RERUM GESTARUM ROCZNIK II ISSN POZNAŃ 2013 ROCZNIK HISTORYCZNY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RERUM GESTARUM ROCZNIK II ISSN 2300-4932 POZNAŃ 2013 ROCZNIK HISTORYCZNY"

Transkrypt

1 ROCZNIK HISTORYCZNY ROCZNIK II 2013 ISSN POZNAŃ 2013

2 SPIS TREŚCI ARTYKUŁY I ROZPRAWY KRZYSZTOF MORGIEL (POZNAŃ), ANALIZA POCHODZENIA KRÓLA WĘGIERSKIEGO ANDRZEJA I ARTUR BĄDKOWSKI (POZNAŃ), PPR/PZPR WOBEC SZKOLNICTWA WYŻSZEGO W WIELKOPOLSCE W LATACH MACIEJ CZARNECKI (POZNAŃ), KONCEPCJE STRATEGICZNE ORGANIZACJI TRAKTATU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO MAREK PRZYBYLSKI (POZNAŃ), JESTEŚMY JEDNYM NARODEM NIEMCY PRZED REUNIFIKACJĄ MISCELLANEA KRZYSZTOF MORGIEL (POZNAŃ), DZIEJE ZASTAWU SPISKIEGO W SŁOWNIKU GEOGRAFICZNYM KRÓLESTWA POLSKIEGO ARTUR BĄDKOWSKI (POZNAŃ), ODSIECZ WIEDEŃSKA W LISTACH JANA III DO MARYSIEŃKI ARTUR BĄDKOWSKI (POZNAŃ), PARAFIA EWANGELICKO-AUGSBURSKA W SOBIESĘKACH ARTUR BĄDKOWSKI (POZNAŃ), STRONNICTWO DEMOKRATYCZNE (1937/ ) MACIEJ CZARNECKI (POZNAŃ), RELACJE WŚRÓD CZOŁOWYCH CZŁONKÓW PAKTU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO W LATACH

3 II (2013) KRZYSZTOF MORGIEL (UAM, POZNAŃ) ANALIZA POCHODZENIA KRÓLA WĘGIERSKIEGO ANDRZEJA I (ANALIZA WPŁYWÓW ZEWNĘTRZNYCH NA ODBUDOWĘ WĘGIER W LATACH 40- TYCH XI W., CZĘŚĆ II) WPROWADZENIE Wszystkie kroniki węgierskie przekazują tradycję, że Taksony był ojcem księcia Gejzy oraz Michała, ten ostatni z kolei doczekał się dwóch synów Wasula (Vászoly lub Vazul) oraz Władysława Łysego (Szár László) 1. W tym miejscu kończy się jednomyślność, lub raczej kończy się przedstawianie zdarzeń takich, jakimi były, a zaczyna się próba zafałszowania relacji rocznik i kroniki 2, z nielicznymi wyjątkami, stwierdzają bowiem, że Andrzej, Bela i Lewenta byli synami wspomnianego Władysława 3. Prawdę zachowały jedynie Chronicon Zagrabiensis 4 i bazująca na niej Chronicon Varadiensis oraz Legenda S. Gerhardi episcopi 5 w nich ojcem szukających schronienia poza Węgrami braci jest Wasul 6. Podmiana ta została odkryta dopiero nieco ponad stulecie temu 7. 1 Vide i.e.: Simonis de Keza Gesta Hungarorum (cont.: Keza), In: SRH, I, 172; Gombos 2145; Chronici Hungarici compositio saeculi XIV (cont.: XIV saec.), In: SRH, I, 311; Gombos, 614; Chronicon Posoniense (cont.: CP), In: SRH, II, 35; Chronicon Monacense (cont.: CM), In: SRH, II, 57; CM, In: SRH, II, 66; Chronicon Knauzianum (cont.: CK), In: SRH, II, ; Gombos (qua: Genealogia ducem et regum Hungariae triplex 980, 984, 988; Chronicon Zagrabiense (cont.: CZ), In: SRH, I, Ich wzajemne zależności na gruncie polskim wykazał już w 1914 r. Jan Dąbrowski (Średniowieczne kroniki węgierskie w świetle ostatnich badań, Kraków 1914), prezentując stan badań ówczesnej historiografii węgierskiej bazując zwłaszcza na ustaleniach S. Domanovsky ego, który na przełomie XIX i XX w. opublikował cykl artykułów dotyczących węgierskich kronik (A Dubniczi krónika, Századok, XXXIII (1899), p. I, s , p. II, s , p. III, s ; A Budai krónika, Századok, XXXVI (1902), p. I, s , p. II, s , p. III, s ; A Pozsonyi krónika és a kisebb latin nyelvű prozai szerkesztések, Századok, XXXIX (1905), p. I, s , p. II, s ; Mügeln Henrik német nyelvű krónikája és a Rímes krónika, Századok, XLI (1907), p. I, s , p. II, s ). 3 Taką wersję znaleźć można w: Keza, In: SRH, I, 173, 177, 178; XIV saec., In: SRH, I, 311; CK, In: SRH, II, ; Gombos 980, 984, 988 ; CP, In: SRH, II, Iste dux Wazul habuit tres [filios. Primus fuit dux Andreas, postea] factus rex. Secundus fuit dux Bela,... infra apparebunt. Tertius fuit dux L[euente] (Chronicon Zagrabiense cum textu Chronici Varadiensis collatum, ed. Szentpetery E., in: SRH, T. I, p. 206); [...] coronam Andreas dux, filius Wazul (ibid., p. 208); [...] cum Bela duce filio Wazul (ibid., p. 208); [...] regnavit Bela dictus Begon, filius secundus Wazul (ibid., p. 208). Emendacje uszkodzonego tekstu pochodzą od edytora, którym był Alexander Domanovsky. 5 [...] post filios Wazul: Endre, Bela et Leventhe Legenda sancti Gerhardi episcopi, ed. Madzsar E., in: SRH, T. II, XI, II, 15, p Przyczyna takiego stanu rzeczy została wykazana w: Morgiel K. Początkowa faza peregrynacji synów Wazula po dworach Europy Środkowo-Wschodniej, Porównania, 9, 2011, p Chociaż w przełomowych opracowaniach Gy. Paulera (A Magyar nemzet története az Árpádházi királyok alatt, Budapest 1899) i M. Wertnera (Az Árpádok családi története, Nagy Becskerek 1892) figurują jeszcze jako synowie Władysława Łysego, S. Dománovszky w 1905 r. (A Pozsonyi krónika..., op. cit., Századok, XXXIX, p. 3

4 Zagadnienia związane z Taksonyem nie mają dla niniejszych rozważań znaczenia 8, z uwagi na fakt, iż był wspólnym przodkiem zarówno dla Stefana, jak i Andrzeja. Dlatego też punktem wyjścia będzie życie jego młodszego syna, Michała. Każda prezentacja postaci będzie poprzedzona ogólnymi informacjami nt. imienia i jego pochodzenia (jest to istotne dla całości dowodu), oraz form imienia, jakie przekazali nam średniowieczni dziejopisarze. MICHAŁ Michał imię pochodzenia hebrajskiego: hebr. מיכאל [Mîchā ēl], gr. Μιχαήλ, znaczenie: Quis ut Deus. Nosił je jeden z archaniołów 9, którego atrybutem była siła i potęga. Dla zachowania postulowanego porządku przytoczyć należy pod jakimi wersjami jego imienia spotkać go można w źródłach węgierskich, a mianowicie: Michael 10, Michahel 11 oraz Mihal 12. Analiza pozwala zauważyć dwa najważniejsze fakty: Po pierwsze występując ze swym bratem zawsze pojawia się pod swym imieniem chrześcijańskim, podczas gdy Geza pod pogańskim. Pozwala to na postawienie tezy, że działo się tak, bowiem nie tylko nie występowali razem, ale także w ogóle nie przebywali razem, a kronikarze zestawiali ich tylko dlatego, że mówili o nich i ich potomkach. Po drugie Michał w kronikach nie występuje owszem jest wymieniany, ale tylko dlatego, że był protoplastą późniejszych władców. W zasadzie wiadomo o nim tylko tyle, że był synem Taksonya, bratem Gejzy oraz ojcem Władysława Łysego i Wazula. O jego niewielkiej roli w rodzie Arpadów świadczy tytuł jednego z rozdziałów w Kompozycji kronikarskiej (De coronatione primi Beele regis filii Ladislai Calvi filii Toxun 13 ) notowany w tak obszernej formie tylko w jednym z rękopisów (codex Acephalus), gdzie występuje przeskok z ojca na pradziada z pominięciem imienia dziada. W obliczu tego należy postawić sobie pytanie dlaczego nie odegrał żadnej roli? 543) dowiódł, iż są synami Wasula. Jest to o tyle istotne, że pozwala uniknąć zamętu genealogicznego, jaki tworzył się, gdy prześledziło się przodków Salomona (taki wycinek drzewa znajduje się u M. Wertnera, op. cit., p ). 8 Z jednym wyjątkiem, o nim w następnym podrozdziale. 9 [...] Michał, jeden z pierwszych książąt (Dn, 10,13). 10 XIV saec., In: SRH, I, 311; Gombos, 614; CP, In: SRH, II, 35; CM, In: SRH, II, 57, 66; CK, In: SRH, II, ; Gombos 980, 984, 988. Text emendatum in: CZ, In: SRH, I, XIV saec., In: SRH, I, 311, u, v, codex Vaticanus. 12 Keza, In: SRH, I, 172; Gombos SRH, I,

