KRYZYS FINANSOWY W EUROPIE REPERKUSJE DLA POLITYKI SPOŁECZNEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KRYZYS FINANSOWY W EUROPIE REPERKUSJE DLA POLITYKI SPOŁECZNEJ"

Transkrypt

1 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądx cześci niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotograficznej, komputerowej i in. ), wymaga pisemnej zgody Wydawcy KRYZYS FINANSOWY W EUROPIE REPERKUSJE DLA POLITYKI SPOŁECZNEJ Włodzimierz Anioł Instytut Polityki Społecznej UW WSTĘP Występujące obecnie w wielu krajach europejskich napięcia budżetowe i kryzys zadłużenia rodzą pytania o ich doraźne i długofalowe konsekwencje społeczne. Chciałbym zastanowić się w tym tekście nad ambiwalencją obserwowanych i możliwych następstw tych problemów dla polityki społecznej w szerszych ramach Unii Europejskiej. Przedstawione zostanie najpierw tło i oszczędnościowe reakcje na zapaść finansów publicznych w niektórych krajach Unii. Zwrócę następnie uwagę na konceptualne przewartościowania w myśleniu o rozwoju i polityce społecznej, jakie są również efektem obecnych perturbacji ekonomicznych. Na koniec warto rozważyć, jak te perturbacje mogą rzutować na cały system unijnego zarządzania europejską gospodarką i kwestiami socjalnymi w dłuższej perspektywie. EUROPA ZACISKA PASA Zaburzenia finansowo-gospodarcze, które w 2010 r. z całą mocą ujawniły się w kilku krajach strefy euro, miały tylko niewielki związek ze wspólną walutą, choć rzecz jasna ułatwiała ona zaciąganie długów. Jak dotychczas, najbardziej dotkliwie kryzys dotknął dwa kraje członkowskie Unii liberalną Irlandię i socjalną Grecję, co mogłoby wskazywać na to, że obydwa reprezentowane przez nie tak różne modele gospodarcze i społeczne w równym stopniu zawiodły. Zawodne okazały się także inne wzorce stosowane poza eurolandem, np. koncepcja wzrostu gospodarczego oparta na masowym imporcie kapitału, praktykowana w minionej dekadzie przez państwa bałtyckie. Nie sposób zarazem nie zauważyć, iż podczas tych kryzysowych zawirowań stosunkowo najmniejszego uszczerbku na swej sprawności i wiarygodności doznał model rozwoju charakterystyczny dla państw skandynawskich. Nadmierne wydatki budżetowe i mijające się z prawdą statystyki gospodarcze posyłane do Brukseli legły u źródeł kryzysu greckiego. Koloryzowanie danych o stanie finansów miało ułatwiać dostęp do korzystnych pożyczek, oprocentowanych nisko, bo według stawek przewidzianych w eurolandzie. Pokusa łatwego życia na kredyt napędzała nieodpowiedzialne zadłużanie się przez państwo i obywateli. Wiara w papierowy pieniądz, który nie ma pokrycia w realnej wartości, a nie w takie zasadnicze czynniki rozwoju gospodarczego, jak wzrost wydajności pracy, doskonalenie kapitału ludzkiego, oszczędności i inwestycje, innowacje, lepsze regulacje itp., musiała wcześniej czy później okazać się naiwna. Jednak do kryzysu w Irlandii doprowadziły bynajmniej nie nadmierne wydatki socjalne, lecz spekulacyjne praktyki banków i nieodpowiedzialność prywatnych inwestorów i wierzycieli, nazbyt pochopnie udzielających ryzykownych kredytów. W szczególności kraj ten pogrążył rozrośnięty ponad miarę sektor budowlany, stanowiący do niedawna aż 14% PKB (w innych krajach przeciętnie około 5%) i pompowany przez tanie kredyty. Rząd pochopnie objął gwarancjami wszystkie irlandzkie banki i ich aktywa, po czym okazało się, że system bankowy przeciążony jest złymi długami, nakręcanymi przez trwającą od lat hossę na rynku nieruchomości. Prezentowane są różne koncepcje wychodzenia z finansowo-gospodarczej zapaści. Komisja Europejska opowiada się za strategią surowych rygorów budżetowych, uznając sanację finansów publicznych w państwach członkowskich za kluczową przesłankę zrównoważonego wzrostu. Taka też presja, za pośrednictwem programów naprawczych, wywierana jest na odbiorców ratunkowych pakietów pożyczkowych, jakie UE warunkowo oferuje we współpracy z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (obiecane już miliardy euro: 110 dla Grecji, 85 dla Irlandii). Na szczycie Unii w grudniu 2010 r. zapowiedziano, że budżety krajowe członków zostaną w 2011 r. zredukowane łącznie o 200 mld euro, co ma doprowadzić do spadku deficytu sektora finansów publicznych z poziomu 6,8% do 5,1% PKB. Odmienne stanowisko w tej sprawie zdaje się zajmować administracja amerykańska, gdzie przeważa pogląd, iż pierwszoplanowym zadaniem jest ożywienie rynku pracy i wzrost zatrudnienia. Prezydent Barack Obama nieraz już ostrzegał państwa europejskie, że zbyt głębokie cięcia ich wydatków budżetowych mogą zagrozić całej gospodarce światowej kolejną recesją. USA nie są jednak pod takim naciskiem inwe- Polityka Społeczna nr 4/2011 1

