELEGATÓW WARMIŃSKO MAZURSKIEJ ORGANIZACJI WOJEWÓDZKIEJ LIGI OBRONY KRAJU w Olsztynie

REGULAMIN. III ZJAZDU DELEGATÓW WARMIŃSKO MAZURSKIEJ ORGANIZACJI WOJEWÓDZKIEJ LIGI OBRONY KRAJU w Olsztynie REGULAMIN III ZJAZDU DELEGATÓW WARMIŃSKO MAZURSKIEJ ORGANIZACJI WOJEWÓDZKIEJ LIGI OBRONY KRAJU w Olsztynie 1 1. Najwyższą władzą Warmińsko Mazurskiej Organizacji Wojewódzkiej jest Zjazd Delegatów W M OW

Bardziej szczegółowo

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r.

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Dz.U. 1959 Nr 35, poz. 213 UKŁAD o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Przekład. W imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej RADA PAŃSTWA POLSKIEJ

Bardziej szczegółowo

STATUT RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO MAZURSKIEGO. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STATUT RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO MAZURSKIEGO. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne STATUT RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO MAZURSKIEGO Odwołując się do określonej w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej zasady pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich

Bardziej szczegółowo

Edward Szatkowski ZWIĄZKI ZAWODOWE W WAM - NIEZALEŻNY SAMORZĄDNY ZWIĄZEK ZAWODOWY PRACOWNIKÓW WOJSKA UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W ŁODZI

Edward Szatkowski ZWIĄZKI ZAWODOWE W WAM - NIEZALEŻNY SAMORZĄDNY ZWIĄZEK ZAWODOWY PRACOWNIKÓW WOJSKA UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W ŁODZI Edward Szatkowski ZWIĄZKI ZAWODOWE W WAM - NIEZALEŻNY SAMORZĄDNY ZWIĄZEK ZAWODOWY PRACOWNIKÓW WOJSKA UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W ŁODZI Od momentu powstania Wojskowej Akademii Medycznej w 1958 roku działało

Bardziej szczegółowo

PROJEKT REGULAMIN OBRAD REGIONALNEGO WALNEGO ZEBRANIA CZŁONKÓW STOWARZYSZENIA KOMITET OBRONY DEMOKRACJI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE

PROJEKT REGULAMIN OBRAD REGIONALNEGO WALNEGO ZEBRANIA CZŁONKÓW STOWARZYSZENIA KOMITET OBRONY DEMOKRACJI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE PROJEKT REGULAMIN OBRAD REGIONALNEGO WALNEGO ZEBRANIA CZŁONKÓW STOWARZYSZENIA KOMITET OBRONY DEMOKRACJI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin obrad regionalnego walnego zebrania, dalej zwany regulaminem,

Bardziej szczegółowo

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak KREACYJNA WYRAŻANIA WOLI WYBORCÓW LEGITYMUJĄCA POWSZECHNE LOKALNE F U N K C J E W Y B O R Ó W W Y B O R Y KONTROLNA INTEGRACYJNA PONOWNE UZUPEŁNIAJĄCE

Bardziej szczegółowo

, , INTERNET: SPOŁECZNA OCENA INSTYTUCJI PUBLICZNYCH

, , INTERNET:    SPOŁECZNA OCENA INSTYTUCJI PUBLICZNYCH CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 6 69, 62 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00 503 W A R S Z A W A TELEFAX 6 40 9 621 07 57, 62 90 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXII/270/ 05 RADY GMINY KSAWERÓW z dnia 26 kwietnia 2005 r.

UCHWAŁA NR XXXII/270/ 05 RADY GMINY KSAWERÓW z dnia 26 kwietnia 2005 r. UCHWAŁA NR XXXII/270/ 05 RADY GMINY KSAWERÓW z dnia 26 kwietnia 2005 r. w sprawie określenia statutu sołectwa Ksawerów Wschód. Na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 35 oraz art. 41 ust 1 i

Bardziej szczegółowo

Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS

Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS Regulamin Stowarzyszenia Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Lokatorów TBS i zwane jest dalej "Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Klub Seniora Politechniki Poznańskiej STATUT KLUBU SENIORA POLITECHNIKI POZNAŃSKIEJ

Klub Seniora Politechniki Poznańskiej STATUT KLUBU SENIORA POLITECHNIKI POZNAŃSKIEJ Klub Seniora Politechniki Poznańskiej STATUT KLUBU SENIORA POLITECHNIKI POZNAŃSKIEJ Aktualna treść statutu została zatwierdzona przez Konferencję Delegatów w dniu 19.06. 2013 - 1 - Rozdział 1 Postanowienia

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ZMIANY SYSTEMU WYBORCZEGO JEDNOMANDATOWE OKRĘGI WYBORCZE. Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ZMIANY SYSTEMU WYBORCZEGO JEDNOMANDATOWE OKRĘGI WYBORCZE. Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ZMIANY SYSTEMU WYBORCZEGO JEDNOMANDATOWE OKRĘGI WYBORCZE Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie o nazwie Stowarzyszenie na rzecz Zmiany Systemu Wyborczego Jednomandatowe

Bardziej szczegółowo