5 II (2013) Od ćwierćwiecza wiadomo, że na ziemiach bizantyńskich znajdowali się osadnicy pochodzenia węgierskiego przede wszystkim chłopi 14, ale również, być może, i drobni posiadacze 15. To, że zachowały się o takowych zamieszkujących południe półwyspu Apenińskiego wzmianki jest właściwie dziełem przypadku pochodząca z połowy XI w. informacja została zanotowana tylko dlatego, że prowadzący notatki metropolita Rhégionu zwykł zapisywać poddanych wg pochodzenia 16. Trudno jednoznacznie określić, w jaki sposób owi Węgrzy trafili w obręb Cesarstwa. Teresa Olajos 17 za najbardziej prawdopodobne uznała dwie możliwości obie korzeniami sięgające czasów sprzed panowania Stefana I wskutek osiedlenia się dobrowolnego bądź jako jeńcy podczas jednej z wypraw z czasów sprzed klęski nad rzeką Lech 18. Drugą możliwością była służba w bizantyńskiej armii 19, wskutek tego zostali tam wysłani przez cesarza Bazylego II w końcu 1025 r., gdy chciał odbić z rąk arabskich Sycylię. Plany te zniweczyła jego śmierć, jednak przygotowane do inwazji wojsko mogło tam przynajmniej częściowo osiąść 20. Co do pierwszego z rozwiązań to wydaje się, że niepotrzebnie sięga ona tak daleko wstecz. Międzyczasie zarysowują się nam co najmniej dodatkowe dwie możliwości dostali się na ziemie Bizancjum, kiedy Gyula lub Ajtony chcieli zaatakować Stefana I z pomocą Bizancjum i w zamian za jej obietnicę (bo ostatecznie nie doszła do skutku) zawarli jakieś porozumienie mocą którego na ziemie cesarza trafili osadnicy węgierscy bądź też co wydaje się znacznie bardziej prawdopodobne w wyniku działań zbrojnych przeciw Bizancjum. W tej kwestii pojawia się jedno rozwiązanie konflikt rusko-bizantyński z roku 970, podczas którego, jak wiemy, Światosława wspierały oddziały węgierskie. 14 Makk Ferenc, Külföldi források és a korai magyar tőrténelem, In: A turulmadártól a kettőskeresztig. (cont.: Makk 1998), Szeged: 1998, dokument nr 3 o nazwie: 1050 tájáról való egyházi összeírás (p ), więcej na ten temat w: Olajos Teréz, Felhasználatlan bizánci forrás a magyarság korai történetéhez (cont.: Olajos 1988), Antik tanulmányok. Studia antiqua, 33 ( ), p Makk 1998, dokument nr 5 widniejący pod nazwą: tájáről való adásvételi szerződés (p. 100). 16 Olajos 1988, p Olajos 1988, p Jako ciekawostkę podać można, że cała europejska historiografia (zarówno zachodnia, jak i wschodnia) za miejsce stoczenia bitwy podaje nazwę rzeki (względnie pola nad nią położonego) Lech, na ogół postaci w oryginalnej: Lechfeld), podczas gdy węgierska określa to mianem bitwa pod Augsburgiem (Augsburgi csata) świadczy to zapewne o tym, że pozostałe ludy przyjęły optykę jej postrzegania bezpośrednio od cesarstwa). 19 Makk 1998, punkt 3. brakujących źródeł Annales Barenses, p (streszczenie; pełen tekt w MGH SS, t. V, Hannover 1844, p. 53, rok 1027), pozwala nam na dojście do uzasadnionego wniosku, że w skład wojska bizantyńskiego wchodzili m.in. i Węgrzy. 20 Olajos 1988, p

6 W tym miejscu należy się zastanowić, któż mógł tym oddziałom przewodzić z racji wieku 21 wykluczyć należy Taksonya, który w owym czasie prawdopodobnie zbliżał się już do 60 roku życia 22. Podeszły wiek (przy braku ściśle zdefiniowanych reguł dziedziczenia) sprawiał, że wolał przy sobie zostawić swojego pierworodnego, by ten natychmiast po jego śmierci zdołał zabezpieczyć sobie sukcesję. Dlatego też naturalnym kandydatem jawiłby się wchodzący w wiek męski 23, choć z pozycją nie gwarantującą niczego, Michał wręcz przeciwnie, w obliczu spodziewanych narodzin 24 następcy jego starszego brata stawał się osobą całkowicie zbędną, a nawet potencjalnie niebezpieczną dla realizacji przyszłych planów dynastycznych. Również sam książę mógł chcieć wziąć udział w wyprawie tym bardziej, że niewiele mógł stracić, a sporo zyskać, jako zwycięski dowódca. Dla Węgrów jak wiadomo wyprawa ta zakończyła się niepowodzeniem do tego stopnia, że po klęsce pod Adrianopolem nie natrafia się na ślady wypraw Węgrów przeciw Bizancjum. Przyczyniła się do tego oczywiście porażka i straty poniesione w wyniku samej bitwy. Oprócz tego część przegranych dostała się od niewoli 25, wśród nich być może i Węgrzy z księciem na czele. Można tylko domniemywać, jaka była jego pozycja czy przynajmniej w początkowym okresie podzielił los swoich podwładnych i został gdzieś osiedlony, czy też skierowany do Konstantynopola, być może jako gwarant prowadzenia odpowiadającej Bizancjum polityki przez Węgry 26. Biorąc pod uwagę postępowanie cesarzy 21 Por. KMTL, p. 659, Az Arpadok... p. 23 w obu jego narodziny datowane są na ok Dla odmiany Wertner przyjmując za prawdziwą relację Anonima (SRH, I, 111; Gombos, 255) skłonny jest datować jego narodziny na 931 r. (p. 21). 22 Nie całkiem zgadzam się z wyliczeniami zawartymi w Az Árpád-házi uralkodók nie sadzę, by istniała konieczność (i jakakolwiek przyczyna) do cofania datacji narodzin księcia tak daleko wstecz. Gy. Kristó opiera ją na fakcie przewodzenia wyprawie na ziemie półwyspu Apenińskiego (vide: Liudprandus episcopus Cremonensis, Antapodosis, in: MGH SS, t. III, Hannover 1839, p. 336; Gombos, p. 1474), która miała miejsce w 947 to chyba jednak zbyt duży interwał czasowy skłonny byłbym optować za tezą, że dowodził tą wyprawą jako mąż w sile wieku, czyli ok. 35-letni, co daje nam narodziny w r., i dobijanie 60-tego roku życia (co i tak było b. dużo jak na Arpadów) w czasie, kiedy miała miejsce wyprawa w sojuszu z Świętosławem. 23 Györffy György jak się wydaje na nieco zbyt późny okres ustalił jego narodziny nie wydaje się prawdopodobnym, by nastąpiło to ok. 965 r., raczej można przyjąć, że w początkach lat 50-tych X w. (z tym zgadzają się ustalenia Kristó Gy. odnośnie narodzin Gezy, które kładzie on na okolice roku 945). Podobnie to wydarzenie datuje M. Wertner: Születése a közötti időre esik (op.cit., p. 21). 24 Wg Gy. Kristó Vajk urodził się ok. 970 r. 25 Świadectwo na to w samym źródle, z którego historiografowie czerpią wiedzę o tamtej wojnie i bitwie pod Adrianopolis u Johannesa Skylitzesa: Miután így Bardas legyűzte ezeket, s a foglyoktól megtudta [...] (Moravcsik, p. 87); Foglyok is kerültek kézre, többen mint az elesettek (to znaczy, że musiało być ich naprawdę sporo, skoro w poprzedzającym je zdaniu pisze: [...] s az egész mezőt hullákkal borítják, ibidem), p. 88. W tym okresie wojownicy często byli brani jako jeńcy a w nowej ojczyźnie byli niewolnikami. Wiemy o takich przypadkach np. z kronik Galla (Rusini w 1018 i ich powrót po przeszło dwóch dekadach)) oraz Kosmasa (Polacy w 1038 r.). Choć akurat w przypadku Bizancjum (z uwagi na ustabilizowaną państwowość i stanowienie centrum polityczno-kulturalnego) byli oni raczej osiedlani w głębi Cesarstwa z jakimiś tam prerogatywami bycia wolnymi. 26 Nie było to rzeczą niespotykaną w tamtej epoce taki los padł udziałem np. Borysa (II) i Romana, synów cara Bułgarii Piotra I, którzy zostali oddani na dwór w Konstantynopolu jako gwaranci odpowiadającej Bizancjum 6

7 II (2013) bardziej prawdopodobne jest przynajmniej nieco lepsze potraktowanie księcia, który choć nie wydaje się by przebywał na samym dworze 27, to być może jednak miał nieco wyższy status. Z pewnością w jego otoczeniu przebywali duchowni 28, co przyczyniło się do rychłego ochrzczenia. Przyjęte imię mogło stanowić jakiś odprysk ambicji względnie odnosić się do wojowniczego usposobienia. Co do dalszych losów księcia brak jakichkolwiek wzmianek o nim, pozwala sądzić, że swoich dni, które dobiegły kresu przed 1031 r. 29, dopełnił na ziemiach Cesarstwa w europejskiej jego części, choć raczej wątpliwe, by w samym Konstantynopolu. Tam również ożenił się ta kwestia zostanie jeszcze poruszona przy okazji pochodzenia imienia jego młodszego syna, Władysława. WAZUL Imię pochodzenia greckiego 30 - Βασίλειος, od rzeczownika basileus "król, wódz, cesarz" Imiona w kronikach: Wazul 31, Wasul 32, Vazul 33, Vasul 34, Wazwl 35, Uazul 36, VVazul 37, Waxul 38, Nazul 39 (oraz Waczul, Wanczul, Waczaul, Wanczil, Wanczille, Wenczel, Wentzll Chronici Henrici de Mugeln, pierwsze dwa także Chronicon Rhythmicum) polityki cara. Także na zachodzie spotykamy świadectwa takich zdarzeń (syn Mieszka I, który miał zostać oddany pod opiekę cesarza podczas zjazdu w Kwedlinburgu w 973 r.). 27 Wiemy, że na dwór bizantyński przybywali różni władcy książęta ruscy, Gyula przykłady, które znamy dotyczą jednak ludzi wolnych. 28 To znajduje potwierdzenie w przytaczanych przez Teresę Olajos źródłach bizantyńskich vide: Olajos 1988, gdzie wspomina, że osiedlani byli w dobrach kościelnych (p ). 29 Notatka świetnie zorientowanego, bo czerpiącego informacje bezpośrednio ze źródła dziejopisa stanowi potwierdzenie, że Michał zmarł przed 2 IX 1031 r., ponieważ jako mający największe prawo do dziedziczenia podany jest jego pierworodny syn Vazul. Do podobnego wniosku (z tym, że odnośnie Władysława Łysego, któremu przypisał starszeństwo) doszedł już u schyłku XIX w. Wertner Mór. 30 KMTL, p CZ, SRH, I, 206, 208; XIV saec., In: SRH, I, 311, x, codex Vaticanus; XIV saec., In: SRH, I, 318, l, Pictum, V2, V4; Keza, In: SRH, I, 172; CP, In: SRH, II, 35, CK, Gombos 988 (K)); Legenda S. Gerhardi episcopi (cont.: Gerhard), SRH, II, 501, Keza, In: SRH, I, 173, 174, 178); XIV saec., In: SRH, I, 320, e, q, u, y. 32 XIV saec., In: SRH, I, 311, x, Cronicon Pictum Vindobonensis (cont.: Pictum), V4; XIV saec., In: SRH, I, 325, b ; CP, In: SRH, II, Chronicon Varadiense (cont.: CV), In: SRH, I, 206, w, 208, w ; XIV saec., In: SRH, I, 311, 318; CK, Gombos 980 (C); Keza, In: SRH, I, 173, c, e ; In: SRH, I, 178, e ); XIV saec., In: SRH, I, 320, 325, 344; Chronicon Monacense (CM), SRH, I, XIV saec., In: SRH, I, 311, x, Pictum, V3. 35 CV, In: SRH, I, 206, ; CK, Gombos 984 (T). 36 XIV saec., In: SRH, I, 311, x, codex Sambucus; XIV saec., In: SRH, I, 320, e, q, u, y, 311, b, 344, u. 37 CK, In: SRH, II, XIV saec., In: SRH, I, 320, e. 39 XIV saec., In: SRH, I, 344, u. 7

8 Również i o Vazulu nie ma żadnych informacji poza tym, że był synem Michała, oraz, że został oślepiony, w dodatku większość kronikarzy zastąpiła go Władysławem Łysym, jako ojcem późniejszych królów Andrzeja i Beli. Jego imię nie występuje wśród kronikarzy z innych kręgów kulturowych. Jest wprawdzie wspomniany w Annales Altahenses maiores, jednak nie pojawia się jego imię jako najbardziej godny, by zasiąść na tronie 40 dla rocznikarza żyjącego w Altach, czyli niemal w centrum zachodniego Cesarstwa, naturalnym było stosowanie prawa salickiego i wyłączenie dziedziczenia po kądzieli w przypadku, gdy żyli krewni po mieczu. Stawiając tezę, że Michał osiadł w Cesarstwie Bizantyńskim, można przyjąć, że tam założył rodzinę, jak również urodzili się jego synowie zapewne nastąpiło to dopiero w kilka lat po przybyciu. Na taki obrót sprawy wskazuje imię jego pierworodnego, wprost ukazujące inspirację bo raczej stanowi to wyraz wdzięczności względem suwerena względnie protektora niż projekcję ambicji, nawet w odniesieniu do Węgier. Pytanie, na które nie sposób znaleźć odpowiedzi, czy imię swoje pierworodny Michała otrzymał na cześć cesarza Bazylego II, czy też może świeżo koronowany cesarz był np. ojcem chrzestnym Vazula. Należy pamiętać, że Bazyli II był cesarzem o dość egalitarnym stosunku do swego urzędu stąd wynikła próba wciągnięcia w strefę swoich wpływów Rusi 41 poprzez danie księciu za żonę swojej siostry. Warto to skonfrontować z wydarzeniami sprzed półtorej dekady, kiedy to sam zachodni cesarz rzymski w okresie gdy jego władztwo osiągnęło właśnie jeden ze szczytów swojej potęgi musiał się "zadowolić" krewną (neptis) jego poprzednika, Jana Tzimiskesa 42. Analizując sytuację na Węgrzech silna pozycja Stefana, sojusze lub przynajmniej dobre relacje z niemal wszystkimi sąsiadami oraz czołowymi siłami ówczesnej sceny politycznej, zapewnienie sukcesji Emerykowi już za życia ojca łatwo dojść do wniosku, że Wasul nie miał powodu, by przed 1031 r. udawać się pod panowanie swego kuzyna. Co więcej nie można sądzić, by spotkało się to z życzliwością czy chociażby aprobatą Stefana przecież (co uwidacznia się przez niemal całe rządy tej dynastii) także i Vazul miał prawo do 40 [...] filium fratris sui digniorem in regno, quia hoc non consensit, cecavit et parvulos eiusdem exilio relegavit (Annales Altahenses maiores, MGH SS, XX, p. 793, Gombos, 205, p. 93) 41 Do jakiegoś stopnia udaną bowiem jej rezultaty pozostają wyraźnie widoczne po dziś dzień 42 Podczas gdy półtorej dekady wcześniej sam zachodni cesarz rzymski w okresie gdy jego władztwo osiągnęło właśnie jeden ze szczytów swojej potęgi musiał się "zadowolić" krewną (neptis) jego poprzednika, Jana Tzimiskesa. A przecież wystarczy wspomnieć przestrogi, które Konstantyn VII Porfirogeneta zostawił swojemu synowi Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, Moravcsik Gy. edidit, Jenkins R. J. H. anglice vertit, Washington 1967, 13, Περὶ τῶν πλησιαζόντων ἐθνῶν τοῖς Τούρκοις (De gentibus quae Turcis finitimae sunt), p. 70 (tekst oryginalny), p.71 (tłumaczenie na język angielski). 8

9 II (2013) tronu. W tej sytuacji powrót zawsze związany byłby z ryzykiem choć przede wszystkim dla starszego księcia. Sytuacja diametralnie zmieniła się wraz ze śmiercią Emeryka, kiedy oczywistym stało się, że sędziwy i zapewne pogrążony w rozpaczy władca umrze bezpotomnie, co więcej z racji wieku można było przypuszczać, że nastąpi to wkrótce. Udanie się na Węgry (wraz z synami) było więc sprawą o tyle naturalną, że książę był najbliższym (i starszym od Władysława) krewnym króla 43. WŁADYSŁAW ŁYSY Imię pochodzenia słowiańskiego Владислав/Vladislav złożone z członów Vladi- ("władać, panować") i slav (ten, który włada sławą). Wg wybitnego polskiego genealoga, Kazimierza Jasińskiego imię to jest pochodną imienia Włodzimierz, dokładniej rzecz ujmując Włodzimierza Wielkiego (Владимир, w starocerkiewnosłowiańskim Владимѣръ), a do Polski trafić miało wraz z jego córką, Marią Dobroniegą (otrzymał je jej drugi syn). Jednak kwestia czy możliwa była zmiana przyrostka do władającego w sławie czy w pokoju jest mocno dyskusyjna. Jeśli założyć, że tak się właśnie stało, to mogło się to dokonać wyłącznie na gruncie któregoś z języków słowiańskich. Gdyby chodziło tylko o Władysława (I) można by optować za taką możliwością, wszak w tym samym czasie narodził się goszczącemu Belę (I) Kazimierzowi wspomniany już drugi syn 44, później znany z przydomkiem Herman, ale przecież imię to nosił wcześniej podmiot naszych rozważań; być może nawet od schyłku lat 70-tych X w. Z kolei György Györffy uważa, że imię to jest pochodzenia bułgarskiego 45. Do takiego wniosku doszedł znajdując księcia o takim imieniu wśród krewnych cara bułgarskiego Samuela (był to dokładnie jego bratanek), urodzonego przed 976 r. Wcześniej 43 Nie liczę Piotra ani prawdopodobnie Samuela Aby, bowiem dziedziczyli wyłącznie potomkowie linii męskiej z następnym przypadkiem odstępstwa od tej normy mamy do czynienia dopiero po wygaśnięciu dynastii. 44 Chciałbym tu podjąć jeszcze jedną kwestię niektóre języki wykształciły różne formy dla imion władców Polski i Węgier. W tym miejscu o odrębność należy zapytać kronikarzy z epoki. Ich zapisy nie pozostawiają jednak złudzeń to to samo imię, choć zapisy w różnych państwach sprawiają, że formy są odmienne. Oto formy użyte przez kronikarzy węgierskich: 1. XIV saec.: [...] rex Karolus filiam Ladizlai/Ladislai regis Polonorum (SRH, I, 490) [...] genuit filium nomine Ladizlaum (ibidem, o synu Karola Roberta). 2. CP: [...] accepit rex filiam Ladizlai Polonorum (SRH, II, 50), [...] habuit filium nomine Ladizlaum (ibidem, o synu Karola Roberta). 3. CK: [...] caepit rex Carolus, filiam Ladislai regis Poloniae (SRH, II, 343), [...] genuit quator filios scilicet Carolum, Ladislaum, Ludovicum et Andream (ibidem, o synach Karola Roberta). Teraz czas na przedstawiciela polskiej historiografii, pierwszego kronikarza Anonima tzw. Galla, Gesta principum Polonorum: [...] Wladislauus dux solus reagnavit (GpP, 104, o Władysławie Hermanie), Cum audisset Wladislauus Boleslauum [...] (Ibidem, 98, o Władysławie I węgierskim). To explicite wyjaśnia różnice form w obu językach. 45 Istvan k. p. 91 9

10 Władysława 46 spotykamy zaś pośród książąt Dalmacji (Dalmatinska Hrvatska, później Chorwacji) władca o tym imieniu panował od lutego 821 do ok. 835 r. Gy. Gyorffy twierdzi, że imię Władysław wśród rodziny cara bułgarskiego występowało często 47. Zachowała się jednak informacja tylko o jednym takim przypadku nosił je syn Aarona brata Samuela (jako Iwan Władysław). Źródła milczą odnośnie daty narodzin bratanka Samuela, brak pewności nawet czy pierwsza wzmianka o nim dotyczy roku 976 czy 987. Bardziej prawdopodobna wydaje się ta pierwsza data (byłby wówczas kilka lat starszy od Władysława Łysego), jednak w żaden sposób nie świadczy to proweniencji bułgarskiej imienia Władysława, tym bardziej, że i w rodzinie cara wystąpiło ono po raz pierwszy. Wręcz przeciwnie są inne poszlaki. Imię to występowało na Bałkanach i to już od IX stulecia był Władysław książę chorwacki, być może też władca Slawonii (miał panować w latach ok r.). O ile samo imię nie jest zbyt często notowane, o tyle samych władców, których imiona kończyły się na - slav, było już bez liku do końca wieku X są to w Chorwacji panońskiej (Panonska Hrvatska): Brasław (Braslav, Bräslav); w Chorwacji: Radosław (Radoslav), Wyszesław (Višeslav) 48, Misław (Mislav), Zdesław (Zdeslav), Tomisław (Tomislav), Mirosław (Miroslav), Držislav, Svetoslav, Gojslav; w Serbii: Wyszesław (Višeslav), Radosław (Radoslav), Pribisław (Pribislav), Czasław (Časlav); występowały one także w innych państwach słowiańskich w Wielkiej Morawie: Rościsław (Rastislav); w Czechach: Unisław (Vnislav) 49, Wratysław (Vratislav), Bolesław (Boleslav); na Rusi: Światosław (Святослав) 50, Wyszesław (Вишеслав, Вышеслав), Izjasław (Ізяслав, Изяслав), Jarosław (Ярослав), Mścisław (Мстислав), Stanisław (Станіслав, Станислав), Sudzisław (Судислав). W świetle tych ustaleń można pokusić się jedynie o wniosek, że pochodzenia tego imienia i to dla dynastii bułgarskiej, jak również bocznej linii Arpadów należy szukać w którymś z państw południowosłowiańskich być może zarówno Aaron Komitopul, jak i Michał mieli za żony siostry wywodzące się z którejś z południowosłowiańskich dynastii. 46 Annales regni Francorum 47 Gyorffy Gy. Isvan kiraly... p VVISSASCLAVO DVCI inskrypcja na chrzcielnicy 49 Postać legendarna 50 W przypadku imion na Rusi (aż do synów Włodzimierza) nie ma pewności, czy tak wówczas w istocie wyglądały. 10

11 II (2013) Imiona 51 : Calvus Ladizlaus 52, Calvus Ladislaus 53, Zar Ladislaus 54, Calvus Latislaus 55, Ladislaus Caluus 56, Zarladislaus 57 (a także Saar Ladislaus, Sarladislaus, Saardisla(us), Sardisla(us), Ladisla, der Kale oraz Laslaw, der Kale wszystkie w Chronici Henrici de Mugeln 58 ). Sam Władysław Łysy poza źródłami węgierskimi pojawia się tylko w jednym polskim: Genealogiae regnum Polonorum 59, jednak sposób jego zapisu zdradza węgierską proweniencję wpisu: Liberi fuerunt Kazimirus et N filia, uxor Belae regis Ungariae, qui Ladislai Calvi filius fuit 60, wartość jego znacznie zmniejsza także późne pochodzenie użyta w innym miejscu tekstu forma imienia Micislaus, a także przyznanie się do nieznajomości imienia wyraźnie wskazują na historiografię doby renesansu. ANDRZEJ (I) Imię pochodzenia greckiego 61 Ανδρέας od rzeczownika ἀνήρ/ἀνδρός (mężczyzna) męski, mężny. W kronikach występuje w następujących formach: Andreas 62 (źródłosłów zdecydowana większość pojawień się), Hndreas 63, Endre 64, Andre 65, Endree 66 (Andres, Andirs, Endres Chronici Henrici de Mugeln). Chciałbym w tym miejscu pokrótce odnieść się do różnych teorii nt. chrztów książąt z dynastii Arpadów. W pierwszej kolejności teorię o łączonym chrzcie Gezy i Michała, książęco-królewskim doborze imion poniekąd przynajmniej w części dotyczącej udziału w niej Michała już obaliłem, by to explicite ukazać zrekapituluję pokrótce tezy stojące z nią w 51 Był to pierwszy przedstawiciel dynastii, który ab initio miał przydomek i był on (co pokazuje Keza) niezwykle mocno związany z władcą. 52 XIV saec., In: SRH, I, XIV saec., In: SRH, I, 311, w, Pictum, V2-V5; CK, In: SRH, II, ; Gombos 984 (T). 54 Keza, In: SRH, I, CP, In: SRH, II, CK, Gombos 980 (C), CK, Gombos 988 (K). 57 Keza, In: SRH, I, 173, 177, Chronici Henrici de Mügeln. 59 Gombos, 2424, p Ibidem. 61 KMTL, p Gesta, 55; Ann. Pos., 125; Keza, ; CZ 208; XIV comp. 290, , 321, , 343 V-345 (Albus Andreas et Catholicus, 344), , , 360. CM (Albus Andreas et Catholicus, 72); DHA, 43/I (149, 152), 43/II (154), 46 (161, 162), 52/II (174), 84/I (252), 96 (282), 147 (405). 63 XIV comp XIV comp. 334; , 339, ; CM 70-71; Gerhard 501, ; 65 XIV comp. 343 S; CM 70-71; Chronici Henrici de Mügeln XIV comp

12 niezgodzie. Po pierwsze bracia nie występowali nigdy (a przynajmniej od 970 r.) razem świadczą o tym odmienne zapisy imion stojących obok siebie pogańskie Gezy (a nie jako Stefan) oraz chrześcijańskie Michała. Ten drugi książę zresztą w ogóle nie istnieje w życiu publicznym Węgier. Po drugie w 972 r. nie było mowy o koronacji królewskiej, więc konstrukcja pary król-książę 67 jest zupełnie nieuzasadniona. Z kolei niezwykle kuszącą byłaby hipoteza, że Andrzej I przyjął chrzest w Kijowie jak chcą tego Makk Ferenc i Kristó Gyula 68 jednak, jak starałem się wykazać, tak się nie stało, bowiem ab initio był ochrzczony w obrządku greckim. ZAKOŃCZENIE W niniejszym wykładzie przedstawiłem niektóre z przesłanek świadczących za wpływami bizantyńsko-ruskimi na początki panowania Andrzeja I. Sięgając po fragmenty życia i czynów dziada oraz ojca ukazałem władcę jako dorastającego w tamtym kręgu kulturowym i tę kulturę dziedziczącego. Przejawiało się to nawet w tak prozaicznej kwestii, jak greckie zdobienia w ufundowanym przez władcę klasztorze benedyktyńskim w Tihany fakt wielce wymowny, bo obrazujący otoczenie, w jakim się wychowało i jakim się wciąż było zafascynowanym. Zająłem się też samą zdobywającą sobie coraz większa popularność w historiografii kwestią rzekomego chrztu władcy podczas pobytu w Kijowie. Przy okazji analizy etymologii oraz zapisów imion Michała i jego syna Wasula zastanowiłem się także nad imieniem drugiego z jego synów, Władysława pozostałe, jako nie związane bezpośrednio z niniejszym zagadnieniem, zostały pominięte. Poruszone obecnie zagadnienia wraz z omówionymi dawniej kwestiami tzw. korony Monomacha oraz reorganizacji Kościoła obrządku wschodniego budują nam obraz władcy mocno zakorzenionego w bizantyńskim kręgu kulturowym kwestie te będą dochodziły do głosu jeszcze niejednokrotnie m.in. przy wyborze imion dla synów czy fundacjach klasztorów. 67 Györffy Gy., István király és művé, Bp , p Makk F., I. András, in: Kristó Gy., Makk F., Az Árpádok. Fejedelmek és királyok, Debrecen 2003, p. 75; KMTL, p

13 II (2013) ARTUR BĄDKOWSKI (UAM, POZNAŃ) PPR/PZPR WOBEC SZKOLNICTWA WYŻSZEGO W WIELKOPOLSCE W LATACH Ramy chronologiczne wskazane w temacie wystąpienia odnoszą się do dat związanych z wydarzeniami politycznymi, a nie stricte ze środowiskiem naukowym. Pierwsza z nich odnosi się do zakończenia działań wojennych, które umożliwiło wznowienie działalności dydaktyczno-badawczej w Poznaniu. Cezura końcowa odnosi się do przełomu Październikowego i zakończenia okresu stalinowskiego. Dla omawianego zagadnienia pewnie powinno się przyjmować raczej 1958 r., w którym uchwalono nową ustawę o szkolnictwie wyższym, w której to, z opóźnieniem, znalazły się zmiany po okresie największych represji. Najważniejszym ośrodkiem naukowym Wielkopolski był w omawianym okresie i jest nadal oczywiście Poznań, ale należy mieć na uwadze funkcjonowanie także poza nim placówek naukowo-badawczych. W tym 11-letnim czasie zmieniały się działania zdobywających władzę komunistów wobec środowiska naukowego. Był to wynik kształtowania się programu partii, a także taktyki w walce o władzę. Oczywiste jest, że polscy komuniści chcąc dokonać rewolucyjnych zmian społeczno-gospodarczych musieli zająć stanowisko wobec szkolnictwa wyższego i środowiska naukowego. Politykę PPR/PZPR wobec nauki i szkolnictwa wyższego należy analizować jako element szerszych działań wobec inteligencji. Nie może dziwić, że zmiany mające na celu przebudowę świadomości, tworzenie społeczeństwa socjalistycznego, a w przyszłości komunistycznego wiązane były z indoktrynacją młodego pokolenia. Badania naukowe związane z gospodarką miały też znaczenie dla tej sfery życia. Narzucanie marksizmu i światopoglądu tzw. materialistycznego miało tym celom służyć. Ideologizacja nauki i upartyjnienie wszystkich sfer życia było elementem działań propagandowych. Szkolnictwo, w tym wyższe, było więc instrumentem kształtowania inteligencji oddanej nowej władzy. Były to zadania długofalowe. Na początku jednak zadaniami doraźnymi, priorytetowymi było zwalczenie zbrojnego podziemia i legalnej opozycji politycznej. Środowisko naukowe miało tradycyjnie wysoki autorytet społeczny. Wielu jego przedstawicieli angażowało się w życie 13

14 społeczno-polityczne. Szczególnie silne były w nim wpływy Narodowej Demokracji 69 uznawanej za szczególnie wrogą ruchowi komunistycznemu. W kierownictwie PPR zdawano sobie sprawę, że w większości środowisko naukowe nie jest przychylnie nastawione do nowej władzy. Jego prestiż i dorobek, powodował, że dostrzegano konieczność sprawnych ale subtelnych kroków zmierzających do uzyskania w nim wpływów. Władysław Gomułka tak formułował zadania partii w tym zakresie: My dopiero musimy wychować naszych profesorów i wychowamy na pewno, ale dopiero po latach, po okresie potrzebnym na wychowanie profesora. Musimy pracować przy pomocy tych profesorów, którzy są, bo nauki nie przerwiemy. Istnieją setki i tysiące sposobów na to, aby na nich oddziaływać, aby nie pozwolić prowadzić reakcyjnej roboty. Jednym z głównych i najważniejszych sposobów jest rozwinięcie naszej pracy wśród młodzieży szkolnej i akademickiej. Jeżeli tam będziemy mieć mocne poparcie, to młodzież będzie oddziaływać na profesorów [ ] jest wśród inteligencji grupa czy warstwa, część tej inteligencji, na którą rzecz jasna liczyć nie można, która jest związana z reakcją, ze starym światem, która jest jej mózgiem ideologicznym. Tej części my zdobyć nie chcemy i nie zdobędziemy. Ale jest wśród szerokich mas inteligenckich grupa najszersza, która nie jest zdecydowana, która jest niezadowolona, ale nie jest w gruncie rzeczy reakcyjna. My, jako partia robotnicza, jako partia przodująca, musimy pomóc tej inteligencji [ ] trzeba na tym odcinku mieć pewien plan, przemyślany plan pracy, który w każdym terenie będzie inaczej stosowany, gdyż jest on uzależniony od konkretnych warunków. Ale ogólna tendencja powinna być taka, aby przeciągnąć tych ludzi do siebie wszelkimi sposobami 70. Mowa tu o zamierzeniach formułowanych przez kierownictwo PPR ale w warunkach kształtowania się scentralizowanego ustroju o charakterze totalitarnym. Oczywistym jest więc, że były one przyjmowane w całym kraju. Niezbędne zatem było, taktyczne do pewnego momentu, tolerowanie przedwojennych pracowników naukowych. Władze korzystały nawet z ich poczucia obowiązku, spontanicznego organizowania pracy. Zjawisko takie było nieodosobnione i w innych sferach życia, gdzie komuniści korzystali z chęci powrotu ludzi do normalnej pracy i próby organizowania sobie życia znanego sprzed okupacji. Od 1947 r., zaczęto usuwać pracowników naukowych, którzy byli wcześniej zaangażowani we wrogą, 69 B. Fijałkowska, Polityka i twórcy ( ), Warszawa 1985, s W. Gomułka, Artykuły i przemówienia, t. 1, Warszawa 1962, s

15 II (2013) zdaniem komunistów działalność. Część musiała się przystosować do nowych warunków. Za pomocą polityki kadrowej, systemu nagród, kreowano nowe, lojalne elity 71. Wnikliwie podchodzono do rekrutacji studentów. Aktywności tej towarzyszyło badanie życiorysów ich rodziców. Mając to na uwadze, preferowano osoby o robotniczochłopskim pochodzeniu. Uznawano, że osoby takie będą poprzez możliwość awansu klasowego przychylnie nastawione do władz. Dobierano także starannie składy komisji kwalifikacyjnych. Panowała opinia, że aktywna działalność w ZMP lub PZPR ułatwia otrzymanie indeksu studenckiego. Mimo tego zdarzały się jednak przypadki przyjęcia niewłaściwych z punktu widzenia władz osób. Ważnym problemem, oprócz braku wykładowców, w warunkach dużego przyrostu studentów, stawało się szybkie wykształcenie osób prowadzących tzw. przedmioty ideologiczne, które miały na celu ideologizację nauki i jej upartyjnienie. Starano się temu zaradzić powołując przy KC PZPR Instytut Kształcenia Kadr Naukowych (1950), później przekształcony w Instytut Nauk Społecznych (1954). Był to element rewolucyjnych zmian w nauce polskiej, jeden z istotnych elementów tworzenia socjalistycznych uniwersytetów. Ostatecznie w 1950 r. na wszystkich uczelniach wprowadzono obowiązkowe nauczanie podstaw marksizmu i ekonomii politycznej. Powoływano Wieczorowe Uniwersytety Marksizmu-Leninizmu, które miły spełnić swoją role indoktrynacyjną także wobec bezpartyjnych. Likwidowano reaktywowane spontanicznie po okupacji instytucje naukowe i kulturalne. Unifikacja i podporządkowanie wszystkich organizacji zrzeszających naukowców i młodzież miały służyć kontroli tych środowisk. Przekształcanie nauki i szkolnictwa wyższego zgodnie z programem PPR i później PZPR odbywało się w oparciu o akty prawne, które notyfikowały nową rzeczywistość. W 1947 r. wprowadzono dekret o organizacji nauki i szkolnictwa wyższego, który znosił niezależność uniwersytetów 72. W 1951 r. wprowadzono ustawę o szkolnictwie wyższym i pracownikach nauki, która przeszczepiała w polskich warunkach sowieckie rozwiązania 73. O powoływaniu rektorów, prorektorów, dziekanów i prodziekanów miał decydować Minister Szkolnictwa Wyższego. Wprowadzała ona zaczerpnięte z ZSRR dwa nowe stopnie naukowe: 71 B. Fijałkowska, Polityka i twórcy ( ), Warszawa 1985, s Dekret z dnia 28 października 1947 r. o organizacji nauki i szkolnictwa wyższego, Dziennik Ustaw nr 88,1947, poz. 415; Historia Nauki Polskiej, t. 5, cz. I, red. B. Suchodolski, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1992, s ; R. Herczyński, op. cit., s Ustawa z dnia 15 grudnia 1951 r. o przekształceniu Urzędu Ministra Szkół Wyższych i Nauki w urząd Ministra Szkolnictwa Wyższego. Dziennik Ustaw, nr 67, poz

16 kandydata nauk i doktora nauk 74. Zlikwidowano habilitacje, a trzysemestrowy rok akademicki zastąpiono dwusemestrowym. W pracy naukowej wprowadzono rozbudowane planowanie. Mówiono o produkcji uniwersyteckiej, socjalistycznej pedagogice i dydaktyce 75. Ministerstwom podporządkowano tak zwane resortowe szkolnictwo: akademie medyczne, wyższe szkoły pedagogiczne, wychowania fizycznego, artystyczne, rolnicze i wojskowe 76. Zarządzanie nauką i szkolnictwem wyższym odbywało się za pomocą struktur partyjnych, które formułowały program w tym zakresie na szczeblu Komitetu Centralnego. W jego strukturze znajdował się wydział odpowiadający za tę sferę życia. W każdym województwie kopiowano te rozwiązania na szczeblu Komitetu Wojewódzkiego w ramach którego byli etatowi pracownicy polityczni, w których gestii było kontrolowanie środowiska naukowego i szkół wyższych w podległym im województwie. Partia miała także swoje struktury bezpośrednio w środowisku naukowym. Równolegle w ramach rządu istniało Ministerstwo nazewnictwo jego się zmieniało, ale miało ono swoje kompetencje w zakresie polityki naukowej. Oczywistym jednak było, że to partia formułowa program i nadzorowała jego realizację, a ministerstwo było jej podporządkowane. Nota bene w strukturach resortu też były komórki partii. Partia interesowała się wszystkimi kwestiami z wiązanymi z nauką i szkolnictwem wyższym. Zgodnie ze stosowaną wówczas terminologią marksistowską interesowały ją sprawy bazy, czyli kwestie materialne i nadbudowy szeroko rozumianej działalności naukowej i dydaktycznej. Na filozofii i metodologii marksistowskiej miały być oparte badania, marksistowska była nawet pedagogika. Mówiło się wtedy o produkcji naukowej, na uczelniach wprowadzano planowanie jak w przemyśle. Partia zajmowała się takimi kwestiami, jak dyscyplina studiów itp. Komitety Uczelniane były odwzorowaniem Komitetów Zakładowych w przemyśle. Program PPR i PZPR wprowadzany był w Wielkopolsce poprzez ich struktury terenowe. Od działań lokalnych działaczy zależały sukcesy i porażki tej polityki. W lutym 1945 r. powstał Komitet Miejski Polskiej Partii Robotniczej w Poznaniu. Przez miesiąc pełnił on funkcję najwyższej instancji partyjnej na tym terenie do powołania Komitetu Wojewódzkiego, który powstał w wyniku działania dwóch osób, którzy przybyli z Warszawy Marii Kamińskiej i Ryszarda Kalinowskiego. Później zgodnie z wytycznymi władz 74 R. Herczyński, op. cit., s AP Poznań, KW PZPR w Poznaniu, sygn. 3326, Informacja o pracy katedr marksizmu-leninizmu i ekonomii politycznej, k B. Fijałkowska, op. cit., s

17 II (2013) centralnych powstawały dalsze struktury terenowe. Partia ze stosunkowo nielicznej, kierowanej przez lokalnych działaczy komunistycznych i przedstawicieli grupy operacyjnej KC PPR stawała się partią masową. W strukturach wojewódzkich PPR za kwestie nauki i szkolnictwa wyższego odpowiedzialny był Wydział Propagandy i Agitacji. Rozwiązanie takie było stosowane mimo, że w statucie PPR przewidziane było powoływanie na szczeblu wojewódzkim Wydziału oświaty i szkolnictwa 77. Po powstaniu w grudniu 1948 r. PZPR takie rozwiązania organizacyjne były kontynuowane 78. Samo nazewnictwo potwierdza omówiony wyżej stosunek partii do kwestii nauki. Na początku lat 50-tych po raz pierwszy powołano odrębny Wydział Oświaty i Szkolnictwa Wyższego. Kierownicza rola partii w środowisku naukowym sprawowana była bezpośrednio przez struktury partii w poszczególnych placówkach naukowo-badawczych. Co ciekawe takowe powstawały dopiero od 1949 r. czyli po powstaniu PZPR 79. Oddziałowe Organizacje Partyjne (OOP), Podstawowe Organizacje Partyjne (POP), Komitety Uczelniane (KU) były tworzone po osiągnięciu regulowanej przez statuty partii liczby członków. Zgodnie zasadą centralizmu demokratycznego instancje niższe uznawały zwierzchnictwo wyższych. W ośrodkach akademickich, w których był więcej uczelni powstawały międzyuczelniane kolegia, które miały zadanie koordynować działania 80. Na szczeblu wojewódzkim partia dysponowała etatowymi pracownikami politycznymi. W poszczególnych strukturach rozmieszczonych w jednostkach organizacyjnych instytucji naukowo-badawczych działano zazwyczaj społecznie. Obowiązywała zasada, że wytyczne z KC trafiały do KW, a stamtąd za pośrednictwem pracowników etatowych aż do najniższego szczebla. Obsada stanowisk również podlegała zatwierdzeniu instancji zwierzchniej. Jednym z podstawowych objawów prężności, bądź jej braku była liczba działających członków. Statystyki zatem były podstawowym kryterium efektywności działania. W rozmieszczeniu komórek i liczebności działaczy widać pewne tendencje i lokalne uwarunkowania. Samo środowisko komunistyczne nie było zbyt liczne. Bezpośrednio po wojnie w środowisku uniwersyteckim w PPR miało działać 3 pracowników naukowych na ogólną liczbę ok. 10 (pracownicy administracyjni, studenci). Liczniejsza była grupa członków PPS ok. 60 ale w jej skład wchodzili głównie pracownicy administracyjni i 77 A. Bądkowski, Kształtowanie się struktur wojewódzkich PPR w Poznaniu w latach , w: Kronika Wielkopolski, nr 4 (136), 2010, s AP Poznań, Wstęp do inwentarza zespołu KW PPR w Poznaniu, oprac. A. Choniawko, s AP Poznań, KW PZPR w Poznaniu, sygn. 3305, Plany pracy Wydziału Oświaty i Szkolnictwa Wyższego KW PZPR w Poznaniu na okres 6-31.X.1952, k. 5-6; tamże, Plany pracy Wydziału Oświaty i Szkolnictwa Wyższego KW PZPR w Poznaniu na luty 1953, k AP Poznań, KW PZPR w Poznaniu, sygn. 3305, Plany pracy Wydziału Oświaty i Szkolnictwa Wyższego KW PZPR w Poznaniu na okres 6-31.X.1952, k

18 studenci 81. W maju 1947 r. w skali całego kraju było 46 samodzielnych pracowników naukowych najwięcej w Katowicach i Gliwicach 16. W Poznaniu było jedynie 4, tyle co w Gdańsku 82. Już te dane liczbowe wskazują, że Wielkopolska była regionem trudnym dla komunistów. Obrazuje to sprawa pierwszego powojennego rektora Uniwersytetu Poznańskiego prof. Stefana Dąbrowskiego, który za swoją przedwojenną działalność polityczną w Stronnictwie Narodowym był atakowany przez sekretarzy KW PPR w Poznaniu Marię Kamińską i Jana Izydorczyka. Również jego eksponowanie publiczne uczuć religijnych i zgoda na zjazd młodzieży katolickiej spowodowało nasilenie ataków. Działo się to w okresie gdy komuniści jeszcze nie przejęli całkowicie władzy, a ich wpływy w środowisku uczelnianym były bardzo słabe. Rektor inwigilowany przez UB ostatecznie ustąpił i wkrótce potem zmarł. Jednym ze sposobów pozbywania się niewygodnych pracowników naukowych były aresztowania i procesy. W październiku 1947 r. spotkało to prof. Ludwika Jaxę- Bykowskiego, który 3-letni wyrok więzienia przypłacił utratą zdrowia i śmiercią wkrótce po odzyskaniu wolności. W 1949 r. uwięziony został prof. Wiktor Schramm i później Witold Staniewicz. Niefortunna wypowiedź ks. prof. Szczęsnego Dettloffa, po śmierci Stalina stała się powodem przeniesienia na go na emeryturę. Metodę tę stosowano na szerszą skalę, a wakaty zapełniano młodszymi lojalnymi pracownikami. Należy podkreślić, że działania te, ze względu na opór środowisk akademickich nie zawsze były skuteczne. Niewątpliwie najważniejszą metodą oddziaływania partii na środowisko naukowe było podejmowanie przez nią decyzji kadrowych 83. Poszczególne komórki partyjne uczestniczyły w opiniowaniu i zatwierdzaniu decyzji personalnych objętych systemem nomenklatury. Nie każde stanowisko było zarezerwowane dla członków partii, ale to odpowiednie jej gremium opiniowało bądź zatwierdzało taki wybór. Oczywistym jest, że jeśli do wyboru był członek partii i osoba bezpartyjna to większe szanse miała ta pierwsza. Odpowiednie akcje propagandowe, wzmocnione w dużym stopniu spodziewanymi korzyściami materialnymi, bądź dostępem do dóbr deficytowych, ułatwieniach w życiu codziennym np. w postaci awansu służbowego itp. miały skłaniać do zaangażowania się w 81 W. Markiewicz, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w latach , w: 50 lat Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, red. Nacz. Cz. Łuczak, Poznań 1971, s B. Krasiewicz, Odbudowa szkolnictwa wyższego w Polsce Ludowej w latach , Wrocław, 1976, s AP Poznań, KW PZPR w Poznaniu, sygn. 3305, Plany pracy Wydziału Oświaty i Szkolnictwa Wyższego KW PZPR w Poznaniu na I kwartał 1954 r., k. 89; tamże, Plany pracy Wydziału Oświaty i Szkolnictwa Wyższego KW PZPR w Poznaniu na I kwartał 1955, k

19 II (2013) działalność partyjną. Oczywiście w różnych okresach funkcjonowania partii te korzyści mogły się zmieniać. Partia starała się aby życie akademickie było przesiąknięte ideologią marksistowska i upolitycznieniem. Miały temu służyć obowiązkowe zajęcia z tego zakresu dla studentów. W sprawozdaniach informowano jednak jak je traktowano: zajęcia były lekceważone przez studentów. Np. na AM w Poznaniu na niektórych wydziałach było od % ocen niedostatecznych z ekonomii politycznej, a frekwencja była na poziomie 40%. Wśród studentów panowało przekonanie, że przynależność do ZMP lub PZPR umożliwia otrzymanie lepszych ocen z przedmiotów ideologicznych. O przykładaniu wielkiej wagi do ideologizacji mogą też świadczyć tematy egzaminacyjne na WSE w 1952 r.: (pisemne. Do wyboru): 1. Wielkie budowle socjalizmu w Polsce Ludowej 2. Konstytucja PRL wyrazem podstawowych przeobrażeń społecznych i gospodarczych Polski Ludowej 3. Polityczne i ekonomiczne podstawy sojuszu robotniczo-chłopskiego. Część ustana egzaminu składała się: a) egzaminu poprawkowego z egzaminu pisemnego i b) egzaminu z Nauki o Polsce i Świecie Współczesnym. Wyniki oceniano następująco Aczkolwiek tematy były bardzo aktualne i stosunkowo nietrudne, a czas przeznaczony na ich opracowanie wynosił 5 godzin, trzeba stwierdzić, że kandydaci wykazali stosunkowo b. słabe przygotowanie, pisząc na ogół na wybrany temat wszystko co wiedzieli o socjalizmie, Polsce Ludowej itp. Ważną częścią partyjnego życia uczelnianego było organizowanie świąt uczelnianych, czy państwowych. W okresie stalinowskim rozbudowana była oprawa takich uroczystości. W 1955 r. planowano w związku z 38 rocznicą rewolucji październikowej zorganizować wielką akademię międzyuczelnianą w Auli UP. Na studentów starano się oddziaływać przez struktury ZMP. Odbywały się np. narady aktywu partyjno-zmp-owskiego Domów Akademickich, poświęcone Praca wychowawcza w Domach Studenckich. Partia starała się ujednolicić także obchody rozpoczęcia roku akademickiego. W sprawozdaniu z 1954 r. pracownik Wydziału Nauki KW opisał jak wyglądał scenariusz tych uroczystości. Odczytanie listu ministra Szkolnictwa Wyższego. 1. Przemówienie rektora 2. Immatrykulacja 3. Przemówienie przedstawiciela młodzieży i wykład inauguracyjny 19

20 Ciekawie oceniał przemówienia rektorów- Przemówienia rektorów w dużym stopniu przyczyniły się do zmobilizowania młodzieży do nauki i zawierały w sobie wytyczne do pracy na najbliższy okres W inauguracjach brali udział członkowie Egzekutywy KW, przedstawiciele władz, przodownicy poznańskich zakładów pracy, członkowie spółdzielni produkcyjnych, przedstawiciele Ludowych Zespołów Sportowych (WSWF) itp. Np. w WSE uczestniczyła delegacja PGR Żelichowo i Oleśnica, która wręczała przodującym zespołom studenckim będącym na brygadach żniwno-omłotowych w tych miejscowościach, piękne dyplomy uznania za godną postawę studenta Polski Ludowej i całokształt pracy młodzieży studenckiej podczas pracy na akcji żniwnej. Podczas inauguracji dokonano też dekoracji przez przedstawicieli WRN zasłużonych pracowników wyższych uczelni wysokimi odznaczeniami państwowymi. Ciekawa, że po początkowej aprobującej uwadze na temat przemówień rektorów zauważył, że Przede wszystkim rektorzy niektórych uczelni słabo przygotowali przemówienia np. rektor AM w opracowaniu przemówienia poruszył wyłącznie osiągnięcia, dotyczące rozbudowy poszczególnych zakładów, natomiast nic nie wspomniał o pracy grona i organizacji młodzieżowych na uczelni z młodzieżą. Kiedy do ob. Rektora zwrócił się sekretarz KU i wskazał mu pewne pominięcie w przemówieniu jego zdaniem najważniejszych spraw, wówczas ob. Rektor zaznaczył, że stylem gazetowym nie będzie wygłaszał przemówienia. Dopiero po dłuższej dyskusji zgodził się na minimalne wstawki do wspomnianego oczywista bardzo suchego sprawozdania. Zauważył też, że W dalszym jeszcze ciągu młodzież ZMP mimo, że aktyw ZMP był odpowiednio poinstruowany przez odnośne instancje ZMP i partyjne nie wystąpiła na uroczystości w koszulach ZMP-owskich. Co gorsza nawet sam aktyw nie zawsze świecił przykładem. O tym, że władze uczelni podlegały partii świadczą składane na posiedzeniach jej struktur sprawozdania np. z wykonania jej uchwał, z rekrutacji, z realizacji partyjnych wytycznych, sesji egzaminacyjnych. Dotyczyło to także bezpartyjnych pracowników naukowych pełniących np. funkcje dziekanów itp. 84 Ingerowała ona w bieżącą pracą badawczą i dydaktyczną. Interesowała się działaniem organizacji młodzieżowych w środowisku akademickim, powoływaniem i zakładaniem instytutów naukowych czy komórek uczelnianych. Ciągłej analizie podlegały nastroje w środowisku, ilość studentów oraz zapotrzebowanie absolwentów dla gospodarki. Omawiany okres należał do najtrudniejszych 84 AP Poznań, KW PZPR w Poznaniu, sygn. 3326, Informacja o przebiegu zimowej sesji egzaminacyjnej na UAM 1955/56, k

Regulamin Filii Uniwersytetu w Białymstoku Wydziału Ekonomiczno-Informatycznego

Regulamin Filii Uniwersytetu w Białymstoku Wydziału Ekonomiczno-Informatycznego Regulamin Filii Uniwersytetu w Białymstoku Wydziału Ekonomiczno-Informatycznego 1. Wydział Ekonomiczno-Informatyczny (zwany dalej Wydziałem), został utworzony przez Senat Uniwersytetu w Białymstoku Uchwałą

Bardziej szczegółowo

1. Pochodzenie Słowian

1. Pochodzenie Słowian Słowianie i Węgrzy 1. Pochodzenie Słowian Do V w. zamieszkiwali tereny między Karpatami, Prypecią a Dnieprem W V wieku początek ekspansji osadniczej Początkowo zajmowali tylko tereny opuszczone przez barbarzyńców,

Bardziej szczegółowo

Zasady pisania prac dyplomowych

Zasady pisania prac dyplomowych Zasady pisania prac dyplomowych I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Prace licencjackie - mogą mieć postać prac przeglądowych: streszczać poglądy filozofów, stanowić świadectwo rozumienia tekstów filozoficznych,

Bardziej szczegółowo

Preambuła. 1 Podstawa prawna

Preambuła. 1 Podstawa prawna Załącznik do Zarządzenia nr 28/2009 Rektora WSP TWP w Warszawie Preambuła Jednym z głównych warunków właściwej realizacji zadań i wypełniania Misji oraz realizacji strategii Uczelni jest istnienie Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH

REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH Załącznik nr 2 do Zarządzenia Rektora z dnia 18.09.2013r. Tekst jednolity REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Seminarium Doktorskiego określa

Bardziej szczegółowo

Początki rządów Jagiellonów

Początki rządów Jagiellonów Początki rządów Jagiellonów 1. Andegawenowie na polskim tronie Łokietek i Kazimierz Wielki dogadywali się w sprawie sukcesji z Węgrami (Kazimierz Wielki w 1339 r. w Wyszehradzie) 1370 r. umiera Kazimierz

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp 9. Model szkolnictwa powszechnego i wyższego (strategie i działania władz komunistycznych) 25.

SPIS TREŚCI. Wstęp 9. Model szkolnictwa powszechnego i wyższego (strategie i działania władz komunistycznych) 25. SPIS TREŚCI Wstęp 9 Model szkolnictwa powszechnego i wyższego (strategie i działania władz komunistycznych) 25 Lata 1944-1947 25 Szkolnictwo powszechne 26 Szkolnictwo wyższe 35 Po 1947 r. (stalinizacja)

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

załącznik do Uchwały Senatu z 20 listopada 2006 roku w sprawie REGULAMINU STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

załącznik do Uchwały Senatu z 20 listopada 2006 roku w sprawie REGULAMINU STUDIÓW PODYPLOMOWYCH załącznik do Uchwały Senatu z 20 listopada 2006 roku w sprawie REGULAMINU STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Regulamin studiów podyplomowych w Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, zwanej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

REKTOR PISMO OKÓLNE 38/2014. w sprawie stypendiów naukowych z własnego funduszu stypendialnego Politechniki Wrocławskiej na rok akademicki 2014/2015

REKTOR PISMO OKÓLNE 38/2014. w sprawie stypendiów naukowych z własnego funduszu stypendialnego Politechniki Wrocławskiej na rok akademicki 2014/2015 REKTOR PISMO OKÓLNE 38/2014 z dnia 30 września 2014 r. w sprawie stypendiów naukowych z własnego funduszu stypendialnego Politechniki Wrocławskiej na rok akademicki 2014/2015 Zgodnie z 5 Zarządzenia Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Samorządu Studenckiego Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu

Regulamin. Samorządu Studenckiego Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu Regulamin Samorządu Studenckiego Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu Przyjęty przez Senat Akademii Muzycznej im. I. J. Paderewskiego w dniu 27.06.2012 Spis treści ROZDZIAŁ I Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Regulamin przyznawania stypendiów motywacyjnych dla studentów studiujących na kierunkach zamawianych. Postanowienia ogólne

Regulamin przyznawania stypendiów motywacyjnych dla studentów studiujących na kierunkach zamawianych. Postanowienia ogólne Regulamin przyznawania stypendiów motywacyjnych dla studentów studiujących na kierunkach zamawianych Postanowienia ogólne 1 Regulamin określa zasady, warunki i tryb przyznawania stypendiów, zwanych dalej

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

REGULAMINU STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

REGULAMINU STUDIÓW PODYPLOMOWYCH REGULAMINU STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Regulamin studiów podyplomowych w Niepaństwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Białymstoku, zwanej dalej Uczelnią, opracowano na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku

Bardziej szczegółowo

Statut Uczelnianego Zespołu Góralskiego Młode Podhale Działającego przy Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Targu

Statut Uczelnianego Zespołu Góralskiego Młode Podhale Działającego przy Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Targu Załącznik nr 2 do Zarządzenia nr 1/2009 Rektora Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu z dnia 13 stycznia 2009 r. Statut Uczelnianego Zespołu Góralskiego Młode Podhale Działającego

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 6 Rektora AMG z 24.02.2014 r. pieczęć urzędowa Wzór suplementu do dyplomu AKADEMIA MORSKA w GDYNI Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców Przedszkola Nr 240 im. Polskich Olimpijczyków w Warszawie ul. Marymoncka 34

Regulamin Rady Rodziców Przedszkola Nr 240 im. Polskich Olimpijczyków w Warszawie ul. Marymoncka 34 Regulamin Rady Rodziców Przedszkola Nr 240 im. Polskich Olimpijczyków w Warszawie ul. Marymoncka 34 Na podstawie Art. 53 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r.

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r. ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie utworzenia w Uniwersytecie Wrocławskim Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Na podstawie art. 49 ust. 2

Bardziej szczegółowo

RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA. ... Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek ...

RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA. ... Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek ... WZÓR RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA Nazwa szkoły wyższej:. Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek.. Nazwa ocenianego kierunku ze wskazaniem: profilu kształcenia: poziomu kształcenia:..

Bardziej szczegółowo

2010-11-25 PROGRAM WSPIERANIA PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH: Międzyuczelniana Sieć Promotorów Przedsiębiorczości Akademickiej (MSPPA)

2010-11-25 PROGRAM WSPIERANIA PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH: Międzyuczelniana Sieć Promotorów Przedsiębiorczości Akademickiej (MSPPA) wiemy, jak połączyć naukę z biznesem PROGRAM WSPIERANIA PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH: Międzyuczelniana Sieć Promotorów Przedsiębiorczości Akademickiej (MSPPA) Wielkopolska Platforma Innowacyjna (WPI) Kontekst

Bardziej szczegółowo

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 ZAKRES NOWELIZACJI USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM Maria Tomaszewska Akademia Leona Koźmińskiego 16 grudnia 2010 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. pieczęć urzędowa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez Komisję Europejską, Radę Europy oraz UNESCO/CEPES.

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 29 sierpnia 2012 r. Poz. 3688 UCHWAŁA NR XXIV/431/2012 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. z dnia 23 lipca 2012 r.

Poznań, dnia 29 sierpnia 2012 r. Poz. 3688 UCHWAŁA NR XXIV/431/2012 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. z dnia 23 lipca 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznań, dnia 29 sierpnia 2012 r. Poz. 3688 UCHWAŁA NR XXIV/431/2012 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 23 lipca 2012 r. w sprawie: jednorazowych stypendiów

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBREGO PRACODAWCĘ? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ ZAWODOWE PRAKTYKI STUDENCKIE? 2. JAK ZNALEŹĆ PRACODAWCĘ OFERUJĄCEGO DOBRE PRAKTYKI STUDENCKIE? 2.1 Portal

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 29 lipca 2014 r. Poz. 2613 UCHWAŁA NR XXXVIII/411/2014 RADY GMINY SŁUPSK. z dnia 27 czerwca 2014 r.

Gdańsk, dnia 29 lipca 2014 r. Poz. 2613 UCHWAŁA NR XXXVIII/411/2014 RADY GMINY SŁUPSK. z dnia 27 czerwca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 29 lipca 2014 r. Poz. 2613 UCHWAŁA NR XXXVIII/411/2014 RADY GMINY SŁUPSK z dnia 27 czerwca 2014 r. w sprawie przyjęcia Lokalnego programu wspierania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIUM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU POLITECHNIKI LUBELSKIEJ

REGULAMIN STUDIUM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU POLITECHNIKI LUBELSKIEJ Załącznik nr 2 do Zarządzenia Nr R-5/2007 z dnia 5 stycznia 2007 r. w sprawie wprowadzenia regulaminów: Studium Języków Obcych Politechniki Lubelskiej oraz Studium Wychowania Fizycznego i Sportu Politechniki

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 3 a / 2013 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie z 18 lutego 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 3 a / 2013 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie z 18 lutego 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 3 a / 2013 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie z 18 lutego 2013 r. ZASADY PRZEPROWADZANIA EGZAMINU DYPLOMOWEGO Z PRZYGOTOWANIA ZAWODOWEGO NA STUDIACH STACJONARNYCH

Bardziej szczegółowo

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Regulamin Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu w sprawie trybu nadawania odznaczeń uczelnianych, występowania z wnioskami o nadanie orderów i odznaczeń państwowych oraz Medalu Komisji Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIUM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN STUDIUM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik do Uchwały Nr 52/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. REGULAMIN STUDIUM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1

Bardziej szczegółowo

HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA

HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut.

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 7 lipca 2014 r. Poz. 3922 UCHWAŁA NR XLVI/599/14 RADY MIASTA PIŁY. z dnia 27 maja 2014 r.

Poznań, dnia 7 lipca 2014 r. Poz. 3922 UCHWAŁA NR XLVI/599/14 RADY MIASTA PIŁY. z dnia 27 maja 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznań, dnia 7 lipca 2014 r. Poz. 3922 UCHWAŁA NR XLVI/599/14 RADY MIASTA PIŁY z dnia 27 maja 2014 r. w sprawie zasad udzielania pomocy materialnej dla studentów

Bardziej szczegółowo

DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH

DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH pod redakcją Władysława Fłoryana CZĘŚĆ DRUGA SPIS TREŚCI LITERATURA BUŁGARSKA napisała HENRYKA CZAJKA I. Uwagi wstępne 7 1. Rys historyczny (do końca w. XIV) 7 2. Sztuka 13

Bardziej szczegółowo

Obowiązki studenta w zakresie praktyk

Obowiązki studenta w zakresie praktyk Regulamin realizacji praktyk studenckich w Wyższej Szkole Humanistycznej TWP w Szczecinie 1. Podstawą prawną praktyk studenckich jest ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SYSTEMU BIBLIOTECZNO-INFORMACYJNEGO AKADEMII EKONOMICZNEJ im. OSKARA LANGEGO WE WROCŁAWIU

REGULAMIN SYSTEMU BIBLIOTECZNO-INFORMACYJNEGO AKADEMII EKONOMICZNEJ im. OSKARA LANGEGO WE WROCŁAWIU REGULAMIN SYSTEMU BIBLIOTECZNO-INFORMACYJNEGO AKADEMII EKONOMICZNEJ im. OSKARA LANGEGO WE WROCŁAWIU przyjęty uchwałą Senatu nr 118/06 z dnia 28 czerwca 2006 r. System biblioteczno informacyjny 1 System

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY projektu Wiedza dla gospodarki (POKL.04.01.01-00-250/09) (współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Regulamin Instytutu Zdrowia Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Pułaskiego

Regulamin Instytutu Zdrowia Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Pułaskiego Załącznik do uchwały Nr 000-2/9/2011 Senatu PRad. z dnia 24.03.2011r. Regulamin Instytutu Zdrowia Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Pułaskiego Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 Regulamin Instytutu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN przeprowadzania postępowań konkursowych na stanowiska nauczycieli akademickich na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu

REGULAMIN przeprowadzania postępowań konkursowych na stanowiska nauczycieli akademickich na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu Załącznik nr 8 do statutu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (t.j. uchwała nr 1324 senatu z dnia 25 września 2013 r.) REGULAMIN przeprowadzania postępowań konkursowych na stanowiska nauczycieli akademickich

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Kalendarz roku szkolnego 2015/2016.

Kalendarz roku szkolnego 2015/2016. Kalendarz roku szkolnego 2015/2016. SIERPIEŃ 2015 r. 28.08.2015 r. (pt.) godz. 8.30 Zebranie rady pedagogicznej inaugurujące rok szkolny 2015/2016: o zatwierdzenie wyników klasyfikacji rocznej i promocji

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Rady Rodziców Przedszkole 61 ul. Gajowicka 199 53-150 Wrocław Rozdział I Cele i zadania Rady Rodziców 1 Ilekroć w dalszych przepisach jest

REGULAMIN Rady Rodziców Przedszkole 61 ul. Gajowicka 199 53-150 Wrocław Rozdział I Cele i zadania Rady Rodziców 1 Ilekroć w dalszych przepisach jest REGULAMIN Rady Rodziców Przedszkole 61 ul. Gajowicka 199 53-150 Wrocław Rozdział I Cele i zadania Rady Rodziców 1 Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa bez bliższego określenia o: 1) Przedszkole należy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Studia doktoranckie, jako studia trzeciego stopnia umożliwiają uzyskanie zaawansowanej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN MIĘDZYWYDZIAŁOWEGO STUDIUM PEDAGOGICZNEGO. Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu

REGULAMIN MIĘDZYWYDZIAŁOWEGO STUDIUM PEDAGOGICZNEGO. Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu REGULAMIN MIĘDZYWYDZIAŁOWEGO STUDIUM PEDAGOGICZNEGO Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu 1 1. Międzywydziałowe Studium Pedagogiczne ( Studium ) prowadzone jest jako wyodrębniona jednostka międzywydziałowa

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny 1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości 1. Cele ogólne: a. Uczeń rozumie charakter wystąpień społecznych przeciw władzy w okresie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2012 BS/161/2012 CENY I ZAKUPY

Warszawa, grudzień 2012 BS/161/2012 CENY I ZAKUPY Warszawa, grudzień 2012 BS/161/2012 CENY I ZAKUPY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 2 PREZENTACJA UCZELNI. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 2.1 Historia uczelni

KSIĘGA JAKOŚCI 2 PREZENTACJA UCZELNI. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 2.1 Historia uczelni /5 Obowiązuje od grudnia 006 r. PREZENTACJA UCZELNI. Historia uczelni W 953 roku Stowarzyszenie InŜynierów i Techników Polskich oraz Zakład Budowy Maszyn i Turbin (późniejsze Zakłady Mechaniczne Zamech

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZYZNAWANIA POMOCY MATERIALNEJ STUDENTOM WYŻSZEJ SZKOŁY TECHNICZNO-PRZYRODNICZEJ W POZNANIU

REGULAMIN PRZYZNAWANIA POMOCY MATERIALNEJ STUDENTOM WYŻSZEJ SZKOŁY TECHNICZNO-PRZYRODNICZEJ W POZNANIU REGULAMIN PRZYZNAWANIA POMOCY MATERIALNEJ STUDENTOM WYŻSZEJ SZKOŁY TECHNICZNO-PRZYRODNICZEJ W POZNANIU Podstaw prawna: Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn.

Bardziej szczegółowo

Grabowska Dorota. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Grabowska Dorota. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Grabowska Dorota Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Andrzej Kołakowski, Opieka nad dzieckiem sierocym w województwie gdańskim w latach 1945 1956, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2010,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI DYPLOMOWEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO

REGULAMIN PRAKTYKI DYPLOMOWEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO INSTYTUT POLITECHNICZNY ZAKŁAD BUDOWNICTWA ul. Kazimierza Wielkiego 6A; 38-400 KROSNO Tel: 13 4375559/58; e-mail: zbpwsz@op.pl REGULAMIN PRAKTYKI DYPLOMOWEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO Rozdział I OGÓLNE ZASADY

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓWPODYPLOMOWYCH. I. Postanowienia ogólne

REGULAMIN STUDIÓWPODYPLOMOWYCH. I. Postanowienia ogólne REGULAMIN STUDIÓWPODYPLOMOWYCH I. Postanowienia ogólne 1 Regulamin Studiów Podyplomowych określa ogólne zasady organizacji i odbywania studiów podyplomowych. 2 1. Uczelnia może prowadzić studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

STATUT. AKADEMICKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH w Chorzowie. I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Chorzowie

STATUT. AKADEMICKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH w Chorzowie. I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Chorzowie STATUT AKADEMICKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH w Chorzowie I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Chorzowie I. PODSTAWA PRAWNA 1 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE REGULAMIN STUDIUM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO i SPORTU AKADEMII PEDAGOGIKI SPECJALNEJ im. Marii Grzegorzewskiej ROZDZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Studium Wychowania Fizycznego i Sportu jest międzywydziałową

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów

Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów Przepisy ogólne 1 1. Regulamin określa obowiązujące na Uniwersytecie Ekonomicznym w

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: art. 53, 54 Ustawy o systemie oświaty z dn. 7.09.1991 r. 3 ust 1, 5, 6 Statutu Gimnazjum nr 5 w Płocku z dn. 30.03.1999 r.

Podstawa prawna: art. 53, 54 Ustawy o systemie oświaty z dn. 7.09.1991 r. 3 ust 1, 5, 6 Statutu Gimnazjum nr 5 w Płocku z dn. 30.03.1999 r. Podstawa prawna: art. 53, 54 Ustawy o systemie oświaty z dn. 7.09.1991 r. 3 ust 1, 5, 6 Statutu Gimnazjum nr 5 w Płocku z dn. 30.03.1999 r. Załącznik do Uchwały Nr.. REGULAMIN RADY RODZICÓW GIMNAZJUM NR

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XX/129/12 RADY GMINY RYJEWO. z dnia 26 września 2012 r.

UCHWAŁA NR XX/129/12 RADY GMINY RYJEWO. z dnia 26 września 2012 r. UCHWAŁA NR XX/129/12 RADY GMINY RYJEWO z dnia 26 września 2012 r. w sprawie uchwalenia Lokalnego Programu udzielania stypendiów dla najlepszych uczniów i studentów Gminy Ryjewo w celu wspierania edukacji

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA WYDZIAŁOWEGO SYSTEMU JAKOŚCI KSZTAŁCENIA

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA WYDZIAŁOWEGO SYSTEMU JAKOŚCI KSZTAŁCENIA PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA WYDZIAŁOWEGO SYSTEMU JAKOŚCI KSZTAŁCENIA Wydziałowy system jakości kształcenia opiera się na następujących wewnętrznych uczelnianych - aktach prawnych : Uchwale nr 14/96-99 Senatu

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Regulamin studiów podyplomowych Bezpieczeństwo i ochrona człowieka w środowisku pracy

Regulamin studiów podyplomowych Bezpieczeństwo i ochrona człowieka w środowisku pracy Tekst przyjęty przez Zarząd Edukacyjnej Jednostki Wspólnej Politechniki Warszawskiej i Centralnego Instytutu Ochrony Pracy Państwowego Instytutu Badawczego w dniu 19.08.2008 r. (z późn. zm. z dnia 25.02.2011

Bardziej szczegółowo

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH LOSY ZAWODOWE ABSOLWENTÓW KWSNH STUDIA I STOPNIA ROCZNIK 2012 RAPORT Z BADAŃ Andrzej MICHALSKI, Tomasz BLAR Jarosław STANILEWICZ. AKADEMICKIE BIURO KARIER

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Koła Naukowego Studentów Pedagogiki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II

REGULAMIN Koła Naukowego Studentów Pedagogiki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II REGULAMIN Koła Naukowego Studentów Pedagogiki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Pełna nazwa Organizacji: Koło Naukowe Studentów Pedagogiki Katolickiego

Bardziej szczegółowo

Procedura WSZJK P-WSZJK-3

Procedura WSZJK P-WSZJK-3 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku Procedura WSZJK P-WSZJK-3 Symbol: P-WSZJK-3 Data: 24.04.2015 Wydanie: 2 Status: obowiązująca Zatwierdził: Senat PWSZ im. Jana Grodka w Sanoku Ilość

Bardziej szczegółowo

Uniwersytety i szkoły wyższe

Uniwersytety i szkoły wyższe Uniwersytety i szkoły wyższe Na uniwersytecie lub szkole wyższej można uczyć się na wielu kierunkach i kursach. Szkolnictwo wyższe oznacza większą swobodę i odpowiedzialność za samego siebie. Studia muszą

Bardziej szczegółowo

Regulamin Samorządu Uczniowskiego XV Liceum Ogólnokształcącego

Regulamin Samorządu Uczniowskiego XV Liceum Ogólnokształcącego Regulamin Samorządu Uczniowskiego XV Liceum Ogólnokształcącego im. prof. Wiktora Degi w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 15 w Poznaniu Podstawa prawna: Art. 55 Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Regulamin studiów doktoranckich w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie

Regulamin studiów doktoranckich w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie Regulamin studiów doktoranckich w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie 1 1. Wydział Teologiczny Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie (zwanej dalej w skrócie: ChAT ) może prowadzić

Bardziej szczegółowo

Szkolenie systemu POL-on

Szkolenie systemu POL-on Szkolenie systemu POL-on dr Piotr Rodzik ekspert systemu POL-on Ośrodek Przetwarzania Informacji - Państwowy Instytut Badawczy Al. Niepodległości 188B, 00-608 Warszawa Numer KRS: 0000127372 Sąd Rejonowy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 31 grudnia 2012 r. Poz. 1538 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 21 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 31 grudnia 2012 r. Poz. 1538 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 21 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 grudnia 2012 r. Poz. 1538 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 21 grudnia 2012 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG Piotr Kalinowski KALETY 2006 Słowo wstępu Katalog, który macie Państwo przed sobą powstał na podstawie wydanego w 1988 dzieła Ivo Halački Mince

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI BUDOWLANEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO

REGULAMIN PRAKTYKI BUDOWLANEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO INSTYTUT POLITECHNICZNY ZAKŁAD BUDOWNICTWA ul. Kazimierza Wielkiego 6A; 38-400 KROSNO Tel: 13 4375559/58; e-mail: zbpwsz@op.pl REGULAMIN PRAKTYKI BUDOWLANEJ NA KIERUNKU BUDOWNICTWO Rozdział I OGÓLNE ZASADY

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYBORCZY. Kandydata na Rektora Prof. dr. hab. Bronisława Marciniaka

PROGRAM WYBORCZY. Kandydata na Rektora Prof. dr. hab. Bronisława Marciniaka PROGRAM WYBORCZY Kandydata na Rektora Prof. dr. hab. Bronisława Marciniaka MIJAJĄCA KADENCJA 2008-2012 2/38 MIJAJĄCA KADENCJA LICZBA STUDENTÓW I DOKTORANTÓW [tys.] STUDENCI RAZEM: 46,8 RAZEM: 48,4 DOKTORANCI

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 29/2013 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 10 kwietnia 2013 roku

Zarządzenie Nr 29/2013 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 10 kwietnia 2013 roku Zarządzenie Nr 29/2013 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 10 kwietnia 2013 roku w sprawie Regulaminu przeprowadzania ocen okresowych pracowników niebędących nauczycielami akademickimi

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA SP. ADMINISTRACJA PUBLICZNA 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY JĘZKÓW OBCYCH W ŚWIECIU. Rozdział l Postanowienia ogólne

REGULAMIN SAMORZĄDU STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY JĘZKÓW OBCYCH W ŚWIECIU. Rozdział l Postanowienia ogólne REGULAMIN SAMORZĄDU STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY JĘZKÓW OBCYCH W ŚWIECIU Rozdział l Postanowienia ogólne 1 1. Samorząd Studencki Wyższej Szkoły Języków Obcych w Świeciu 1, zwany dalej Samorządem, tworzy ogół

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRAKTYKACH PEDAGOGICZNYCH I ZAWODOWYCH NA WYDZIALE STUDIÓW EDUKACYJNYCH UAM POZNAŃ

PRZEWODNIK PO PRAKTYKACH PEDAGOGICZNYCH I ZAWODOWYCH NA WYDZIALE STUDIÓW EDUKACYJNYCH UAM POZNAŃ PRZEWODNIK PO PRAKTYKACH PEDAGOGICZNYCH I ZAWODOWYCH NA WYDZIALE STUDIÓW EDUKACYJNYCH UAM POZNAŃ Opracowanie: dr Agnieszka Barczykowska (Pełnomocnik Dziekana ds. Praktyk Studenckich) e-mail: abarczyk@amu.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Przykładowy zestaw zadań z wiedzy o społeczeństwie Odpowiedzi i schemat punktowania poziom podstawowy

Przykładowy zestaw zadań z wiedzy o społeczeństwie Odpowiedzi i schemat punktowania poziom podstawowy 1 ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIANIA POZIOM PODSTAWOWY Wiedza o społeczeństwie Zadania od 1 do 27 (100 pkt) Zasady oceniania: za rozwiązanie zadań z arkusza poziomu podstawowego można uzyskać maksymalnie

Bardziej szczegółowo

2. Egzamin dyplomowy licencjata pielęgniarstwa albo egzamin dyplomowy licencjata położnictwa zwany dalej jest egzaminem dyplomowym.

2. Egzamin dyplomowy licencjata pielęgniarstwa albo egzamin dyplomowy licencjata położnictwa zwany dalej jest egzaminem dyplomowym. Regulamin egzaminu dyplomowego licencjata pielęgniarstwa albo licencjata położnictwa Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie Wydział Nauk o Zdrowiu obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 Podstawa

Bardziej szczegółowo

2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia, z mocą obowiązującą od początku roku akademickiego 2007/2008. R e k t o r

2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia, z mocą obowiązującą od początku roku akademickiego 2007/2008. R e k t o r Uchwała nr 1/2008 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2008 roku w sprawie wprowadzenia w Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS prof. dr hab. Stanisław Michałowski Rektor UMCS Cel badań oraz charakterystyka respondentów 1. Badania miały na celu poznanie:

Bardziej szczegółowo

UMOWA O WARUNKACH ODPŁATNOŚCI ZA USŁUGI EDUKACYJNE (STUDENT STUDIÓW NIESTACJONARNYCH)

UMOWA O WARUNKACH ODPŁATNOŚCI ZA USŁUGI EDUKACYJNE (STUDENT STUDIÓW NIESTACJONARNYCH) Załącznik nr 3 do Uchwały Nr 30/12-13 Senatu APS z dnia 20 marca 2013 r. UMOWA O WARUNKACH ODPŁATNOŚCI ZA USŁUGI EDUKACYJNE (STUDENT STUDIÓW NIESTACJONARNYCH) zawarta w dniu... roku pomiędzy: Akademią

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA NA KIERUNKU INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA, PROWADZONYCH WSPÓLNIE PRZEZ POLITECHNIKĘ LUBELSKĄ I UNIWERSYTET MEDYCZNY W

REGULAMIN STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA NA KIERUNKU INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA, PROWADZONYCH WSPÓLNIE PRZEZ POLITECHNIKĘ LUBELSKĄ I UNIWERSYTET MEDYCZNY W REGULAMIN STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA NA KIERUNKU INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA, PROWADZONYCH WSPÓLNIE PRZEZ POLITECHNIKĘ LUBELSKĄ I UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE I. PRZEPISY OGÓLNE 1. Przepisy niniejszego Regulaminu

Bardziej szczegółowo

STUDIA DOKTORANCKIE W

STUDIA DOKTORANCKIE W STUDIA DOKTORANCKIE W ŚWIETLE PRZEPISÓW USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM POTRZEBA DALSZYCH REFORM mgr Marcin Dokowicz Wiceprzewodniczący Krajowej Reprezentacji Doktorantów marcin.dokowicz@krd.edu.pl

Bardziej szczegółowo

2 Wszczęcie przewodu doktorskiego

2 Wszczęcie przewodu doktorskiego Regulamin przeprowadzania postępowań o nadanie stopnia doktora nauk prawnych w zakresie prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego Na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo