Anatomia jamy opłucnej i płuc

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Anatomia jamy opłucnej i płuc"

Transkrypt

1 Anatomia jamy opłucnej i płuc Wirginia Likus Zakład Anatomii Katedra Nauk Podstawowych WNoZ w Katowicach zmienione 1

2 KLATKA PIERSIOWA JAMA KLATKI PIERSIOWEJ: lewa i prawa jama opłucnowa - otacza płuca śródpiersie zawiera: serce przełyk tchawicę naczynia krwionośne (aorta piersiowa, żyła główna górna) nerwy FUNKCJE: 1. ODDYCHANIE 2. OCHRONA NARZĄDÓW 3. TRANZYT 2

3 KLATKA PIERSIOWA OTWÓR GÓRNY KLATKI PIERSIOWEJ: trzon kręgu Th I brzeg wewnętrzny I żebra rękojeść mostka 3

4 OTWÓR DOLNY KLATKI PIERSIOWEJ: KLATKA PIERSIOWA trzon kręgu Th XII żebro XII i koniec dalszy żebra XI żebra VII- X tworzące łuk żebrowy wyrostek mieczykowaty JEST ON ZAMKNIĘTY PRZEZ PRZEPONĘ 4

5 Przepona (diaphragma) Struktura ścięgnisto-mięśniowa Zamyka otwór dolny klatki piersiowej Budowa: środek ścięgnisty części mięśniowe: lędźwiowa żebrowa mostkowa Na obwodzie przyczepia się do struktur: wyrostek mieczykowaty mostka łuk żebrowy ściany klatki piersiowej końce żeber XI i XII więzadeł tylnej ściany brzucha kręgów lędźwiowych 5

6 Przepona (diaphragma) Struktury przechodzące przez przeponę: 1. Żyła główna dolna środek ścięgnisty (ThVIII) OTWÓR ŻYŁY GŁÓWNEJ, 2. Przełyk część mięśniowa przepony, na lewo od płaszczyzny pośrodkowej (ThX) ROZWÓR PRZEŁYKOWY, 3. Nerwy błędne przebieg wraz z przełykiem, 4. Aorta (ThXII), ROZWÓR AORTOWY 5. Przewód piersiowy przebieg za przeponą wraz z aortą, 6. Żyła nieparzysta i żyła nieparzysta krótka przebieg przez rozwór aortowy lub odnogi przepony Pnie współczulne, nerwy trzewne piersiowe większe i mniejsze 6

7 Przepona (diaphragma) Unaczynienie tętnicze: 1. Tętnice osierdziowo-przeponowe i mięśniowo-przeponowe (gałęzie t. piersiowych wewnętrznych 2. Tętnice przeponowe górne (gałęzie od dolnego odcinka aorty piersiowej) 3. Tętnice przeponowe dolne (gałęzie od aorty brzusznej) Unaczynienie żylne: 1. Żyły ramienno-głowowe, układ żył nieparzystych, żyły jamy brzusznej Unerwienie: NERWY PRZEPONOWE (C 3 -C 5 ) 7

8 MECHANIKA ODDYCHANIA DWA TORY ODDYCHANIA: 1. PIERSIOWY??? związany z czynnością mięśni głębokich klatki piersiowej; w czasie wdechu zwiększenie wymiaru poprzecznego i strzałkowego klatki piersiowej. MIĘŚNIE GŁĘBOKIE KLATKI PIERSIOWEJ 2. BRZUSZNY???? związany z czynnością przepony (skurcz), która jest głównym mięśniem wdechowym; zwiększa się wymiar podłużny klatki piersiowej. W czasie wydechu rozkurczona przepona unosi się biernie ku górze pod wpływem większego ciśnienia w jamie brzusznej PRZEPONA 8

9 Ruchy ściany klatki piersiowej podczas oddychania Ruch I żebra Ruch II-V żebra Ruch VI- X żebra zmiana wymiaru: kierunek pionowy, poprzeczny, przednio-tylny Opadanie przepony skurcz włókien Unoszenie przepony rozluźnienie przepony 9

10 Mięśnie oddechowe 1. MIĘŚNIE WDECHOWE - przepona - mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne 2. MIĘŚNIE WYDECHOWE - mięśnie międzyżebrowe wewnętrzne - mięsień poprzeczny klatki piersiowej

11 11

12 A. WDECHOWE POMOCNICZE MIĘŚNIE ODDECHOWE: powierzchowne mięśnie klatki piersiowej (m. piersiowy większy i mniejszy, m. zębaty przedni) mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy mięśnie grzbietu prostujące tułów i zwiększające pojemność klatki piersiowej (m. in.: m. dźwigacz łopatki, m. prostownik kręgosłupa, m. czworoboczny) B. WYDECHOWE mięśnie tłoczni brzusznej (m. prosty brzucha, m. poprzeczny) miesień najszerszy grzbietu 12

13 13

14 Faza wdechu 1. Wzrost wymiaru pionowego (górno-dolny) Warunkowany przez skurcz przepony przepona obniża się (zakres 1,5-8 (10) cm) Odpowiada za wprowadzenie ok. 75% powietrza do płuc, 25% to ruchy żeber Oddychanie przeponowe (brzuszne) 2. Wzrost wymiaru strzałkowego (przednio-tylny) Warunkowany przez skurcz górnej partii mięśni międzyżebrowych zewnętrznych (pierwsze sześć par górnych żeber) unoszenie niżej leżących żeber, skośne położenie zmienia się na bardziej poziome. Mostek przesuwa się ku przodowi od kręgosłupa Oddychanie piersiowe 3. Wzrost wymiaru poprzecznego (boczny) Warunkowany przez dolne partie mięśni międzyżebrowych zewnętrznych (żebra od VII do X) Żebra wędrują w górę i na zewnątrz Oddychanie dolnożebrowe

15 Rola mięśni pomocniczych przy wdechu Główną rolę pomocniczą odgrywają mięśnie : zębaty przedni, piersiowy większy i mniejszy, pochyłe szyi, mostkowo obojczykowo sutkowy. Ich praca uaktywnia się podczas głębokich i silnych wdechów, duszności. Konieczne jest unieruchomienie wówczas ich przyczepów barkowych, tak aby przyczepy żebrowe powodowały wzrost wymiarów klatki piersiowej. Najbardziej korzystna pozycja przy trudnościach z oddychaniem to półsiedząca lub siedząca. Powoduje to naturalne fizyczne obniżenie przepony. 15

16 Faza wydechu Wydech jest aktem biernym (w pozycji leżącej). Polega na zmniejszeniu wszystkich możliwych wymiarów klatki piersiowej i usunięciu powietrza z płuc. W tym celu uruchamiane są elementy sprężyste płuc i klatki piersiowej. Przy wysiłku fizycznym w pozycji stojącej lub gdy zmniejszenie sprężystości płuc uaktywniają się mięśnie: międzyżebrowe wewnętrzne, oraz mięśnie poprzeczne klatki piersiowej

17 JAMY OPŁUCNEJ OPŁUCNA (pleura) - błona surowicza (pojedyncza warstwa płaskich komórek, nabłonek surowiczy, tkanka łączna podporowa) DWIE JAMY OPŁUCNEJ Opłucna: 1. Opłucna płucna zrośnięta z płucami 2. Opłucna ścienna - wyściela ścianę klatki piersiowej Jama opłucnej - przestrzeń potencjalna, wypełniona płynem surowiczym Umożliwia ślizganie się płuc w jamie opłucnej. 17

18 OPŁUCNA ŚCIENNA 1. OPŁUCNA ŻEBROWA 2. OPŁUCNA PRZEPONOWA 3. OPŁUCNA ŚRÓDPIERSIOWA (w części przedniej wycisk sercowy) 4. OSKLEPEK (OPŁUCNA SZYJNA) Więzadło płucne Błona nadopłucnowa powięź pokrywająca górną powierzchnię osklepka Przyczep: brzeg wewnętrzny I żebra, wyrostek poprzeczny CVII otrzymuje włókna mięśniowe od głębokich mięśni szyi FUNKCJA: utrzymanie jamy opłucnej na podstawie szyi 18

19 OPŁUCNA OPŁUCNA ŻEBROWA nerwy międzyżebrowe BÓL ODCZUWALNY W OKOLICACH ŚCIANY KLATKI PIERSIOWEJ OPŁUCNA PRZEPONOWA I ŚRÓDPIERSIOWA nerwy przeponowe wywodzące się z nerwów C3-C5 RZUTOWANIE BÓLU: BOCZNA CZĘŚĆ SZYI I OKOLICA NADOBOJCZYKOWA BARKU 19

20 GRANICE OPŁUCNEJ ŚCIENNEJ 20

21 OPŁUCNA PŁUCNA Pokrywa całą powierzchnię płuca z wyjątkiem wnęki płuca. Pokrywa szczeliny płuca. Ściśle zrośnięta z płucem. Otacza wnękę płuca, przechodzi w więzadło płucne (dwie blaszki opłucnej) = KREZKA płuca. Unaczynienie i unerwienie wspólne z płucami. 21

22 ZACHYŁKI OPŁUCNEJ Zachyłek żebrowo-śródpiersiowy Zachyłek żebrowo-przeponowy Zachyłek przeponowo-śródpiersiowy Zachyłek kręgowo-śródpiersiowy Funkcja: płuca wsuwają się do nich w czasie głębokiego wdechu (przestrzeń potencjalna). 22

23 ZACHYŁKI OPŁUCNEJ 23

24 Zachyłek żebrowo-śródpiersiowy Zachyłek przedni Jego przyśrodkowa granica stanowi przednią granicę opłucnej ściennej i jamy opłucnej W rzucie na górną część trzonu mostka granice przednie opłucnej ściennej prawej i lewej stykają się. Trójkąt grasiczy (grasica lub ciało tłuszczowe) Trójkąt osierdziowy ( osierdzie przylega do ściany klatki piersiowej 24

25 Zachyłek żebrowo-przeponowy Dolna granica opłucnej ściennej Największy zachyłek jamy opłucnej Granice opłucnej (1-2 międzyżebrza niżej niż płuc) VII międzyżebrze (linia środkowoobojczykowa) IX międzyżebrze (linia pachowa środkowa) XI żebro ( linia łopatkowa) Kręg XII (linia przykręgosłupowa) Kąty przeponowo-żebrowe wolne 25

26 BUDOWA ZEWNĘTZNA I WEWNĘTRZNA PŁUC 26

27 Płuca Powierzchnie płuca: przeponowa, żebrowa, śródpiersiowa, szczyt płuca Brzegi płuca: dolny, przedni (w nim wcięcie sercowe), tylny słabo zaznaczone tzw. część kręgowa Płaty płuc: górny, dolny oraz środkowy w płucu prawym Szczeliny płuc: skośna i pozioma 27

28 BUDOWA ZEWNĘTRZNA PŁUC Powierzchnie i brzegi płuca 28

29 BUDOWA ZEWNĘTRZNA PŁUC Szczeliny i płaty płuc 29

30 BUDOWA ZEWNĘTRZNA PŁUC Granice płuc OSOBNICZO ZMIENNE I ZALEŻNE OD FAZY ODDYCHANIA Granice przednie Granice dolne 30

31 Wnęka płuca Wgłębienie znajdujące się na powierzchni śródpiersiowej każdego z płuc. Zawiera: 1. Oskrzele główne 2. Tętnice i żyły płucne 3. Tętnice i żyły oskrzelowe 4. Naczynia i węzły chłonne 5. Sploty płucne (przedni i tylny) włókna układu autonomicznego STRUKTURY POWYŻSZE TWORZĄ KORZEŃ PŁUCA 31

32 Płuco prawe 32

33 Płuco lewe 33

34 DRZEWO OSKRZELOWE 34

35 Drogi oddechowe wewnątrzpłucne 1. OSKRZELA (zawierają płytki chrzęstne) a) Oskrzela płatowe b) Oskrzela segmentowe c) Oskrzela podsegmentowe Zrazik płuca 2. OSKRZELIKI (brak płytek chrzęstnych) a) Oskrzeliki końcowe b) Oskrzeliki oddechowe Gronko płucne wszystkie rozgałęzienia jednego oskrzelika końcowego 3. KOŃCOWE ODCINKI DRÓG ODDECHOWYCH (mają pęcherzyki płucne) Oskrzeliki oddechowe oraz przewodziki i woreczki pęcherzykowe 35

36 Różnice pomiędzy oskrzelem głównym prawym i lewym OSKRZELE PRAWE OSKRZELE LEWE KIERUNEK PRZEBIEGU stromy (kąt ) poziomy (kąt ) DŁUGOŚĆ krótsze (1,5-2,5 cm) dłuższe (4-5 cm), biegnie pod łukiem aorty LICZBA CHRZĄSTEK mniejsza większa ŚREDNICA mm mm GAŁĘZIE OSKRZLOWE 3 2 STOSUNEK DO NARZĄDÓW SĄSIEDNICH Gałęzie nad- i podtętnicze Tętnica płucna Żyły płucne, górna i dolna przed wejściem do wnęki oddaje gałąź nadtętniczą do płata górnego oddziela oskrzela nadi podtętnicze na gałęzie dzieli się we wnęce (obie gałęzie podtętnicze) w części przednio-dolnej wnęki obu płuc, ż. pg z przodu, ż. pd- najniżej powyżej oskrzela głównego 36

37 SEGMENTY OSKRZELOWO-PŁUCNE Najmniejsza, niezależna funkcjonalnie część płuca i najmniejsze pole płucne, które może być usunięte bez wpływu na sąsiednie okolice. Jednostka morfologiczna i fizjologiczna. PŁUCO PRAWE 10 segmentów PŁUCO LEWE 9 lub 8 segmentów ŻRÓDŁO: Narkiewicz O, Moryś J, Anatomia człowieka, PZWL Oskrzele segmentowe Tętnica segmentowa Naczynia żylne 37

38 UNACZYNIENIE PŁUC DWA UKŁADY NACZYŃ KRWIONOŚNYCH: CZYNNOŚCIOWY tętnice (t. płucna prawa i lewa od pnia płucnego) i żyły płucne górna i dolna (wchodzą do lewego przedsionka) (WYMIANA GAZOWA) ODŻYWCZY tętnice ( od aorty piersiowej lub jej gałęzi): tętnica oskrzelowa prawa - pojedyncza, odchodzi od III tętnicy międzyżebrowej tylnej lub tętnicy oskrzelowej lewej górnej tętnice oskrzelowe lewe (lewa górna i lewa dolna) odchodzi od aorty piersiowej żyły oskrzelowe (gałęzie oskrzelowe) - uchodzą do żył płucnych lub lewego przedsionka; po stronie prawej do żyły nieparzystej lub międzyżebrowej górnej, po stronie lewej do żyły nieparzystej krótkiej (UNACZYNIENIE TKANKI ŁĄCZNEJ PŁUC Z PRZEGRODAMI I OPŁUCNEJ) 38

39 39

40 UNERWIENIE PŁUC Splot płucny przedni i tylny Do korzenia płuca dochodzą włókna : przywspółczulne (od nerwu błędnego) skurcz oskrzeli i oskrzelików, wydzielanie gruczołów współczulne (od zwojów piersiowych oraz zwoju szyjno- piersiowego pnia współczulnego) - hamowanie skurczu, rozszerzenie oskrzeli dośrodkowe z receptorów rozciągania Czy płuca mogą boleć? 40

41 Uwagi kliniczne Procesy patologiczne związane z jamą opłucnej: 1. ODMA OPŁUCNOWA (pneumothorax) 2. ROZEDMA - nieprawidłowe powiększenie przestrzeni powietrznych położonych obwodowo od oskrzelików końcowych i destrukcja ścianek tych struktur. Skutkiem tego jest nadmierne upowietrznienie płuc, przy zmniejszeniu ilości pęcherzyków płucnych. Zatracenie elastyczności płuca. Zwiększenie ilości powietrza zalegającego. Krótkie oddechy na wysokim wdechu. 3 NIEDODMA - bezpowietrzność miąższu płucnego spowodowana zamknięciem oskrzela doprowadzającego powietrze do określonego obszaru miąższu płucnego lub uciskiem (niedodma z ucisku) będącym skutkiem obecności płynu w jamie opłucnowej lub innej zmiany uciskającej na miąższ płucny. 41

42 Uwagi kliniczne Procesy patologiczne związane z jamą opłucnej: 2. Gromadzenie płynów w jamie opłucnowej: Krew (haemothorax) Ropa (pyothorax) Chłonka (chylothorax) Płyn przesiękowy (hydrothorax) Płyny gromadzą się najczęściej w zachyłku żebrowo przeponowym. NAKŁUCIE JAMY OPŁUCNEJ (celem drenażu) nie przekraczając IX międzyżebrza - II przestrzeń miedzyżebrowa w linii srodkowo-obojczykowej - V przestrzeń międzyżebrowa w linii pachowej środkowej - II przestrzeń międzyżebrowa w linii środkowo-obojczykowej 3. Ciężki uraz klatki piersiowej krew i powietrze w jamie opłucnej (hemopneumothorax) 42

43 Miejsca odsłuchiwania płatów płuc 43

44 44

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 OGÓLNA BUDOWA I MECHANIKA KLATKI PIERSIOWEJ ŻEBRO

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 OGÓLNA BUDOWA I MECHANIKA KLATKI PIERSIOWEJ ŻEBRO Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 OGÓLNA BUDOWA I MECHANIKA KLATKI PIERSIOWEJ W skład szkieletu klatki piersiowej wchodzi: 12 kręgów piersiowych, 12 par żeber i mostek. trzon mostka ŻEBRO Jest kością długą w kształcie

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ

MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ Slajd Slajd 2 Slajd 3 MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ Podział mięśni klatki piersiowej Wyróżnia się trzy grupy mm klatki piersiowej: mięśnie powierzchowne, mięśnie głębokie, przepona Mięśnie powierzchowne Związane

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna Układ oddechowy Układ oddechowy Drogi oddechowe + płuca + opłucna I. Górne drogi oddechowe: nos i gardło 1. Nos - szkielet nosa zewnętrznego: kostny - kości nosowe, wyrostki czołowe szczęk chrzęstny -

Bardziej szczegółowo

Wykaz mian anatomicznych obowiązujących na zaliczeniu praktycznym z Anatomii dla Kierunku Ratownictwo Medyczne i Pielęgniarstwo 2014/15

Wykaz mian anatomicznych obowiązujących na zaliczeniu praktycznym z Anatomii dla Kierunku Ratownictwo Medyczne i Pielęgniarstwo 2014/15 Wykaz mian anatomicznych obowiązujących na zaliczeniu praktycznym z Anatomii dla Kierunku Ratownictwo Medyczne i Pielęgniarstwo 2014/15 Kolokwium I: Klatka piersiowa, grzbiet i kończyna górna Typowy kręg

Bardziej szczegółowo

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU MIĘŚNIE GRZBIETU POWIERZCHOWNE

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU MIĘŚNIE GRZBIETU POWIERZCHOWNE Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU Mięśnie grzbietu dzieli się na dwie grupy: - warstwę bardziej powierzchowną stanowią mięśnie związane ze szkieletem kończyny górnej - do warstwy głębokiej

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna Układ oddechowy Układ oddechowy Drogi oddechowe + płuca + opłucna I. Górne drogi oddechowe: nos i gardło 1. Nos - szkielet nosa zewnętrznego: kostny - kości nosowe, wyrostki czołowe szczęk chrzęstny -

Bardziej szczegółowo

mgr Grzegorz Witkowski Układ oddechowy

mgr Grzegorz Witkowski Układ oddechowy mgr Grzegorz Witkowski Górne drogi odd: - Jama nosowa - Gardło Dolne drogi odd: - Krtań - Tchawica - Oskrzela - Płuca Jama nosowa Nos zewnętrzny: - Trójścienna piramida - Koniec górny: nasada nosa - Boczne

Bardziej szczegółowo

ŚCIANY KLATKI PIERSIOWEJ 2.3.1.2 ŻEBRA

ŚCIANY KLATKI PIERSIOWEJ 2.3.1.2 ŻEBRA 133 2.3.1.2 ŻEBRA U człowieka występuje 12 par żeber. Są to długie, płaskie i wygięte listwy kostne, zwane też kośćmi żebrowymi. Z przodu ich przedłużeniami są chrząstki żebrowe. Tylny koniec żebra (costa)

Bardziej szczegółowo

Tablica 18. Głowa szyja tułów. 18 Mięśnie właściwe (głębokie) grzbietu ( ryc , , 2.96) I Pasmo boczne

Tablica 18. Głowa szyja tułów. 18 Mięśnie właściwe (głębokie) grzbietu ( ryc , , 2.96) I Pasmo boczne Tablica 18 Głowa szyja tułów 18 Mięśnie właściwe (głębokie) grzbietu ( ryc. 2.76 2.79, 2.81 2.84, 2.96) I Pasmo Pasmo mięśni właściwych grzbietu pokrywa w odcinku szyjnym i lędźwiowym pasmo przyśrodkowe,

Bardziej szczegółowo

Podział układu naczyniowego

Podział układu naczyniowego Układ naczyniowy Podział układu naczyniowego Część krwionośna: serce, naczynia krwionośne, krew. Część chłonna (limfatyczna): naczynia chłonne, węzły chłonne, chłonka (limfa). Rola układu naczyniowego:

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z Anatomii kierunek: Położnictwo, studia stacjonarne

Program zajęć z Anatomii kierunek: Położnictwo, studia stacjonarne Program zajęć z Anatomii kierunek: Położnictwo, studia stacjonarne DATA Ćwiczenie 1 06.10.2016 Ćwiczenie 2 13.10.2016 Ćwiczenie 3 20.10.2016 SZCZEGÓŁY Regulamin zajęć. Podstawy anatomii. Mianownictwo anatomiczne.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN I ZASADY BHP OSTEOLOGIA OSTEOLOGIA (CIĄG DALSZY) SYNDESMOLOGIA I ARTROLOGIA

REGULAMIN I ZASADY BHP OSTEOLOGIA OSTEOLOGIA (CIĄG DALSZY) SYNDESMOLOGIA I ARTROLOGIA TEMATYKA ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU "ANATOMIA CZŁOWIEKA" REALIZOWANA PRZEZ STUDENTÓW I ROKU WYDZIAŁU NAUK MEDYCZNYCH KIERUNEK DIETETYKA W SEMESTRZE ZIMOWYM 2010/2011 I 04. 10. 2010 05. 10. 2010 II 11. 10. 2010

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA wykład 2 Układ Sercowo - Naczyniowy. 18 października 2006

ANATOMIA wykład 2 Układ Sercowo - Naczyniowy. 18 października 2006 1. Naczynia krwionośne. tętnice krew płynie od serca do tkanek (sieci naczyń kapilarnych / włosowatych) bez względu na to czy zawierają krew natlenowaną czy odtlenowaną) krew od serca grube ściany oddają

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 8. Podstawy fizjologii oddychania

Ćwiczenie 8. Podstawy fizjologii oddychania Ćwiczenie 8 Podstawy fizjologii oddychania Zagadnienia teoretyczne 1. Mięśnie oddechowe i ich unerwienie. 2. Mechanizm wdechu i wydechu. 3. Objętości i pojemności płuc. 4. Anatomiczna i fizjologiczna przestrzeń

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO Autor: Paulina Duraj UKŁAD ODDECHOWY Każdy człowiek od pierwszej chwili życia aż do śmierci oddycha bez przerwy. Jest to podstawowa czynność utrzymująca funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII 07.10.2015 PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ OSTEOLOGIA, ANATOMIA JAM CIAŁA Wykład Inauguracyjny. Anatomia budowa ciała ludzkiego. Reguły opisu anatomicznego. Ogólna budowa kości i ich połączeń. 14.10.2015 Biomechanika

Bardziej szczegółowo

Adam Zborowski. ATLAS anatomii człowieka

Adam Zborowski. ATLAS anatomii człowieka Adam Zborowski ATLAS anatomii człowieka Kraków 2007 SPIS TREŚCI schemat komórki ludzkiej...12 rodzaje komórek...13 składniki komórkowe krw i... 14 rodzaje komórek...15 rodzaje nabłonków jednowarstwowych...

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII 12.10.2016 PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ OSTEOLOGIA, ANATOMIA JAM CIAŁA Wykład Inauguracyjny. Anatomia budowa ciała ludzkiego. Reguły opisu anatomicznego. Ogólna budowa kości i ich połączeń. 19.10.2016 Biomechanika

Bardziej szczegółowo

Bóle w klatce piersiowej. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego

Bóle w klatce piersiowej. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego Bóle w klatce piersiowej Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego Bóle w klatce piersiowej Najczęstsza przyczyna konsultacji szpitalnych Największy niepokój chorego Najczęstsza po

Bardziej szczegółowo

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Ból w klatce piersiowej Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Patomechanizm i przyczyny Źródłem bólu mogą być wszystkie struktury klatki piersiowej, z wyjątkiem miąższu płucnego: 1) serce

Bardziej szczegółowo

Kod przedmiotu: 12.0-WL-LEK-A

Kod przedmiotu: 12.0-WL-LEK-A Liczba godzin w semestrze Liczba godzin w tygodniu Semestr AN AT O M I A P R AW I D Ł O W A Kod przedmiotu: 12.0-WL-LEK-A Typ przedmiotu: kierunkowy podstawowy (obowiązkowy) Język nauczania: polski Odpowiedzialny

Bardziej szczegółowo

POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA

POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA KRĘGOSŁUP (columna vertebralis) Kręgosłup nie jest sztywnym słupem kostnym składa się z kręgów zrośniętych ze sobą w odcinkach krzyżowym i guzicznym oraz ruchomych połączeo w części

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko WSZPIZU Wydział w Gdyni http://www.nedo.amg.gda.pl www.nedo.amg.gda.pl/wszpziu/ Układ oddechowy Funkcje Wymiana gazowa - doprowadzenie do organizmu tlenu i odprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 Wstęp.............................................................. 7 I. Plan budowy ciała ludzkiego... 9 Okolice ciała ludzkiego........................................................................

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA FUNKCJONALNA

ANATOMIA FUNKCJONALNA BOGUSŁAW MARECKI ANATOMIA FUNKCJONALNA TOM II UKŁADY: naczyniowy, oddechowy, trawienny, moczowy, płciowy, nerwowy, wewnątrzwydzielniczy, narządów zmysłów, powłoka wspólna Akademia Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

Anatomia układu oddechowego

Anatomia układu oddechowego Anatomia układu oddechowego Justyna Krypel-Kos Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Szpitala Wojewódzkiego w Tychach Układ oddechowy jama ustna i nosowo-gardłowa krtań tchawica drzewo oskrzelowe

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA KRĘGOSŁUPA

MECHANIKA KRĘGOSŁUPA MECHANIKA KRĘGOSŁUPA KRZYWIZNY FIZJOLOGICZNE KRĘGOSŁUPA Prawidłowo zbudowany kręgosłup dorosłego człowieka tworzy w płaszczyźnie strzałkowej linię łamaną przypominającą sinusoidę. Odcinek krzyżowy i piersiowy

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM 1. IRINOTECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINOTECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINOTECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

Jacek Prokopowicz. Drenaż klatki piersiowej

Jacek Prokopowicz. Drenaż klatki piersiowej Jacek Prokopowicz Drenaż klatki piersiowej HISTORIA 1876 zamknięty system ciągłego drenażu 1910 drenaż ssący 1922 wprowadzenie zamkniętego ssącego drenażu opłucnej po operacjach Druga wojna światowa regularne

Bardziej szczegółowo

zgięcie odwiedzenie rotacja zewnętrzna (ręka za głowę górą) rotacja wewnętrzna (ręka za plecami do łopatki)

zgięcie odwiedzenie rotacja zewnętrzna (ręka za głowę górą) rotacja wewnętrzna (ręka za plecami do łopatki) Diagnostyka wizualna barku 1. Norma ustawienia łopatki: łopatka w odległości ok 8 cm od kręgosłupa, umiejscowiona między TH2 i TH7, płasko przylegająca do klatki, zrotowana 30 st. 2. Norma ustawienia głowy

Bardziej szczegółowo

mgr Grzegorz Witkowski Układ sercowo-naczyniowy

mgr Grzegorz Witkowski Układ sercowo-naczyniowy mgr Grzegorz Witkowski Układ sercowo-naczyniowy - Położone w worku osierdziowym w śródpiersiu dolnym środkowym w klp miedzy workami opłucnej - Oddzielone od kręgosłupa przełykiem i aortą - Od j brzusznej

Bardziej szczegółowo

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Załącznik C.35.a. IRINOTECANUM Lp 1. IRINO TECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINO TECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINO TECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 4. IRINO TECANUM C15.2 BRZUSZNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. I. Plan budowy ciała ludzkiego 9 Okolice ciata ludzkiego Układy narządów *P. Określenie orientacyjne w przestrzeni

Spis treści. Wstęp. I. Plan budowy ciała ludzkiego 9 Okolice ciata ludzkiego Układy narządów *P. Określenie orientacyjne w przestrzeni Wstęp 7 I. Plan budowy ciała ludzkiego 9 Okolice ciata ludzkiego Układy narządów *P Określenie orientacyjne w przestrzeni Płaszczyzny ciała Osie ciała II. Układ bierny i czynny ruchu (osteologia, syndesmołogia,

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ I STAW ŁOKCIOWY

MECHANIKA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ I STAW ŁOKCIOWY MECHANIKA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ I STAW ŁOKCIOWY POŁĄCZENIA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ KOŃCZYNY GÓRNEJ Kończyna górna jest połączona ze szkieletem tułowia za pomocą obręczy. W tym połączeniu znajdują się trzy

Bardziej szczegółowo

SZKIELET OSIOWY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3

SZKIELET OSIOWY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 SZKIELET OSIOWY Szkielet osiowy zbudowany jest z czaszki, kręgosłupa, żeber i mostka. CZASZKA (cranium) Czaszka składa się z dwóch części: tylno górnej, która stanowi czaszkę mózgową

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. /Systema nervosum/

Układ nerwowy. /Systema nervosum/ Układ nerwowy /Systema nervosum/ Autonomiczny układ nerwowy Autonomiczny układ nerwowy = = wegetatywny -jest częścią UN kontrolującą i wpływającą na czynności narządów wewnętrznych, w tym mięśni gładkich,

Bardziej szczegółowo

Zdjęcie rentgenowskie oraz tomografia komputerowa u chorych z mechanicznym wspomaganiem oddychania

Zdjęcie rentgenowskie oraz tomografia komputerowa u chorych z mechanicznym wspomaganiem oddychania Zdjęcie rentgenowskie oraz tomografia komputerowa u chorych z mechanicznym wspomaganiem oddychania Jan Głowacki Współcześnie stosowane metody w diagnostyce chorób KLP: -zdjęcie sumacyjne P-A i boczne -zdjęcie

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) ĆWICZENIE 2 (04.10.2012) ĆWICZENIE 3 (08.10.

KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) ĆWICZENIE 2 (04.10.2012) ĆWICZENIE 3 (08.10. KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) - Zapoznanie się z regulaminem i przepisami BHP obowiązującymi na zajęciach. Podstawowe mianownictwo anatomiczne

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus ANATOMIA mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus Wśród nauk biologicznych, zajmujących się wszelkimi formami życia, wyróżnia się dwa podstawowe działy: morfologię, fizjologię. MORFOLOGIA - zajmuje się poznaniem

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: ASYSTENT OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet

Bardziej szczegółowo

PACLITAXELUM. Załącznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

PACLITAXELUM. Załącznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Załącznik C.47. PACLITAXELUM Lp 1. PACLITAXELUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2. PACLITAXELUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3. PACLITAXELUM C00.1 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI DOLNEJ 4. PACLITAXELUM

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ANATOMIA OGÓLNA ŚCIANY TUŁOWIA. Rozdział 1. Rozdział 2

SPIS TREŚCI ANATOMIA OGÓLNA ŚCIANY TUŁOWIA. Rozdział 1. Rozdział 2 Rozdział 1 ANATOMIA OGÓLNA 1.1. Wiadomości wstępne... 9 1.2. Ogólna budowa ciała... 11 1.3. Określanie położenia struktur anatomicznych w przestrzeni... 15 1.4. Rozwój listków zarodkowych. Początki organogenezy...

Bardziej szczegółowo

ZOFIA IGNASIAK WYDANIE II ELSEYIER URBAN&PARTNER

ZOFIA IGNASIAK WYDANIE II ELSEYIER URBAN&PARTNER ZOFIA IGNASIAK ELSEYIER URBAN&PARTNER WYDANIE II Zofia Ignasiak Anatomia układu ruchu Wydanie II Elsevier Urban & Partner Wrocław \ Spis treści J Wstęp... I. Plan budowy ciała ludzkiego... Okolice ciała

Bardziej szczegółowo

Slajd 1 KOŃCZYNA DOLNA: MIĘŚNIE OBRĘCZY. Slajd 2. Slajd 3 MM WEWNĘTRZNE

Slajd 1 KOŃCZYNA DOLNA: MIĘŚNIE OBRĘCZY. Slajd 2. Slajd 3 MM WEWNĘTRZNE Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 KOŃCZYNA DOLNA: MIĘŚNIE OBRĘCZY Do tej grupy należą mięśnie działające na staw biodrowy jako: zginacze, prostowniki, odwodziciele, przywodziciele oraz rotatory uda. Otaczają one

Bardziej szczegółowo

Dwupłciowy tułów ludzki do ćwiczeń [ BAP_2009554.doc ]

Dwupłciowy tułów ludzki do ćwiczeń [ BAP_2009554.doc ] Dwupłciowy tułów ludzki do ćwiczeń [ ] OPIS Rozkładany, 24-częściowy tułów z niełamliwego, nieulegającego odkształceniom plastiku, przystosowanego do mycia. Wysokość: 85 cm. Głowa jest odłączalna. Dla

Bardziej szczegółowo

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM UKŁAD ODDECHOWY ODDYCHANIE Jest jedną z najważniejszych czynności organizmów i podstawowym przejawem życia Człowiek potrzebuje tlenu do przeprowadzenia utlenienia wewnątrzkomórkowego dlatego gaz ten musi

Bardziej szczegółowo

OSTEOPATIA GINEKOLOGICZNA OSTEOPATA EWELINA TYSZKO-BURY

OSTEOPATIA GINEKOLOGICZNA OSTEOPATA EWELINA TYSZKO-BURY OSTEOPATIA GINEKOLOGICZNA OSTEOPATA EWELINA TYSZKO-BURY MIEDNICA- budowa Żródło: grafika google MIEDNICA- kość biodrowa TRZON KOŚCI BIODROWEJ- stanowi część panewki stawu biodrowego (ok 2/5 panewki) TALERZ

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA ROK I 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: 2. Kierownik Zakładu:

ANATOMIA ROK I 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: 2. Kierownik Zakładu: ANATOMIA ROK I 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: Zakład Anatomii Prawidłowej Człowieka UMB 2. Kierownik Zakładu: Prof. dr hab. Janusz Bogdan Dzięcioł 3. Osoba odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Podstawowa wiedza z zakresu biologii ogólnej na poziomie szkoły średniej. Poznanie podstawowych układów budowy anatomicznej człowieka

Zaawansowany. Podstawowa wiedza z zakresu biologii ogólnej na poziomie szkoły średniej. Poznanie podstawowych układów budowy anatomicznej człowieka Kierunek PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Anatomia Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy Wymagania wstępne Zaawansowany

Bardziej szczegółowo

Program ćwiczeń z zakresu anatomii dla studentów I roku Wydziału Lekarskiego w roku akademickim 2014/2015

Program ćwiczeń z zakresu anatomii dla studentów I roku Wydziału Lekarskiego w roku akademickim 2014/2015 Program ćwiczeń z zakresu anatomii dla studentów I roku Wydziału Lekarskiego w roku akademickim 2014/2015 Ćwiczenie 1 29.09.2014 Wprowadzenie do ćwiczeń z anatomii. Regulamin zajęć. Podręczniki. Szkielet

Bardziej szczegółowo

PROGRAMOWANIE REH.KARDIOLOGICZNEJ I PULMONOLOGICZNEJ

PROGRAMOWANIE REH.KARDIOLOGICZNEJ I PULMONOLOGICZNEJ PROGRAMOWANIE REH.KARDIOLOGICZNEJ I PULMONOLOGICZNEJ Choroby uk.oddechowego + fizjoterapia mgr Ewa Żak Physiotherapy & Medicine www.pandm.org ROZEDMA Jest to choroba cechująca się : - zwiększeniem ponad

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Ratownictwo medyczne Kod kierunku: 12.9 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Spis Tabel i rycin. Spis tabel

Spis Tabel i rycin. Spis tabel Spis Tabel i rycin Spis tabel 1. Podział stawów ze względu na ilość osi ruchów i ukształtowanie powierzchni stawowych. 20 2. Nazwy ruchów w stawach człowieka w pozycji anatomicznej..... 21 3. Zestawienie

Bardziej szczegółowo

Topografia klatki piersiowej. Badanie fizykalne układu krążenia. Topografia klatki piersiowej. Topografia klatki piersiowej 2015-04-23

Topografia klatki piersiowej. Badanie fizykalne układu krążenia. Topografia klatki piersiowej. Topografia klatki piersiowej 2015-04-23 Topografia klatki piersiowej Badanie fizykalne układu krążenia KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 A Pachowa przednia prawa B Obojczykowa środkowa prawa C Mostkowa D Obojczykowa środkowa lewa E Pachowa przednia

Bardziej szczegółowo

Anatomia uszka lewego przedsionka w sercu ludzkim

Anatomia uszka lewego przedsionka w sercu ludzkim Anatomia uszka lewego przedsionka w sercu ludzkim Rafał Kamiński I Kardiochirurgiczne spotkanie edukacyjne, Grudziądz 2015 Wstęp Embriologia i anatomia serca w zarysie Znaczenie kliniczne uszka prawego

Bardziej szczegółowo

Skóra mm. prosty. Wątroba lewy płat. Żołądek - artefakty. Żyła wrotna. Trzustka - trzon. ŻGD Żyła śledzionowa. Aorta

Skóra mm. prosty. Wątroba lewy płat. Żołądek - artefakty. Żyła wrotna. Trzustka - trzon. ŻGD Żyła śledzionowa. Aorta Skóra mm. prosty Wątroba lewy płat Żyła wrotna Żołądek - artefakty Trzustka - trzon ŻGD Żyła śledzionowa Aorta Fig. 1. Przekrój poprzeczny przez nadbrzusze ŻGD - Żyła główna dolna Fig. 1. Przekrój poprzeczny

Bardziej szczegółowo

Chirurgia - klinika. złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja

Chirurgia - klinika. złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja złamania szyjki kości udowej podwieszenie na taśmach wyciągowych na 6 tyg.; proteza metalowa; leczenie operacyjne złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja złamania trzonu kości udowej

Bardziej szczegółowo

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz.

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. 42 Załącznik C.28. GEMCYTABINUM 1 GEMCYTABINUM C11 NOWOTWÓR ZŁOŚLIWY CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA (NASOPHARYNX) 2 GEMCYTABINUM C11.0 ŚCIANA GÓRNA CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA

Bardziej szczegółowo

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ Zadanie 1. Dokończ zdania. A. Serce i wątroba to przykłady.... B. Najmniejszym elementem budującym organizm człowieka jest....... C. Zespół komórek podobnych do siebie

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA SYSTEMOWY I PŁUCNY

UKŁAD KRĄŻENIA SYSTEMOWY I PŁUCNY UKŁAD KRĄŻENIA SYSTEMOWY I PŁUCNY Podział układu naczyniowego Część krwionośna Część chłonna albo limfatyczna Układ naczyniowy Serce Szpik kostny Naczynia chłonne i krwionośne Węzły chłonne Śledziona (grasica)

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja u chorych na astmę oskrzelową

Rehabilitacja u chorych na astmę oskrzelową W leczeniu przewlekłym wielu chorób układu oddechowego, w tym astmy, zaleca się rehabilitację oddechową. Program rehabilitacji po odpowiednim przeszkoleniu może być realizowany przez chorego indywidualnie.

Bardziej szczegółowo

Układy: oddechowy, krążenia,

Układy: oddechowy, krążenia, Układy: oddechowy, krążenia, Kurs Kynologia ESPZiWP Układ oddechowy Układ oddechowy jest odpowiedzialny za utrzymanie stałej wymiany gazów między organizmem a środowiskiem. Składa się z dróg oddechowych

Bardziej szczegółowo

Technika drenażu opłucnowego

Technika drenażu opłucnowego Technika drenażu opłucnowego dr med. Marcin Zieliński - Ordynator Oddziału Chirurgii Klatki Piersiowej WSS Chorób Płuc w Zakopanem Data zamieszczenia: 04.01.2002 Wskazania do drenażu opłucnowego Wskazaniami

Bardziej szczegółowo

PACLITAXELUM. Zał cznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

PACLITAXELUM. Zał cznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Zał cznik C.47. PACLITAXELUM Lp 1. PACLITAXELUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2. PACLITAXELUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3. PACLITAXELUM C00.1 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI DOLNEJ 4. PACLITAXELUM

Bardziej szczegółowo

Pytania egzaminacyjne z anatomii prawidłowej człowieka dla studentów Wydziału Lekarskiego

Pytania egzaminacyjne z anatomii prawidłowej człowieka dla studentów Wydziału Lekarskiego Pytania egzaminacyjne z anatomii prawidłowej człowieka dla studentów Wydziału Lekarskiego 1. Stałe i niestałe składniki stawów 2. Połączenia ścisłe kości 3. Podział stawów 4. Kości i stawy obręczy kończyny

Bardziej szczegółowo

Klatka piersiowa. 5. Ściany klatki piersiowej. 8. Płuca i opłucna. 6. Jama klatki piersiowej. 7. Śródpiersie. 9. Anatomia powierzchniowa

Klatka piersiowa. 5. Ściany klatki piersiowej. 8. Płuca i opłucna. 6. Jama klatki piersiowej. 7. Śródpiersie. 9. Anatomia powierzchniowa Grzbiet 1. Kości, więzadła i stawy Kręgosłup: opis ogólny...................................... 2 Budowa kręgosłupa......................................... 4 Odcinek szyjny kręgosłupa..................................

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Lewandowski. Wydanie poprawione

Grzegorz Lewandowski. Wydanie poprawione Grzegorz Lewandowski O Wydanie poprawione GRZEGORZ LEWANDOWSKI Masaż leczniczy Wydanie poprawione i uzupełnione Łódź 2012 4 Spis treści W prowadzenie... 3 Rozdział I. Okolice ciała ludzkiego... 11 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Rozdział 3. Ograniczenia i połączenia dołów i przestrzeni czaszki Rozdział 4. Mięśnie i powięzie głowy, szyi i karku

Rozdział 3. Ograniczenia i połączenia dołów i przestrzeni czaszki Rozdział 4. Mięśnie i powięzie głowy, szyi i karku Spis treści 7 Spis treści Rozdział 1. Okolice głowy, szyi i karku... 13 Rozdział 2. Kościec głowy i szyi... 23 2.1. Kościec głowy... 23 2.1.1. Czaszka mózgowa... 23 2.1.1.1. Ściana przednia... 23 2.1.1.2.

Bardziej szczegółowo

Miana ogólne: płaszczyzny, osie, linie, miana kierunku i położenia,

Miana ogólne: płaszczyzny, osie, linie, miana kierunku i położenia, ĆWICZENIE 1 (05.10.2016) 2h Miana ogólne: płaszczyzny, osie, linie, miana kierunku i położenia, Kości i ich połączenia: podział kości, połączenia kości, klasyfikacja i rodzaje stawów, główne i dodatkowe

Bardziej szczegółowo

PROGRAMOWANIE REH.KARDIOLOGICZNEJ I PULMONOLOGICZNEJ

PROGRAMOWANIE REH.KARDIOLOGICZNEJ I PULMONOLOGICZNEJ PROGRAMOWANIE REH.KARDIOLOGICZNEJ I PULMONOLOGICZNEJ Choroby uk.oddechowego + fizjoterapia mgr Ewa Żak Physiotherapy & Medicine www.pandm.org WYSIĘKOWE ZAPALENIE OPŁUCNEJ Choroba polega na gromadzeniu

Bardziej szczegółowo

EPIRUBICINUM. Załącznik C.23. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1009 Poz.

EPIRUBICINUM. Załącznik C.23. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1009 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1009 Poz. 66 Załącznik C.23. EPIRUBICINUM 1 EPIRUBICINUM C11 NOWOTWÓR ZŁOŚLIWY CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA (NASOPHARYNX) 2 EPIRUBICINUM C11.0 ŚCIANA GÓRNA CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA

Bardziej szczegółowo

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY KRĘGOSŁUP Cechy dzięki którym chroni rdzeń : Elastyczność połączeń międzykręgowych sprężystości krążków Krzywizny kręgosłupa Obszerne światło kanału kręgowego i OBWODOWY UKŁAD NERWOWY Nerwy łączą się z

Bardziej szczegółowo

ISBN 978-83-7277-626-6

ISBN 978-83-7277-626-6 Copyright by Wydawnictwo ASTRUM Sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone Redakcja Jolanta Tkaczyk Redakcja techniczna Elżbieta Bursztynowicz Projekt okładki Teresa Bielecka Wydanie I Żadna część tej pracy

Bardziej szczegółowo

8. Badanie obręczy kończyny górnej

8. Badanie obręczy kończyny górnej 8. Badanie obręczy kończyny górnej Program badania 1. Oglądanie barku 2. Czynne i bierne ruchy obręczy kończyny górnej unoszenie i opuszczanie obręczy kończyny górnej przednie i tylne ruchy obręczy kończyny

Bardziej szczegółowo

b c a. serce b. tętnica c. żyła

b c a. serce b. tętnica c. żyła Spis treści: 1.Budowa układu krwionośnego. 2.Porównanie budowy naczyń krwionośnych. 3.Serce. 4.Budowa wewnętrzna serca. 5.Praca serca. 6.Tętno i ciśnienie krwi. 7.Krążenie krwi. 8.Krążenie wrotne. 9.Bibliografia

Bardziej szczegółowo

SEMESTR ZIMOWY TREŚCI ĆWICZEŃ

SEMESTR ZIMOWY TREŚCI ĆWICZEŃ SEMESTR ZIMOWY TREŚCI ĆWICZEŃ 1. Seminarium: Wprowadzenie do anatomii. Budowa kości. Połączenia kości. Połączenia kości rodzaje połączeń, budowa, funkcje. Kości kończyny górnej. Połączenia kończyny górnej

Bardziej szczegółowo

DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB mgr Weronika Szaj, wszelkie prawa zastrzeżone

DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB mgr Weronika Szaj, wszelkie prawa zastrzeżone Układ pokarmowy przewód pokarmowy wątroba trzustka DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB Przewód pokarmowy: ściany: błona śluzowa nabłonek wielowarstwowy płaski jama ustna, gardło, przełyk nabłonek jednowarstwowy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU. Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich

PROGRAM KURSU. Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich PROGRAM KURSU Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich MODUŁ I Koncepcja Terapii Manualnej Holistycznej. Miednica, stawy biodrowe, segmenty ruchowe kręgosłupa lędźwiowego i przejścia piersiowo-lędźwiowego.

Bardziej szczegółowo

Układ krążenia część 2. Osłuchiwanie serca.

Układ krążenia część 2. Osłuchiwanie serca. Układ krążenia część 2 Osłuchiwanie serca. Osłuchiwanie serca Osłuchiwanie serca miejsce osłuchiwania Miejsca osłuchiwania : Zastawka dwudzielna - V międzyżebrze palec przyśrodkowo od lewej linii środkowo-

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Anatomia Kod przedmiotu: 3 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Obowiązuje mianownictwo w języku łacińskim.

Obowiązuje mianownictwo w języku łacińskim. PROGRAM ĆWICZEŃ WYDZIAŁ LEKARSKI 2011/2012 Ćwiczenie 1 03 05.10.2011 Wprowadzenie do zajęć prosektoryjnych. Obowiązuje mianownictwo w języku łacińskim. Ogólne miana anatomiczne. Płaszczyzny, osie i kierunki

Bardziej szczegółowo

Opracował: Arkadiusz Podgórski

Opracował: Arkadiusz Podgórski Opracował: Arkadiusz Podgórski Serce to pompa ssąco-tłocząca, połoŝona w klatce piersiowej. Z zewnątrz otoczone jest workiem zwanym osierdziem. Serce jest zbudowane z tkanki mięśniowej porzecznie prąŝkowanej

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii i fizjologii

Podstawy anatomii i fizjologii Kwalifikowana Pierwsza Pomoc Podstawy anatomii i fizjologii Mgr Jarosław Klaczak Definicje Anatomia Nauka o budowie ciała Fizjologia Nauka o czynnościach żywego organizmu, będąca zbiorem praw, wedle których

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE GRZBIETU MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ MIĘŚNIE BRZUCHA MIĘŚNIE SZYI MIĘŚNIE GŁOWY MIĘŚNIE KOŃCZYNY GÓRNEJ: -mięśnie obręczy kończyny górnej

MIĘŚNIE GRZBIETU MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ MIĘŚNIE BRZUCHA MIĘŚNIE SZYI MIĘŚNIE GŁOWY MIĘŚNIE KOŃCZYNY GÓRNEJ: -mięśnie obręczy kończyny górnej MIĘŚNIE GRZBIETU MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ MIĘŚNIE BRZUCHA MIĘŚNIE SZYI MIĘŚNIE GŁOWY MIĘŚNIE KOŃCZYNY GÓRNEJ: -mięśnie obręczy kończyny górnej -mięśnie ramienia -mięśnie przedramienia -mięśnie ręki MIĘŚNIE

Bardziej szczegółowo

Działanie mięśni w warunkach funkcjonalnych

Działanie mięśni w warunkach funkcjonalnych Działanie mięśni w warunkach funkcjonalnych Ryc. Pozycja neutralna szyi w płaszczyźnie strzałkowej Głowa jest praktycznie w osi barków, lekko wysunięta do przodu. Tę pozycję można przyjąć pod dwoma warunkami:

Bardziej szczegółowo

Anatomia. Dr n. med. Jarosław Zawiliński

Anatomia. Dr n. med. Jarosław Zawiliński 1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych 2. Kierunek Pielęgniarstwo Nazwa przedmiotu Anatomia 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej Dr n. med. Jarosław Zawiliński 4. Nazwa modułu: Nauki

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Kierunek studiów: Kosmetologia

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE UDA. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3

MIĘŚNIE UDA. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 MIĘŚNIE UDA Podział mięśni uda Mięśnie położone na udzie stanowią najsilniejszy i największy objętościowo zespół w organizmie ludzkim. Trzy grupy mięśni oddzielone są od siebie

Bardziej szczegółowo

1. Funkcje układu mięśniowego:

1. Funkcje układu mięśniowego: 1. Funkcje układu mięśniowego: Organizm człowieka buduje około 600 mięśni. Stanowią one prawie połowę ciężaru ciała. Do najważniejszych funkcji mięśni należą: przemieszczanie kości, co powoduje wykonywanie

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA CZŁOWIEKA REPETYTORIUM NA PODSTAWIE ANATOMII CZŁOWIEKA A. BOCHENKA M. REICHERA PRZYGOTOWALI UZUPEŁNIAJĄC I REDAGUJĄC

ANATOMIA CZŁOWIEKA REPETYTORIUM NA PODSTAWIE ANATOMII CZŁOWIEKA A. BOCHENKA M. REICHERA PRZYGOTOWALI UZUPEŁNIAJĄC I REDAGUJĄC ANATOMIA CZŁOWIEKA REPETYTORIUM NA PODSTAWIE ANATOMII CZŁOWIEKA A. BOCHENKA M. REICHERA PRZYGOTOWALI UZUPEŁNIAJĄC I REDAGUJĄC RYSZARD ALEKSANDROWICZ BOGDAN CISZEK KRZYSZTOF KRASUCKI & PZWL ANATOMIA CZŁOWIEKA

Bardziej szczegółowo

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska Wywiady dotyczące układu oddechowego Dr n. med. Monika Maciejewska O co pytamy? Kaszel Wykrztuszanie Krwioplucie Duszność Chrypka Ból w klp Choroby przebyte, nawyki, wywiady środowiskowe i dotyczące pracy

Bardziej szczegółowo

2011-03-13. Objętości: IRV wdechowa objętość zapasowa Vt objętość oddechowa ERV wydechowa objętość zapasowa RV obj. zalegająca

2011-03-13. Objętości: IRV wdechowa objętość zapasowa Vt objętość oddechowa ERV wydechowa objętość zapasowa RV obj. zalegająca Umożliwia ocenę sprawności wentylacyjnej płuc Lek. Marcin Grabicki Nie służy do oceny wydolności oddechowej (gazometria krwi tętniczej) Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

WADY WRODZONE UKŁADU ODDECHOWEGO

WADY WRODZONE UKŁADU ODDECHOWEGO WADY WRODZONE UKŁADU ODDECHOWEGO Dr hab. med. Jerzy Ziołkowski Klinika Pneumonologii, Alergologii Dzieci Małych I Katedry Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Wadą wrodzoną nazywamy: każde trwałe

Bardziej szczegółowo

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym workiem zwanym osierdziem. Wewnętrzna powierzchnia osierdzia

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: DIETETYKA I rok I ο. PRZEDMIOT: ANATOMIA CZŁOWIEKA (ĆWICZENIA 45h) Data Treść ćwiczeń KRK

KIERUNEK: DIETETYKA I rok I ο. PRZEDMIOT: ANATOMIA CZŁOWIEKA (ĆWICZENIA 45h) Data Treść ćwiczeń KRK KIERUNEK: DIETETYKA I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA CZŁOWIEKA (ĆWICZENIA 45h) Data Treść ćwiczeń KRK 03.10.2012 - Zapoznanie się z regulaminem i przepisami BHP obowiązującymi na zajęciach. - Podstawowe mianownictwo

Bardziej szczegółowo

Anatomia II - opis przedmiotu

Anatomia II - opis przedmiotu Anatomia II - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Anatomia II Kod przedmiotu 12.0-WL-LEK-A-Ć2_pNadGenQIYO4 Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia. ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska

Wybrane zagadnienia. ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska Wybrane zagadnienia ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska 1. Nazwy kości oraz powierzchnie stawowe tych kości. 2. Podział połączeń: połączenia ścisłe (stałe) i wolne (ruchome).

Bardziej szczegółowo

Fizjologia nurkowania

Fizjologia nurkowania Rozdział 4 Fizjologia nurkowania Podczas nurkowania na nurka oddziałuje ciśnienie hydrostatyczne słupa wody wzrastające w miarę zanurzania o 1 atmosferę (0,1 MPa) na każde 10 m głębokości. Drugim elementem

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA SYSTEMOWY I PŁUCNY

UKŁAD KRĄŻENIA SYSTEMOWY I PŁUCNY UKŁAD KRĄŻENIA SYSTEMOWY I PŁUCNY Podział układu naczyniowego Część krwionośna Część chłonna albo limfatyczna Układ naczyniowy Serce Szpik kostny Naczynia chłonne i krwionośne Węzły chłonne Śledziona (grasica)

Bardziej szczegółowo