2 storów, którzy za greckie czy irlandzkie obligacje skarbowe żądają coraz wyższego, już niemal astronomicznego oprocentowania. O zniuansowanej antykryzysowej strategii Niemiec, zawartej w dokumencie Pakt na rzecz zatrudnienia i stabilności, tak mówiła w 2009 r. kanclerz Angela Merkel: Rząd Niemiec świadomie nie podejmuje kroków o jednowymiarowym zasięgu, nie stawia jedynie na np. zwiększenie wydatków publicznych czy cięcie podatków. W epoce globalizacji i otwartych rynków o wiele bardziej liczy się mądrze zrównoważona i dobrze dobrana kombinacja wzmacniania, wspierania i odciążania gospodarki (Merkel 2009). Władze zaostrzyły ostatnio dyscyplinę budżetową i płacową, opierając się pokusie pobudzania popytu krajowego, co zresztą spotyka się z krytyczną oceną we Francji i innych krajach Południa, których mniej konkurencyjne gospodarki tracą na ograniczonym popycie wewnętrznym i ekspansji eksportowej RFN. Ograniczono zasiłki rodzinne, zapowiedziano zredukowanie o 10 tys. osób w administracji centralnej. Decyzję o wydłużeniu wieku emerytalnego z 65 do 67 lat podjęto już w 2006 r. Na tle innych krajów sytuacja gospodarcza Niemiec jest godna pozazdroszczenia: wzrost PKB przekracza 3%, na takim samym poziomie utrzymuje się deficyt budżetowy. Rząd Francji, pomimo silnych protestów społecznych, przeforsował w 2010 r. podwyższenie wieku przechodzenia na emeryturę z 60 do 62 lat, zachowując przy tym dotychczasowy repartycyjny system emerytalny 1. Podwyższenie wieku emerytalnego z 65 do 66 lat dużo spokojniej przyjęto w Wielkiej Brytanii, dopiero wysokie podwyżki opłat za studiowanie w państwowych uczelniach wyprowadziły młodzież na ulice. Projekt radykalnego ograniczenia świadczeń socjalnych dla długoterminowych bezrobotnych, przewidujący m.in. ich nieodpłatną pracę na rzecz gminy pod groźbą utraty zasiłku, spotkał się z krytyką nie tylko opozycji i związków zawodowych, ale i Kościoła anglikańskiego 2. W 2011 r. i trzech kolejnych latach brytyjski budżet ma zaoszczędzić w sumie 95 mld euro. W całym sektorze publicznym zostanie zlikwidowanych 490 tys. etatów, a podstawowa stawka VAT wzrośnie z 17,5% do 20%. Plany Irlandii zakładają zmniejszenie do 2014 r. wydatków socjalnych o 15% (m.in. kosztem obniżenia pensji minimalnej, redukcji emerytur i zasiłków, np. na dzieci), zlikwidowanie około 24 tys. etatów w budżetówce, objęcie podatkiem dochodowym części słabiej zarabiających Irlandczyków, którzy byli dotąd z niego zwolnieni, stopniowe podwyższanie VAT z obecnych 21% do 23%. Podatek od firm ma jednocześnie pozostać na dotychczasowym niskim poziomie. W sumie czteroletni plan oszczędności ma zmniejszyć wydatki budżetowe o 10 mld euro oraz ściągnąć dodatkowe 5 mld euro w podatkach. Ma to zredukować irlandzki deficyt budżetowy z obecnych 32% do 3% dopuszczanych przez UE (Bielecki 2010; Pszczółkowska 2010b). Władze Grecji zobowiązały się do cięć wydatków niemal w każdym sektorze budżetowym. Spadła wysokość części emerytur (wyznaczono ich limit na 2800 euro), w urzędach i przedsiębiorstwach państwowych obniżono o 10 15% płace, podwyższeniu ulegnie wiek emerytalny ze średnio 61,4 roku do 63,5 roku. Wzrośnie stawka VAT z 19% do 23%, jak również akcyza na paliwa, alkohol i papierosy. Również w Hiszpanii zdecydowano się na podwyższenie wieku przechodzenia na emeryturę z 65 do 67 lat, zredukowanie płac funkcjonariuszy publicznych o 5%, podwyżkę akcyzy na papierosy i tytoń (aż o jedną trzecią). Ponadto, podwyższono o 1 pkt proc. podatek dla osób najbogatszych, zarabiających ponad 120 tys. euro rocznie. Z początkiem 2011 r. zrezygnowano też z hojnego becikowego (2,5 tys. euro). Z kolei rząd Włoch głównym punktem swojego pakietu oszczędnościowego uczynił ograniczenie dotacji budżetowych dla najbiedniejszych regionów i miast na Południu. Ma ono przynieść aż ponad połowę (13 mld euro) z planowanej do zaoszczędzenia w kasie państwowej kwoty 24 mld euro w latach Nie tylko w wymienionych krajach stawiane jest dziś pytanie o zasadność i proporcje w rozkładaniu ciężarów wychodzenia z zadłużenia. Postulaty, by to przede wszystkim sektor prywatny, a nie wszyscy podatnicy, brał na siebie odpowiedzialność za powstałe długi, nie są pozbawione podstaw. Tymczasem UE w swych programach ratunkowych adresowanych do niedomagających członków wydaje się stawiać na pierwszym miejscu ochronę prywatnych banków, a nie ogół podatników, w których interesy dotkliwie uderzają wymuszane przez Brukselę i Międzynarodowy Fundusz Walutowy cięcia wydatków publicznych 3. Niezależnie od wątpliwych racji społecznych, takie postępowanie jawi się też jako długofalowo kontrproduktywne, gdyż banki i fundusze inwestycyjne, wiedząc, że znaczną część ryzyka będzie i tak brało na siebie państwo, im pozostawiając zyski, będą nadal grały nadmiernie ryzykownie, wykorzystując w tym celu tzw. bańki spekulacyjne. ZMIERZCH WOLNORYNKOWEJ ORTODOKSJI W pewnej sprzeczności wobec powyższych trendów oszczędnościowych w polityce społecznej pozostaje intelektualny i społeczny duch czasu. Paradoks polega na tym, iż konsekwencje globalnego kryzysu ekonomicznego (w tym zwłaszcza dotkliwe deficyty budżetowe) z jednej strony podcinają finansowe podstawy polityki społecznej, ale z drugiej skłaniają do poważnych przewartościowań w dotychczas obowiązującym powszechnie modelu rozwoju, w kierunku odrzucenia wąskoekonomicznej optyki neoliberalnej oraz skrajnych tez fundamentalizmu rynkowego 4. Jest niewątpliwie coś symptomatycznego w niedawnej wypowiedzi Francisa Fukuyamy proroka końca historii i przez całe dwie dekady zagorzałego neoliberała i konserwatysty który tym razem zapowiada wielki powrót na publiczną scenę polityki społecznej: Potrzebujemy polityki społecznej, która zmniejszy nierówności dochodów i uspokoi frustrację dużej części społeczeństwa. Problem w tym, że przez 30 lat nauczyliśmy ludzi niechęci wobec polityki społecznej, redystrybucji, państwa opiekuńczego (Koniec 2010, s. 25). Warto docenić samokrytyczną wymowę tego dość zaskakującego jeśli pamięta się wcześniejsze poglądy autora wyznania. Obserwujemy dzisiaj zmierzch wolnorynkowej ortodoksji, neoliberalnego paradygmatu rozwoju i cha- 2 Polityka Społeczna nr 4/2011

3 rakterystycznej dla niego retoryki i narracji (Anioł 2009). Typowe dla tego języka i sposobu myślenia było albo rugowanie w ogóle z pola widzenia polityki społecznej, albo też swoista ekonomizacja dyskursu naukowego i publicznego wokół niej. To ostatnie znalazło wyraz choćby w daleko idącym urynkowieniu terminologii, jaką zwykle posługujemy się dzisiaj w odniesieniu do zagadnień społecznych. I tak, na przykład, potencjał ludzkich kwalifikacji to nic innego jak ludzki kapitał. Zaufanie wzajemne, gotowość do współdziałania i silne więzi społeczne zwykło się z kolei określać mianem kapitału społecznego. Mówimy o inwestycjach społecznych, rynkach wewnętrznych w usługach publicznych, a ich odbiorców nazywamy konsumentami lub klientami. Prywatne ubezpieczenia emerytalne prezentowane są najczęściej przez stosowne fundusze jako produkt finansowy. Zamiast o państwie opiekuńczym czy dobrobytu (welfare state) rozprawiamy dziś o państwie wspierającym pracę (workfare state). W ostatniej dekadzie zaczęto znacznie częściej niż kiedyś mówić o produktywistycznych funkcjach polityki społecznej (productive welfare), związanych nade wszystko z podnoszeniem jakości kapitału ludzkiego i aktywizacją osób pozostających poza rynkiem pracy, niejako w opozycji do jej funkcji ochronnych (protective welfare) 5. Język ten niewątpliwie sprzyjał wprowadzaniu i upowszechnianiu logiki wolnorynkowej w myśleniu o polityce społecznej. Charakterystyczne dla tej logiki jest przekonanie, iż im mniej państwa, tym lepiej, że cokolwiek jest bardziej rynkowe jest z gruntu lepsze. To w takim klimacie rodziły się plany np. reform emerytalnych, na których poważnie zaciążył fetysz giełdy i rynków finansowych. I dalej zyski i straty społeczne pojmowane są w tej optyce na sposób czysto materialny i dają się mierzyć tylko w wielkościach fizycznych. Jeśli już w grę mają wchodzić świadczenia społeczne, to najlepiej pieniężne, a nie w naturze (stąd np. w Polsce przeznacza się na te drugie najmniejszy odsetek PKB w UE). Z logiki tej wyrasta też fetysz rynkowej konkurencyjności, a więc rywalizacji, w cieniu której znikają gdzieś takie wartości, jak współpraca, solidarność, dialog i kompromis, które odwołują się do nieco innej strony natury ludzkiej i życia społecznego. Zaczynają liczyć się niemal wyłącznie doraźne przewagi i rachunek ekonomiczny, wybory stają się zerojedynkowe, zaś przyszłość rysuje się w gruncie rzeczy bezalternatywnie. Stąd już niedaleko do takich typowych dla neoliberalnej nowomowy symplifikacji, w myśl których np. modernizacja polityki społecznej utożsamiana jest z radykalnym cięciem wydatków socjalnych; reformy strukturalne w systemach emerytalnych czy ochrony zdrowia to ich komercjalizacja i częściowa przynajmniej prywatyzacja; reforma finansów publicznych ma polegać na ich redukowaniu, a nie na zmianie ich struktury; uproszczenie podatków oznacza ich obniżkę dla najbogatszych, zaś restrukturyzacja każdego zakładu pracy musi bezwzględnie prowadzić do bezrobocia. W ten sposób neutralne w założeniu pojęcia były i są wypełniane konkretną treścią polityczną, stając się jednowymiarowe i zwyczajnie stronnicze. POWRÓT SPOŁECZNYCH KRYTERIÓW ROZWOJU Poszukiwanie dziś nowego, bardziej zrównoważonego paradygmatu rozwoju po wypaleniu się jego neoliberalnej wersji i w następstwie dość już powszechnego zmęczenia neoliberalną mantrą (deregulacja, liberalizacja, prywatyzacja etc.) zmierza w wielu kierunkach. Jednym z nich jest konstruowanie i popularyzacja innych wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego i jakości życia niż dominujący dotychczas parametr wzrostu PKB per capita. Ten ostatni absolutyzuje, rzecz jasna, zmienne gospodarcze, a zapoznaje takie kryteria oceny zachodzących w poszczególnych krajach zmian, jak np. poziom spójności i sprawiedliwości społecznej, ekologiczno-środowiskowe warunki bytowania czy stan ogólnego zadowolenia ludzi z życia. Zawodność i pewna anachroniczność tradycyjnego miernika rozwoju w postaci produktu krajowego brutto (którego prekursorem był po raz pierwszy obliczony dla USA w 1942 r. przez Simona Kuznetsa produkt narodowy brutto PNB) prowadzi dziś do formułowania wielu alternatywnych propozycji i rozwiązań, w tym także takich, które koncentrują się na mierzeniu poziomu generalnej satysfakcji życiowej, inaczej mówiąc ludzkiego szczęścia (Bok 2010; Michoń 2010). We wrześniu 2009 r. swoje krytyczne wnioski w sprawie zdatności PKB do oceny dobrobytu ogłosiła w specjalnym raporcie Komisja ds. Mierzenia Wyników Gospodarczych i Postępu Społecznego pod przewodnictwem Josepha Stiglitza, powołana rok wcześniej przez prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy ego. Grupa blisko 30 wybitnych naukowców, z udziałem pięciu noblistów, zaakcentowała w swym opracowaniu m.in. dwie konkluzje. Po pierwsze należy z większą uwagą analizować dochody i konsumpcję gospodarstw domowych, a nie tylko wskaźniki produkcji, a po drugie w badaniu jakości życia nieodzowne jest uwzględnianie takich wskaźników społecznych, jak stan zdrowia, poziom edukacji czy udział obywateli w stowarzyszeniach i życiu politycznym (Gadomski 2009; Smoczyński 2009; Stefanicki 2010). Innym, istotnym przejawem ostatnich przewartościowań wokół dominujących do niedawna kryteriów rozwoju jest dla wielu nieoczekiwany powrót do dyskursu problematyki równości społecznej. Ilustracją tego może być głośna i szeroko dyskutowana obecnie na Zachodzie książka Richarda Wilkinsona i Kate Pickett pt. Poziomica. Dlaczego równość jest lepsza dla wszystkich (2010) 6. Chodzi tu przy tym nie tyle o powszechniej akceptowaną zasadę równości startu i szans (Mason 2006), lecz o równość sytuacji, egalitaryzm materialny, dochodowy. Dwójka brytyjskich epidemiologów wykazuje empirycznie w swej pracy, iż w społeczeństwach o spłaszczonej rozpiętości dochodów nie tylko jest lepszy stan zdrowia psychicznego i fizycznego ludności (niższa śmiertelność niemowląt, dłuższe życie, rzadsze depresje i otyłość, mniej narkomanii), ale wyższy jest także przeciętny poziom edukacji, mniej jest przemocy i łamania prawa (niższa liczba więźniów), większa jest mobilność społeczna, silniejsze są więzi i relacje społeczne, mniej jest ciąż u nastolatek itp. Główna teza jest zatem taka, iż w krajach egalitarnych żyje się znacznie lepiej, przy czym dotyczy to Polityka Społeczna nr 4/2011 3

4 nie tylko grup najbiedniejszych, ale i najbogatszych. Społeczeństwa silniej rozwarstwione okazują się po prostu mniej funkcjonalne na wielu poziomach i w wielu dziedzinach. Niezależnie od różnych głosów polemicznych podważających owo twierdzenie, ożywiona dyskusja wokół omawianej książki niewątpliwie przyczynia się do rehabilitacji i renesansu idei równości, która w ostatnich dekadach zniknęła gdzieś w cieniu zarówno neoliberalnego myślenia o gospodarce i polityce społecznej, jak i niedawnych koncepcji modernizującej się lewicy spod znaku trzeciej drogi 7. Znamienne, że argumenty przemawiające za potrzebą redukowania dużych dysproporcji materialnych znajdują dziś zrozumienie i przychylnych odbiorców również po prawej stronie sceny politycznej. Nawiązując bezpośrednio do rozważań Wilkinsona i Pickett, zawartych w ich naukowym manifeście egalitaryzmu, obecny premier brytyjski i lider torysów David Cameron jeszcze przed objęciem władzy mówił podczas jednego z wykładów w 2009 r.: Wiemy w głębi duszy, że jak długo głęboka bieda sąsiaduje z wielkim bogactwem, wszyscy jesteśmy z tego powodu poszkodowani (Embracing 2011). Zacytowana wypowiedź dobrze ilustruje występujący od niedawna paradoks, który polega na tym, że rządząca w większości krajów europejskich prawica całkiem ochoczo sięga po tradycyjnie lewicową retorykę i argumenty (nawiasem mówiąc, podobnie jak z kolei językiem neoliberalnym lub typowym dla partii centrowych, czasem wręcz konserwatywnych, często posługiwali się rządzący wcześniej zmodernizowani socjaldemokraci, np. T. Blair czy kanclerz Niemiec G. Schroeder). A podmiotem tych zapożyczeń jest już nie tylko pozostająca najczęściej na marginesie, skrajna, populistyczna prawica, która właściwie zawsze potrafiła szermować hasłami egalitarnymi, antyelitarnymi, odwołującymi się do nacjonalizmu socjalnego itp., lecz także poważne ugrupowania prawicowe głównego nurtu, jak np. brytyjscy czy szwedzcy konserwatyści. Warto przy tej okazji choćby przypomnieć, że przywódca tych ostatnich i aktualny premier Szwecji Fredrik Reinfeldt w ubiegłorocznej, jak się okazało, znów zwycięskiej kampanii wyborczej (powtórka sukcesu z 2006 r.) często wychwalał zbudowany przez socjaldemokratów szwedzki model państwa dobrobytu, a w odniesieniu do swojej własnej partii używał zaskakującego niektórych określenia Jedyna Partia Robotnicza. OD UNII MONETARNEJ DO UNII SOCJALNEJ? Kryzys ożywił w UE dyskusję o potrzebie lepszej koordynacji i nadzoru nad procesami i politykami gospodarczymi w Europie. Nie brakuje w niej głosów, że prędzej czy później nie obejdzie się bez pogłębienia integracji politycznej w Unii i ustanowienia w jej ramach wspólnej polityki ekonomicznej, w tym budżetowej i skarbu, zwłaszcza w strefie euro. Unia walutowa oznacza wspólną politykę monetarną (dbanie o stabilność cen, jednolite stopy procentowe), ale zakłada też dzisiaj 17 różnych polityk fiskalnych, decydujących o równowadze budżetowej (czyli zbilansowaniu dochodów i wydatków) oraz wysokości krajowych deficytów i długów. Ustalany odgórnie koszt pieniądza nie zawsze odpowiada partykularnym interesom każdego kraju (np. ta sama stopa procentowa była dla Greków za niska, bo sprzyjała nadmiernej konsumpcji, a dla Niemców za wysoka, gdyż prowadziła do nadmiernego eksportu). Wspólna polityka fiskalna, nawet bez jednego budżetu dla 17 czy w przyszłości 27 państw, pomagałaby egzekwować dyscyplinę budżetową, ale w obecnych warunkach politycznych takie w istocie federalne rozwiązanie wydaje się dla wielu odległe i mało realne. Z drugiej strony rozpad strefy euro, a w konsekwencji może i całej Unii Europejskiej, jest dziś niewyobrażalny, bo według wszelkiego prawdopodobieństwa musiałby prowadzić do finansowego chaosu i głębokiej recesji w wielu państwach. Z kolei wyjście lub wypchnięcie z eurolandu obecnych słabeuszy i ich powrót do walut narodowych też nie wydaje się ani ekonomicznie racjonalne, ani politycznie możliwe. Wprawdzie możliwa wtedy dewaluacja wskrzeszonej np. drahmy poprawiałaby grecką konkurencyjność, ale obecne długi pozostałyby jednak w euro, zaś wyjęcie kilku cegiełek z całej konstrukcji niewątpliwie podminowałoby system. Alternatywą jest zatem najwyraźniej ucieczka do przodu budowanie unii fiskalnej, pójście w stronę ujednolicania polityki budżetowej państw UE. Pierwszym krokiem w tym kierunku mogłaby być emisja euroobligacji, czyli wspólnych papierów dłużnych państw strefy euro. Na szczycie UE w grudniu 2010 r. Niemcy odrzuciły te ideę, bo musiałyby wtedy pożyczać na wyższy procent niż obecnie, w przeciwieństwie do Greków, którzy mogliby wówczas skorzystać z tańszego kredytu. W dłuższym czasie euroobligacje zapewniałyby jednak większą konwergencję gospodarek i zmuszały rynki do traktowania eurolandu jako bardziej jednolitego organizmu. Wprawdzie swoiste uwspólnotowienie długów mogłoby zniechęcać do dyscypliny budżetowej, ale dziś kraje, które się bardziej zadłużają, czynią to i tak pewnym kosztem swych partnerów z eurogrupy. Oprocentowanie ich obligacji niekorzystnie bowiem wpływa na oprocentowanie obligacji emitowanych przez rządy innych państw strefy (różnice między nimi są mniejsze niż przed wprowadzeniem wspólnej waluty). Kolejnymi etapami integracji byłyby wspomniana już unia budżetowa, a następnie być może unia socjalna, umożliwiająca określone transfery fiskalne z krajów zamożnych do biedniejszych. Niemcy, które byłyby głównym płatnikiem takich dotacji, są dziś przeciwne podobnym projektom. W dalszej perspektywie nie sposób jednak wykluczyć ustanowienia w Europie podobnych rozwiązań, przypominających naturalne dziś i powszechnie akceptowane transfery z biednych do bogatych regionów w ramach państw narodowych. Kontrast i rosnące napięcie między wspólną polityką pieniężną i dość dowolną polityką budżetową poszczególnych państw są w każdym razie na dłuższą metę nie do utrzymania. Jedną z istotnych przesłanek budowania wspólnej i spójnej polityki budżetowej (a także socjalnej) stanie się zapewne ściślejsza koordynacja polityk podatkowych. Postulaty idące w tym kierunku od wielu lat są formułowane przez zwolenników pogłębienia europejskiej integracji. Z reguły nie chodzi tu przy tym o mechaniczne ujednolicenie stawek podatkowych w całej 4 Polityka Społeczna nr 4/2011

5 Unii. W ten sposób przedstawiał ideę koordynacji podatkowej i jej aspekt socjalny belgijski premier Guy Verhofstad: Chodzi nie o harmonizację, lecz o konwergencję, tzn. widełki, tak jak jest w przypadku kryteriów uczestnictwa w euro. Powinny być ustalone górne i dolne dopuszczalne stawki podatkowe. Górne, by zagwarantować konkurencyjność Unii. Dolne, by zagwarantować, że w granicach Unii nie będzie dumpingu socjalnego. To powinno dotyczyć nie tylko podatków, lecz także reform emerytur, regulacji czasu pracy. Część takich rozwiązań już mamy (Unia polityczna. 2007). W podobnym duchu wypowiadał się ostatnio prof. Mario Monti, były komisarz UE ds. rynku wewnętrznego, a następnie ds. konkurencji (w latach ): Proponuję nie harmonizację podatków, ale większą dyskusję na temat podatków i lepszą ich koordynację 8. Odnosi się on tutaj do propozycji zawartych w tzw. Raporcie Montiego, przygotowanym przez niego na zlecenie szefa Komisji Europejskiej J.M. Barroso, dokumencie poświęconym ożywieniu idei jednolitego rynku (Monti 2010). Monti przekonuje, że kryzys wyraźnie osłabił konkurencję podatkową w Unii, czego świadectwem jest m.in. podnoszenie w większości krajów stawek VAT. Większe zainteresowanie wspólnymi uzgodnieniami w tej dziedzinie okazują też obecnie przedsiębiorcy, bo ułatwiałoby to im prowadzenie międzynarodowych interesów. Chodziłoby zwłaszcza o ujednolicenie sposobu określenia podstawy opodatkowania. Przyjęcie takich wspólnych zasad było jednak do tej pory, zwłaszcza w drugiej połowie minionej dekady, kontestowane przez takie kraje, jak Irlandia, Wielka Brytania, Słowacja czy Estonia, które upatrywały w tych propozycjach pierwszy krok ku wspólnym stawkom podatkowym. Posiadając niższe, dużo korzystniejsze dla firm, podatki niż np. we Francji czy Niemczech, obawiały się, że ich prawdopodobna harmonizacja doprowadziłaby do zmniejszenia ekonomicznej konkurencyjności w stosunku nie tylko do unijnych partnerów, ale i reszty świata. Raport Montiego dowodzi, iż jednolity rynek europejski nie jest w istocie projektem dokończonym, gdyż w wielu sektorach albo działa ułomnie (np. w wielu branżach usługowych), albo istnieje wyłącznie na papierze (np. w handlu elektronicznym za pośrednictwem sklepów internetowych, w transporcie morskim i kolejowym). Zwraca uwagę m.in. na bariery ograniczające mobilność pracowników w Europie (obecnie tylko 2,3% obywateli UE mieszka w innym państwie niż rodzime), które są związane z utrudnieniami w uznawaniu kwalifikacji zawodowych 9 czy też mankamentami w funkcjonowaniu sieci Europejskich Służb Zatrudnienia (EURES). Raport proponuje wprowadzenie europejskiej karty swobodnego ruchu, która zawierałaby wszystkie informacje niezbędne ludziom w innych państwach członkowskich, np. dotyczące statusu na rynku pracy, uprawnień do zabezpieczenia społecznego itp. Postuluje wypracowanie unijnego systemu praw (nazwanego 28. reżimem 28th regime) do dodatkowych świadczeń emerytalnych, który działałby równolegle do regulacji krajowych, jako fakultatywny zarówno dla przedsiębiorców, jak i pracowników. Monti opowiada się za szybszym i sprawniejszym wdrażaniem dyrektywy w sprawie pracowników delegowanych, za skuteczniejszym przestrzeganiem dyrektywy usługowej, a także za bezzwłocznym przyjęciem dyrektywy dotyczącej transgranicznej opieki zdrowotnej. W propozycjach Mario Montiego można dostrzec ideę pakietowego kompromisu, w ramach którego stare państwa członkowskie Unii miałyby poprzeć pełną liberalizację rynku, a w szczególności usług, w zamian za większą koordynację polityki podatkowej oraz pewną dozę gwarancji socjalnych, które polegałyby np. na bardziej precyzyjnym zdefiniowaniu usług społecznych użyteczności publicznej, które podlegałyby większej ochronie (Wspólny 2010). Raport Montiego stał się ważną analityczną podstawą dokumentu pt. Single Market Act, jaki Komisja Europejska przyjęła w październiku 2010 r. Jest to zestaw propozycji legislacyjnych, których wprowadzenie w życie zasadniczo wzmocniłoby jednolity rynek. Większość z ponad 50 sformułowanych tam kluczowych działań przewidziano do realizacji w latach Obejmują one m.in. określenie w nowej dyrektywie unijnej tzw. Wspólnej Skonsolidowanej Podstawy Opodatkowania (Common Consolidated Corporate Tax Base), bez ujednolicania jednak stawek podatkowych w poszczególnych krajach. Inna proponowana dyrektywa dotyczy handlu elektronicznego, blokowanego dotąd przez narodowe przepisy o prawie autorskim, co uniemożliwia np. Polakom kupowanie muzyki przez Internet w popularnym itunes Store, należącym do koncernu Apple. Pogłębieniu dyskusji na temat koordynacji podatkowej w UE służy powołanie specjalnej grupy przedstawicieli ministerstw finansów, skupionej przy komisarzu ds. podatków i ceł, która po raz pierwszy zebrała się w październiku 2010 r. Warto jednak pamiętać, iż wszelkie decyzje w sprawach polityki podatkowej zapadają na poziomie unijnym jednomyślnie, bo sfera ta uznawana jest wciąż za kluczową z punktu widzenia suwerenności państw. ZAKOŃCZENIE Każdy kryzys niewątpliwie wyostrza problemy. W jego świetle wyraźniej widać popełnione błędy, potknięcia, utrzymujące się i pogłębiające deficyty, nie tylko zresztą budżetowe, bo polegające na przykład na niedostosowaniu instytucji do nowych wyzwań czy też na braku szerszej, długofalowej i zrównoważonej wizji rozwoju. Ale każdy kryzys otwiera też jakiś repertuar możliwości jego przezwyciężenia. Inaczej mówiąc, stawia nas na rozdrożu, przed wyborem nowej ścieżki rozwoju, jednej z rysujących się na horyzoncie opcji tak w życiu osobistym, jak i społecznym, w biznesie i polityce, w Polsce i w Europie. Obecny kryzys w UE może spowolnić bądź wręcz zablokować europejską integrację. Ale może też popchnąć ją do przodu, wyzwalając wśród zwolenników projektu zjednoczeniowego dodatkową energię i nowe pomysły. Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Guenter Verheugen, pytany przed kilku laty o nowe uzasadnienie dla europejskiej idei odpowiedział, że Unia jako projekt pokoju, bezpieczeństwa i stabilizacji już nie wystarcza, deklarując zarazem: Nasza wspólna Europa musi rozwiązać przede wszystkim wielką kwestię socjalną. Są nią bezpieczne i dobrze płatne miejsca pracy (Europa 2006). Polityka Społeczna nr 4/2011 5

6 1 Ciekawe, że choć 70% Francuzów popierało w sondażach burzliwe strajki i demonstracje przeciw tej reformie emerytalnej, jednocześnie ponad 50% badanych opowiadało się za jej przeprowadzeniem, co mogłoby świadczyć o swoistej schizofrenii, a może tylko o utrzymywaniu się w tym kraju silnej tradycji kontestatorskiej (zob. Pszczółkowska 2010a). 2 Według abp. Canterbury Rowana Williama, zmuszanie bezrobotnych do nieodpłatnej pracy nie jest moralne. Ripostował mu nazajutrz minister pracy Ian Duncan, mówiąc, że grzechem jest pozostawanie na bezrobociu (Pawlicki 2010; Minister 2010). 3 Za komentarz do tej sytuacji mogłaby posłużyć, wydaje się że trafna, ogólniejsza uwaga amerykańskiego politologa Benjamina Barbera: Dzisiejszy kapitalizm scedował ryzyko na społeczeństwo, sprywatyzował zyski i uspołecznił straty, bo to rząd, czyli obywatele, musi płacić za błędy i niepowodzenia wielkich korporacji, banków. Kapitalizm powinien na nowo sprywatyzować ryzyko zysk powinien być nagrodą za jego podejmowanie, a nie prezentem od rządu, który zapłaci za ewentualne klęski (wywiad z B. Barberem w Gazecie Wyborczej 2010). 4 Wystarczy w tym miejscu zacytować zwięzłą diagnozę Jana K. Bieleckiego, byłego premiera i w swoim czasie lidera polskich liberałów, a dziś szefa Rady Gospodarczej przy premierze D. Tusku: Kryzys obnażył słabości ideologii czystego wolnego rynku (Bielecki 2011). 5 Uznaje się, że produktywistyczno-ochronny model polityki społecznej, w którym obie funkcje rozwijane są najbardziej harmonijnie, jest charakterystyczny dla krajów skandynawskich, a zwłaszcza dla Finlandii (Hudson, Kuehner 2009). 6 Pierwsze, skromniejsze objętościowo wydanie tej książki ukazało się rok wcześniej pod mniej jednoznacznie brzmiącym podtytułem: The Spirit Level. Why More Equal Societies Almost Always Do Better. Promocji i rozwijaniu debaty na temat tez zawartych w tej pracy służy specjalnie powołana w tym celu placówka The Equality Trust, której strona internetowa (www.equalitytrust.org.uk) obszernie przedstawia poruszane w dyskusji wątki. Krytyczne omówienie książki przez polskich socjologów zob. Karwacki, Szlendak Uważany za czołowego przedstawiciela tej orientacji były premier i przywódca brytyjskiej Partii Pracy Tony Blair jest autorem pamiętnej, wypominanej mu czasem do dzisiaj deklaracji, iż nie interesują go zarobki Davida Beckhama (słynny angielski piłkarz), lecz pomoc biednym dzieciom, czyli redukowanie wyłącznie bezwzględnego ubóstwa. 8 Wywiad z M. Montim, Gazeta Wyborcza z r. 9 Na przykład automatyczne uznawanie kwalifikacji ma zastosowanie wciąż tylko do 7 z ponad 800 zawodów. LITERATURA Anioł W. (2009), Kapitalizm globalny na zakręcie ułomności rynku i życie na kredyt, w: M. Księżpolski i in. (red.), Polityka społeczna w kryzysie, Warszawa: ASPRA-JR. Bielecki J.K. (2011), Mądry Polak po reformie, Gazeta Wyborcza z Bielecki T. (2010), Irlandia zaciśnie pasa, Gazeta Wyborcza z Bok D. (2010), The Politics of Happiness. What Government Can Learn from the New Research on Well-being, Princeton: Princeton University Press. Embracing the Spirit Level from the political right. A selection of quotes (2011), dostępne na stronie: trust.org.uk [dostęp: ]. Europa w kryzysie wywiad z G. Verheugenem (2006), Tygodnik Powszechny nr 37. Gadomski W. (2009), Czym zastąpić PKB, Gazeta Wyborcza z Hudson J., Kuehner S. (2009), Towards Productive Welfare? A Comparative Analysis of 23 OECD Countries, Journal of European Social Policy No. 1. Karwacki A., Szlendak T. (2009), Święty Graal polityki społecznej? O koncepcji poziomicy Richarda Wilkinsona i Kate Pickett, Problemy Polityki Społecznej tom 12. Koniec pewnej historii rozmowa z F. Fukuyamą (2010), Polityka nr 42. Mason A. (2006), Levelling Playing Field. The Idea of Equal Opportunity and Its Place in Egalitarian Thought, Oxford: Oxford University Press. Merkel A. (2009), Jak ratować Europę, Gazeta Wyborcza z Michoń P. (2010), Ekonomia szczęścia, Poznań: DW Harasimowicz. Minister: bezrobocie to grzech (2010), Gazeta Wyborcza z Monti M. (2010), Nowa strategia na rzecz jednolitego rynku. W służbie gospodarki i społeczeństwa Europy, Bruksela, 9 maja; dokument dostępny na stronie: Pawlicki J. (2010), Brytyjscy bezrobotni dostaną propozycję nie do odrzucenia, Gazeta Wyborcza z Pszczółkowska D. (2010a), Sarkozy zwycięża?, Gazeta Wyborcza z Pszczółkowska D. (2010b), Irlandia tnie do kości, Gazeta Wyborcza z Smoczyński W. (2009), Szczęście w liczbach, Polityka nr 50. Stefanicki R. (2010), Szczęście Krajowe Brutto, Tygodnik Powszechny nr 5. Unia polityczna potrzebna od zaraz wywiad z G. Verhofstadem (2007), Gazeta Wyborcza z Wilkinson R., Pickett K. (2010), The Spirit Level. Why Equality is Better for Everyone, London: Allen Lane. Wspólny rynek to nasz wspólny problem wywiad z M. Barnierem, komisarzem UE ds. rynku (2010), Gazeta Wyborcza z SUMMARY This article addresses the question of social consequences of the present financial and economic crisis in Europe. Firstly, it considers the process of implementing fiscal consolidation measures taken in selected EU countries, including substantial cuts in welfare payments and benefits. Secondly, it reviews a few signs of rethinking the dominant paradigm of development and philosophy of social policy which also result from the recent turbulences in global and European markets. Thirdly, the author concludes that the future of the European Union itself may be subject to important changes, including possible transition from the monetary union to a budget and social union. NOWE KSIĄŻKI ROLA EKSPERTÓW W DZIAŁALNOŚCI RAD PRACOWNIKÓW. Praca zbiorowa pod redakcją naukową Jerzego Wratnego, współredaktorzy: Stéphane Portet i Rafał Towalski, IPiSS, S. Partner i Grupa doradcza Syndex, Seria Studia i Monografie, Warszawa 2011, stron 98. Cezary Żołędowski, STUDENCI ZAGRANICZNI W POLSCE. MOTYWY PRZYJAZDU, OCENA POBYTU, PLANY NA PRZY- SZŁOŚĆ, współpraca: Maciej Duszczyk, Justyna Godlewska, Emilia Jaroszewska, Justyna Łukaszewska, OBM UW, Warszawa 2010, stron Polityka Społeczna nr 4/2011

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Proponowany przebieg zajęć Po wykonaniu tego ćwiczenia będziesz znał obawy i nadzieje, jakie wiązali Szwedzi

Bardziej szczegółowo

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Copyright Ewa Ginger https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/rynki-finansowe/vat-ratuje-wplywy-podatkowe-na-swi ecie/ VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Wśród

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce Cała uwaga Europy skupia się od kilku miesięcy na Grecji ze względu na nasilenie trwającego w tym kraju kryzysu finansowego. Perspektywa wyjścia

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE KWESTIE EKONOMICZNE NA WIOSNĘ 2015 R. O Centralnej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie (ang. CESEE)

REGIONALNE KWESTIE EKONOMICZNE NA WIOSNĘ 2015 R. O Centralnej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie (ang. CESEE) REGIONALNE KWESTIE EKONOMICZNE NA WIOSNĘ 2015 R. O Centralnej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie (ang. CESEE) Godzenie konsolidacji finansowej i wzrostu Podczas gdy większość krajów CESEE w dalszym

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny.

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny. UZASADNIENIE Jednym z największych wyzwań stojących przed rynkami finansowymi wobec ostatniego kryzysu finansowego (zapoczątkowanego tzw. kryzysem subprime na rynku amerykańskim) było zapewnienie płynności

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki Wiktor Wojciechowski Plan wykładu: Od czego zależy tempo wzrostu gospodarki? W jakim tempie rosła polska gospodarka w ostatnich latach na tle krajów OECD?

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed polską gospodarką Bartosz Majewski Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 8 czerwca 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 12 Bezrobocie w Polsce na tle sytuacji w UE Dane Eurostatu pochodzą z badań LFS (Labour Force Survey, w Polsce LFS realizowanego jako BAEL Badanie Aktywności

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała W 2011 relacja długu publicznego do PKB przekroczyła 165 proc. Oznacza to wzrost

Bardziej szczegółowo

Hiszpania: Oszczędnościowy budżet bez względu na protesty 28 września 2012

Hiszpania: Oszczędnościowy budżet bez względu na protesty 28 września 2012 Dwa dni burzliwych protestów, w czasie których policja rozpędzała demonstrantów, strzelając gumowymi nabojami, nie zachwiały wolą konserwatywnego rządu Mariano Rajoya, aby podążać drogą oszczędności w

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati... 9

Spis treści. Wstęp Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati... 9 Spis treści Wstęp Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati... 9 Rozdział 1. Konsolidacja fiskalna a kryzys zadłużenia w strefie euro Dariusz K. Rosati.... 11 1. Wprowadzenie... 11 2. Dyscyplina finansowa w

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa 1. Kryzys w strefie euro Przyczyny obecnego kryzysu Brak koordynacji tempa wzrostu

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Baza monetarna to: a) łączna ilość banknotów i bilonu, znajdujących się w obiegu

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Perspektywy Unii Europejskiej i euro

Perspektywy Unii Europejskiej i euro Stanisław Rudolf Perspektywy Unii Europejskiej i euro W chwili kiedy piszę ten tekst, euro znajduje się w najgłębszym chyba kryzysie od momentu jego powstania. Kraje członkowskie gorączkowo poszukują wyjścia

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Niedorzeczna likwidacja

Niedorzeczna likwidacja Zgodnie z ekspertyzą Związku Banków Polskich, likwidacja Funduszu Poręczeń Unijnych i Krajowego Funduszu Poręczeń Kredytowych przyniosłaby negatywne skutki przede wszystkim dla jednostek samorządu terytorialnego.

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r.

STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci. Warszawa, 1 czerwca 2013 r. STOP BIEDZIE DZIECI! Strategia SLD walki z ubóstwem wśród dzieci Warszawa, 1 czerwca 2013 r. Kryzys najbardziej dotknął biednych. W 2012 roku dochody na osobę wyniosły 1270 zł i były niższe o 0,2% niż

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2015

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2015 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2015 Okrągły stół, czwartek, 1 października 2015, 13:30 15:30 Partner: Polityka INSIGHT Jak odnowić strefę euro? W którą stronę powinna iść integracja unii gospodarczo-walutowej?

Bardziej szczegółowo

Monitorujący Komitet BCC:

Monitorujący Komitet BCC: Monitorujący Komitet BCC: Program stabilizacyjno-ratunkowy finansów publicznych Warszawa, 18 października 2010 r. Program dostępny jest w Internecie: www.bcc.org.pl Analizy ekonomistów nie pozostawiają

Bardziej szczegółowo

BUDŻETOWANIE ZADANIOWE W KONTEKŚCIE SANACJI FINANSÓW PUBLICZNYCH W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ

BUDŻETOWANIE ZADANIOWE W KONTEKŚCIE SANACJI FINANSÓW PUBLICZNYCH W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ BUDŻETOWANIE ZADANIOWE W KONTEKŚCIE SANACJI FINANSÓW PUBLICZNYCH W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ Wstęp Na opracowanie składa się 5 rozdziałów uzupełnionych o wprowadzenie i zakończenie. Rozdział 1 zawiera

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej

Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej Polityka podatkowa wobec branży tytoniowej Prezentacja raportu Fundacji Republikańskiej wrzesień 2012 Kontekst Akcyza i VAT Rynek Zmiany Kontekst podatki w branży tytoniowej a stan finansów państwa System

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU Spis treści WSTĘP... 9 Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU... 13 1. Wyzwania stojące przed

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy

Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego. Raport badawczy Stosunek młodych Polaków do projektu podwyższenia wieku emerytalnego Raport badawczy Warszawa, 19 kwietnia 2012 Nota metodologiczna Głównym celem badania było poznanie wiedzy i opinii młodych Polaków na

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015 ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ Poznań, 12.09.2015 Nasza propozycja Zniesiemy składki na ZUS i NFZ ani pracownik ani pracodawca nie będzie musiał odprowadzać składek Zrobimy PIT jedynym i bardziej sprawiedliwym

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Forum Myśli Strategicznej

Forum Myśli Strategicznej Forum Myśli Strategicznej Strategie rozwoju obszarów kluczowych dla polskiego społeczeństwa i gospodarki - wyzwania dla przyszłości, 27.04.2015 prof. dr hab. Julian Auleytner Zrealizowane tematy 1. Czy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami 18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami Okres subskrypcji: 09.09.2011 20.09.2011 Okres trwania lokaty: 21.09.2011-22.03.2013 Aktywo bazowe: koszyk akcji 5 banków

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Forum Bankowe 2009 11 marca 2009 r.

Forum Bankowe 2009 11 marca 2009 r. Jerzy Osiatyński głos w dyskusji na temat: Działania w zakresie polityki gospodarczej niezbędne dla przeciwdziałania spowolnieniu gospodarczemu Forum Bankowe 2009 11 marca 2009 r. 1 Plan prezentacji 1.

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? Na początku marca br. nasz zespół

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo