CIĄŻA OCZEKIWANIE PEŁNE NADZIEI. Nr 1/Luty Dr Tomasz Maciejewski: Ciąża wyzwala w organizmie kobiety zupełnie nowe reakcje fizjologiczne.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CIĄŻA OCZEKIWANIE PEŁNE NADZIEI. Nr 1/Luty 2010. Dr Tomasz Maciejewski: Ciąża wyzwala w organizmie kobiety zupełnie nowe reakcje fizjologiczne."

Transkrypt

1 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ Nr 1/Luty 2010 CIĄŻA 4 KROKI DO BEZPIECZNEJ CIĄŻY Niepłodność Są szanse na potomstwo prawie dla każdej pary Twoje prawa W ciąży przysługują ci specjalne prawa w pracy OCZEKIWANIE PEŁNE NADZIEI DR N. MED. BEATA STERLIŃSKA Kobiety chore na cukrzycę, które są pod opieką specjalisty mogą rodzić zdrowe dzieci Dr Tomasz Maciejewski: Ciąża wyzwala w organizmie kobiety zupełnie nowe reakcje fizjologiczne. FOT: BEATA OSOWSKA

2 2 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ WYZWANIA W ostatnich latach obserwujemy wiele zjawisk o charakterze społeczno-kulturowym, które sprawiają, że decyzja o macierzyństwie przekładana jest na później przez wiele wykształconych i aktywnych zawodowo kobiet. Ciąża odpowiedzialna radość POLECAMY STRONA 6 Prof. Anna Latos-Bieleńska Za większość wad wrodzonych odpowiadają geny. Wiele problemów z zajściem w ciążę ma podłoże genetyczne. PATRON PUBLIKACJI Współcześnie obserwujemy tendencję do odkładania decyzji o macierzyństwie na później przez wiele wykształconych, aktywnych zawodowo kobiet. Trzeba zdawać sobie sprawę, że często wiąże się to ze zwiększonymi czynnikami ryzyka, mniejszą naturalną płodnością, zagrożeniami dla płodu i samej kobiety. Dlatego tak ważne jest prawidłowe przygotowanie do ciąży i późniejszego macierzyństwa. Współczesna opieka medyczna nie ogranicza się wyłącznie do samego okresu ciąży, ale obejmuje okres prekoncepcyjny, a więc poprzedzający ciążę. Lekarz specjalista na podstawie badania i wywiadu jest w stanie w znacznym stopniu określić i pomóc w ograniczeniu czynników ryzyka. Kluczowe znaczenie mają tu zarówno styl życia przyszłej matki, jej ogólny stan zdrowia oraz ewentualne wcześniejsze zdarzenia związane z prokreacją, np. poronienia, czy przedwczesne porody. Wcześniejsza konsultacja z lekarzem pozwoli zarówno zwrócić uwagę na to, co warto zmienić w swoich zwyczajach dotyczących stylu życia, diety, sposobu wypoczywania, jak i w uzasadnionych przypadkach uzyskać pomoc związaną ze zwiększeniem szansy na zapłodnienie i ciążę. Dla wielu małżeństw, a szczególnie kobiet, problemy z zajściem w ciążę powodują panikę, poczucie zmniejszonej wartości i psychologiczne poczucie winy. Bardzo rzadko chodzi o faktyczną niepłodność. Często o czasowym niepowodzeniu prokreacji decydują stresy, styl życia, czasem drobne dysfunkcje. Jeżeli przez 12 miesięcy regularnego współżycia nie dochodzi do poczęcia, to warto skonsultować się z lekarzem. Biologiczne przyczyny niepłodności mogą leżeć zarówno po stronie kobiety i mężczyzny. Już proste badania pozwalają z reguły określić ich podłoże i określić prawidłowy sposób postępowania czy leczenia. Ciąża wyzwala w organizmie kobiety zupełnie nowe reakcje fi zjologiczne. Dr Tomasz Maciejewski, kierownik Kliniki Położnictwa i Ginekologii Instytutu Matki i Dziecka Ciąża wyzwala w organizmie kobiety zupełnie nowe reakcje fizjologiczne. Kobieta powinna skupić się na przeżywaniu tego szczególnego stanu, nauczyć odczytywać sygnały płynące od rozwijającego się płodu, zmniejszyć tempo pracy, więcej wypoczywać, właściwie odżywiać, przyjmować specjalne preparaty (podpowie je lekarz), które wspomagają rozwój płodu i ograniczają ryzyko. Bezwzględnie w tym okresie należy pozostawać pod opieką lekarza, poddawać się regularnym badaniom USG i innym zalecanym, powstrzymać od spożywania alkoholu i palenia tytoniu. Za te 9 miesięcy przyszła matka bierze odpowiedzialność. To okres gdy w znacznej mierze decyduje się przyszły rozwój naszego dziecka. Bardzo ważne jest w tym czasie życzliwe i czułe wsparcie partnera, które buduje więź i sprawia, że oboje rodzice z radością przygotowują się na wielką zmianę w ich życiu, jaką przyniosą narodziny dziecka. 1 EDYCJA LUTY 2010 Bussines Developer: Beata Kaczmarek Redakcja: Anna Jarosz Project Manager: Aleksandra Grabarczyk Tel.: mediaplanet.com Dystrybuowane z: Rzeczpospolita Druk: Presspublica Sp. z o.o Nakład: egzemplarzy Skład: Graphics & Design Studio, Michał Ziółkowski, Kontakt z Mediaplanet: Fax: Mediaplanet jest wiodącym domem wydawniczym na rynku europejskim. Specjalizujemy się w tworzeniu wysokiej jakości publikacji tematycznych w prasie codziennej, online oraz broadcast. Mediaplanet nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam.

3

4 4 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ INsPIrACJE 1KROK BADAJ SIĘ REGULARNIE Masz swoje prawa Kobiety oczekujące dziecka mają szczególne prawa nie tylko w czasie ciąży, ale i bezpośrednio po niej. Gwarantuje im to Kodeks Pracy i odpowiednie przepisy wykonawcze. Te szczególne przywileje dotyczą pań, które są zatrudnione na podstawie umowy o pracę. Na różnorodne ułatwienia nie mogą liczyć kobiety pracujące w oparciu o umowę zlecenie, o dzieło oraz prowadzące działalność gospodarczą. Ciąża pod kontrolą Pytanie: Czy lekceważenie badań kontrolnych może być groźne dla rozwijającego się dziecka? Odpowiedź: Comiesięczna kontrola stanu zdrowia kobiety i jej dziecka pozwala lekarzowi na bieżąco reagować na wszelkie niepokojące zmiany. Lista badań, jakie trzeba wykonywać w kolejnych trymestrach ciąży jest długa. Niektóre trzeba regularnie powtarzać, inne wystarczy zrobić raz. Zwykle pierwszym badaniem jakie wykonuje kobieta spodziewająca się dziecka jest test ciążowy. Wiarygodne zestawy można kupić w aptece. Kolejne badania zleca już lekarz. I trymestr W tym czasie należy przeprowadzić badania, które ocenią: morfologię krwi, czyli oznaczenie liczby czerwonych i białych krwinek oraz poziomu hemoglobiny. Badanie powtarza się co miesiąc. poziom glukozy we krwi, który wyklucza lub potwierdza cukrzycę. WR wykrywa nosicielstwo kiły, choroby groźnej dla rozwoju dziecka. badanie grupy krwi i oznaczenie czynnika Rh potwierdza lub wyklucza konflikt serologiczny. Kartkę z grupą krwi trzeba nosić przy sobie. badanie przeciwciał w kierunku toksoplazmozy jeżeli nie było robione przed ciążą. przeciwciała przeciw wirusowi cytomegalii, czyli wirusa, który przenika przez łożysko i zagraża dziecku. badanie moczu, które robi się co miesiąc daje informacje o ogólnej FAKTY Prawo dla ciebie U niektórych pań konieczne jest wykonanie badań specjalistycznych. Test PAPP-A to ocena biochemicznych parametrów krwi matki i parametrów ultrasonograficznych płodu. Pozwala wykryć u dziecka zespół Downa, zespół Edwarda i zespół Patau. Test potrójny HCG to badanie krwi matki pod kątem oceny ryzyka urodzenia dziecka z aberracją chromosomową (zespół Downa, zespół Edwarda) lub otwartą wadą ośrodkowego układu nerwowego. Pod koniec ciąży na wizyty należy zgłaszać się co 3 4 tygodnie, badać mocz i krew. Dr n. med. Jacek Tulimowski ginekolog-położnik kondycji. cytologia jest zalecana, jeżeli nie była robiona w ciągu roku. ciśnienie krwi lekarz bada przy każdej wizycie, nie powinno przekraczać 139/89 mmhg. Aminopunkcja badanie wód płodowych, które pozwala wykryć zespół Downa, uszkodzenia układu nerwowego oraz hemofilię Biopsja kosmówki (trofoblastu) polega na pobraniu wycinka błony otaczającej zarodek. Pomaga rozpoznać genetyczny zanik mięśni i niedokrwistość sierpowatą. Kordocenteza to analiza krwi pępowinowej, którą pobiera się przez powłoki brzuszne matki. Badanie wykrywa niektóre choroby genetyczne u dziecka. KALENDARZ BADAŃ Regularne wykonywanie badań, w tym USG pozwala kontrolować prawidłowy rozwój dziecka. FOT: ISTOCK II trymestr U zdrowych kobiet zaleca się ogólne badanie moczu, morfologię, ocenę poziomu cukru we krwi (wykluczenie cukrzycy ciężarnych), pomiar ciśnienia tętniczego oraz badanie na toksoplazmozę, jeżeli pierwsze badanie nie wykazało przeciwciał. III trymestr Pod koniec ciąży na wizyty należy zgłaszać się co 3 4 tygodnie. Każdego miesiąca trzeba zbadać mocz i krew. Oprócz tego lekarz zaleca oznaczenie we krwi wirusa zapalenia wątroby typu B (WZWB). Wynik dodatni spowoduje, że po urodzeniu u dziecka będzie oznaczone ewentualne nosicielstwo. Ponownie wykonuje się badanie WR oraz posiew z pochwy w kierunku paciorkowców typu B. Zarazki mogą w czasie porodu zakazić dziecko. U kobiet bez przeciwciał wobec toksoplazmozy robi się kolejne badanie, które wyklucza świeże zakażenie. Popularnym badaniem, które pozwala dokładnie kontrolować rozwój dziecka jest USG. Badanie przez pochwę można przeprowadzić między szóstym a ósmym tygodniem ciąży. Pozwala określić wiek płodu i jego położenie w macicy. Zwykle USG robi się trzy razy około 12., 20. i 32. tygodnia, ale lekarz może zalecić je częściej, bo jest bezpieczne. KTG to badanie, które ocenia pracę serca i czynność skurczową macicy. Pierwszy raz wykonuje się je około 38. tygodnia i powtarza aż do porodu. Wypowiedzenie Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży oraz urlopu macierzyńskiego. Nie dotyczy to umów na okres próbny, krótszy niż miesiąc. Jeżeli umowa o pracę jest zawarta na czas określony, na czas wykonania jakiegoś zadania lub okres próbny przekraczający miesiąc, a ulegałaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży musi być automatycznie przedłużona do dnia rozwiązania. Przepis ten nie dotyczy pań, które były zatrudnione na umowę o pracę w ramach zastępstwa za innego pracownika. Przedłużona z mocy prawa umowa, wygasa w chwili narodzin dziecka, a kobieta nie otrzymuje prawa do urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, a jedynie zasiłek macierzyński. Pracodawca może zwolnić kobietę jeżeli naruszyła ona podstawowe obowiązki pracownicze, popełniła przestępstwo, które uniemożliwia zatrudnianie jej lub gdy przestępstwo jest udokumentowane prawomocnym wyrokiem. W przypadku upadłości lub likwidacji zakładu pracy, umowa może być wypowiedziana zarówno w czasie ciąży, jak i urlopu macierzyńskiego. Godziny nadliczbowe i delegacje Ciężarna nie może pracować w nocy ani w godzinach nadliczbowych, warunkach szkodliwych i niebezpiecznych dla zdrowia, nawet jeśli wyrazi na to zgodę. Gdy jest to niemożliwe ze względów organizacyjnych, pracodawca powinien zwolnić kobietę ze świadczenia pracy. Wynagrodzenie W czasie choroby, która jest związana z ciążą, kobieta otrzymuje sto procent wynagrodzenia. Wraz ze zwolnieniem (L-4) musi dostarczyć stosowne zaświadczenie od lekarza.

5 NOWOŚCI 2KROK 5 DIETA DLA DWOJGA NA ZDROWIE Dobrze dobrane suplementy diety zapewniają zdrowie przyszłej mamie oraz jej dziecku. FOT: ISTOCK Odpowiednia suplementacja Pytanie: Czy suplementy diety można bezpiecznie przyjmować w ciąży? Odpowiedź: Tak. Mogą być doskonałym uzupełnieniem codziennej diety i silnym wsparciem dla organizmu kobiety. A więc, czym są suplementy diety? To środki spożywcze, które mają uzupełnić normalną dietę. Nie są lekami, a więc są bezpieczne zarówno dla przyszłych mam, jaki i ich dzieci. Są skoncentrowanym źródłem witamin, składników mineralnych lub substancji mających działanie odżywcze. Po suplementy diety chętnie sięgają kobiety oczekujące dziecka i karmiące piersią. Nudności, brak apetytu czy niechęć do pewnych potraw (nawet tych kiedyś lubianych) to jeden z powodów wspierania organizmu suplementami. Wszystko po to, aby przyszła mama dobrze się czuła, a jej dziecko prawidłowo się rozwijało. Standardem stało się przyjmowanie przez kobiety, jeszcze przed zajściem w ciążę, suplementów kwasu foliowego. Związek ten zapobiega rozwojowi wady cewy nerwowej, a więc urodzeniu dziecka z poważnymi wadami rozwojowymi. Przyszła mama powinna zażywać kwas foliowy, co najmniej miesiąc przed zajściem w ciążę, i później do jej końca, bo w drugim i trzecim trymestrze chroni on kobietę przed anemią. Większość pań dowiaduje się o ciąży 2 3 tygodnie po zapłodnieniu a cewa zaczyna się zamykać około 16 dnia od poczęcia dziecka. Dzienna dawka 0,4 mg kwasu zmniejsza o ponad 70 proc. ryzyko urodzenia dziecka Dr Grzegorz Borstern Specjalista chorób wewnętrznych. z wadą wrodzoną. Warto wiedzieć, że gdy brakuje witaminy B9, może dojść do niedorozwoju łożyska i poronienia. Kwas foliowy otrzymuje się syntetycznie, bo nie występuje w przyrodzie, ale jego budową i działaniem jest podobna do folianów znajdujących się w żywności. Największe ilości folianów dostarczają surowe zielo ne warzywach (brokuły, brukselka, szpinak, kapusta włoska, szparagi, sałata, jarmuż, nać pietruszki), roślinach strączkowych (groch, fasola). Większość folianów ginie w trakcie przygotowania gotowania, dlatego sama dieta nie wystarcza. Uzupełnianie folianów poprzez podawanie kwasu foliowego stało się już standardem. Od pewnego czasu wśród suplementów diety dostępne są także preparaty zawierające metafolinę. Jest to szczególna forma folianu, bo gotowa do wykorzystania i przyswojenia przez organizm. Mówiąc inaczej metafolina jest biologiczną formą kwasu foliowego. Zanim organizm z niej skorzysta nie musi być najpierw opracowana przez wątrobę. W czasie ciąży wiele kobiet odżywia się nieregularnie, a posiłki nie zawsze są pełnowartościowe. W organizmie zaczyna szybko zaczyna brakować cennych składników. Z nich niedoboru może się pojawić anemia, próchnica zębów, czy wreszcie niedowaga u rozwijającego się dziecka. Niedobory te można uzupełnić suplementami diety, chociaż lekarze podkreślają, że dla ciężarnych najwartościowsze jest prawidłowe odżywanie. Jednak mówią także, że właściwe przyjmowanie suplementów diety przynosi kobietom oczekującym dziecka bardzo wiele korzyści. Najcenniejszą jest ochrona dziecka przed wrodzoną wadą cewy nerwowej. Osoby, które cierpią na choroby metaboliczne czy mają skłonności do tworzenia się kamieni nerkowych używanie suplementów powinny uzgodnić z lekarzem.

6 6 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ NOWOŚCI BADANIA GENETYCZNE W DIAGNOSTYCE 3KROK PORADNICTWO GENETYCZNE Pytanie: Czy wady wrodzone to tylko skutek działania wadliwych genów? Odpowedź: Wiele wad wrodzonych powstaje wskutek mieszanych wpływów genetyczno-środowiskowych. W Polsce aż 2 proc. dzieci rodzi się z poważnymi wadami rozwojowymi, które są podstawową przyczyną zgonów niemowląt lub głównym powodem niepełnosprawności fizycznej u dzieci, często współistniejącą z upośledzeniem intelektualnym. Wśród przyczyn wad wrodzonych bardzo ważną rolę odgrywają czynniki genetyczne. Urodzenie dziecka z poważną wadą rozwojową lub zespołem wad, nakłada na rodzinę obowiązki, którym nie zawsze może sprostać. Szczególnym problemem są tzw. choroby rzadkie. Bywa, że cierpi na nie zaledwie kilka, kilkanaście bądź kilkadziesiąt osób w kraju. Opiekunowie tych osób muszą sami zabiegać nie tylko o byt, ale równie często także o leki, dające ich bliskim szanse na godne życie. Dlatego właśnie tak ważne jest określenie, ile dzieci z wadami rodzi się w Polsce. Nie byłoby to możliwe, gdyby z inicjatywy prof. Anny Latos- prof. dr hab. med. Anna Latos-Bieleńska Przewodnicząca Zespołu PRWWR Bieleńskiej w 1997 roku nie powstał Polski Rejestr Wrodzonych Wad Rozwojowych (PRWWR). Rejestr to ważne źródło informacji o wadach wrodzonych w Polsce oraz część europejskiego i światowego systemu monitorowania wad wrodzonych. W 2001 r. został największym członkiem EUROCAT, choć jest oryginalnym polskim osiągnięciem. PRWWR gromadzi dane dotyczące częstości i rodzajów wad na terenie Polski, dostarcza danych dla organizatorów opieki medycznej, co ułatwia ocenę potrzeb diagnostycznych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych dla dzieci. Umożliwia też prowadzenie badań dotyczących etiologii wad wrodzonych. Szczególny nacisk kładziony jest na rozpoznanie różnic regionalnych w czynnikach wpływających na powstanie określonej wady. Są to niezmiernie ważne informacje, mogące przyczynić się do rozpoznania i eliminacji występujących lokalnie szkodliwych czynników. Badania nad genetycznymi przyczynami wad wrodzonych, dla których punktem wyjścia jest PRWWR, prowadzą do poprawy poradnictwa genetycznego. Poradnictwo genetyczne dotyczy nie tylko dzieci z wrodzonymi wadami. Wiele problemów z zajściem w ciążę, które dotykają coraz większej liczby par, ma podłoże genetyczne. Nawet u zdrowych kobiet aż proc. oocytów i 6-8 proc. plemników u mężczyzn ma uszkodzone chromosomy. Gdy dojdzie do zapłodnienia z udziałem takich komórek, rozwijający się płód ma w każdej komórce nieprawidłowy materiał genetyczny i zwykle w pierwszych trzech miesiącach ciąży dochodzi do samoistnego poronienia. Szczególnie ważne jest przeprowadzenie badań genetycznych u obojga parterów przed planowanym zabiegiem in vitro. Jeśli problemy z płodnością wynikają z wady genetycznej, należy oszacować prawdopodobieństwo wad genetycznych u dziecka. PROF. DR HAB.MED. ANNA LATOS-BIELEŃSKA Przewodnicząca Zespołu PRWWR Kierownik Katedry Genetyki UM w Poznaniu Dyrektor NZOZ Centrum Genetyki Medycznej GENESIS

7 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ 7 JUŻ CIĘ KOCHAMY Badania genetyczne pozwalają poznać przyszłość dziecka, ocenić szanse na normalne życie. FOT: ISTOCK Wszystko zaczyna się w genach Choć niektóre wady powstają wskutek mieszanych wpływów genetyczno-środowiskowych, to za większość z nich odpowiadają geny. Dlatego tak ważne jest poradnictwo genetyczne w każdym przypadku utraty ciąży lub stwierdzenia u dziecka wad rozwojowych. Badania wykrywające ciężkie choroby płodu we wczesnym okresie ciąży, którymi dysponują ośrodki diagnostyczne, dostarczają lekarzowi oraz rodzicom informacji o wadzie lub chorobie genetycznej dziecka i skutkach, jakie pociąga za sobą urodzenie dziecka z wadą wrodzoną. Wiele ciąż kończy się poronieniem zanim pojawi się możliwość wykonania takiego badania. dr Renata Glazar NZOZ Centrum Genetyki Medycznej GENESIS Zarodki i płody z genetycznymi wadami rozwojowymi obumierają przeważnie w pierwszych 3 miesiącach ciąży. Często trudno jednoznacznie wskazać przyczynę utraty dziecka. Aby przebadać materiał biologiczny po samoistnym poronieniu, ginekolog podczas oczyszczania jamy macicy pobiera kosmówkę i umieszcza ją w pojemniku z solą fizjologiczną. W taki sposób można też zabezpieczyć materiał biologiczny z poronienia po samoistnym wydaleniu jaja płodowego, a nawet przeprowadzić badania genetyczne materiału archiwalnego (kostki parafinowe) po wielu latach od poronienia. Badanie wykonuje się metodami cytogenetyki lub biologii molekularnej. Są one tak dobrane, by wykryć najczęstsze aberracje chromosomowe występujące u poronionych samoistnie zarodków i płodów. W praktyce można wykryć proc. aberracji liczby chromosomów. Badania warto przeprowadzić już po pierwszej utracie ciąży. Wyniki pozwalają lekarzowi zaplanować dalsze postępowanie, a u niedoszłych rodziców świadomość, że przyczyną obumarcia ciąży była aberracja, znosi poczucie winy. Po drugim poronieniu konieczne jest badanie kariotypu (kompletny zestaw chromosomów) u obojga partnerów, które finansuje NFZ. U około 5 proc. par doświadczających wczesnej utraty ciąży, jeden z partnerów to nosiciel zrównoważonej aberracji chromosomowej - sam nie ma objawów, więc nie zdaje sobie sprawy z ryzyka przekazania zmiany w materiale genetycznym dziecku, które może urodzić się z wadami wrodzonymi. CZY WIESZ, ŻE... Ciężarne kobiety powinny prosić swoich lekarzy o wykonanie badań w kierunku zakażeń: Chlamydioza 1 Jest powszechną chorobą przenoszoną drogą płciową. Wywołuje ją bakteria a jej następstwem może być uszkodzenie żeńskich narządów płciowych prowadzące nawet do niepłodności. Objawy chlamydiozy są zwykle łagodne lub w ogóle nie występują. Mykoplazma 2 Ma przebieg podobny do grypy, może więc być z nią mylona. Chorobę wywołują bakterie, które swoją budową i rozmiarami przypominają wirusy. Atakują głównie układ oddechowy. Ureaplazma 3 Chorobę wywołuje bakteria przenoszona drogą płciową. U kobiet przejawia się częstym parciem na mocz, niewielkim wyciekiem z pochwy, słabo nasilonymi objawami zapalenia cewki moczowej. HSV 1 i 2 4 To wirus opryszczki. Występują dwa typy HSV-1 i HSV-2. Opryszczka narządów płciowych jest chorobą przenoszoną drogą płciową. Charakteryzuje ją wysiew pęcherzyków, które pękając tworzą bolesne owrzodzenia. Taka infekcja jest groźna dla rodzącego się dziecka. Może być bezpośrednim wskazaniem do cesarskiego cięcia.

8 8 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ NOWOŚCI 4KROK KONTROLUJ CUKIER 6 TAJEMNICE WITAMIN 1 Dawka potrzebnej konkretnej witaminy zależy od wieku i płci oraz aktywności. Zwiększone zapotrzebowanie na witaminy mają panie w ciąży oraz mamy karmiące piersią. słodkie oczekiwanie Pytanie: Czy dziecko kobiety chorej na cukrzycę też jest zagrożone tym schorzeniem? Odpowiedź: Ryzyko zachorowania na cukrzycę dziecka urodzonego przez mamę chorującą na cukrzycę, jest takie samo, jak w przypadku kobiety, która nie choruje. Zaawansowana cukrzyca bywa przeciwwskazaniem do planowania potomstwa, ale zdarza się to rzadko. Dzięki terapii insuliną, diabetyczki zachodzą w ciążę nie rzadziej niż zdrowe kobiety. Zazwyczaj jeszcze przed zajściem w ciążę panie te przechodzą leczenie wysokooczyszczonymi insulinami. To sprawia, że poziom glikemi we krwi utrzymuje się u nich na takim samym poziomie, jak u kobiet zdrowych. Terapia obniża ryzyko wystąpienia powikłań nie tylko u przyszłej mamy, ale i u dziecka. FAKTY Opieka nad ciężarną Leczenie cukrzycy w ciąży rozpoczyna się od ustalenia diety cukrzycowej. Dr n. med. Beata Sterlińska ginekolog-położnik, specjalizuje się w prowadzeniu ciąż cukrzycowych MNIEJSZE PORCJE W ciąży cukrzycowej trzeba jeść mniejsze porcje, ale częściej oraz ograniczać węglowodany. FOT: ISTOCK Bez względu na rodzaj cukrzycy, taka ciąża jest zaliczana do tzw. ciąży podwyższonego lub wysokiego ryzyka. Mimo wielkiego postępu w położnictwie i leczeniu cukrzycy nadal 6-9 proc. matek z cukrzycą rodzi dzieci z wadami wrodzonymi. Najczęściej są to choroby mięśnia sercowego, wady nerek i ośrodkowego układu nerwowego. Ale przy prawidłowym postępowaniu, wielu powikłań można uniknąć. Cukrzyca, która nazywa się ciążową to nietolerancja węglowodanów, która pierwszy raz ujawnia się w czasie ciąży lub wtedy zostaje rozpoznana. Specjaliści są zdania, że część zachorowań na ten rodzaj cukrzycy stanowi pierwszy etap rozwijającej się w ukryciu cukrzycy typu 2. Potwierdzają to badania. U proc. kobiet z cukrzycą ciężarnych, 10 lat po W czasie ciąży codziennie trzeba oznaczać poziom cukru we krwi. Pierwsze zastrzyki z insuliny robi się w poradni diabetologicznej pod okiem lekarza lub pielęgniarki, a potem samodzielnie w domu. Zwykle do iniekcji używa się penów, czyli strzykawek przypominających długopis z bardzo cienką igłą. Dawka insuliny musi być dobrana do poziomu cukru we krwi. Po urodzeniu dziecka, za zgodą lekarza, stopniowo zmniejsza się dawkę hormonu.insulina podawana z zewnątrz nie zaszkodzi rozwijającemu się dziecku. Wręcz przeciwnie może ochronić jego organizm przed następstwami przecukrzenia krwi matki. Opieka medyczna jest bezpłatna. NFZ refunduje także koszty przyjmowanych hormonów oraz pasków do oznaczania poziomu glukozy we krwi. Glukometr trzeba kupić za własne pieniądze. W ciąży nasilają się powikłania cukrzycowe, zwłaszcza dotyczące oczu i nerek, dlatego tak ważna jest kontrola cukru. porodzie rozwija się pełnoobjawowa cukrzyca typu 2. Ryzyko cukrzycy ciążowej rośnie, gdy kobieta decyduje się na macierzyństwo po 35. roku życia, jest otyła lub gdy już urodziła dziecko o masie ciała ponad 4,5 kg. U kobiet ciężarnych bardzo ważnym elementem prawidłowego prowadzenia ciąży jest regularne oznaczenie poziomu cukru we krwi. Objawy cukrzycy mogą być bardzo łagodne i dopiero kilkakrotne oznaczenie wysokiej glikemii jest podstawą do rozpoznania choroby. To ważny moment, bo nadmiar cukru we krwi matki sprawia, że płód wytwarza dodatkowe ilości insuliny, która w okresie płodowym działa jak hormon wzrostu. Efekt dziecko rodzi się bardzo duże i często chore. Nadmiar insuliny zaburza metabolizm potasu, co skutkuje schorzeniami serca, a w najgorszej sytuacji prowadzi do śmierci dziecka. Leczenie cukrzycy w ciąży rozpoczyna się od ustalenia diety cukrzycowej, czyli małych, ale częstych posiłków z mała ilością węglowodanów. Eliminuje się cukier i słodycze. Gdy dieta nie wystarcza, aby utrzymać cukier na właściwym poziomie, konieczne jest przyjmowanie insuliny. Nie podaje się natomiast doustnych leków przeciwcukrzycowych. 2 Większość witamin znajduje się w warzywach i owocach, a więc w czasie ciąży, dieta powinna być bogata w składniki cenna dla niej i dziecka. Witaminy z grupy B można znaleźć w wątróbce drobiowej, gruboziarnistym pieczywie, a witaminę D w rybach, jajkach, mleku i jego przetworach. 3 Kobieta oczekująca dziecka dostarcza średnio procent dziennego zapotrzebowania organizmu na witaminy. Dlatego powinna brać specjalne preparaty wielowitaminowe, które uzupełniają niedobory. Dzisiejsze witaminy syntetyczne są niemal identyczne z naturalnymi, ale to nie znaczy, że może je łykać każdy, w każdej sytuacji i stale. Należy przyjmować tylko to i tyle, ile zaleci lekarz prowadzący ciążę. 4 Kobiety w ciąży chorujące na cukrzyce lub nią zagrożone powinny unikać witamin w drażetkach, bo mają one cukrową otoczkę. Dla tych pań lepsze są witaminy w saszetkach. 5 Aby witaminy dobrze działały najlepiej przyjmować je po posiłku. Tylko witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, czyli A, D, E i K popijajmy mlekiem, resztę wodą. 6 Kobieta powinna dostarczyć organizmowi witaminy B9, bo zapobiega rozwojowi wady cewy nerwowej, żelaza, ponieważ chroni matkę przed anemią, magnezu, który wspiera rozwijający się u dziecka układ nerwowy i uczestniczy w budowie kości i zębów, cynku, bo ten wspiera siłę układu immunologicznego i sprzyja prawidłowej masie ciała u dziecka, jodu, który chroni dziecko przed upośledzeniem umysłowym, a jego mamę przed chorobami tarczycy. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach A, E, D i K, kobiety oczekujące dziecka powinny przyjmować po uzgodnieniu tego z lekarze. Można je przedawkować.

9 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ 9 Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.

10 10 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ WYZWANIA Niepłodność dotyka 20 proc par w wieku rozrodczym. W 30 proc. przyczyny niepłodności leżą po stronie kobiety i w 30 proc. po stronie mężczyzny. W 30 proc. kłopoty z płodnością mają oboje partnerzy, a u 10 proc. występuje niepłodność idiopatyczna, czyli taka, której przyczyn współczesna medycyna nie potrafi wyjaśnić. Niepłodność to nie wyrok Rozpatrując problem niepłodności trzeba mieć na uwadze oboje partnerów, bo to dramat dwójki ludzi starających się o dziecko. Zgodnie z klasyfikacją WHO, niepłodność to choroba, oznaczona numerem statystycznym N97. O niepłodności mówimy, gdy po roku współżycia bez zabezpieczeń, para nie doczeka się ciąży. Jeśli kobieta ma skończone 35 lat, pomocy powinna szukać już po upływie 6 miesięcy. Diagnostykę należy zacząć od zbadania nasienia partnera. Gdy kobieta podejrzewa, że z powodu operacji czy stanów zapalnych w obrębie narządów rodnych może mieć problemy z naturalnym poczęciem, przed rozpoczęciem starań o dziecko powinna sprawdzić, czy jest na to gotowa. Już wiemy, że niepłodność to choroba, ale choroba, która można skutecznie leczyć. Niestety, w Polsce wciąż głównie w prywatnych klinikach, pokrywając z własnej kieszeni koszt badań i wszystkich procedur medycznych. Trzeba chcieć Dobre nastawienie do leczenia ma duże znaczenie dla powodzenia terapii. Diagnostyka, leczenie i doświadczenia z tym związane dla wielu par są trudnym przeżyciem. Pomoc najbliższych, przyjaciół jest na wagę szczęśliwego życia dwójki ludzi i może stanowić ogromne wsparcie. Łatwiej pokonujemy trudności, kiedy możemy liczyć na zrozumienie bliskich. Utarło się, że problem z zajściem w ciążę leży głównie po stronie kobiety. Ale tak nie jest. Problem w równym stopniu dotyczy obu płci. Czas zatem, aby mężczyźni zabrali głos, aby ich akceptacja dla leczenia niepłodności stała się przyczynkiem do rozwiązania formalnych i emocjonalnych problemów leczenia schorzenia. Coraz powszechniejsza niepłodność to również znaczne obniżenie przyrostu naturalnego, problem szybkiego starzenia się społeczeństwa, a więc większych wydatków państwa na świadczenia dla osób, które nie pomnażają dochodu narodowego. Są na to sposoby Najskuteczniejszą metodą, z punktu widzenia prawdopodobieństwa uzyskania ciąży, jest zapłodnienie pozaustrojowe. Jego skuteczność przewyższa naturalną płodność pary w najlepszym reprodukcyjnym wieku. Z tym, że zapłodnienie pozaustrojowe to zabieg ostateczny, stosowany wtedy, gdy są po temu wyraźne wskazania, albo wówczas, kiedy prostsze metody nie dają rezultatów. Współczesna medycyna daje szanse posiadania potomstwa prawie Skuteczność in vitro przewyższa naturalną płodność pary w najlepszym reprodukcyjnym wieku. Dr Katarzyna Kozioł Ginekolog położnik, kierownik laboratorium IVF, Senior Clinical Embryologist ESHRE. Przychodnia Leczenia Niepłodności novum. każdej parze. Kobieta, której organizm nie wytwarza w ogóle jajeczek, może skorzystać z komórki jajowej dawczyni a mężczyzna, który nie wytwarza plemników, może skorzystać z pomocy materiału zgromadzonego w banku nasienia. Można również zaadaptować zarodek, który oddała anonimowa para. Jak wybrać klinikę Dla przyszłych rodziców wybór kliniki, w której będą się leczyli, to bardzo ważna decyzja. Czym się kierować, aby osiągnąć cel i nie stracić niemałych przecież pieniędzy. Przy wyborze kliniki warto zwracać uwagę na efekty leczenia ośrodka, i na koszty właśnie w tej kolejności. Mniej istotne jest to, ile kosztuje jeden zabieg, a bardziej to, ile trzeba wydać na uzyskanie ciąży zakończonej porodem. Na świecie przywiązuje się wielkie znaczenie do tzw. wskaźnika take home baby rate, czyli statystyki leczenia w danej klinice zakończonego porodem. Ważne też, aby sprawdzić, jak długo klinika zajmuje się leczeniem niepłodności, ile zabiegów wykonuje w ciągu roku, czy oferuje pełny zakres usług medycznych, czy łatwo skontaktować się z lekarzem i wreszcie jakimi dysponuje warunkami lokalowymi. Warto poszperać w internecie i zasięgnąć opinii innych pacjentów. 4 CZY WIESZ, ŻE... Kriokonserwacja 1 Metoda przechowania komórek jajowych, plemników i zarodków. Jest szansą na biologiczne rodzicielstwo dla osób, które muszą przejść leczenie onkologiczne powodujące bezpłodność. Badanie ogólne nasienia 2 Określa ilość plemników w nasieniu, ich żywotność, ruchliwość i budowę. Tylko około 3-5 proc. mężczyzn z nieprawidłowymi parametrami nasienia jest bezpłodna, pozostali mają obniżoną płodność, z którą medycyna sobie radzi. Diagnostyka genetyczna niezapłodnionej komórki jajowej 3 Ciałko kierunkowe to zewnętrzny fragment komórki jajowej powstający w wyniku jej dojrzewania i przez który pozbywa się nadmiaru chromosomów. Fragment ten, bez szkody dla komórki, można poddać badaniu genetycznemu, gdy zachodzi podejrzenie, że u dziecka mogą wystąpić choroby genetyczne, których źródłem jest materiał genetyczny kobiety. Z raportu ESHRE 4 Przedstawionego w 2009 roku wynika, że w 2005 roku średnio wykonano 1095 zabiegów in vitro na jeden milion mieszkańców Europy. W Polsce na 1 milion mieszkańców przypadły 133 takie zabiegi. Przychodnia Leczenia Niepłodności uzyskanych w wyniku leczenia niepłodności z zastosowaniem wszystkich dostępnych technik rozrodu wspomaganego o udowodnionej skuteczności. Pełna diagnostyka, inseminacja, IVF-ET, ICSI, PESA, TESA, IVM, diagnostyka genetyczna komórek jajowych, bank nasienia, kriokonserwacja komórek, bank komórek macierzystych uzyskanych z krwi pępowinowej. znakomite efekty leczenia, od 1999 roku raportowane do rejestru Europejskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu (ESHRE), 30 lekarzy specjalistów z zakresu ginekologii rozrodu, położnictwa, andrologii, endokrynologii, urologii, anestezjologii, genetyki, interny, psychologii i seksuologii a także ok. 90 osób personelu pomocniczego. Zabiegi akupunktury i pomoc dietetyka. Doświadczenie lekarzy skraca okres diagnozowania i leczenia Pacjenta!

11 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ PANEL eksperta 11 Dr n. med. Jan Karol Wolski, specjalista urolog Przychodnia Leczenia Niepłodności novum Dr n. med. Jacek Łempicki, urolog, androlog. Jatros lecznica położniczo-chirurgiczna w Warszawie Pytanie 1 Co decyduje o rozpoznaniu męskiej niepłodności? Pytanie 2 Czy wszyscy mężczyźni mają szansę zostać ojcem? Diagnostyka płodności mężczyzny jest zdecydowanie prostsza niż kobiety. Mężczyzna, po parodniowej abstynencji seksualnej (3 do 7 dni), oddaje nasienie do badania, w którym ocenia się ilość, ruchliwość, żywotność i budowę plemników. Dopiero w przypadku dwukrotnie stwierdzonych nieprawidłowych parametrów wdraża się rozszerzoną diagnostykę np. ocenę USG układu moczowo-płciowego, poziomów hormonów, wykonuje posiewy w kierunku bakterii, grzybów, chlamydii. Doświadczenia wielu zespołów leczących niepłodność dowiodły, że badania kobiety i mężczyzny najlepiej wykonać w jednym ośrodku, gdzie decyzja o wyborze metody leczenia oparta jest o ocenę potencjału pary. W ciągu ostatnich 60 lat dokonał się ogromny postęp w medycynie rozrodu. Stworzenie ośrodków kompleksowego leczenia niepłodności, możliwości diagnostyki obrazowej i laboratoryjnej, wprowadzenie do szerokiego stosowania badań genetycznych, kriokonserwacja nasienia, zarodków czy komórek jajowych, czy wreszcie, dalszy rozwój technik ART obok inseminacji domacicznej, pojawienie się in vitro (jak również ICSI, PESA, TESA) dało szansę zostania ojcem szerokiej rzeszy mężczyzn z istotnie obniżonymi lub skrajnie niskimi parametrami nasienia. Przyjmuje się, że w nowoczesnych ośrodkach leczenie niepłodności pary spowodowane czynnikiem męskim, w przeważającej części przypadków kończy się sukcesem. Pielęgnacja okolic intymnych chłopca często decyduje o możliwości zostania ojcem. Już przedszkolaki trzeba uczyć, by podczas mycia same go zsuwały i myły żołądź. Gdy do 3. roku życia napletek nie odklei się od żołędzi, trzeba iść do urologa. Specjalista oceni, co jest powodem kłopotu sklejenie napletka z żołędzią czy stulejka. Pomocy lekarskiej wymagają też wszelkie zmiany zapalne. Zaniedbanie ich może doprowadzić do zbliznowacenia napletka i powstawania stulejki wtórnej. Ważne jest, aby do moszny zeszły oba jądra. Sprowadzenie ich przed 2. rokiem życia to szansa na przyszłe ojcostwo. Gdy zabieg wykonuje się u młodzieńca, rośnie ryzyko problemów z wytwarzaniem plemników. W okresie dojrzewania, u chłopców intensywnie uprawiających sport, może dojść do skręcenie powrózka nasiennego, co często kończy się utratą jądra. Później na płodność mogą wpływać żylaki powrózka nasiennego, które utrudniają przepływ krwi, a więc prowadzą do przegrzania jąder, a tym samym zmian w składzie nasienia. Niebezpieczne dla młodego mężczyzny są zapalenia jąder, które są powikłaniem po śwince. Zdarzają się guzy jąder. Dlatego każdy nastolatek i każdy mężczyzna raz w miesiącu powinien badać sobie jądra, tak jak kobiety badają piersi. Szanse na przyszłe ojcostwo podnosi także dieta bogata w witaminy C i E. Obniża je natomiast palenie papierosów, alkohol, narkotyki i duże ilości kawy.

12 12 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ Karmienie piersią po polsku artykuł sponsorowany Wielu osobom niewtajemniczonym wydaje się, że nigdy wcześniej z karmieniem piersią nie było lepiej, że wszyscy nawołują do promocji karmienia piersią, że młode mamy są świetnie przygotowane do tego zadania. Każde kolorowe czasopismo kierowane do rodziców poświęca, co najmniej 1 2 strony na artykuły edukacyjne. Każde wystąpienie na medycznych konferencjach, w temacie żywienia niemowląt, rozpoczyna się od słów: WHO zaleca wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia dziecka. Trochę zamętu wprowadza kontrowersyjne zalecenie podawania farmakologicznych ilości glutenu po ukończeniu 4 miesiąca życia dziecka, ale rzecz biorąc ogółem Ministerstwo Zdrowia, ginekolodzy, neonatolodzy, pediatrzy, specjaliści od żywienia i położne zalecają nowonarodzonemu maleństwu przez pierwszych 6 miesięcy jego życia jeść tylko mleko mamy. Niestety zadanie to w polskich warunkach jest najczęściej mission impossible. Gdy nikt nie wie jak jest naprawdę, to kłopotów jest mniej. Czyli jak zwykle problemy są obiektywne a winnych nie ma. Nikt w Polsce nie jest w stanie udzielić odpowiedzi na pytanie: ile kobiet i jak długo karmi wyłącznie piersią? Ta wiedza wydaje się być niepotrzebną, zarówno Ministerstwu Zdrowia jak i Krajowym Konsultantom. Od kilkunastu lat nie prze prowadza się badań na ten temat, a jak przypłyną jakieś trudne pytania spoza granic kraju, odpowiedzi tworzy się na kolanie. Kobieta przychodzi do porodu świetnie wyedukowana. Zgodnie z rozporządzeniem Prezesa NFZ z listopada 2008 może być odwiedzana przez położną już od 26 tygodnia ciąży, nie częściej niż dwa razy w tygodniu. Jeśli rozwiązanie (poród) jest o czasie to wypada nam wizyt edukacyjnych. Wygląda na to, że nikt inny na świecie nie ma tak efektywnego systemu edukacji przedporodowej. W związku z tym tak świetnie przygotowanej młodej mamie wsparcie na terenie szpitala wydaje się być niepotrzebne. Należy jej jedynie przypomnieć, że najlepsze jest karmienie piersią i oczywiście mama słyszy to z każdej strony nikomu, niczego zarzucić nie można. Tylko tak po cichutku, wieczorkiem ktoś zasugeruje podanie sztucznej mieszanki, żeby dziecko przed wypisem zaczęło przybywać na wadze, ale o tym sza oficjalnie wszyscy są za karmieniem piersią, za a nawet przeciw. Szczególnie głośno tłumaczy się zalety karmienia piersią matkom wcześniaków. Tych najmniejszych, których z przyczyn istoty rzeczy nie mogą karmić bezpośrednio piersią przez pierwszych kilka kilkanaście dni. Tym matkom mówi się bardzo głośno: najlepsze jest Twoje mleko. Tylko jak je wydobyć z piersi, jeśli nie ma przy niej dziecka? To już nie jest nasz problem. Biegaj, szukaj, przynoś do szpitala swój sprzęt, bo my nic dla Ciebie nie mamy. Nam dawać Ci nic nie kazano. My powiedzieliśmy, co jest najlepsze i basta. Czasem pechowo trafia na ambitną matkę, której mąż przyniósł profesjonalny odciągacz i mleczko leci. Niestety mama po kilku dniach wychodzi ze szpitala, maleństwo zostaje. Co ona może zrobić lepszego niż dostarczać dziecku własny pokarm? Ale i z tym nie jest łatwo. Pani nam coś przynosi? A w czym? A ręce Pani myła? A może to jest pokarm sprzed dwóch dni? Wie Pani, co? To, co Pani nam tu przyniosła, może być dla dziecka niebezpieczne. Niech się Pani nie męczy, my tu mamy coś lepszego Departament d/s Matki i Dziecka twierdzi, że jest to właściwa mieszanka, indywidualnie dobrana do potrzeb Pani dziecka. Mama dziecka urodzonego o czasie, w trzeciej dobie wychodzi do domu. Pobyt w szpitalu lepiej lub gorzej, ale jakoś przeminął. Ważne, że są z dzieckiem w domu. Niestety po kilku próbach podania piersi głodne maleństwo wzywa ratunku. Na jaką pomoc może liczyć wtedy mama? Domownicy zaczynają się denerwować, serwując raz po raz coraz to bardziej do- WHO zaleca wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia dziecka. Niestety zadanie to w polskich warunkach jest najczęściej mission impossible. tkliwe opinie o umiejętnościach macierzyńskich i stanie piersi młodej adeptki wyć się chce. Idealna byłaby wtedy wizyta konsultantki laktacyjnej, niestety Ministerstwo Edukacji na podstawie opinii Konsultantów Krajowych twierdzi, że taka osoba ma zbyt mały zakres obowiązków, by mogła oficjalnie istnieć. Do tej pory tylko około 200 osób (na nowo rodzących się maleństw każdego roku) uwierzyło, że nieoficjalne funkcjonowanie może też być piękne i pożyteczne, dlatego nie łatwo je znaleźć. No cóż, mama zaciska zęby i czeka na położną, która tym razem ma ją odwiedzić po porodzie co najmniej 4 razy. Mamy za sobą 5 dni płaczu, zarówno mamy jak i dziecka. Pozostała rodzina, z utęsknieniem wyczekująca ciszy, tylko czeka w blokach startowych by wyrwać do apteki i przynieść upragnioną, samosterylizującą się butelkę, ruszającą się jak pierś mamy z super dynamicznym smoczkiem, plus najbardziej reklamowaną sztuczną mieszankę, ale mama się uparła i prosi o jeszcze jedną szansę. Nasza mama okazuje się być wyjątkową szczęściarą do niej położna zagląda już w szóstej dobie po urodzeniu dziecka. Niestety w czasie krótkiej wizyty ma poruszyć ponad 20 różnych tematów. Karmienie piersią jest tylko jednym z nich z pomocy nici. Ostatni gwóźdź do trumny karmienia piersią wbija pediatra, który na pierwszej wizycie stwierdza słabe przybywanie na wadze dziecka. Diagnoza jest prosta chude mleko w piersiach. Zalecenie dokarmianie sztuczną mieszanką przy pomocy butli i smoka. Szczęśliwa rodzina z otwartymi ramionami wita załamaną matkę, zasypując ją wcześniej zakupionym sprzętem dynamicznym i samosterylizującym się. I po sprawie. Nie wszystkie matki przechodzą przez taki koszmar. Dla wielu z nich wystarczy, że o nim usłyszą. Podejmują wtedy jedyną słuszną decyzję o sposobie karmienia swojego maleństwa. Krówki się cieszą, że nowy klient na ich mleczko właśnie się pojawił, raciczki zacierają. Maleństwo może nie będzie tak zdrowe jak mogłoby być, może będzie odrobinę zagubione i zalęknione, ale świat się przecież nie zawali, a poza tym wyspać się będzie można. Tylko niedobitkom się czasem udaje. Pomimo i na przekór pokonały przeciwności losu, pozostały głuche na podszepty. Zainwestowały trochę grosza w opłatę prywatnej wizyty wróżki mlecznej i sprzęt, o którym powiedziała, że pomoże. Udało się im czasem nawet wyrwać się do fryzjera czy kosmetyczki. Po czterech miesiącach wróciły do pracy, odciągały pokarm w łazience, ale o karmieniu piersią sza. O tym lepiej rozmawiać tylko z wąskim gronem im podobnych, bo to niby w modzie, ale nie wypada. Nie przespały żadnej nocy przez pierwszy rok życia dziecka, ale nie płaczą z tego powodu dziecko rozwija się znakomicie i to jest ich malutkie szczęście. Na jego leczenie NFZ wyda o wiele mniej, ale tego tematu również poruszać nie należy. I tak powolutku kręci się polskie koło karmienia i nie karmienia piersią. Oficjalnie mówi się, że matki mają prawo do wyboru i wiedzą, co robią. Nieoficjalnie, wiadomo, że matki nie mają wielkiego wyboru. Przez brak jakiegokolwiek wsparcia, brak zrozumienia rzeczy, przez słowotok, który do niczego nie prowadzi są przepięknie podprowadzane do podjęcia jedynej słusznej decyzji; jak ryba na haczyku do podbieraka. Przedwczesne przerwanie karmienia piersią nie jest ich winą, to nie jest ich wolny wybór, to smutna, polska konieczność kilkuset tysięcy młodych matek każdego roku. o czym donosi Wasz uprzejmy i zatroskany honorowy konsultant laktacyjny. Szukającym pomocy w rozwiązywaniu problemów z karmieniem piersią, problemów laktacyjnych, aktualnej wiedzy, kompetentnego wsparcia, konsultanta laktacyjnego blisko miejsca zamieszkania polecam stronę Fundacji Mleko Mamy (www.mlekomamy.pl).

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza? SPIS TREŚCI Wstęp 10 1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22 Zagnieżdżenie 23 Prawdopodobieństwo zajścia w ciążę 23 Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa 29 października 2012

Konferencja prasowa 29 października 2012 Konferencja prasowa 29 października 2012 Konferencja prasowa 29 października 2012 NAGRODA NOBLA ROBERT GEOFFREY EDWARDS 2010 Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii Twórca metody invitro, Laureat

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Standardy prowadzenia ciąży

Standardy prowadzenia ciąży Standardy prowadzenia ciąży Gdańsk 2015 Redaktor prowadzący: Olga Strzelec Redakcja: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Korekta: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Projekt okładki: Andrzej Owsiany Skład: Iwona Łytkowska

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 wersja robocza Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 Pomysłodawcy: Komisja Zdrowia, Opieki Społecznej i Profilaktyki Rady Gminy Izabelin Autor: Anita Mamczur 1 I. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU 1 ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU Żeby wziąć udział w zdrowotnym programie Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego, po jego rozpoczęciu 1 lipca br., para powinna osobiście zgłosić się do Kliniki

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Nagroda Nobla w dziedzinie Fizjologii i Medcyny 2010 Człowiek należy do gatunku

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi,

Bardziej szczegółowo

Badania po poronieniu

Badania po poronieniu Badania po poronieniu TWOJE SZANSE NA DZIECKO PRZYCZYNY PORONIENIA Genetyczne Powodują około 70% poronień. Są one spowodowane aberracjami chromosomowymi, czyli nieprawidłowościami materiału genetycznego

Bardziej szczegółowo

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2 Ulotka informacyjna Witamina K Informacje dla rodziców Wersja 2 Czym jest witamina K? Witamina K jest witaminą naturalnie występującą w produktach spożywczych, szczególnie w wątrobie i niektórych warzywach.

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu 2012 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Medycyny

Bardziej szczegółowo

Dziewiąty odcinek programu Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź.

Dziewiąty odcinek programu Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź. Dziewiąty odcinek programu Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź. Dziewiąty odcinek programu ŁOW NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta poświęcony opiece

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU 1 ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU Żeby wziąć udział w zdrowotnym programie Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego, po jego rozpoczęciu 1 lipca br., para (kobieta i mężczyzna) powinna osobiście

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych Program badań prenatalnych 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU BADAŃ PRENATALNYCH, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Jeżeli chorujesz na wirusowe zapalenie wątroby typu B i jesteś w ciąży, planujesz ciążę, właśnie urodziłaś, albo masz już dzieci, ta ulotka dostarczy

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków)

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków) SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 9 lipca 2015 r. Druk nr 949 Z SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA (wraz z zestawieniem wniosków) Komisja, na posiedzeniu w dniu 9 lipca 2015 r. rozpatrzyła

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie ciąży. Halszka Kołaczkowska

Prowadzenie ciąży. Halszka Kołaczkowska Prowadzenie ciąży Halszka Kołaczkowska Opieka prekoncepcyjna WYWIADY: internistyczny ginekologiczny: wady rozwojowe, mięśniaki, zmiany w przydatkach, antykoncepcja, przebyte zakażenia i leczenie niepłodności

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Gdynia In vitro Pakiet IVF 5.500 PLN Wizyta kwalifikująca do procedury Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury embriologiczne

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka

Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka W pierwszym tygodniu życia Twojego dziecka, zostanie Ci zaproponowane przeprowadzenie badania przesiewowego z jego krwi włośniczkowej. Dlaczego należy

Bardziej szczegółowo

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie.

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie. Wstęp Dzięki postępowi medycyny coraz większej liczbie pacjentów udaje się pokonać choroby onkologiczne. W grupie tych pacjentów są również osoby młode, w wieku rozrodczym, które pragną mieć dzieci po

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

InviMed Poznań. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Poznań. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Poznań In vitro Pakiet IVF ICSI 6.700 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Zapłodnienie

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016 CIĄŻA I KARMIENIE PIERSIĄ > Model : 4075211 Producent : MERCK KGAA FEMINATAL N - Podwójne zdrowie dziecka i mamy Zestaw witamin i minerałów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią - najczęściej stosowany

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

ZGODA NA WYKONANIE ZABIEGU WSPOMAGANEGO ROZRODU Z OOCYTÓW DAWCY (KOMÓREK JAJOWYCH) Nr..

ZGODA NA WYKONANIE ZABIEGU WSPOMAGANEGO ROZRODU Z OOCYTÓW DAWCY (KOMÓREK JAJOWYCH) Nr.. Centrum Leczenia Niepłodności Grupa Medyczna PARENS Klinika Zdrówko s.c. Iwona Adamczak, Rafał Adamczak Al. Adama Mickiewicza 23, 86-032 Niemcz tel.52 375-25-07 www. klinika-zdrowko.pl ZGODA NA WYKONA

Bardziej szczegółowo

1. Informacje nt. matki

1. Informacje nt. matki Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie anonimowej ankiety, dotyczącej stanu zdrowia i rozwoju psychomotorycznego Państwa dziecka. Jesteśmy pierwszym ośrodkiem leczenia niepłodności w Polsce, wprowadzającym

Bardziej szczegółowo

InviMed Bydgoszcz. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Bydgoszcz. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Bydgoszcz In vitro Pakiet IVF 5.500 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę!

Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę! Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę! Cukrzyca logo -międzynarodowy symbol walki z cukrzycą Tło slajdów: http://www.scitecnutrition.com/pl/catalog/guide_to_vitamins/images/guide_to_vitamins-07.jpg?v=2

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY GRAVIDA

REGULAMIN ORGANIZACYJNY GRAVIDA REGULAMIN ORGANIZACYJNY GRAVIDA sp. z o.o. podmiotu wykonującego działalność leczniczą w przedsiębiorstwie o nazwie Specjalistyczny Ośrodek ginekologii położnictwa i leczenia niepłodności Gravida Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14

Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14 Spis treści Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14 1. Wstęp i ustalanie rozpoznania 15 Co to jest mukowiscydoza? 15 Skąd nazwa mukowiscydoza? 16 Kiedy można podejrzewać występowanie

Bardziej szczegółowo

Biopsja kosmówki i Amniopunkcja

Biopsja kosmówki i Amniopunkcja Universitäts-Frauenklinik Essen Biopsja kosmówki i Amniopunkcja Chorionzottenbiospie (Biopsja kosmówki) oraz amniopunkcja (pobranie płynu owodniowego) Odpowiedzi na pytania Biopsja kosmówki Co to jest

Bardziej szczegółowo

Krytyczne okresy rozwoju narządów

Krytyczne okresy rozwoju narządów Krytyczne okresy rozwoju narządów Okres zygoty Okres zarodkowy (w tygodniach) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 cewa nerwowa (WCN) serce (wady serca) kończyny górne nerki kończyny dolne warga górna podniebienie

Bardziej szczegółowo

WYCIECZKA DO LABORATORIUM

WYCIECZKA DO LABORATORIUM WYCIECZKA DO LABORATORIUM W ramach projektu e-szkoła udaliśmy się do laboratorium w Krotoszynie na ul. Bolewskiego Mieliśmy okazję przeprowadzić wywiad z kierowniczką laboratorium Panią Hanną Czubak Oprowadzała

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Epidemiologia niepłodności 11 Jerzy Radwan. Psychologiczny aspekt niepłodności 15 Jerzy Radwan

Spis treści. Epidemiologia niepłodności 11 Jerzy Radwan. Psychologiczny aspekt niepłodności 15 Jerzy Radwan Epidemiologia niepłodności 11 Psychologiczny aspekt niepłodności 15 Czynniki zawodowe i styl życia a płodność 19 Wojciech Hanke Czynniki chemiczne 19 Czynniki fizyczne 21 Czynniki psychologiczne 21 Nikotynizm

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Kampania edukacyjna Jeden test. Dwa życia. Zrób test na HIV. Dla siebie i swojego dziecka

Kampania edukacyjna Jeden test. Dwa życia. Zrób test na HIV. Dla siebie i swojego dziecka Kampania edukacyjna Jeden test. Dwa życia. Zrób test na HIV. Dla siebie i swojego dziecka Krajowe Centrum ds. AIDS, agenda Ministra Zdrowia, 20 listopada 2014 r. rozpoczyna ogólnopolską kampanię edukacyjną

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Universitäts-Frauenklinik Essen. Medycyna prenatalna i medycyna płodowa Centrum perinatologiczne I. Stopnia

Universitäts-Frauenklinik Essen. Medycyna prenatalna i medycyna płodowa Centrum perinatologiczne I. Stopnia Universitäts-Frauenklinik Essen Medycyna prenatalna i medycyna płodowa Centrum perinatologiczne I. Stopnia Szanowni Państwo, Drodzy Rodzice, Nasze Centrum medycyny prenatalnej oferuje Państwu pełne spektrum

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe z kropli krwi dla twojego dziecka

Badania przesiewowe z kropli krwi dla twojego dziecka Badania przesiewowe z kropli krwi dla twojego dziecka W pierwszym tygodniu po porodzie zaproponujemy Ci badanie przesiewowe z kropli krwi Twojego dziecka (test bibułkowy). Dlaczego powinnam poddać moje

Bardziej szczegółowo

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Szanowna Pani, Do listopada 2014r. kobiety ciężarne mają możliwość bezpłatnego przebadania się w kierunku zakażenia wirusem zapalenia wątroby C (HCV). Stanowią

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142)

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) fragmenty DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie

Bardziej szczegółowo

Lilly Diabetes. Cukrzyca ciążowa

Lilly Diabetes. Cukrzyca ciążowa Lilly Diabetes Twoje doświadczenia są naszą inspiracją. Cukrzyca ciążowa Cukrzyca ciążowa Cukrzyca w okresie ciąży występuje u około 3% kobiet. Taka cukrzyca nazywana jest cukrzycą ciążową. Cukrzyca ciążowa

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

InviMed Katowice. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Katowice. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Katowice In vitro Pakiet IVF ICSI 6.500 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem)

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Cennik usług dla kobiet

Cennik usług dla kobiet Cennik usług dla kobiet Kliniki Zdrowia Kobiety Cena Profesorska Konsultacja kardiologiczna 150 200 Konsultacja urologiczna 150 200 Konsultacja chirurgiczna 150 200 Konsultacja ortopedyczna 150 200 Konsultacja

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

InviMed Wrocław. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Wrocław. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Wrocław In vitro Pakiet IVF ICSI 7.400 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia:

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia: Data:... ANKIETA DLA PACJENTKI Imię:. Nazwisko:.... Data urodzenia: Szanowna Pani, serdecznie prosimy o poświęcenie 15 minut na wypełnienie poniższego dokumentu. Zawiera on pytania, które bardzo pomogą

Bardziej szczegółowo

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 1.ZARZĄDZENIE MINISTRA 2.REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 3.OPINIE EKSPERTÓW

Bardziej szczegółowo

ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA

ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA My imię i nazwisko imię i nazwisko PESEL: PESEL:... kod pocztowy i pełny adres zamieszkania pozostający w związku małżeńskim

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Książkę tę dedykuję mojej ukochanej synowej Agnieszce oraz siostrzenicom Agnieszce, Joli i Dominice Grażyna Tuchmacher Zdrowe odżywianie i higiena kobiety ciężarnej Kraków 2010 Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ

FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ Dodatkowe informacje: FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ lek. med. Laura Grześkowiak prom. zdrowia Alina Łukaszewicz Data wypełnienia: DANE OSOBOWE Imię:... Nazwisko:... Adres:... Tel. kontaktowy:

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej Na podstawie art. 31d ustawy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17. 2. Ciąża... 21. 3. Skąd się biorą bliźnięta?... 35

Spis treści. Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17. 2. Ciąża... 21. 3. Skąd się biorą bliźnięta?... 35 Spis treści Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17 1.1. Wizyta u ginekologa... 17 1.2. Dodatkowe konsultacje... 17 1.3. Tryb życia... 18 2. Ciąża... 21 2.1. Badania i wizyty u lekarza... 22 2.2. Gdzie

Bardziej szczegółowo

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Co to jest FAS? FAS czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alkohole Syndrome) to zespół zaburzeń występujących u dziecka, będący wynikiem

Bardziej szczegółowo